(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "KUR'AN----PRIJEVOD NA PREKO 40 JEZIKA"

r 









'"h i 



^J^,jj^ 




Ky Kur'ani i ndershem dhe perkthimi iTijme komentim, 

eshte dhurate prej Sherbyesit teDy Haremave, Mbretit 

Fehd ibn Abdulaziz Al-Saud. Eshte per hir te Allahut, 

nuk lejohet shitja e Tij. 



r 




KURMi 

Perkthim me 

komentim 

ne gjuhen shqipe 



Perktheu dhe komentoi: 
H. Sherif Ahmeti 



Nderoi per shtypin e Kur'anit te ndershem dhe perkthimit 

teTij me komentim, Sherbyesi i Dy Haremave (Qabes 

dhe Xhamise se Pejgamberit a.s.)« Mbreti Fehd ibn 

Abdulaziz Al-Saud, Mbreti i Arabise Saudite 



ff 



'-^-- 



: J5U3I ^^UJl VJ ^ -*-^' 
( -uaJLpj jTj-a3I p-l*^ J-* f^jr:^ ) J^^' juph-a bo-w* ^^^Ip ^!iLJlj o!^^-^lj ^ 

: ^Aa_>^ 

^ ..:. JU Ju.^lj cipU^j U-o^ ^J^\ J3l v^ ^?^' <y - ^' AliJL>- 

«.x>-P^ Lft^j^l t-iljLA*^lj oLUJt ^^^.*— I j^ ol^-^^l ^lUb jt-i^!^ 2ljJUMI Aiij! 
. ojt^l^l A^jwUJL iwOjjJl (^JLa^^Ma^l ^Uk3 JL^ c^XiUJl 

o^jJlj ^Uj*:llj Lwot>L-)ll Jj>^' hbj t>* J^ Jrr' (»-5U3l jjUJi ^^ tl^j 

. jJUJi pU*j| >i-wAJ»- ^ Lr-^J ipLI?j ^^'A-^^ (*^w^' ^' V^ 

^■..^?j old LjU'ill iUJL ^^^-JIpUI l:^I^V L«JLi.j ( L^_jiillj_/llJt(yjllioj ) 
. Oj^i\j LjjJl ^ ^t^l^p*! ^cJU^j «^^L^I Cwoj ai^Ia^I (JI^^ t«^ ^^5^!^ c5^H^I 

ju»UJl ^1 J-vAi ji j^.«^ *^ {f3d cJJL U^ oLocv^l ji jJUJ UjI^ 

••• J— -J< *'>- cP! s^^W'^j <>>^' -^l? 



Me emrin e Allahut, Meshiruesit, Meshireberesit 

" Liber i begatshem, Ne ta shpallem ty kete, qe t'i studiojne argumentet e Tij dhe qe 
te marrin mesim prej Tij ata qe kane mend" (Sad-29) 

Falenderimi i takon vetem Allahut, Zotit te boterave i cili thote:"A nuk e perfillin 
ata Kur'anin? Sikur te ishte prej dikujt tjeter, perve? prej Allahut, do te gjenin ne te 
shume kunderthenie" . (En Nisae 82) E paqa dhe meshira qofte mbi Muhammedin a.s., 
mbi familjen e tij, mbi shoket e tij, dhe mbi te gjithe ata qe pasuan dhe pasojne rrugen e 
tij deri ne diten e gjykimit. Pejgamberi yne a.s. ka thene:" Me i miri prej jush eshte ai qe 
\\ e meson Kur'anin dhe ia meson Ate dikujt tjeter". Gjithashtu ka thene:" Lexojeni 
Kur'anin, sepse Ai deshmon per lexuesin e Tij, diten e kijametit. 

Kompleksi i mbretit Fehd ibn Abdulaziz per shtypjen e Kur'anit te ndershem 
ne Medine, duke i zbatuar urdherat e tij dhe duke qene nen mbikeqyrjen dhe kujdesin 
e tij, per perpikmerine gjate shtypjes te Kur'anit, per shperndarjen e Tij ne mes te 
muslimaneve,si edhe per perkthimin e Tij ne gjuhe te ndryshme, ndermjet te cilave 
edhe ne gjuhen shqipe. ju ofron kete perkthim me qellim qe t'i realizoje qellimet e tij 
me te larta. 

Liga e botes islame diike patur parasysh: 
-Bashkepunimin ndermjet Ministrise per Ceshtje ISLAME, te Vakfit THirjes dhe 
Udhezimeve e cila e kontrollon Kompleksin, dhe Liges se Botes ISLAME eshte ne 
sherbim te Kur'anit, per perkthim, shtypje dhe publicitei te e Tij ne mbare boten. 
-Bindjen per nevojen e perkthimit te kuptimeve te Kur'anit ne te gjitha gjuhet e gjalla, me 
qellim qe it perhapet thinja islame me urtesi dhe keshilla te mira, 
-Ndihmen per vellezerit tane qe flasin gjuhen shqipe; dhe duke e praktikuar Qalen e 
Allahut xh. sh.''Ndihmohuni mes vete me te mira dhe ne te mbara".(El Maide ne ajetin2) 
Ka nderin qe t'ia ofroje lexuesit te nderuar kete Kur'an te perkthyer e te komentuar 
ne gjuhen shqipe nga H. ef. Sherif Ahmeti e te korrektuar nga Mensur Halili me banim 
ne Oder Tetove , student i diplomuar ne Medine. Kete perkthim e vertetoi Liga e botes 
islame nen kontrollin e te ciles u be edhe korrektura e tij. 

E falenderojme Allahun xh.sh. qe na e mundesoi kryerjen e ketij punimi dhe 

Iofrimin e tij vellezerve muslimane, te cilet e flasin gjuhen shqipe ne Shqiperi dhe jashte 
saj, me shprese se me te vertete lexuesit do te shkepusin digka nga drita e tij e cila ua 
forcon besimin dhe i ben qe te jene te lumtur si ne kete bote ashtu edhe ne boten tjeter 
(Ahiret). 

Me ne fund duhet te theksojme se perkthimet e Kur'anit ne gjuhe te tjera sado qe te 
jene te stilit te larte, nuk mund t'ia arrijne qeilimit definitiv te Tij, i cili eshte mrekulli 
deri ne diten e kijametit. Ky perkthim me komentim eshte rezultat te cilin e ka arritur 
perkthyesi gjate studimit te Kur'anit. Per kete arsye nuk mund te jete i zhveshur nga 
gabimet e ndryshme , sepse vete natyra e njeriut e ben ate qe te jete i manget . I plote 
B» eshte vetem Allahu xh.sh. 

i Pra lexues te nderuar ju lusim qe po te keni ndonje verejtje,apo keshille ndaj ketij 

perkthimi, t'i dergoni ato NE Ministrine per Ceshtje ISLAME te Vakfit, THirjes dhe 
Udhezimeve, ose ne Ligen e Botes ISLAME, ne menyre qe ti permiresojme gabimet ne 
botimet e ardhshme. 

Zoti na drejtofte ne rrugen e drejte. 



} 



PARATHENIA 



PARATHENIE 

Kur*ani, pa dyshim, eshte Fjale e AUahuU KELAMULL-LLAH, i cili ne forme te Shpalljes 
iu dergua Muhammedit a.s. Ai i zbriti Muhammedit a.s. per ta orientuar drejt ne besimin 
ne nje Zot dhe per t*i nxjerre njerezk nga erresira dhe injoranca dhe per t*i shpjerre ne 
drite, ne migen e drejte, ne migen e njerezise e te emancipimit dhe te prosperitetit e teprogresit 
individual dhe shoqeror. 

Kur*ani, qe eshte fjale e Allahut, zbriti ne intervale te caktuara kohore, sukcesivisht brenda 
periudhes 23 vjegare te pejgamberllekut te Tij, duke fllluar ne Meke (610 - 622) dhe ne Medine 
(622 - 632), qytete keto, te cilat fal punes se madhe dhe reformave te Pejgamberit a.s. u 
bene te njohura jo vetem ne Arabi por edhe ne mbare rruzullin tokesor. 

Radhitja e ajeteve dhe e sureve ne Mus - hafnuk ndjek rendin kronologjik te Shpalljes, 
sepse ato u radhiten me vone. Keshtu per shembuU te parat u shpallen ajetet 1 - 5 te sures 
96 (Alek), ndersa sureja 110 (Naser), nder te gjitha, u shpall e fundit. 

Perpjekjet e dijetareve teprofileve te ndryshme, si nga Lindja ashtu edhe nga Perendinii, 
per ta perkthyer dhe per ta interpretuar Kur*anin, hapen shtigje dhe mundesi per perpjekje 
te reja te cilat nuk kane te ndale deri ne diten e fundit tejetes ne Toke, ngase mendimi Kur*anor 
eshte shume i gjere, i thelle, universal dhe analizuar nga gdo aspekt i pashterueshem. Ai 
me bukurine e te shprehurit, me thellesine e mendimit ne zberthimin dhe shpjegimin e te 
gjitha geshtjeve qe ngerthen ne veteparaqet vleren mbinjerezore, i cili sii tilleper muslimanet 
ka qene eshte dhe mbet mendim i gjalle i realitetit nga njera ane, dhe fuqi nxitese e zhvillimit 
e te thellimit te mendimit kreativ ne jeten e tyre te perditshme, nga ana tjeter. 

Studiuesit dhe njohesit e dalluar te Kur*anit gjithmone spikaten nevojen e leximit dhe 
te studimit te tij te vazhdueshem, sepse duke lexuar sa me shpesh ate, lexuesi apo edhe 
studiuesi do te kete mundesi te zbuloje vlera me te pasura dhe do te fitoje njohuri me te 
thella mbi njeriun dhe natyren qe na rrethon, mbi kete dhe mbi boten tjeter (ahiret). Leximi 
i Kur*anit qofte edhe i percipet dhe vetem mekanik, e pasuron dhe e fisnikeron shpirtin 
e njeriut, duke i hapur atij mundesi qe te komunikoje me Allahun. Nderkaq, komunikimi 
me Allahun, Krijuesin e gjithesise, Meshiruesin dhe Meshireplotin, Gjykatesin e Dites se 
Dinit, nga ndihma e te Cilit varet ekzistimi dhe zhvillimi i jetes ne toke dhe ne gjithesi, 
i Cili eshte me se i denje per t*i bere ibadet, njeriut i mundeson t'i korrigjoje dhe t'i 
harmonizoje sjelljet dhe veprat dhe ato t*i veje ne sherbim per te miren individuale dhe 
shoqerore. Kur*ani na meson se vetem Allahu eshte Zot dhe vetem rruga qe e porositi Ai 
eshte e drejte. 

Kur*ani eshte udherrefyes per te gjithe njerezit qe i besojne Fjales se Zotit dhe qe deshirojne 
te jetojne me te, sepse ai eshte Fjale e Zotit, ai eshte udherrefyes per te gjithe ata te diet 
iu permbahen keshillave dhe mesimeve te tij. Besimtareve dhe adhuruesve te vertete dhe 
te sinqerte Allahu ne Kur*an u premton dhe u garanton sigurine, jeten e qete, te lumtur 
dhe pa brenga. Njeriut bashkekohor, te cilit zbulimet e medha shkencore, teknike dhe 
teknologjike ngadale po ia uzurpojne funksionet nje nga nje, mesimi islam (Kur'anor) i 
ofron optimizmin qe njeriu te mos jetoje i ngarkuar me ndjenjen e pasigurise, te zvetenimit, 
te ferfellimit etj. sepse, sipas mesimit Islam, njeriu ndaj njeriut nuk eshte ujk. P&rkundrazi, 
ai me te gjitha virtytet dhe cilesite e mira eshte para se gjithash njeri per vete dhe krah 
i forte dhe konstruktiv i mesit ku jeton dhe punon. 



PARATHENIA 



Nese kushdoqofte Kur'anin e konsideron veper shkencorc, ai do t'ishte i padrejt ndaj 
Tij, sepse nje identifikim i ketille do te kishte pretendime qe Via zbehe kupthnin dhe thellesine 
universale, ai do te kishte pretendime per t*ia devalvuar vleren reale Kur'anit si Fjale e pasur, 
e fuqishme dhe e ngjeshur mbinjerezore, si Fjale e Zotit. Kur'ani nuk i zbulon Ugjet e natyres 
as te shoqerise, ai percakton kahjet e njeriut, nxite zbulimin e Ugjeve dhe te fenomeneve 
te natyres dhe te shoqense, Andaj Kur'ani gjithhere eshte ne sherbim te njeriut. Ky eshte 
libri i Zotit i cili mohoi besimin e panatyrshem ne shume zotera (politeizem) i cili ishte 
mjaft i perhapur nder fise te ndryshme arabe. Ai i vuri themele te shendosha besimit ne 
nje Zot (monoteizem). Me thesarin e pasur te dispozitave qe rreguUojne moralin dhe 
marredheniet ne mes njerezve, Kur'ani beri kthesa te medha ne keto marredhenie nderfisnore 
dhe ndernjerezore nder popuj arab te atehershem dhe me vone nder popuj te botes ne 
pergjithesi, sepse, shi, ne kohen para ardhjes se Muhammedit a.s. dhe gjate periudhes 40 
vjegare pas lindjes se tij zhvilloheshin lufta te pergjakshme nder fiset arabe, zullumi dhe 
padrejtesite sa po zgjeroheshin me permasa tragjike, keshtu kanosej rreziku i shfarosjes totale 
te nje numer fisesh arabe. Ne kete kohe te rende e cila nuk durohej me, I madhi Zot e dergoi 
Muhammedin a.s. kolosin e madh me te gjitha cilesite dhe virtytet e njeriut te kompletuar, 
te afte dhe besnik per Via besuar Fjalen e vet, Kur'anin qe njerezit te diet kishin rene ne 
rruge te pa krye, Vi ktheje ne jete normale te njeriut te qyteteruar. 

Muhammedi a.s. duke i zbatuar parimet kur'anore arriti te themeloje Bashkesine e pare 
dhe te shendoshe Islame, e cila fale parimeve te proklamuara mbi baza te barazise, erdh 
e u konstitua ne nje bashkesi te afte e te organizuar me te gjitha instrumentet qe i nevojiten 
nje sistemi shoqeror qe posedon kulture njerezore, ndaj per kete ia kishin lakmi vendet dhe 
popujt e meridianeve te ndryshme ne rruzullin tokesor. 

Kur'ani flet per njeriun si qenie qendrore ne gjithesi, te cilit AUahu i ofroi amanetin 
dhe prerogativat e veganta, halifetuU - Hah, e ngarkoi me detyra dhe obligime te medha 
dhe te nderlikuara te cilat nuk ipranuan qiejte, toka dhe as bjeshket. Me qellim te realizimit 
te ketyre te drejtave dhe detyrave sa me leht dhe me sukses Allahu e pajisi njeriun me intelekt, 
vetedije dhe me ndergjegje. Keto ishin ato veti te cilat njeriun e bene te dallohet nga krijesat 
tjera dhe ta gezoje poziten qe e ka. Keto prerogativa imundesuan njeriut ta zbuloje natyren 
dhe Ugjet e saja dhe te qeverise vetveten dhe realitetin objektiv, duke qene gjithehere 
konsekuent dhe i vetedishem per pergjegjesine e tij ne kete dhe ne boten tjeter (Ahiret). 

Sipas Kur'anit te gjithe njerezit ne rruzullin tokesor kane nje gjenealogji te perbashket, 
sepse te gjithe kane nje zanafille, ata rrjedhin nga nje nene dhe nje baba (Ademi a.s. dhe 
Hava). Kur'ani pohon se ekzistimi i orientimeve, bindjeve dhe i perkatesive te ndryshme 
ne pikepamje fisnore, kombetare, ekonomike, fetare dhe politike etj. jane vetem pasurim 
i realitetit dhe i afirmimit, afrimit dhe ndihmes ndernjerezore, duke mos bere dallime ne 
aspektin e perkatesise se tyre ideologjike, nacionale apo konfesionale te popujve te ndryshem 
te botes. Kur'ani synon progres te vazhdueshem. Ai udhezon drejt nje zhvillimi dheperparimi 
te perhershem te njerezimit. Kerkesa e Tij paresore gjithnje eshte predikimi dhe porosia 
duke ikur nga veprat e keqija, te bejme vepra te mira. Keto jane parimet e pergjithshme 
te Kur'anit, kuptimit dhe mesimit te Tij. 

Rendesia dhe roll i madh i Kur'anit shihet edhe nga fakti se shume ajete te Tij, flasin 
per njeriun, jo nga aspekti i orientimit apo perkatesise se besimit te tij, por Ai flet per 
njeriun ne teresi si per te gjitha krijesat njerezore te rruzullit tone pa theksuar kurrnjehere 
dallimet e perkatesive tjera. Kur'ani, duke folur per njeriun, ne shume ajete perdore 
fjalet nefs - njeri, shpirt, person , beni Adem - pasardhes te Ademit, Nas - njerez. Ne te 



PARATHENIA 8 



gjitha keto nuanca kuptimore nuk verehet kurrefare dallimi ne mes njerezve. Tegjithe njerezit, 
te drejtat e tyre themelore i kane te barabarta, te cilat ata i realizojne sipas nevojes edhe 
me ane te instrumenteve dhe institucioneve shoqerore, duke gezuar perkrahjen dhe 
mirekuptimin dhe institucioneve shoqerore, duke gezur perkrahjen dhe mirekuptimin e 
ndersjelle njerezor ne nje mjedis te caktuar shoqeror Prandaj te gjithe njerezit sipas Kur'anit 
kane te drejta te pacenueshme perjete, per liri, per pune, te drejtat per te gezuar te mirat 
materiale e shpirterore, te arsimimit te tyre dhe te femijevet te tyre etj. Mohimi i ketyre 
te drejtave te zena ngoje ndaj cilitdo njeri si krijese e Zotit sipas mesimeve te Islamit 
konsiderohet sulm kunder integritetit te njeriut si individ ne veganti dhe te bashkesise njerezore 
ne pergjithesi. 

P&r te zoteruar natyren (kjo mundesi i eshte dhene vetem njeriut), domosdo nevojitet 
dituri, urtesi dhe arsimim, sepse sipas Kur'anit mosdija, injoranca dhe analfabetizmi jane 
plage e rende e individit dhe e shoqerise, pikerisht per kete arsye ajeti i pare i Kur'anit qe 
te sherohet kjo plage e rende per te dy gjinite njerezore urdheron: IKRE - lexo, meso! 

Sado qe te flitet e te shkruhet mbi Kur'anin, mbi ate thesar qe permban Ai, njeriu nuk 
arrin ta thote fjalen e fundit, Ai sikurse edhe gjithesia eshte i pafund. Pasuria nga thesari 
i permbajtjes se Tij te thelle mendore nuk ka as shembuU as model, prandaj si i ketille, 
Kur'ani - Fjala e Zotit eshte i pakrahasueshem me gfaredo vepre sado te persosur te shkruar 
nga dora e njeriut, Te gjitha perkthimet dhe komentimet, qejane bere ne gjuhe te ndryshme 
te popujve te botes, nuk jane gje tjeter pos perpjekjeve dhe deshires se madhe per ta shkoqite 
dhe per te marre dije se paku sa nje pike uji nga oqeani. Edhe perkthimi i Kur'anit me 
komentim ne gjuhen shqipe, qe po ua ofrojme lexuesve e besimtareve ne duar, shpreh kete 
deshire qe se paku t'u mundesoje ne kete menyre te gjithe atyre, te diet deshirojne tejetojne 
me Kur'anin dhe qe te jene me afer Tij, 

Me rastin e botimit te Kur'anit me 1985, teperkthyer nga Feti Mehdiu, n'emer te Kryesise 
se Bashkesise Islame ne Kosove ne parathenien e atij botimi, nder te tjera, patem theksuar 
se **Kur*ani i perkthyer nuk mund te kuptohet ne menyre integrale duke lexuar ate te perkthyer 
fjale per fjale pa koment e pa studim te hoUesishem analitik, sepse gdo ajet i tij paraqet 
kaptine te vegante". Prandaj, qysh atehere patem premtuar se do te vazhdojne perpjekjet 
tona qe lexuesve t*ua prezentojme perkthimin e ri me koment me qellim qe t'i pergjigjemi 
deshirave te lexuesve, duke qene te bindur se me kete do te behet i mundshem te shoqeruarit 
me Kur'anin dhe njohja e Fjales se Shpallur te Zotit, si edhe do te behet e mundeshme 
njohja me kushtet dhe mundesite e zhvillimit te islamistikes nen kete nenqiell te kombeve 
dhe te kombesive tona te vellazeruara dhe te barabarta, respektivisht pjestareve te Kur'anit 
dhe te Sunnetit, 

Tani ndiejme kenaqesi te vegante qe kete premtim po e bejme realitet, duke plotesuar 
nje synim te kahershem. 

Kete pune sa te veshtire e te nderlikuar, por aq te ndershme dhe krenare te Sherif ef, 
Ahmetit, Kryesia e Bashkesise Islame e gmoi larte sepse e kreu me pergjegjesi te madhe 
dhe me perkushtim te vegante. Me deshiren dhe angazhimin e madh dhe me ndihmen e 
Zotit, kete pune fisnike Sherif ef, Ahmeti e kreu me sukses, Botimi i Kur'anit me perkthim 
dhe komentim per lexuesit do te jete me i afert, me i dashur dhe me i kuptueshem, S'ka 
dyshim kjo pune e madhe do t'u ndihmoje lexuesve ne begatimin e raporteve te marredhenieve 
te tyre ndernjerezore, Prandaj, mund te thuhet se nje veper me vlere te larte humane krijon 
kushte te voliteshme per flsnikerimin e marredhenieve ndernjerezore dhe ndervellazerore 
ndermjet njerezve, kombeve dhe kombesive te mjedisit te caktuar gjeograflk. 

Me rastin e botimit te Kur'anit te perkthyer dhe te komentuar e shohim jo vetem te udhes, 
te arsyeshme dhe te nevojshme, por edhe ndjejme si obligim qe me respekt te vegante ne 



PARATHENIA 



radhe te pare ta falenderojme dhe ta pergezojme Sherif ef. Ahmetin dhe te gjithe ata qe 
me perkushtim te madh e perpjekje te veganta pa kursyer kohen, mundin dhe punen e tyre 
ndihmuan rreth pergatitjes se daljes ne drite te kesaj vepre madhore - Kur'ani - perkthim 
me komentim, 

WES - SELAMU ALEJKUM! Jetish Bajrami 



VESHTRIM RRETH KUR'ANIT 10 



VESHTRIM RRETH KUR'ANIT 



Kur'ani eshte fjale e pakonkurrence e AUahut Ai, nepermjet te besueshmit Xhibril, 
i eshte shpallur vules se pejgambereve, eshte shkruar ne Mus-hafe, i transmetuar ne 
menyren me te besueshme (tevaturen) deri te ne, leximi i tij eshte ibadet, fiUon me suren 
**El Fatiha** dhe perfundon me suren **En Nas*\ 

Burim i Kur'anit eshte AUahu. Muhammedi ishte transmetues i fjales se AUahut. 
Shpallja-vahji ishte mjet bisede ndermjet Allahut dhe te derguarit te Tij, Muhammedit. 
Ne geshtjen e shpalljes nuk merr pjese mendja e njeriut, por si kusht per ta pranuar 
ate, ajo nuk mbetet manash, asaj i mbetet per detyre qe me vone ta perpunoje 
ligjshmerine e shpalljes. 

Feja islame prej fillimit themelohet me vahjin e Zotit xh.sh., te cilin ia shpalli te 
derguarit te vet, e ai, me urdherin e Zotit ua kumtoi njerezve. Derisa themelimi i fese 
islame vjen thjesht prej Zotit dhe mendja e njeriut nuk ka te perzier ne te, e as fjala 
e ndonje forumi njerezish, perpilimi i ligjshmerise se saj nuk ka kurrfare te mete e 
as kurrnje gabim. 

Mendja e individit dhe e bashkesise si kusht per vertetimin e besimit te vet dhe 
si veprim produktiv per lartesimin e moralit, eshte e obliguar te veproje sipas udhezimeve 
te shpalljes. 

Vegori e Kur'anit eshte: 

- nuk eshte veper e perpiluar prej mendjes se njeriut, 

- eshte i shqiptuar me fjale, 

- eshte i shprehur ne gjuhen arabe, 

- i eshte shpallur vules se pejgambereve, dhe 

- ne menyren me te besueshme eshte i percjellur deri te ne. 

Muhammedi epranoi Kur*anin me ndermjetesimin e engjellit Xhibril, te cilin Zoti 
e quan ne fjalen e vet **Emine** - besnik i vahjit e thote: *Ate (Kur*anin) e solli ne 
zemren tende shpirti besnik per te qene ti nga pejgamberet (Shuara: 193-194). 

Meleku Xhibril Kur'anin e pranoi prej Zotit dhe fjalet e Zotit ia lexoi Muhanmiedit, 
i cili ia mesoi ymmetit te vet, Xhibrilit pra, nuk i takoi tjeter vetem se transmetimi 
dhe kumtimi i fjales se Allahut tek Muhammedi, 

Per sa i perket faktit se vete teksti i fjales se Kur-anit eshte fjale e Allahut dhe se 
ai e shpalli, flet edhe ky ajet: **S'ka dyshim se ti je duke pranuar Kur'anin nga vete 
i Urti, i Dijshmi", (En Neml: 6) 

Mendimii atyre,te diet interpretuan thashethemet kinseXhibrili ia solli Muhammedit 
vetem kuptimin e Kur'anit, e Muhammedi e shprehu me gjuhen e vet arabe, eshte i 
gabuar ashtu sig eshte i gabuar edhe mendimi tjeter sipas te cilit, AUahu e frymezoi 
Xhibrilin vetem me kuptimet e Kur'anit, kurse shprehja me fjale eshte e Xhibrilit. 
Mendimet e tilla nuk kane mbeshtetje ne kurrfare fakti, ngase jane ne kundershtim 
me Kur'anin, me synnetin dhe me ixhmain, nuk kane ndonje vlere e as ndonje peshe, 
Mendimet e tilla me teperjane gracke e futur ne literaturen e myslimaneve, perndryshe 
si do te mund tejete Kur'ani mrekuUi kur shqiptimi i tij tejete prej Muhammedit ose 



11 VESHTRIM RRETH KUR'ANIT 

prej Xhibrilit? Mandej, si mund t'i mveshet Allahut si fjale e Tij, km ai nuk eshte 
i Tij?! E ne Kur'an qarte thuiiet: „Deri sa te degjoje fjalet e Allahut," (Tevbe: 6), 
Kur'ani fjale e Allahut, leximi i te cilit eshte ibadet, Muhammedit iu shpall km 
ishte ne moshen dyzetvjegare dhe per here te pare u njoftua se Zoti e kishte zgjedhur 
dhe e kishte caktuar pejgamber Prej atij momenti e deri km kaloi ne fqinjesi te Allahut, 
ajo periudhe e jetes quhet periudha e vahjit, shpalljes, revelates (risales), e cila zgjati 
gati njezet e tre vjet 

Vabji dhe menyra e pranimit: 

Shprehja **Vahj" e gjuhes arabe ka disa kuptime, Ne disa raste ka kuptimin: 
frymezim me anen e te cilit njeriu frymezohet per ndonjepune oseper ndonje veprim, 
Mund te kete edhe kuptimin: ngacmim, km njeriu nga ndonje faktor i jashtem 
ngacmohet ne zemer Ne disa raste perdoret edhe ne kuptimin e instinktit, sig eshte 
fjala per bleten ose digka tjeter 

Njerezit jane frymezuar dhe frymezohen per digka, por shpallja e Kur'anit nuk 
i takon kesaj menyre te frymezimit, menyra e shpalljes se Kur'anit eshte e vegante. 

Ne Kur'an eshte thene qarte: **Nuk ka asnje njeri qe Allahu t'i kete folur ndryshe 
perveg menyres se frymezimit, ose pas ndonje perdeje, ose t'i dergoje te derguar (melek), 
e ai me lejen e Tij t'i shpalle ate qe Ai deshiron". (Shura: 51). 

Allahu ne Kur'an theksoi ate qe e deshiron dhe qe e kerkon prej krijesave te veta, 
por kush do te pranoje prej Allahut ate qe e tha? Njeriu nuk ka mundesi, sepse ai 
eshte edhe qenie organike, pergatitja e tij e ben ate te paafte qe te pranoje fjalet 
drejtperdrejt prej Allahut, 

Madheria e Allahut eshte fuqi aq e larte sa qe prej krijesave askush nuk eshte ne 
gjendje te dije te pershkruaj. Per lartesine dhe fuqine e Tij, mesojme vetem nepermjet 
fjales se Tij, me te cilen Ai e pershkruan veten, 

Njeriu, si fuqi e dobet, nuk eshte ne gjendje te vere kontakt me ate fuqi aq te larte 
te Zotit, ai nuk mund t'i afrohet fuqise se larte edhe te pranoje ate qe Ajo e shpreh, 
Nese i afrohet fuqise se larte, e dobeta do te shkaterrohej. Zoti e di ate, prandaj ne 
fjalen e vet thote se njeriu nuk mund t'i pranoje prej Tij fjalet vetem ne menyrat e 
theksuara. 

E kush mund t'i pranoje fjalet prej Allahut? 

Njeriu nuk mundet, sepse eshte krijese e dobet, eshte edhe qenie materiale. Per 
t'i pranuar fjalet prej Allahut, nevojitet tejete qenie me e larte se njeriu, qenie qe nuk 
eshte materiale. J a pra, Zoti e caktoi melekun Xhibril, krijese e larte dhe jo materiale. 
Ajo krijese mund t'i pranoje fjalet prej Allahut dhe ato fjale t'ia kumtoje njeriut, ne 
kete rast Muhammedit, njeriut te zgjedhur dhe te caktuar per te derguar te Zotit, Por, 
edhe ashtu takohen dy qenie me perberje te ndryshme, njera e Uojit te larte, melek, 
e tjetra njeri, Mirepo, edhe takimi ose kontaktimi i atyre dy qenieve te dy llojeve, nese 
nuk behet ndonje ndryshim ne ato qenie, eshte i pamundshem. Do te duhej: ose qenia 
e larte tejete e shnderruar dhe e personifikuar ne formen e njeriut duke iu pershtatur 
atij, qe ai te mbetet ashtu sig eshte njeri, kurse i larti t'i flase e i ulti te pranoje prej 
tij; ose lloji i ulet te beje ndryshime, te ngritet ne nje shkalle me te larte qe te jete ne 
gjendje te pranoje prej te lartit, Njeren prej ketyre dy veprimeve duhet bere domosdo. 



VESHTRIM RRETH KUR'ANIT 12 

Sipas te pares, prej njeriut nuk kerkohet ndonje perpjekje qe te ngritet e te arrije 
te pranoje prej qenies se larte, sepse ate perpjekje e ka barte i larti, ai eshte shnderruar 
ne formen e njeriut, ai ate mund ta beje, ngase Allahu i ka dhene mundesi te marre 
formen e njeriut, ashtu ne forme te njeriut iu paraqit Mejremes (Merjem: 17), 

Kur Xhibrili merrte formen e njeriut, Muhammedi nuk kishte nevoje te beje 
perpjekje per ndryshimin e qenies se vet. Mirepo, kur Xhibrili mbetej ashtu sig ishte 
ne formen e vet, atehere ne qenien e njeriut, ne qenien e Muhammedit nevojitej pa 
tjeter ndryshimi organik. Ne ate rast, ana matehale e qenies se njeriut, duket sikurse 
pushon nga funksionimi, nuk prezentohet aq, tere fuqine e merr shpirti, sepse shpirti 
eshte qenie e larte dhe si e tille mund te kontaktoje dhe te pranoje prej melekut, i cili 
gjithashtu eshte qenie e larte. E km te marre fund angazhimi dhe te kete pranuar ate 
qe eshte dashur, njeriu terhiqet prej asaj gjendjeje, kthehet ne gjendjen e meparshme 
te rendomte. 

Ne kete menyre ka qene pranimi i shpalljes se tere Kur'anit, pranimi i vahjit. 
Nepermjet melekut, te derguar prej Allahut, Muhammedi pranoi ate qe Allahu e 
deshiron dhe kerkon prej njerezve. 

Ajo ishte menyra me e rende dhe me e mundimshme e frymezimit, ngase 
Muhammedit i duhej bere ndryshim ne qenien e vet, e ai ndryshim nuk ishte ne 
kompetencen e tij, ai ishte i imponuar prej fuqise se larte, por ky ishte frymezimi me 
i forte dhe me i sigurt. I tere Kur'ani Muhammedit i eshte shpallur vetem ne kete menyre, 
e jo ne menyren kur Xhibrili merrte formen njeri. 

Edhe Kur'ani sinjalizon se kjo menyre e pranimit te shpalljes ishte e rende, prandaj 
thote: *We do tejapim ty teperjetosh nje te folur te rende'* (Muzemmil: 5). Pejgamberi 
frikesohej se po e harronte ose po i shpetonte digka nga ajo qe i lexhoej, andaj kur 
ia lexonte Xhibrili, ai ngutej dhe e lexonte se bashku me te, mundohej e perpiqej ta 
nxeje permendesh. Zoti e urdheroi qe kur Via lexoje Xhibrili ta degjoje me vemendje 
dhe heshtazi, te mos ngutej dhe te mos e mundoje veten, duke i garantuar se Ai do 
Via beje te mundshme ta nxeje permendesh, do Vi ndihmoje ta mesoje dhe ta ruaj 
ashtu te sakte e i tha: *\.Mos u ngut ta lexosh Kur'anin para se te marre fund kumtimi 
i tij dhe thuaj: Zoti im me shto dijeV (Tkha: 114), dhe: **Mos shqipto edhe ti megjuhen 
tende per ta nxene ate me te shpejte. Ne kemi per detyre tubimin dhe leximin e tij. 
E kur ta lexojme ate, ti percille leximin e tij me te degjuar, pastaj obligim yni eshte 
ta shkoqisim ate!'* (Kijame: 16-19). 

Kjo ishte menyra sipas se dies Pejgamberi e pranoi tere shpalljen e Kur'anit. 

Menyra tjeter e frymezimit dhe synneti i Pejgamberit 

U kuptua se Kur'ani eshte fjale e Allahut, kjo do te thote, edhe shprehja edhe kuptimi 
jane prej Allahut, perveg transmetimit, as Xhibrili as Muhammedi nuk kanepjese ne te. 

Menyres tjeter te frymezimit i thuhet: *Wahjun bin-nefethi" ose „en-nefethu fir- 
ruhi" - frymezim ne thellesi te zemres. Ajo ishte nje menyre tjeter Ne ate menyre njeriu 
frymezohet per ndonje pune apo detyre. Pejgamberi yne ishte frymezuar ne ate menyre. 
Ne kete menyre qene frymezuar edhe pejgamberet tjere si edhe njerez te tjere te mire. 
Njerezit e frymezuar ne ate menyre dinin se ai frymezim ishte prej Zotit, ngase porositen 
per pune te mira e te mbara, andaj jane te bindur dhe te vendosur ne zbatimin e asaj 
per gka porositen. 

Nepermjet atij frymezimi Pejgamberi yne eshte njoftuar, perveg domethenies ose 
qellimit te ndonje pjese te Kur'anit, edhe me ndonje geshtje tjeter Edhe hadithi i 
Pejgamberit ka per burim ate frymezim, pra edhe synneti eshte frymezim prej Allahut. 



13 VESHTRIM RRETH KUR'ANIT 

Kete e verteton Kur'ani kur thote: "Ai (i derguari) nuk flet nga hamendja e vet, ai 
(te folur) nuk eshte tjeter vetem se frymezim me te cilin frymezohet" (En Nexhm: 3-4). 
Edhe hadithi Kudsij ishte i asaj menyre. Ne hadithi kudsij nuk ka ndonje dispozite 
te sheriatit, ne to theksohet madheria dhe fuqia e pakufishme e Zotit, meshira e Tij, 
te mirat dhe begatite me te cilat i ka pajisur njerezit etj, 

Asnje pjese e Kur'anit nuk e kishte ate menyre te frymezimit 

Per te kuptuar edhe me mire dallimin ndermjet shpalljes se Kur'anit dhe ndermjet 
menyres se frymezimit ne synnet, Sujutiu shenon thenien e Xhuvejnise: Shpallja prej 
Allahut ishte dy llojesh, Nje lloj ishte: AUahu i thote Xhibrilit: Thuaj pejgamberit, 
tek i cilipo te dergoj, puno kete dhe kete, urdhero per kete dhe per ate! Xhibrili e kuptoi 
ate g'i tha Zoti, vjen te pejgamberi dhe ia thote ate, por jo edhe tekstin e fjales, por 
vetem kuptimin, kurse pejgamberi e shprehe me gjuhen e vet, pra teksti i fjales eshte 
tjeter I atij lloji ishte synneti, prandaj, synneti mund te kumtohet vetem ne kuptim 
pa e lexuar tekstin, kurse Kur'ani jo, Lloji tjeter ishte: Allahu i thote Xhibrilit: Lexoja 
pejgamberit kete! Xhibrili vjen dhe ia lexon tekstualisht, fjale per fjale, pra i thote: 
lexoja kete, e jo kumtoja kete. I ketij lloji ishte i tere Kur'ani. 

Menyra tjeter e shpalljes eshte kur Zoti i flet pejgamberit e ai e degjon, por ai te 
folur nuk eshte sikur te folurit kur ne i flasim njeri-tjetrit, as te degjuarit nuk eshte 
i tille. Pejgamberi Zotin e degjon me tere qenien e vet, sikur e tere qenia i eshte zberthyer 
ne ndjenje degjim, zeri i vjen nga te gjitha anet. Ai te folur eshte i jashtezakonshem, 
eshte jashte rrethit dhe rregullit me te cilin njeriu eshte mesuar te degjoje te folur, prandaj 
edhe i thuhet „pas perdeje". Kur'ani nuk eshte i shpallur as ne kete menyre. Pejgamberi 
e degjon fjalen e Zotit dhe e kupton gka i thote Ai, eshte i obliguar te veproje sipas 
asaj qe ka kuptuar, por nuk eshte i obliguar t'i thote ato fjale ashtu sig i ka degjuar 
E kur eshte fjala per shpalljen e Kura'nit, pejgamberi ishte i obliguar t'i thote fjalet 
e Zotit, te cilat i degjoi prej melekut, t'i thote besnikerisht e tekstualisht ashtu sig i 
ka thene Zoti melekut. 

Keto jane tri menyrat e vahjit, te cilat i permend Kur'ani. 

Permbajtja e Kur'anit 

Allahu kete liber fetar e eduktaiv e shpalli te perjetshem, duke qene udhezim e 
meshire per individin dhe per bashkesine njerezore, Ai e dergoi keshille te nje niveli 
me te larte edukativ, qe kultivon dashuri dhe mbjell fryme paqeje nder njerez, qe nxite 
lartesimin shpirteror, qepermbledhe rregulla e dispozita me te dobishme te rendit social, 
qe parashtron parime edukative per njerez te gdo kohe dhe te gdo vendi, qe rrefen per 
popujt e lashte, per te fshehtat e dynjase dhe te ahiretit. 

Si liber feje dhe morali ne permbajtjen e vet, perveg, tjerash perfshine: 

- besimin e drejte, besimin ne nje te Vetmin Zot xh.sh., ne engjej, ne libra te shpallura, 
ne te derguarit e Zotit, pas kesaj ne jeten e botes tjeter, 

- virtytet me te larta te moralit, te cilat forcojne besimin ne zemra, zgjojne ndjenjat, 
ngrisin karakterin dhe pastrojne ndergjegjen e individit dhe te bashkesise, duke i larguar 
prej veseve, 

' thirrjen per studim dhe veshtrim te thelle ndaj gdo qeniejeje a sendi qe Zoti e 
krijoi ne kete gjithesi me qellim qe njerezit te arrijne t'i njohin sekretet e tyre dhe te 
largohen prej imitimit te verber, 

- tregime per popujt e lashte me qellim udhezimi prej te cileve njerezit duhet te 



VESHTRIM RRETH KUR'ANIT 14 



nxjerrin mesim e pervoje se si ligjet e Allahut u zbatuan dhe te degjueshmit perjetuan 
te mira, kurse arogantet perjetuan ndeshkime, 

' vertetime per Ugjshmerine e larte e te drejte te Allahut, e cila ka per qellim ngritjen 
e njeriut ne nje lidhmeri te sinqert ndaj Allahut, me gka bashkesise i garantohet 
ekzistenca dhe fatbardhesia, 

- besimin ne ekzistimin e librave te meparshem te cilat i paraprine pergatitjes per 
shpalljen e Kur'anit . Ato ishin te shpallura per nje kohe te caktuar, te cilat kishin per 
qellim t'i pergatisin njerezit, t'i zgjojne zemrat, t'i udhezojne ne besim ndaj Nje Zoti, 
t'i ngrisin ne vetedije per te qene te denje ta pranojne shpalljen e fundit, Kur'anin me 
ligje te plota e te persosura, te pakufizuara e te perjetshme. 

Mrekullia e Kur'aait 

Kur'ani eshte mrekulh e perjetshme ngase eshte atribut (sifat) i Zotit te 
perjetshem. Ai nuk eshte si mrekulUte e pejgambereve te tjere qe ishin veper nga veprat 
e Allahut, e vepra e Allahut mund te pushoje, kur Allahu e kryen ate, ndersa atributi 
i te perjetshmit eshte i perjetshem. Qdo pejgamber ka pasur mrekulline e vet, kurse 
librin e ka pasur program orientimi, e mrekullia e Muhammedit eshte vete programi, 
ashtu qe programi eshte mrekulli, e mrekullia program. Nga kjo rrjedh se librat epara 
kane qene ne rrethin e obligimit, d.m.th., Zoti i obligoi njerezit ta ruajne librin, e per 
Kur'anin tha: ''Ne e zbritem Kur'anin dhe Ne e ruajme ate" (Hixhr: 9), sepse Kur'ani 
nuk eshte si librat tjera vetem program jete, por Kur'ani eshte edhe mrekulli, e per 
te qene mrekulh duhet te jete i ruajtur besnikerisht teksti i tij, perndryshe ai humb 
mrekulline, andaj, Allahu vendosi ta ruaje Kur'anin. Shih per kete arsye ne te nuk mund 
te ndodhin ndryshime e devijime si ndodhen ne librat e para. 

Nese marrim per shqyrtim dy geshtjet e Kur'anit: geshtjen e zbatimit dhe te veprimit 
sipas mesimeve te tij dhe geshtjen e ruajtjes se tij, do te shohim se me kalimin e kohes 
geshtja e zbatimit dobesohet, kurse geshtja e ruajtjes shtohet me kalim kohe. Sikur 
ne ta zbatonim ne menyre te drejte si program jete, ajo do te ishte gje e natyrshme, 
por gafleti yne prej mesimeve te Kur'anit si orientim nejete, nuk eshte duke ecur baraz 
me ruajtjen e tij, kur ate e gjejme ne gdo vend, ne gdo banese, ne qerre etj. Gjejme, 
p.sh. nje person, duke menduar ta shkruaje tere Kur'anin ne nje faqe dhe me nje forme 
me te bukur, ose g'e shtyen njerin apo tjetrin te beje punen me estetike per shtypjen 
e mus'hafit etj. Kjo ndodhe ngase Allahu deshiron te argumentoje se Ai e man Kur'anin, 
e jo ata qe e praktikojne. 

Fjala mrekulh si kuptim i fjales "mu'xhize", mundeson kuptimin e nje geshtjeje 
qe askush nuk mund ta beje. Ate e ben vetem Zoti dhe ajo eshte geshtje qe thyen ligjet 
e ekzistimit ne ekzistence. Mrekullia u dhurohet pejgambereve per ta grrenjosur bindjen 
e atyre qe perveg Zotit adhurojne digka tjeter. Kur eshte fjala per mrekulline e Kur'anit, 
qellimi eshte te vertetoje se gdo perpjekje dhe gdo orvatje per t'i bere atij konkurrence, 
eshte e pamundshme, e parealizueshme qe mposhtet e thyhet duke pesuar deshtim. 

MrekulUa e Kur'anit perfshin shume lemenj, por nga arsyeja objektive ketu po i 
shenoj vetem disa prej tyre. 

Mrekullia e Kur'anit nga ana e gesbtjes gjuhesore 

Kur'ani fjale e Allahut, leximi i te ciUt eshte ibadet, zbriti ne gjuhen e arabeve 
te njohur sigjuhetare, oratore, poete... Kur'ani u beri konkurrence ne ate lemi, mirepo 
kur u mungoi aftesia e imitimit te tij, ata i thane magji, kurse Pejgamberit magjistar. 



15 VESHTRIM RRETH KUR'ANIT 

Ata nuk menduan se ajo genjeshter e tyre refuzohej shume lehte, sepse i hipnotizuari 
nuk ka kompetence te lire kunder magjistarit, e nese Muhammedi ishte magjistar dhe 
ai kishte hipnotizuar njerez, atehere pse nuk i hipnotizoi edhe ata qe te shkonin pas 
tij. I hipnotizuari nuk i perulet magjistarit me vullnetin e vet. Ai nuk shkon t'i thote 
atij: e pranoj kete magji ose e refuzoj, sepse ai para magjistarit eshte i debuar nga vullneti 
i vet. Sbpallja e Muhammedit per magjistar, duke mos i besuar atij, deshmonte se ata 
ishin shpifes e genjeshtare. 

Ajo qe i shtyri idhujtaret arabe t'i thone Kur'anit magji, poezi, fjale e njeriut te 
marre e te tjera, qe nuk perputheshin me logjike, ishte nga arsyeja se Kur'ani me ate 
stil te larte para te cilit u dasht te gjunjezohen edhe poetet me te njohur te tyre, i befasoi 
dhe kur e ndien veten te paafte para mrekuUise se tij, e humben vetedijen, nxituan 
e thane gka nuk perputhej me logjike, sepse nga befasia humben gdo fakt dhe gdo 
mendim logjik. 

Kur'ani vazhdoi t'u shpalle gara: te sjellin nje origjinal si ai,te sjellin dhjete sure, 
e me ne fund te sjelhn nje sure. Kjo ishte mrekuUia e pare e Kur'anit qe komunikonte 
me ate popuU, te cilit i zbriti. Prandaj, qartesia e fjaleve te tij, renditja, perputhshmeria, 
menyra artistike e thenieve, bukuria e ligjerimit te tij, jane te pakrahasueshme. Po si 
te mos jete i tille kur dihet se eshte: ** Liber qe ajetet e tij jane radhitur ne menyre 
te persosur, madje edhe shkoqitur prej Atij te Urtit, Njohesit te geshtjeve ne hoUesi** 
(Rude: 1). 

MrekuUia e Kur'anit nga ana e gesbtjes kuptimore 

U tha se mrekuUia e Kur'anit eshte e perjetshme, ngase eshte cilesi e te Cilesuarit 
te perjetshem (sifatuUah-kelam). Po ajo eshte e perjetshme edhe nga arsyeja se eshte 
veper mendore, e jo si mrekullite tjera vetem shqisore. Eshte veper mendore sepse, 
mendjet e nejrezve sado qe te arrijne te zbulojne geshtje e ligje, te cilat mbreterojne 
ne natyre, do te shohin se Kur'ani ato i ka permendur shume me perpara. 

Zoti xh.sh. e ka ditur se mendjet e njerezve, duke ndihmuar njera gjenerate tjetren, 
do te arrijne te zbulojne geshtje, qe ata qejetuan para tyre nuk i kane ditur, prandaj 
geshtje te verteta e ligje, te cilat do te zbulohen me vone i ka vene ne spikame, por 
per ate kohe kur shpallej Kur'ani i ka prekur krejt pak, sepse njerezit e asaj kohe nuk 
ishin ne gjendje t'i kuptonin ne hollesi. 

Duhet ta kemi te qarte se zbulimet dhe shpikjet e reja, jane rezultat i zhvillimit 
mendoL Ato nuk jane zbulime as shpikje te rastit, pse sado qe ndonje zbulim te jete 
me vlere te larte, ai nuk eshte i pavarur prej zbulimeve te meparshme, anipse ato me 
te hershmet ishin me vlere me te ulet. Qdo zbulim a shpikje eshte kushtezuar prej digkahi, 
ai nuk ndodhi be fas, por prej kushteve e parashtrimeve te meparshme. 

Eshte e vertete se Kur'ani nuk erdhi si liber qe te na i mesoje geshtjet dhe ligjet 
qe zoterojne ne gjithesi, ai nuk zbriti te na shpjegoje ekzistencen as geshtjet ne te, e 
as te na i mesoje diturite. Ai zbriti qe ta nxise mendjen qe ajo te mesoje per to. 
Megjithate, Kur'ani i ceke disa geshtje qe kane te bejne me te verteten, por ato nuk 
i thekson per te na i mesuar, i kuptoi mendja ose nuk i kuptoi, ai i thekson si te verteta 
reale. 

A do te ishte menguri e Kur'anit te sjelle geshtje te verteta, te cilat funksionojne 
ne ekzistence dhe t'ua publikoje arabeve te asaj kohe? I Por, a do te kaloje pa i prekur 
ato te verteta bile pak?! Zoti xh.sh. ne Kur'an i thekson ato te verteta, e sikur njerezve 
u thote: ai qe me besoi Mua, duhet te jete i bindur se kur Une kam thene digka, ajo 



VESHTRIM RRETH KUR'ANIT 16 

eshte e vertete e sakte dhe s'ka nevoje te kerkoje prej Meje fakt. Fakti jam Une. Nese 
disa mendjeve nuk u mjafton thenia Ime si fakt, por duan t'u besojne shqisave dhe 
mendjeve te veta, Une ata i le te lire te perpiqen dhe ua beje te mundshme t'i shohin 
faktet e Mia dhe te vertetojne se ate qe kam thene Une eshte e vertete e sakte, por eshte 
dashur t*u mjaftoje thenia Ime, pse mjafton Allahu tejete vertetues. Ne suren "Fussilet", 
Ajeti 53 thuhet: **Ne do t'u bejme atyre te mundshme t'i shohin argumentet tona ne 
gjithesi dhe ne veten e tyre deri qe t'u behet e qarte se ai (Kur'ani) eshte i vertete. A 
nuk mjafton qe Zoti yt te jete deshmues per (do gje". 

Kur'ani atehere km shpallej theksoi te verteta, ato eshte dashur te besohen si thenie 
te Zotit edhe para se t'i kuptoje mendja, sepse shume geshtje te verteta, te cilat i ka 
cekur Kur'ani, dija ka arritur t'i kuptoje shume me vone, pra ato kane qene te verteta 
edhe para se t'i zbuloje dija. Kur'ani p.sh. ka cekur rolin e ererave ne mbaresimin e 
bimeve e ka thene: **Ne i leshuam ererat frytenuese..." (Hixher: 22). Ka dhene shenje 
per rrotullimin e tokes ne nje menyre shume perfide e ka thene: **... dhe i sheh kodrat 
e mendon (te duken) se ato jane te palevizshme, ndersa ato ecin sikur ecin rete..." 
(En'Nemlu: 88). Krahasimi i ecjes se kodrave me ate te reve, jep me kuptua per 
rrotullimin e tokes, sepse levizja e reve nuk behet vetvetiu, por me anen e ererave, pra 
edhe levizja e kodrave me anen e dikuj tjeter, ne kete rast me anen e tokes. Kete thenie 
te Kur'anit, mendja ka arritur ta kuptoje vone. 

Per etapat e zhvillimit te fetusit e embrionit Kur'ani ka thene: "Per AUahun, Ne 
e krijuam njeriun prej nje lengu te kulluar prej balte, pastaj ate e shnderruam ne pike 
uji (fare) ne nje vend te sigurt, mandej ate pike uji e beme cope gjaku, ate gjak e 

beme cope mishi te dhembezuar, e ate cope mishi e shnderruam ne eshtra, e eshtrat 
i veshem me mish, pastaj ate e beme krijese tjeter (i dhame shpirtin). I larte eshte Allahu, 
me i miri Krijues!" (Muminune: 12-14). Per keto etapa te zhvillimit, per tri erresirat 
ne te cilat ndodhet fetusi, dija arriti te dije per te shume vone, e ndoshta vetem ne 
shekullin tone. 

Kur'ani i shkeu te gjitha perdet e kohes, te vendit dhe depertoi e zbuloi edhe ato 
fshehtesi qe fshihen ne zemren apo ne mendjen e njeriut. Keta shembujjane te theksuar 
ne Kur'an dhe lexuesi do t'i kuptoje gjate leximit. 

Edhe ne shekullin tone, i cili konsiderohet shekuU i arsimit mendor, fjala e Kur'anit 
duket se zgjerohet dhe jep kuptim te ri. Sahere qe dija me perpjekjet e veta ben evolucion 
ne zhvillimin ejetes, ajo gjen mbeshtetje ne theniet e Kur'anit dhe theniet e tij duket 
se perterihen gjate shekujve per gdo gjenerate, e keshtu dokumentohet se mesimi i tij 
eshte i ri per gdo kohe dhe se ai mesim kurr nuk vjeterohet, sepse duke gjeruar terrenin 
e kuptimeve shkon paralelisht me zhvillimin e jetes, prandaj eshte mrekulli mendore, 

MrekuiUa e Kur'amt nga ana e geshtjes shpirterore 

Zoti xh.sh. kete liber e shpalli meshire dhe drite per njerez, por per ato zemra 
idhujtare, te cilave u kishte hyre ne gjak adhurimi i idhujve, ishte nje goditje e forte 
ne shpirtin e tyre. Arabet qe ishin idhujtare shume kokeforte e idhnake te medhenj 
e te paperkulur, Kur'ani therriste ta braktisin ate me te cilin ishin te mesuar edhe prej 
prinderve te vet, i therriste te largohen prej adhurimit te shume zoterave dhe te kthehen 
ne adhurim te nje te vetmit Zot, te Allahut fuqiplote, i therriste te heqin doreprej atyre 
zakoneve plot mekate e krime. 



17 VESHTRIM RRETH KUR'ANIT 

Ne rrugen per te cilen i therriste Kur'ani dukeshin pengesa te pakapercyeshme, 
veshtiresi te paperballueshme, por mrekullia e tij manifestohej thelle ne zemrat dhe 
shpirterat c tyre dhe dalengadale i perveteson dhe shume prej tyre i ben ithtare te denje 
te mesimeve te tij. Ajo mrekuUi e Kur'anit, e cila terhoqi edhe shpirterat e tyre, i habiti 
edhe vete ata, prandaj me vetedije te humbur e te tronditur, dikush prej tyre e quajti 
sehir, magji etj. Edhe idhujtari me i afte dhe me autoritativ, Velid bin Mugire u gjunjezua 
para mrekullise se tij. Idhujtaret e kishin derguar te Muhammedi qe Via terheqe verejtjen 
dhe te mos publikoje ato mesime te Kur'anit, te cilat fyenin besimin e tyre, mirepo, 
kur e degjoi Muhammedin duke lexuar Kur'an, ai u habit dhe kur u kthye te idhujtaret, 
ua pershkroi mrekulline e asaj pjese te Kur'anit qe e kishte degjuar dhe me fjalet e 
veta i vleresoi cilesite e larta te tij duke thene: '*Ai (Kur'ani) ka nje embelsire te 
papershkruar, eshte terheqes e ngacmues, eshte aq i kendshem sa qe fund e krye eshte 
plot fruta, ate nuk mund ta thote njeriu!?" 

Eshte gje e natyrshme qe Kur'ani te jete i tille kur dihet se per te thuhet: *'Thuaj: 
ate e zbriti Ai qe i di fshehtesite ne qiej e ne toke!** (Furkan: 6). 

Emrat e Kur'anit 

Kur'ani i famshem ka shume emra qe te gjithe japin te kuptosh rendesine dhepoziten 
e larte te tij dhe qe ne pergjithesi eshte libri me i famshem qiellor dhe Zoti xh.sh. ne 
fjalen e vet e ka quajtur: El Kur'anu, El Furkanu, Et Tbnzilu, Edh Dhikru, El Kitabu etj. 

Po ashtu Allahu e ka cilesuar me atribute te bukura e te shumta. Po thuaj nuk 
ka sure qe ne te te mos permendet ndonje atribut i tij i kendshem si: Nurun, Huden, 
Rahmetun, Shifaun, Mevidhatun, Azizun, Mubarekun, Beshirun, Nedhirun etj. 

Ndarja e Kur'anit 

Kur'ani, sipas urdherit Hyjnor, eshte i ndare ne sure qe gjithsej jane 114. Suret 
jane te perbera prej shume ose pak ajetesh. Me e gjata eshte sureja El Bekaretu me 
286 ajete, e me te shkurtrat kane nga tri ajete. 

"Snretnn"* - do te thote vend, pozite e larte. Nje grumbuU ajetesh qe kane fillim 
dhe mbarim quhet "suretun" per hir te fames dhe te lartesise se saj ashtu sikurse quhet, 
beden pjesa me e larte ne nje mur. Ose Kur'ani eshte si nje kopsht nacional i ndare 
ne reparte, e secila njesi e tij eshte e rrethuar me mur te larte si te ishte ndonje keshtjelle. 
Sureja e Kur'anit eshte si nje kopsht i tij i rrethuar me mur qe mbron besimin dhe 
bazat e tij. 

*'Ajet" - quhet nje ose me shume fjale. Nuk eshte kusht i domosdoshem qe ajeti 
te kete kuptim te pavarur si: ba, tnime, kur perbehet prej shkronjave ose si: Mud- 
bammetan, kur perbehet prej nje fjale. Ajeti zakonisht eshte nje fjali e thjeshte ose 
nje fjali e zgjeruar apo edhe periudhe, Fjala ajet permendet shume here ne Kur'an 
qe ka per qellim mrekulli, argument etj. 

Per sa i perket geshtjes se ndarjes se Kur'anit ne sure dhe radhitjes se sureve ne 
Mus-haf, kjo nuk ishte rezultat i mendjes se njerirut, por ajo ishte geshtje e diktuar 
prej te madhit Zot, 

Ndarja e Kur'anit sipas vendit ka te beje me pjeset e tij te shpallura sa ishte 
Pejgamberi ne Meke dhe me pjeset qe iu shpallen pasiqe u shperngul dhe u vendos 
ne Medine, Suret e shpallura sa ishte ne Meke u quajten mekase, ndersa te tjerat 
medinase. Dijetaret jane unike ne bindje se ne Meke iu shpallen shtatedhjete sure, 



VESHTRIM RRETH KUR'ANIT 18 

kurse ne Medine njezet, ndersa njezet e kater sure te tjera jane te perbera prej pjeseve 
te shpallura ne te dy vendet. 

Suret e shpallura ne Meke kane disa vegori qe dallohen prej sureve te shpallura 
ne Medine, Ato jane me te shkurtra dhe tematika e permbajtjes se tyre kryesisht ka 
te beje me besimin e drejte, me besimin ne nje te vetmin Zot dhe me bazat tjera te 
besimit. Madheria e Zotit, sundimi, mbizoterimi dhe fuqia e Tij absolute ndaj gdo 
send! e geshtjeje ne gjithesi, eshte shume me e shprehur dhe me e theksuar ne ato sure, 
gje qe shume njerez, duke mos qene ne gjendje ta kuptojne qellimin e theksimeve te 
tilla ne fillim te shpalljes, fese islame ia mveshen teorine e "xhebrit" - determinizmit 
fatalizmit, i cili eshte i huaj per te. 

Suret e shpallura ne Medine jane me te gjata, dhe ato me teper i pershkon fryma 
e ligjshmerise islame. 

Per sa i perket ndarjes sipas kohes: me heret ose me vone, para bixbretit ose pas 
tij, edhe ajo ndarje nuk ka ndonje ndikim ne radhitje. Nuk eshte e thene qe pjesa 
e pare e shpallur te jete e shenuar ne fillim te mus'hafit, e as pjesa e fundit te jete 
ne fund te tij, por ka pjese te shpallura ne fillim ne Meke, e te jene te shenuara ne 
ato te Medines dhe aso te shpallura ne kohen e fundit ne Medine e te jene te radhitura 
ne ato te Mekes. Edhe nga kjo kuptohet se geshtja e radhitjes nuk ishte kompetence 
e njerezve, por e Zotit te Madheruar, i Cili per gdo pjese te Kur'anit urdheroi te radhitet 
aty ku e ka vendin. 

Pjesa dermuese e Kur'anit iu shpall Muhammedit gjate kohes se dites dhe ne 
vendbanimin e tij, e ndonjehere iu shpall kur ishte mysafir sig eshte ajeti 13 i sures 
Huxhurate qe iu shpall kur ishte ne Meke si mysafir, e Bilali kishte hypur mbi Qabe 
dhe e therriste ezanin. Pati pjese qe iu shpallen naten si pjesa e fundit e Ali Imran 
dhe ajeti (67 Sure Maide). Ne rekaten e dyte te sabahut iu shpall ajeti 128 Ah Imran, 
e duke qene i shtrire ne shtrat, por zgjuat i shpallet sureja Kevtber dhe ajeti 118 ne 
suren Tevbe. Pernjehereiu shpall e tere sureja "Murselat" dhe ajo "Es Saffu". Ndonje 
sure si ajo "El Alak" dhe ''Ed Duha" u shpallen pjese-pjese ne nje interval bukur 
te gjate kohor. 

Pjesa e pare e shpallur nga Kur' ani jane ajetet e para te sures Alak, ndersa pjesa 
e fundit e shpallur eshte ajeti 281 ne suren Bekare. 

I tere Kur'ani zbret pernjehere prej "Levhi Mahfudh** ne qiellin e dynjase naten 
e "Lejletul Kadrit*\ pastaj prej qiellit te dynjase te Muhammedi shpallet pjese-pjese 
ne nje periudhe prej njezet vjet e me teper. 

Tublmi dbe ruajtja e Kur'amt 

Kur'ani eshte tubuar ne dyperiudha: ne Kohen e Pejgamberit dhe ne kohen e hulefai 
rashidineve, ku secila periudhe dallohet me vegorite dhe karakteristikat e veta te 
posagme. 

Fjala "tubim" ndonjehere ka per qellim: nxenien e Kur'anit permendesh dhe 
ruajtjen e tij ne kujtese, ndonjehere ka kuptimin e shkrimit, te shenimit te Kur'anit 
ne faqet e shkruara. Edhe nj'era menyre e tubimit edhe tjetra jane zbatuar ne kohen 
e Pejgamberit. Kur'ani pra, eshte ruajtur ne dy menyre: duke e nxene permendesh, 
e qe i thuhet tubim ne gjoksa dhe duke e shkruar. 

Tubitni ne gjoksa 

Dihet se Kur'ani iu shpall te derguarit te pashkoUuar: **AJ (AUahu) eshte qe nder 



19 VESHTRIM RRETH KUR'ANIT 

te pashkolluarit nga vete mesi i tyre dergoi te derguar qe atyre Vua lexoje ajetet e Tij, 
t'i pastroje dhe t'ua mesoje librin dhe ligjshmerine,,." (El Xhumuati: 2), Prandaj, 
Muhammedi bente perpjekje te medha per ta ruajtur ashtu te sakte, ashtu sig i shpallej, 
vete e nxente permendesh, kurse shokeve ua mesonte dalengadale qe edhe ata te arrijne 
ta nxene permendesh. 

Populli arab ishte popull qe nuk merrej me shkrim-lexim, Ai ishte popull qe 
ushtronte shprehite e qendrueshme te nxenies shume te shpejt te teksteve permendesh, 
Ata mbanin ne kujtesen e vet me qindra e mija vargje te poezise, dinin per origjinen 
e paraardhesve te vet shume te lashte. 

Erdhi Kur'ani famelarte me qartesi te plote te shprehjeve, me rreguUa e dispozita 
te shumta, ata i gjeti ne ate gjendje. U solli fakte te qarta e argumente madheshtore 
sa qe i habiti, por edhe i perfitoi ndjenjat, zemrat dhe mendjet e tyre derisa qe tere 
kujdesin e tyre e orientoi ne librin posa te shpallur madheshtor, U drejtuan vetem 
kah Kur'ani, e mesuan permendesh dhe e ruajten, ndersa poezine e braktisen, sepse 
ne Kur'an ata gjenin shpirtin e jetes, 

Pejgamberi, kohen me te madhe te nates e kalonte duke ndenjur ne kembe, duke 
u lutur dhe duke lexuar sa me shume Kur'an; ai thellohej ne mendime per domethenien 
e tij dhe ashtu qendronte ne kembe derisa nga lodhja iu dridhnin kembet. Andaj, nuk 
eshte per t'u guditur kur thuhet se ai ishte me i mid i hafizeve (hafiz eshte njeri qe 
e di tere Kur'anin permendesh), 

Shoket e Pejgamberit - sahabet benin gara ne leximin, mesimin dhe nxenien 
permendesh te Kur'anit dhe tere kujdesin ia kushtonin ruajtjes dhe perhapjes se tij, 
ua mesonin grave dhe femijeve te vet, nese kalohej perreth shtepive te tyre, ato ushtronin 
nga leximi i Kur'anit si zgjua bletesh dhe kur Pejgamberi kalonte prane tyre ndalej 
dhe e degjonte ate leximi Ne vete xhamine e Pejgamberit lexohej Kur'an me ze te larte 
sa qe prej se largu degjohej ushtime, por Pejgamberi i urdheroi ta ulnin zerin e te 
mos perzihej leximi, 

Shume shoke te Pejgamberit ishin hafize te dalluar, Hafizet e tille Ai i dergonte 
neper fshatra e qytete per t'ua mesuar te tjereve Kur'anin, 

Nxenia permendesh e librit te shenjte ishte vegori e ymmetit te Muhammedit, te 
diet kur e kumtonin, mbeshteteshin ne ate qe e kishin ne kujtesen e tyre, ejo vetem 
ne ate qe ishte e shkruar, Asnje popull tjeter nuk, ruajti ashtu librin e vet, andaj ne 
librat e tyre u bene devijime e ndryshime, Ajo vegori e myslimaneve te pare ishte dhurate 
prej AUahut, ngase u lehtesoi nxenien permendesh te librit dhe per ate lehtesim tha: 
"Ne Kur'anin e heme te lehte per kujtese,,," (Kamer: 17), Nepermjet kujteses dhe 
shkrimit Kur'ani u ruajt i sakte ashtu si eshte shpallur. Zaten per ruajtjen e tij garantoi 
Allahu (Hixhr: 9), 

Tubinu me shkrim 

Karakteristike e dyte per ruajtjen dhe tubimin e Kur'anit ishte shenimi me shkrim. 
Pejgamberi i kishte shkruasit e vahjit dhe posa i shpallej nje pjese e Kur'anit, i 
urdheronte ta shkruajne. (^eshtjes se shkrimit dhe te evidentimit i kushtonte kujdes 
te posagem me qellim qe ta perforconin edhe me mire ate qe e kishin ne kujtese, 
Shkruesit ishin sahab te dalluar. Per ate detyre te rendesishme, te cilen ua kishte besuar, 
Pejgamberi i kishte zgjedhur te besueshem, korrekte, teperpiket e te kujdesshem. Me 
te njohurit prej tyre ishin kater hulefai rashidinet, Zejd ibni Thabiti, Ubej ibni Ka 'bi, 
Muadhi dhe shume te tjere te dalluar. Ata pra ishin shkrues qe e shkruanin Kur'anin 
dhe shume prej tyre kishin mus-hafin e vet, te cilin e kishin shkruar duke e degjuar 



VESHTRIM RRETH KUR'ANIT 20 

dhe duke e mesuar nga vete goja e Pejgamberit si mus-hafi i ibni Mes'udit, i AHut, 
i Aishes etj. 

Menyra e shkrimit 

Ne ate kohe nder arabet nuk prodhohej letra, por ajo me pakice prodhohej nder 
bizantinet dhe persianet, e qe nuk ishte aq eperhapur, prandaj Kur'anin e shkruanin 
ne levore te drurit te hurmes, ne rrasa te holla guresh, ne lekura kafshesh, ne gjethe 
dhe ne eshtra shpatuke e te gjere. 

Zejd ibni Thabiti thote: Ne prane Pejgamberit i radhitnim ajetet e Kur'anit ashtu 
sig thoshte ai dhe ashtu sig ishte i urdheruar prej Allahut, pra radhitja e Kur'anit ishte 
e diktuar (tevkifijj). Kur'anin qe e kemi sot te radhitur ne mus-haf eshte me urdher 
dhe frymezim prej Zotit. Eshte thene se Xhibrili i sillte nje ose me shume ajete te 
Kur'anit dhe Pejgamberit i thoshte: Muhammed! AUahu te urdheroi ta veshe ne kete 
dhe ne kete sure, e Pejgamberi u thoshte sahabeve: vene ne kete vend dhe ne kete 
vend. E ketille ishte ruajtja dhe tubimi i Kur'anit ne kohen e Pejgamberit. 

Tubimi i Kur'aait ne kohen e Ebu Bekrit 

Pejgamberi pasi e kreu detyren, e kumtoi amanetin, e keshilloi ymmetin, i udhezoi 
njerezit ne fene e drejte te zgjedhur prej Allahut, e la kete jete dhe u shperngul ne 
fqinjesi te Meshiruesit. 

Zevendesimi i takoi Ebu Bekrit, porgjate kohes se udheheqjes se tij, ai u ballafaqua 
me veshtiresi te medha e me probleme te renda. Lufta qe u zhvillua ne Jemame ndermjet 
myslimaneve dhe murtedeve (tradhtareve), ithtare te Musejleme Kedhabit me g'rast 
rane deshmore shtatedhjete hafize te Kur'anit, i tronditi myslimanet, e me se shumti 
u trondit Ymeri i Hatabit, i cili shkoi te Ebu Bekri, hyri brenda dhe ate e gjeti shume 
te pikelluar nga dhembja per hafizet. Nga frika se me vdekjen e hafizeve mund te 
humbe dig nga Kur'ani, i propozoi ta tubojne ate. Ebu Bekri ne fillim e refuzoi 
propozimin e Ymerit, por me vone e pelqeu. 

Buhariu shenon: Zejdi thote: "Pas luftes ne Jemame me thirri Ebu Bekri, km hyra 
tek ai, aty kishte qene ulur Ymeri. Ebu Bekri me tha: Erdhi tek une Ymeri e me tha: 
"Lufta ka marre parmasa te gjera ne mbytje te hafizeve, po kam frike se lufta do 
te vazhdoje dhe ne gdo vend do te humbim ende hafize te tille. Une jam i mendimit 
qe te urdher osh te tubohet Kur'ani!" Une i thash: „Si te beje ate qe nuk e beri 
Pejgamberi? Ymeri me tha: Kjo eshte ne dobi! Me perseriti disa here derisa edhe mua 
m'u mbush mendja ashtu si Ymerit!" Ti je i ri, je i zgjuar, ne ty nuk kemi dyshim, 
ti i shkruajte shpalljen Pejgamberit, ti fillo dhe tuboje Kur'anin!" 

Zejdi thote: "Pasha AUahun, te me obligonte ta rrafshoje ndonje koder, per mua 
nuk do te ishte pune me e rende se sa ate qe me urdheroi dhe i thash: „Si do ta beni 
nje pune qe Pejgamberi nuk e beri?" Ai me tha: Kjo eshte ne dobi dhe duke me bindur, 
pranova dhe ia fillova ta tuboje Kur'anin prej levoreve, prej rrasave, prej lekurave 
dhe prej njerezve qe i dinin permendesh derisa fundin e sures Tevbe e gjeta te Huzejme 
Ensariul" 

Zejdi nuk u mbeshtet ne ate qe vete e dinte permendesh, qe vete e kishte shkruar, 
por ne tubimin e Kur'anit i caktoi vetit dy burime: 

- pranoi ate qe njerezit e dinin permendesh dhe 

- pranoi ate qe ishte shkruar ne prani te Pejgamberit. 

(^do pjese te Kur'anit ai kerkoi ta vertetoje pa tjeter prej atyre dy burimeve. Ai 
nuk pranoi asnje ajet pa e gjetur te shkruar dhe pa e gjetur te nxene permendesh. 



21 VESHTRIM RRETH KUR'ANIT 

Per gdo pjese te Kur'anit kerkoi dy deshmitare te drejte e te sinqerte, te diet deshmonin 
se ai ishte shkruar ne prani te Pejgamberit. 

Ebu Bekri ne fillim nuk u pajtua ta tuboje Kur*anin per dy arsye: njerezit ijepnin 
rendesi te madhe nxenies permendesh, ndersa pasi te shkruhej e te tubohej, ekzistonte 
frika se njerezit do te mbeshteteshin vetem ne shkrime e do ta lenin manash nxenien 
permendesh. Ne anen tjeter ai ishte shume iperpiket ne traditen e Pejgamberit, prandaj 
frikesohej se mos po ben ndonje risi qe Pejgamberi nuk e pelqen. 

E zgjodhi Zejd ibni Thabitin per kete detyre aq te madhe sepse: ai ishte me i dalluari 
prej te tjereve, kishte shkruar vahjin ne prani te Pejgamberit, ishte i forte ne besim, 
ishte besnik i denje, ishte i matur, i edukuar dhe shume i zgjuar. 

Ai tubim dhe ai shkrim i sakte i tere Kur'anit u ruajt tek Ebu Bekri, e pas vdekjes 
se tij tek Ymeri dhe pas Ymerit te Hafseja, bashkeshorte e Pejgamberit, e bija e Ymerit. 

Kur'ani ne teresi u shkrua dhe u ruajt ne kujtese gjate kohes se Pejgamberit, por 
nuk u tubua ne nje vend ngase: 

- shpallja e Kur^anit nuk kishte perfunduar, e nuk kishte se si te tubohej para se 
te kompletohej, 

- radhitja e sureve dhe e ajeteve nuk behej sipas zbritjes se tyre, sepse zbriten ajete 
ne fund te shpalljes, kurse radhitja e tyre duhej bere ne suret e shpallura me heret, 

- koha prej zbritjes se fundit dhe nderrimit te jetes se Pejgamberit ishte shume 
e shkurter, andaj nuk pati mundesi te tubohej. 

Tubimi i Kur'stnit ne kohen e Otbmanit 

Menyra dhe qellimi i shkrimit dhe i tubimit ne kohen e Othmanit, dalloheshin nga 
ato te kohes se Ebu Bekrit. Ne Kohen e Othmanit ishte zgjeruar territori i shtetit islam. 
Leximi i Kur'anit behej sipas dialekteve, ne ate kohe ishin gliruar Ermenia dhe 
Azerbejxhani. Huzejfe bin Jeman kishte degjuar dhe kishte vene re se si Kur'ani 
shqiptohej ne menyra te ndryshme prej popujve te ndryshem qe nuk ishin arabe, si 
edheprej arabeve ne shume dialekte. Erdhi dhe i tha Othmanit: Rrij gati ketij populli 
para se te kundershtohen ne leximin e Kur'anit, ashtu sig u kundershtuan ithtaret e 
librit para tyre. Othmani i tuboi sahabet me te njohur, njerezit me te dijshem dhe 
u konsultua per pengimin dhe sherimin e asaj plage, e cila kishte dhene shenjat e para 
te nje semundje te rende. 

Konsultimi propozoi: Othmani te urdheroje te shkruhen disa kopje te Kur'anit 
dhe ato te shpemdahen neper qytete; te urdheroje te digjet gdo shkrim tjeter dhe njerezit 
te orientohen per shkrim vetem prej atyre kopjeve te shperndara. Othmani ia filloi 
realizimit te detyres dhe ate pune ua besoi kater sahabeve: Zejd bin Thabitit, Abdullah 
bin Zubejrit, Abdurrahman bin Hishamit dhe Seid bin Assit. Vetem Zejdi ishte medinas, 
ensar, ndersa tre te tjeret ishin mekas, kurejshite. 

Othmani kerkoi prej Hafsas Kur'anin e tubuar ne kohen e Ebu Bekrit qe prej tij 
te shkruhen disa kopje dhepasiqe i shkruan perseri ia kthen asaj. Ishte viti 24 hixhrije. 

Dallimi ndermjet punes se ashtuquajtur tubimi i Kur^anit ne kohen e Ebu Bekrit 
dhe tubimi i Kur^anit ne kohen e Othmanit ishte: ne kohen e Ebu Bekrit tubimi kishte 
te beje me sjelljen e tere Kur'anit ne nje vend dhe me shkrimin e tij te radhitur ne 
sure e ajete ashtu si e kemi sot ne mus-haf. Si shkak ishte frika e vdekjes se shume 
hafizeve. Ne kohen e Pejgamberit numri i atyre qe e dinin permendesh tere Kur'anin 
ishte shume i madh, kur dihet se ne vendin e quajtur "Bi*ri Meune** rane deshmore 
shtatedhjete hafize dhe menjehere pas Pejgamberit ne kohen e Ebu Bekrit ne luften 



VESHTRIM RRETH KUR'ANIT 22 

e Jemames rane edhe shtatedhjete hafize te tjere, ashtu qe numri i tyre ishte me shume 
se 140, andaj droja e Ebu Bekrit kishte arsyen e vet. 

Ne kohen e Othmanit, tubimi kishte te beje me shumimin e Kur'anit te tubuar 
ne kohen e Ebu Bekrit dhe me shperndarjen e disa kopjeve te shkruara neper territore, 
Shkak ishte frika e kundershtimit ne shqiptimin e tij te drejte. 

Komentimi dhe perktbimi i Kur'anit 

Shpjegimi ose komentimi i asaj, te cilen Allahu nepermjet fjales se vet e kerkon 
dhe e deshiron prej krijesave, arrihet me se miri kur ndonjepjese e Kur'anit shpjegohet 
me pjesen tjeter te tij, ose kur shpjegohet nga ana e vete Pejgamberit, ose kur ndonje 
pjese e tij shpjegohet nga as-habet e Pejgamberit. Shpjegimet e mevonshme, te 
pabazuara ne burimet epara, jane shpjegime mendore, logjike, dhe individuale, andaj 
nuk kane peshe te duhur. 

Perkthimi i domethenieve te Kur'anit eshte i nevojshem, eshte i kerkuar ngase 
nepermjet tij besimtaret njoftohen ne udhezimet e tij te larta. 

Perkthimi i Kur'anit tekstualisht ne ndonje gjuhe tjeter nuk eshte i lejuar, ngase 
eshte e pamundshme te ruhet stili i tij artistik dhe te bartet ne ndonje gjuhe tjeter. 
Gabimet pa qellim Allahu i falel 



23 



-^ >1 



:g^\d\^^V;fMJ^ 



--» ^'^ 




Eudbu bil-labi minesb sbejtanir rraxbime! 

- me ttdibmen e Allabut mbrobem prej demit te djallit 
te mallkuar 

- Bismil-Iabir Rrabmanir Rrabim! 

- me emrin e Allabut, Mesbiruesit, Mesbireberesit!- 
Po e filloj kete punim duke u mbesbtetur ne ndibmen 
e Tij! 




MUS'HAFU EL-MEDIJNETI 
EN-NEBEVIJJETI 






Kompleksi i Mbretit FEHD 

per shtypjen e 
. KUR'ANIT te Ndershem ^ 




SURETU EL FATIHA 26 



SURETU EL FATIHA 
KAPTINA 1 

E zbritur ne Meke pas sures El Mudeththir, ajete: 7 

Ne kete kaptine te shkurter prej shtate ajetesh jane permbledhur e theksuar ne 
menyre te pergjithshme qellimet themelore per te cilat synon Kur'ani famelarte, sigjane: 

- besimi ne nje te vetmin Zot xh.sh., Krijues i pergjitbsbem, i emeruar e i cilesuar 
me emra me te bukur, 

- besimi ne ringjallje, nejeten e pasosur ne boten tjeter, ne pergjegjesine para Zotit, 
ne diten e gjykimit dhe ne shperblimin me te mira ose me ndeshkime per veprat e bera 
ne kete jete, 

- besimi dhe bindja e patundshme se vetem Zotit i takon adhurimi dhe se tegjitha 
te mirat duhet kerkuar vetem prej Tij, 

- besimi ne ligjin e Zotit sipas te cilit te gjitha te mirat ua dhuroi atyre qe ndoqen 
rrugen e drejte dhe i ndeshkoi ata te diet u larguan dhe humben rrugen e drejte. 

Quhet: **Suretu el Fatiha" - kaptina e fillimit, e hyrjes, ngase hyrja ne kete liber 
te famshem, ne Kur'an fillon prej kesaj sure, e cila ne radhitje eshte e para, anipse 
nuk eshte e shpallur e para. 

Kjo sure eshte e emeruar edhe me emra te tjere si: Ymmul kitab,Es Seb-ul Methanij, 
Esh Shafije, El Vafije, El Kafije, El Esase etj. 

Per rendesine dhe vleren e larte te kesaj sureje Imami Ahmed shenon ne Musnedin 
e vet: **Ubej ibni Ka'bi e lexon kete sure prane Pejgamberit, e ai thote: Pasha Ate, 
ne duart e te cilit eshte shpirti im, sikur kjo nuk ka zbritur ne Tevrate, as ne Inxhil, 
as ne Zebur, e as ne Kur'an, kjo eshte Es Seb'ul methanij dhe Kur'ani madheshtor, 
i cili me eshte dhene mua"! 

Buhariu shenon ne Sahihun e vet se Pejgamberi ipaska thene Ebi Seid ibni Mual- 
la-se: **Do ta mesoj nje sure qe eshte me e madhja e sureve te Kur'anit: El hamdu 
lil-lahi rabbil alemine, kjo eshte Es Seb-ul Methanij dhe Kur'ani madheshtor, qe me 
eshte dhene mua!" 



27 



SURETU EL FATIHA 



SURETU EL FATIHA 



Me emhn e Allahut, Meshiniesit, 
Meshireberesit! 

1. Falenderimi i takon vetem AUahut, 
Zotit te boteve! 

2. Bamiresit te pergjithshem, 
Meshireberesit! 

3. Sunduesit ne diten e gjykimit 
(pergjegjesise-shper blimit) ! 

4. Vetem Ty te adhurojme dhe vetem 
te Ti kerkojme ndihme! 

5. Udhezona (perforcona) per ne 
rnigen e drejte? 

6. Ne migen e atyre, te cilet i begatove 
me te mira, 

7. jo ne te atyre qe kunder veti 
terhoqen hidherimin, e as ne te atyre qe 
e humben veten! * 




* Allahu eshte i falenderuar nga vetvetiu. 

Hamd i behet vetem Zotit, askujt tjeter ne kete bote, andaj fjala hamd me se miri eshte te 
mbetet ne kuptimin e vet ashtu si e ka thene Zoti, pse shprehja: falenderim ose lavderim nuk 
eshte adekuate me domethenien e f jales hamd. Per shprehjen falenderim e kemi ne gjuhen arabe 
shprehjen: shukr, e per shprehjen lavderim e kemi: med-h. Falenderimi ose lavderimi mund 
t'i shprehet edhe dikujt tjeter ne shenje mirenjohje, ndersa hamdi askujt perve^ Allahut. 

Fjala: Allah' eshte emer i ve^ante i Zotit dhe nepermjet ketij emri shprehet bindja dhe besimi 
se vetem Ai eshte i adhuruar, se vetem Ai meriton te adhurohet, andaj kur themi Allah, ne, 
perve( besimit ne Zotin nje, shprehim besimin se Ate e adhurojme dhe e respektojme. Ai qe 
nuk e adhuron dhe nuk e respekton, ai emrin Allah e shprehe jo realisht. 

„Rabb" do te thote: Zoti, krijuesi i gjithesise, Udheheqesi, Rregulluesi, Komanduesi, i 
Gjithfuqishmi etj., Zot i atij qe e beson si edhe i atij qe nuk e beson dhe nuk e adhuron. 

Zoti i boterave. Fjala "Alemine" eshte shumes i fjales Alem, e fjala Alem do te thote bote. 
Me f jalen boterat ndonjehere ka per qellim te shprehe kuptimin e pergjithshem qe perfshine kete 
ekzistence, jeten ne varreza - Berzah, boten tjeter. Ndonjehere shpreh kuptimet: bota shtazore, 
bota bimore, bota minerale. Perdoret edhe per boten tniporeflzike e boten shpirterore. Gjithashtu 
fjala alemine ndonjehere ka kuptim te vegante dhe me te shprehet vetem bota njerezore si ne 
ajetin 47 dhe ne ajetin 122 te Bekares dhe ne ajetin 96 te Ali Imran. 



Origjinali i ketij emri ne gjuhto arabe eshte All-Uah. 
' Veni re: Yllat shenojne fundin e ajeteve p£r t£ cildt jepet komentimi. 



SURETU EL FATIHA 28 



Allahu eshte Rrahman. Shprehja Rrahman ndonjehere eshte atribut i Zotit e ndonjehere emer 
i Zotit. Kur eshte ne poziten e cilesorit vjen pas emrit Allah, sikur ne kete rast, e kur eshte ne 
kuptim te emrit nuk vjen pas emrit Allah, por si emer i ve^ante si ne ajetin 110 Isra, 18 dhe 
92 Merjem, 42 Enbija dhe 60 Furkan, dhe jep te kuptohet per Zotin e fuqishem e te madheruar. 
Rrahman pra eshte cilesi e vetes se Tij-sifatu dhatihi, ndersa Rrahim cilesi e punes se Tij-sifatu 
fi'lihi. 

Te gjitha cilesite si: bamiresia, butesia, meshira e madhe etj., jane te permbledhura ne kete 
emer te bukur te Zotit. 

Allahu eshte Rrahim eshte Meshireberes ndaj besimtareve, shih ajetin 1 17 Tevbe dhe 43 Ahzabe. 

Allahu eshte i vetmi udheheqes ne diten e gjykimit, ne diten e kijametit, ne diten kur dhurohen 
shperblimet dhe ekzekutohen ndeshkimet. Ne ate dite mbizoteron vetem drejtesia e Tij e persosur. 

Falenderimin ne kuptimin me te larte ia shprehim vetem Zotit, i cili na dhuroi te mira, dhe 
eshte duke i vazhduar ato, e shpresojme se do te na i dhuroje edhe ne diten e gjykimit. 

Derisa e tere ^eshtja ne kete jete, madje edhe ne jeten tjeter, eshte vetem ne kompetencen 
e Allahut, atehere ^do veprim e bejme ne shenje adhurimi ndaj Tij dhe per ^do nevoje i drejtohemi 
vetem Atij, sepse ^do adhurim drejtuar perve? Tij eshte i kote, le te jete ai pejgamber, melek, 
njeri i mire a di? tjeter. Edhe per ^do nevoje ose per gdo ndihme duhet kerkuar vetem prej Tij, 
pse dora e meshires dhe e ndihmes se Tij gjithnje eshte e shtrire per ata, te diet i drejtohen 
sinqerisht. Nese dikuj i duket se nuk i dhurohet ndihma e Tij, ai duhet ta korrigjoje vetveten 
dhe duhet ta dije se gabimi eshte tek ai, e jo te ndihma e Zotit. 

Pasiqe vetem Ate e adhurojme dhe vetem prej Tij kerkojme ndihme, e lusim te na ndihmoje 
ne te gjitha veprimet dhe adhurimet tona ashtuqe ta gjejme rrugen e fatbardhesise, rrugen e atyre 
qe ishin para nesh e te cileve u dhuroi te gjitha te mirat, rrugen e pejgambereve dhe njerezve 
te mire. E lusim te na ndihmoje qe te mos i afrohemi rruges se gabuar, rruges se atyre qe me 
fajin e vet e merituan mallkimin, dhe me fajin e vet u larguan nga e verteta. 

Allahu na ka dhuruar ndihmen e vet dhe me ndihmen e Tij jemi udhezuar ne rrugen e drejte, 
e tash prej Tij kerkojme te na perforcoje qe ta vazhdojme ate rruge derisa te arrijme tek ata, 
te diet i pajisi me te gjitha te mirat. 

Ky eshte kuptimi i shprehjes: "Ihdina" - udhezona, ne kete sure. 

Hidajeti i shprehur ne shume vende ne Kur*an, ndonjehere ka kuptimin udhezim, udherrefim, 
e ndonjehere udhezim se bashku me ndihme. Nje Uoj udhezimi apo udherrefimi u eshte ofruar 
te gjithe njerezve te botes, por disa e pranuan dhe e gezuan, e disa te tjere nuk e pranuan ate 
udhezim, andaj mbeten te humbur e te hutuar. 

Ne kete ajet shpreh qellimin e udhezimit te shoqeruar me ndihmen e Zotit, pse besimtaret 
jane te udhezuar, por kerkojne ndihmen e Zotit qe ate udhezim ne rrugen e drejte ta vazhdojne 
dhe ta perforcojne edhe me shume, e nuk eshte fjala se jane jashte rruges e kerkojne te udhezohen. 

Amine! O zot pranoje lutjen tone! Kjo shprehje nuk eshte pjese e kesaj sure e as pjese e 
Kur*anit, por nje shprehje qe thuhet ne fund te lutjes. 



29 SURETU EL BEKARE 



SURETU EL BEKARE 
KAPTINA 2 

E para sure e Zbritur ne Medine, ajete: 286 

Kjo sure qe eshte shpallur ne Medine eshte njera nder suret me te gjata te Kur'a- 
nit. Ajo eshte e shpallur ne atedheun e ri te myslimaneve, ne bashkesine e re te posa 
formuar, e cila kishte nevoje per rreguUa dhe dispozita sipas se cilave do ta orientonte 
jeten e vet shpirterore, fizike dhe marredheniet ndernjerezore. 

Ne kete kaptine jane perfshire shume dispozita te rendesishme, qe kane te bejne 
me Qeshtjet e fese dhe te sheriatit si: besimi i drejte islam, adhurimet (ibadetet), nor- 
mat e moralit islam, maredheniet familjare, bashkeshortesia etj. 

Ne fillim pershkruhen cilesite e besimtareve te denje, te sinqert, mandej te pabe- 
simtareve te hapet, e edhe veset e hipokriteve (munafikeve), ashtu qe ne nje menyre 
te qarte shtrohet thelbi i besimit, i mosbesimit dhe i hipokrizise. 

Me vonei behet nje veshtrim krijimit tenjeriut tepare, babait te njerezise, teAde- 
mit a.s., ndodhive dhe ngjarjeve te papritura e te guditshme, te cilat lajmerohen kur 
Zoti xh.sh. e shpall njeriun krijese me te ndershme dhe ne shenje nderimi engjejt i 
perulen atij, ndersa shejtani ia ka smire, me kryenegesi refuzon t'iperulet, andaj per- 
jashtohet prej meshires se Zotit, perbuzet dhe mallkohet, duke mbetur armik i hapet 
dhe i perbetuar i njeriut. 

Pasi pershkruhet besimi i drejte, e qe eshte besimi ne nje te vetmin Zot, Krijues 
i gjithesise, permendet Kur'ani, fjale e Zotit qe verteton per shpalljet e meparshme, 
andaj kohepaskohe ne disa pjese te kesaj kaptine permenden ithtaret e shpalljeve te 
mehershme, e posagerisht beni israilet - bijte e Israilit qe ne ate kohe quheshin jehudi 
dhe qe ishin ne fqinjesi te myslimaneve ne Medine. Intrigat e jehudive, dredhite dhe 
beseprerja e tyre ishin te njohura, pr andaj myslimaneve u jepen sqarime per rrezikun 
qe mund t*u kanoset prej tyre, porositen te jene sygele ndaj provokimeve qe mund 
t'u sjellin. Dhe mu per ate arsye, nje e treta e kesaj kaptine, pershkruan historine e 
karakterit te tyre, te cilin e treguan edhe me pejgamberet tjere dhe me shpalljen e tyre. 

Si Qeshtje te rendesishme qe perfshihen me dispozitat e sheriatit islam, e qe shtro- 
hen ne kete kaptine jane: dispozitat per agjerim, per Haxh dhe per Umre, per lufte 
ne rrugen e AUahut, per ndjekjen e dorasit-katilit, per rregullin ne familje, ne bash- 
keshortesi, per kurorezimin dhe shkurorezimin, per pritjen (iddetin) e gruas se leshu- 
ar dhe te asaj qe i vdes burri, per dhenien gji foshnjes, per testamentin (vasijetin), 
per ndalimin e kontaktimit te bashkeshorteve kur grate jane ne rendin e ciklit te mens- 
truacionit (hajdit), per ndalimin e marteses me idhujtare-poUteiste, rreptesisht per nda- 
limin e kamates etj. 

Ne kete kaptine pershkruhen edhe shume ngjarje e ndodhi te tjera sig jane: mre- 
kuUite e Musait, kur uji gufon prej gurit, geshtja e njeriut te mbytur dhe e lopes, nder- 
timi i Qabes ndryshimi i kibles, geshtja e magjise, rasti i Davudit dhe Xhalutit, i Uzejrit 
dhe vendbanimit te shkaterruar, shpezet dhe Ibrahimi e shume te tjera. 

Pas ajeteve qe flasin per kamaten, eshte i shenuar ajeti i fundit i shpallur nga 



SURETU EL BEKARE 30 



Kur'ani, ajeti nen numrin 281, i cili pershkruan tmerrin e dites, kur secili njeri do 
te shperblehet per punen qe ka here gjate kesaj jete, mire ose keq. 

Ne fund myslimanet udhezohen te pendohen per gabime, t'i kethehen meshires 
se Zotit, te kerkojne falje mekatesh, te kerkojne ndihmen e Zotit per kunder armiqve 
te Zotit te fese dhe te vet myslimaneve 

Quhet: **Suretu El Bekare" - kaptina rreth lopes, ngase nepermjet ketij rrefimi, 
mrekullia qe shfaqet ne kohen e Musait behet e perjetshme. Ne ate kohe, nje nga beni 
israilet mbytet, e per dorasin nuk dihet. ^eshtjen ia paraqesin Musait me shprese se 
ai do ta zbuloje katilin. Allahu e njofton Musain se ata duhej te prenin nje lope dhe 
me nje pjese te saj ta prekin te vdekurin, i cili me vullnetin e Zotit do te ngjallet dhe 
do te tregoje per dorasin. I vdekuri do te preket me nje pjese te te vdekures, e ai do 
te ngjallet! Ai rast ne ringjalljen e njerezve pas vdekjes sherben si argument per fuqi- 
ne e Zotit. Pra rrefimi i ngjarjes ka domethenie te madhe. Nese eshte edhe deshira 
e AUahut, ngjarjen do ta perjetojme gjeresisht ne vendin e vet te kesaj sureje - 
Inshaell-llahu! 

Muslimi e shenon nje hadith te Pejgamberit: "Mos i beni shtepite tuaja varreza, 
shejtani ik prej asaj shtepie ne te cilen lexohet kaptina Bekare"! 



31 



SURETU EL BEKARE 



SURETU EL BEKARE 



Me emrin e AUahut, Meshiruesit, 
Meshireberesit! 

1. Elif, Lame, Mime. 

2. Ky eshte libri qe nuk ka dyshim ne 
te (sepse eshte prej AUahut) eshte 
udhezues per ata qe jane te devotshem. 

3. Te cilet e besojne te fshehten, e 
kryejne faljen (namazin) dhe preJ asaj qe 
Ne u kemi dhene, ata japin (zeqate, 
sadaka etj.). 

4. Dhe ata, te cilet besojne ne ate qe 
t'u shpall Ty, dhe ne ate qe eshte shpallur 
para Teje dhe qe jane te bindur plotesisht 

per C^ten e ardhshme ne) boten tjeter 

( ahiretin ) . 

5. Te tillet jane te udhezuar nga Zoti 
1 tyre dhe vetem ata jane te shpetuarit.* 




♦ Sikurse disa kaptina te tjera, ashtu edhe kjo kaptine fillon me kesilloj germash qe perkujtojne 
mrekulline e persosor te Kur'anit. Ne te vertete, paaftesia e gjuhetareve arabe per te thurrur 
ndonje kaptine te ngjashme si Kur'ani, pasiqe edhe gjuha e tyre perbehej prej te njejtave shkronja, 
argumentoi per persosmerine e mrekuUise se pashoqe te Kur'anit famelarte dhe per paaftesine 
e njerezve per t'iu kundervene. 

Shkronjat e tilla ne fiUim te kaptinave, terheqin vemendjen e lexuesit ose te degjuesit per 
permbajtjen se ?'u kumtohet nga fjalet e Zotit xh.sh. Te ketij mendimi jane dijetaret me eminente 
si Ibni Kethiri, Zemahsheriu, Ibni Tejmije etj. 

S'ka dyshim se ne shpalljen e ketyre shkronjave, fshehet urtesia e madhe e Zotit, e megjithate 
disa dijetare shfaqen mendimin se shkronjat e ketilla jane simbole te emrave si: elifi simbolizon 
emrin Allah, lami, ate Xhibril dhe mimi, ate Muhanmied. 

Me librin e permendur per te cilin nuk ka dyshim se eshte fjale e Zotit, ka per qellim Kur'anin, 
i cili ka edhe emra te tjere si: Kitab, Furkan, Tenzile, Edh Dhikru etj. 

Kur'ani eshte shpallur si udhezim per te gjithe njerezit. Mirepo, ata qe nuk deshen te udhezohen 
sipas tij, ata mbeten jashte tij, andaj thuhet se Kur'ani eshte udhezues per te devotshmit, per 
te ruajturit dhe besimtaret. 

"Gajb" eshte ^do gje qe nuk mund te arrihet me anen e shqisave, si? jane: ringjallja xhenneti, 
xhehenemi, suali, hisabi e te tjera, pra jane te fshehta e te padukshme, por jane obligim qe t'i 
besojme te gjitha ato qe i thote Kur'ani ose Pejgamberi. 

Fjala "salate" ne kuptim te pergjithshem do te thote: lutje, por ketu edhe ne shume ajete 
te tjera te Kur'anit ka per qellim nje trajte te nje lutjeje te posa?me qe nder ne i thuhet "namaz" 
Outje, falje e obligueshme - fan). 



SURETU EL BEKARE 



32 






6. £ ata qe mohuan (Kur'anin dhe 
Muhammedin)y per ta eshte njesoj ua 
terhoqe verejtjen apo nuk ua terhoqe, ata 
nuk besojne. 

7. Allahu ua mbylli atyre zemrat, 
veshet e tyre dhe ne te pamurit e tyre ka 
nje perde, e ata kane nje denim te madh. 

8. Ka disa njerez qe thone: ''Ne i kemi 
besuar Allahut dhe jetes tjeter 

(Ahiretit)y po ne realitet ata nuk jane 
besimtare. 



9. Ata perpiqen ta mashtrojne Allahun 
dhe ata qe besuan, po ne te vertete ata nuk 
mashtrojne tjeter, pos vetvetes, por ata 
nuk e hetojne. 

10. Ne zemrat e tyre kane semurje, e 
Allahu u shton semundje edhe me shume, 
e per shkak se ata pergenjeshtruan, 
pesojne denim te dhembshem. 

11. £ kur atyre u thuhet ''Mos prishni 
rendin ne toke'*! Ata thone: ''Ne jemi 
vetem permiresues (paqtues)V' 

12. Veni re, ata ne te vertete jane 
shkatemiesit, por nuk e kuptojne. 

13. Dhe kur atyre u thuhet: besoni, 
sikurse besuan njerezit ata thone: "A te 
besojme ashtu sikurse besuan 
mendjelehtit?'* Ne te vertete ata, dhe mu 
ata jane mendjelehtit, por nuk e dine. 

14. £ kur 1 takojne ata qe besuan 
thone: "Ne kemi besuar!" por kur 
ve^ohen me djajt (parine) e vet u thone: 
"Ne jemi me ju, ne vetem jemi tallur (me 
besimtarety\ 

15. Allahu ndeshkon talljet e tyre, 
duke lene te bredhin edhe me shume ne 
mosbesimin e tyre. 

16. Te tillet jane qe e ndemian te 
verteten (besimin) me te paverteten 
(mosbesimin) , pra tregtia e tyre nuk pati 
ntim dhe ata nuk qene te vetedijshem (ne 
punen e tyre) 



Besimtaret e mire prej pasurise se tyre japin nje pjese per te gjitha nevojat e njerezve si: sadaka, 
zeqate dhe ndihma te tjera, me (ka ndihmojne perballimin e veshtiresive. 

Mysiimanet jane te obiiguar qe perve^ shpailjes se fundit, e cila iu shpail Muhanmiedit, t'i 
besojne edhe shpalljet tjera qe iu shpallen pejgambereve te meparshem dhe te jene te plotbindur 
per jeten e ardhshme pas kesaj jete. * Ahiret" quhet bota e mbrame, jeta pas kesaj jete ne dynja, 
pas ringjalijes pra jeta ne ahiret. 

Ne keto ajete pershkruhen cilesite dhe virtytet e njerezve me besim te drejte» te diet pa kurrfare 
dyshimi jane te shpetuar dhe fitues te shkalles me te larte te shperbiimeve. 



33 



SURETU EL BEKARE 



17. ShembuDi i tyre (ne Mpokrizi eshte 
si shembuDi i atij qe ndeze nje zjarr dhe, 
posa te ndrite ai vendin per rrefli ty , Allahu 
ua shuan driten e tyre dhe i le ne erresira 
qe nuk shohin. 

18. (Mbesin ne erreste) Te shurdher, 
memece dhe te verber, andaj ata nuk 
kthehen (nga ajo nvge e tyre e keqe), 

19. Ose (ShembuDi i tyre eshte) si ndonje 
shi i rrepte prej se lard me erresare, me 
bubuDime e me vetetime, e prej frikes se 
vdekjes, nga mifeja, ata vejne gishtat ne 
veshet e tyre. Po Allahu eshte rrethues i 
mosbesimtareve (atij nuk mund t'i shpetoje 
askush). 

20. Vetetima gati ua merre te pamurit 
dhe, sahere qe ajo u bene drite atyre, ata 
ecin ne te, e kur u erresohet mbesm aty. £ 
sikur te donte Allahu, do t'ua merrte te 
degjuarit (me krismen e bubullimes) dhe te 
pamurit (me shkendijen e vetetimes) . 
Vertete, Allahu eshte i plotefiiqishem per ^o 
gje.* 

21. O ju njerez, adhuronie Zotm tuaj, 
i dli ju krijoj juve edhe ata qe ishm para 
jush ashtu qe te jeni te devotshem (te 
shpetuar), 

22. Ai, i dli per ju e beri token shtrat 
(vendbanim) e qiellin kulm, e prej qiellit ju 
leshoi shi me te dfin ju siguroi Doje te fhitave 
si ushqim per ju, pra mos i pershkruani 
Allahut shoke, duke qene se ju e dini (qe 
Ai nuk ka shoke). 

23. E ne qofte se jeni ne dyshim ne ate 
qe Ne ia shpallem gradualisht robit tone, 
atehere sillnie ju nje kaptine te ngjashme si 




ai (Kur'ani) dhe thirmi (per ndihme) 
deshmitaret tuaj (zoterat) pos ADahut, nese 
jeni te smqert (ne theniet tuaja se Kur'ani 
nuk eshte prej Zotit). 

24. E mos e pa^t here (deri me tash), 
e as qe do ta beni kurre (edhe ne te 
ardhmen), atehere ruajuni zjarrit, lende e te 
dlit jane njere^it dhe guret, qe eshte i 
pergatitur per mosbesnntaret. 



* Ata te cilet mohuan argumentet e Zotit dhe mohuan Muhammedin si pejgamber, ata jane 
mohues te hapet, ata nuk do te besojne, andaj i thuhet Muhammedit qe te mos brengoset per 
ta, sepse ne zemrat e tyre nuk deperton drita e besimit, veshet dhe syte e tyre nuk e degjojne 
dhe nuk e shohin te verteten, thuajse i kane te mbuluar me plaf. 

Fjala "kufr" d.m.th.: mbulim i se mires, perbuzes i nimetit, refuzues i se vertetes, pra, ai 
qe nuk e beson Kur'anin as Muhammedin. Vetem keto dy ajete pershkruajne veset e atyre qe 
nuk besojne, ngase ata ishin te hapet dhe rreziku prej tyre nuk mund t'i befasoje myslimanet. 

Ne trembedhjete ajetet vijuese, behet fjale per hipokritet, rreziku i te cileve eshte edhe me 
i madh, sepse shprehen haptazi si myslimane, e ne te vertete nuk besojne dhe perpiqen t'i 
mashtrojne myslimanet, por ata nuk mund te mashtrojne tjeter, pos veteveten. 

Hipokritet ishin te semure ne shpirt, ishin te dyshimte ne besimin e tyre, andaj shkaktojshin 
crreguUime ndermjet njerezve, sepse benin intriga dhe vepra te keqia, por nuk donin t*i pranonin. 



SURETU EL BEKARE 



34 



i m\^ t 



m^ 



J3op -^ <^t}^j lS>i.^===> ->t<J^^ 




25. E, pergezoi ata qe besuan dhe bene 



vepra te mira se ata do te jene ne xhennete 
ne te cflet rrjedhin himenj. Sahere qe u jqiet 
ndonje ushqim nga frutat e tij, ata thone: 
''Ky estate qe me te u ushqyem edhe me 
pare". Ngase, u siUet ushqim i ngjashem 
(\etem ne forme, e jo edhe ne shije). Aty 
do te kene ata bashkeshorte te pastra dhe 
aty do te jene pergjithmone. 

26. Allahu nuk ngmron qe te marre 
(faredo shembuDi, qofte mushkoje a di^ka 
edhe me e unet se ajo. Per sa u perket atyre 
qe besuan, ata e dme se ai (shembull) eshte 
i vertete nga Zoti i tyre, ndersa ata te diet 
mohuan do te thone: ''C^'deshi Allahu me 
kete si shembull"? Ai me te humb shume, 
e po me te udhezon ne migen e drejte 
shume, po me perjashtim te atyre qe jane 
jashte rruges, Ai me te nuk humb tjeter. 

27. Ata qe e thyejne besen e dhene 
Allahut paskie eshte lidhur ajo, dhe e 
kepusin ate qe AUahu ka urdheruar te jete 
e kapur, e edhe bejne shkaterrime ne toke, 
te tiUet jane ata te deshtuarit. 

28. Si e mohoni AUahun, e dihet se ju 
ishit te vdekur, e Ai ju ngjalli, mandej ju 
ben te vdisni e pastaj ju ringjaU, e mandej 
tek ai do te ktheheni? 

29. Ai (Allahu) eshte qe per juve krijoi 
gjith^ka ka ne toke, pastaj vuUnetm e vet 
ia drejtoi qiellit dhe i persosi ata shtate qiej. 
Ai eshte i gjithdijshmi per (do gje.* 



E kur u thuhej atyre behuni te sinqerte ne besim sikur qe ishin shoket e Pejgamberit, ata merrnin si shembull disa 
shoke te Pejgamberit, si: Bilalin,Suhajbin, Ammarin,te diet kishin qene rober me pare dhe nuk gezonin ndonje autoritet 
ne mesin e pabesimtareve, e i quanin edhe te marre. Hipokritet me tjeter fytyre bisedonin kur gjendeshin nder besimtare, 
e kur ktheheshin te ata paria e tyre kriminele, qe Kur'ani i quan shejtan, nderronin fytyren dhe u thonin se jemi tallur 
me myslimanet, e derisa ata do ta kene denimin me te rende, Allahu nuk ngutet, i le ta shtojne krimin ashtuqe ai 
denim te jete sipas merites se tyre. Kuptohet se ajo pune e tyre eshte e deshtuar derisa ikin prej drites e shkojne ne erresire. 

Shembulli i hipokriteve, te diet e perqafuan te shtrembten duke e mohuar te drejten, eshte si ai qe ndez nje zjarr 
per t'i bere drite, e kur i fiket drita ata mbeten ne erresire si me qene te shurdher, memece e te verber. Edhe ata njehere 
besuan, e pane driten e besimit, por pasiqe u larguan prej besimit, mbeten ne erresire. 

Ose shembuUi i tyre eshte si ndonje furtune e madhe me shi, bubullime dhe vetetime dhe, prej erresires nuk mund 
te edn, e kur veton u ndrigohet rruga dhe bejne disa hapa, por i frikesohen vdekjes nga rrufeja, andaj i mbyllin veshet 
me maje te gishtave. Atyre here pas here u ndrigohet rruga e besimit, sikur shiu qe ngjalle token ashtu besimi ua 
ngjalle zemrat, por per nje kohe te shkurter, sepse ata perseri mbesin ne erresire, e megjithate, ata as nuk mund t'i 
shpetojne vdekjes, as t'i shmangen denimit, pse Allahu ka fuqi te plote per gdo gje. 

* Pasiqe u permenden tri gnipet e njerezve: besimtare, jobesimtare dhe hipokrite (manafike), ne keto ajete permenden 
edhe argumentet qe vertetojne per Zotin nje, Krijuesin e gdo qenieje e sendi ne ekzistence, duke ftuar njerezit qe te 
jene falenderues te te mirave qe Ai ua dhuroi. 

Askush tjeter, perve? Zotit, nuk ka krijuar ndonje send, prandaj Qdo adhurim ose madherim perve? Atij, eshte 
i gabuar dhe do te kete pasoja te renda. Ai eshte dhurues i jetes se ^do gjallese, sigurues i kushteve per jete si nga 
toka ashtu edhe nga qielli, pra perve? Tij nuk meriton kush tjeter te adhurohet. 

Kundershtareve qe e mohonin Kur'anin si shpallje nga Zoti, u terheq verejtjen se do te jene ata edhe idhujt e tyre 
qe i konsiderojne si zotera, lende e zjarrit te xhehenemit. 



35 



SURETU EL BEKARE 



30. (P^rkujto Muhammed) Kur Zoti yt 
u tfaa oigjejve: "Une po krijoj (po percaktoj) 
ne toke nje zevendes"! Ata thane: ''A do te 
veshe ne te ate qe bene ^megidlime dhe qe 
derdh gjaqet, e ne te madherojme Ty me 
lavderimin Tend dhe plotesisht te 
adhurojme"! Ai tha: ''Une di ate qe ju nuk 
e dini"! 

31. E Ai (Zoti) ia mesoi Ademit te gjithe 
emrat (e sendeve), pastaj ata ua prezentoi 
engjejve dhe u tha: ''Me tregoni per emrat 
e ketyre (sendeve te emertuam), nese jeni te 
drejte fyka mendoni)! 

32. (engjejt) Thane:"ri je i pa te meta, 
ne nuk kemi dije tjeter perve^ ate qe na e 
mesoYe Ti. Vertete, Ti je i gjithedijshmi, i 
urti!" 

33. (Zoti) Tha: ''O Adem, njoftoje ata 
(engjejt) me emrat e atyre (sendeve)!" E kur 
u rrefeu atyre per emrat e tyre, (Zoti) tha: 
''A nuk u kam thene juve se Une, me se miri 
e di fshehtesine e qiej\e e te tokes dhe me 
se miri e di ate, qe ju e publikoni dhe ate 
qe e mbani fshehte. 

34. E kur u thame engjejve: peruluni 
(bini ne sexhde) Ademit, ata menjehere iu 
perulen, me peijashtim te iblisit (djallit), Ai 
refuzoi dhe u mbajte ne te madh dhe u be 
pabesuntar. 

35. E Ne i thame: ''O Adem, ti dhe 
bashkeshortja juaj banoni ne xhennet dhe 
hani lirisht nga frutat e tij kah te doni, po 
mos iu afroni asaj bune (peme) e te beheni 
zullumqare (te vetvetes suaj), 

36. Po djalli i beri qe ata te dy te 



m\m 



mi^ 










mashtrohen ne ate (peme ose xhennetin) dhe 
i nxori ata nga ajo (e mire) qe ishin ne te, 
e Ne u thame: ''Zbritni (dilni), jeni annik 
i njeri-tjetrit, e ju deri ne nje kohe ne toke 
keni \endbanim dhe defrim". 

37. E Ademi prej Zotit te vet pranoi disa 
fjale (lutje), prandaj Ai ia fali (gabimin), Ai 
eshte meshirues dhe pranues i pendimit 



Besimtareve vepermire u jepet myzhde se do te gezojne te gjitha kenaqesite ne xhennet, e si me me rendesi ate 
se aty do te jene pergjithmone. 

Kundershtartel nuk mund ta thurin ndonje pjese te ngjashme me Kur'anin, as sa kaptina me e shkurter e tij, per u perpoqen 
te quajne si te mete te tij, perse permend bleten, mushkojen, marimangen, bubrrecin etj. Zoti xh.sh. nuk frikesohet prej asaj 
qe thone ata se mos eshte e mete, sepse edhe krijesat me te thjeshta sikurse eshte mushkonja, madje edhe me te vogla, vertetojne 
per fuqine dhe mjeshterine e persosur te Krijuesit te tyre, pra begatojne bindjen e besimtareve, e ata qe nuk respektojne udhezimet 
e Zotit, vazhdojne te jene edhe me te humbur. Ata zaten e kane thyer besen e marre prej tyre ne shpalljet e meparshme se, ishin 
te obliguar ta besojne Allahun, e kur te vije Muhammedi ta pranojne edhe ate, andaj ata kane humbur ne teresi. Ata nuk respektuan 
as lidhjen e gjakut ndaj pejgambereve, ndaj familjes, ndaj besimtareve, e Zoti ka urdheruar te ruhet dhe te respektohet afria 
familjare etj. 

Ne Kur'an permenden shtate qiej, por sa eshte madhesia e nje qielli dhe 9'ka per qellim me numrin shtate, e di vetem Zoti 
xh.sh. Hapesira e gjithesise kurr nuk do te mund te arrihet e te studiohet ne teresi, andaj ?eshtjet e ketilla mbeten ne kompetencen 
e Atij qe i krijoi. 



SURETU EL BEKARE 



36 



^^^ _^m^M- 3^^_3 



I Lis 






38. Ne u thame: ''Dilni prej atyhit qe 
te gjithe, e juve gjithqysh do t'u arrije 
udhezim prej Meje, e kush pranon 
udheziiiiin Tim, per ata nuk ka as frike as 
qe do te brengosen''. 

39. E ata qe motauan dhe 
pergenjeshtruan argumentet tona, te tillet 
jane banues te qarrit, ata do te jene aty 



pergjithmone.* 

40. O bijte e israilit, kujtoni (jini 
mtenjohes per) te mirat e Mia, te dlat ua 
dhurova juve dhe zbatoni premtiiiiin qe me 
keni dhene Mua. Une zbatoj ate qe u 
premtova dhe te me keni frike vetem Mua. 

41. Dhe besonie ate, qe e shpaDa 
(Kur'anm)^ e qe verteton ate qe e keni ju e 
mos u beni mohues te pare te tq , dhe mos 
i nderroni ajetet e Mia (Kur'anin) me nje 
viere te pakte, por vetem Mua te ma keni 
drone. 

42. E mos e ngjiterroni te verteten me 
te paverteten dhe me vetedije te fshiheni 
reahtetin. 

43. Fabue namarin dhe jepni zeqatin dhe 
f alnu me ata qe f alen (bini ne rukue me ata 
qe bijne). 

44. A po i urdheroni (thirmi) iqerezit per 
pune te mira, e veten tuaj po e harroni? 
Ndersa ju e lexoni librin (Tevratin), A nuk 
po mendoni? 

45. Keikoni ndihme (ne tegjitha geshtjet) 
me durim dhe me namaz, vertet, ajo eshte 
e madhe (veshtte)^ por jo edhe per ata qe 
kane frike (Zotin). 

46. Te diet jane te bindur se do te 
takojne Zotin e vet dhe se ata do t'i kthehen 
Atij. 

47. O bijte e israilit, perkujtone dhuntine 
Time, te dlen ua dhurova, dhe Une ju pata 
(te paret tuaj) daUuar ndaj njerezve te tj^re 
(te asaj kohe), 

48. Dhe ruajuni nje dite kur askush 
askujt nuk do te mund t'i kryeje as^, kur 
nuk pranohet per te (jobesimtann) ndonje 
ndermjetesim dhe nuk pranohet per te 
kompensim, e as qe do te ndihmohen ata 
(fajtoret)** 



♦ Prej shume te mirave, te cilat Zoti ia dhuroi njeriut, me e ?muarja eshte nderimi qe iu be, 
me urdherin e Zotit, nga ana e engjejve. Njeriu duke filluar prej Ademit eshte caktuar zevendes- 
mekembes, i cili do t*i zbatoje dispozitat e Zotit ne toke. Me kete besim qe iu dha njeriut, i cili 
eshte krijesa me e persosur, kuptohet se ne mesin e njerezve do te kete gjithnje edhe te dalluar, 
te cilet do te udheheqin ne te gjithe lemenjt e jetes. 

Engjejt nuk e kundershtuan vendimin e Zotit per caktimin e Ademit si zevendes, por deshiruan 
te mesojne edhe me shume per aftesite e njeriut si krijese fizike e materiaie, e cila sipas natyres 
se vet eshte e gatshme te beje edhe grreguUime ne toke. Kete engjejt e kishin kuptuar ne boten 
e tyre shpirterore. Mirepo, kur Allahu e urdheroi Ademin t*i shfaqe aftesite e veta me te cilat 
ishte pergatitur ai dhe lloji i tij per udheheqje ne toke, ai emertoi sendet, engjejt e kuptuan 
fshehtesine e nderimit ndaj tij, andaj respektuan urdherin e Zotit dhe i bene sexhde, ne shenje 
nderimi, e jo adhurimi. 

"Sexhde" eshte nje nga trajtat gjate faijes se namazit kur njeriu bie ne gjunj dhe me duar 
e fytyre perdhe ne shenje peruljeje ndaj Zotit. Kjo perulje nuk lejohet t*i behet asnje krijese, 
pos Krijuesit. 

"Melaiket" - engjejt nxisin virtytet e larta te njeriut, kujdesen per zbatimin e urdherave te 
Zotit ne tere ekzistencen, madherojne Zotin e kurr nuk gabojne. 



37 



SURETU EL BEKARE 



49. Perkujtoni edhe kur u shpetuam 
prej popuUit te faraonit, qe nga ai shijuat 
denimin me te idhet, duke ua themir bijte 
tuaj, e duke ua lene gjalle grate tuaja. Ne 
kete torture perjetuat nje sprovini te madh 
nga Zoti juaj. 

50. Dhe kur per ju e ndame detin, e 
ju shpetuam, ndersa ithtaret e faraonit i 
fundosem, e ju i shihnit (me syte tuaj), 

51. E kur i premtuam Musait (t'ia 
japim Tevratin) dyzet nete, pas tij ju (pasi 
shkoi ai per Tevrat) e adhuruat yi9in, ju 
ishit demtues (te vetes suaj), 

52. Mandej edhe pas asaj ua falem 
(gabimin), ashtuqe te falenderoni. 

53. Dhe (perkujtoni) kur ia dhame 
Musait librin, dalluesin ne menyre qe te 
udhezoheni ne rruge te drejte. 

54. Dhe kur Musai popullit te vet i 
tha: *'0 popuUi im, me adhurimin e yi9it 
(ne vend te Zotit), ju i bete zuUum 
vetvetes, pra pendohuni para Krijuesit 
tuaj, dhe mbytne vetveten. Kjo per ju 
eshte me se miri te Krijuesi juaj. E Ai ua 
pranoi pendimin tuaj, Ai eshte meshirues, 
ndaj pranon shume pendimin. 

55. Dhe kur i thate: ''O Musa, ne nuk 
te besojme ty derisa ta shohim Allahun 
haptazi, e atehere juve u rrembeu rrufeja 
(zjarri) dhe ju e shihnit. 

56. Pastaj, qe te jeni mirenjohes pas 
vdekjes suaj juve ju ngjallem. 

57. Dhe Ne heme qe rete t'u bejne juve 



'^\^ 



a^l^ 



1^ bS^^^^^^t^^'-'^^^y^ 



hije, ju fumizuam me rreshire (te emhel) 
dhe me shkurteza. (Ju thame) Hani nga 
te mirat qe ju furnizuam! (ata nuk qene 
mirenjohes), Po Neve ata nuk na bene 
kurrfare demi, por ata demtuan vetveten. 



"Iblis", **shejtan" eshte emer i djallit - dreqit. Ai eshte i larguar, i debuar, i perzene prej 
meshires se Allahut. Djalli nxite dhe ngacmon te njeriu ?do ves qe eshte i ulet dhe shtazor. 

**Xhennet" - parajs, e kur eshte fjala per ndonje bukuri e kenaqesi ne kete bote, eshte kopsht. 

Fjalet qe Zoti ia mesoi Ademit per lutje pas te cilave ia fali gabimin jane te theksuara ne 
kaptinen **A'rafe". 

♦♦ "Israil" eshte emer i pejgamberit te Zotit, emer i Jakubit, birit te Is-hakut, birit te Ibrahimit 
a.s. dhe sahere qe permenden ne Kur'an beni Israil (bijte e israilit) kane per qellim pasardhesit 
e Jakubit. Emri Israil per Jakubin eshte thene qartas ne "Ali Imrane". 

Beni israilet thirren qe ta besojne Kur'anin, i cili vertetonte per Tevratin, qe per qellime te 
interesit te mos bejne ndryshime ne librin e tyre, te mos e fshehin te verteten per Muhammedin. 

Mirepo, beni-israilet, te diet ne kohen e Muhanmiedit e quanin veten "jehudi", e posa?erisht 
rabinet (prijesit fetare) e tyre, perve? qe nuk pranuan mesimet e Kur'anit, ata aty ku flitej per 
virtytet e Muhammedit, bene ndryshime ne librin e tyre e per te mos e humbur poziten e tyre. 

Disa prijes fetare jehudi te afermeve te tyre, te diet kishin pranuar fene islame u thonin: 
vazhdoni te jeni ne fene islame se eshte e vertete prej Zotit, e vete nuk e pranonin. 

Thirren ta falin namazin, ta japin zeqatin. "Zeqati" sipas sheriatit islam eshte pjese e caktuar 
e pasurise, te cilen myslimani eshte i obliguar ta jape, per ato nevoja qe i ka cekur Kur'ani. 

"Rukue"krrusje,quhet njengapjesetenamazit,e ketuvetekuptohetitere namazi,pra jehudite 
thirren te falen ashtu sig falen myslimanet. 



SURETU EL BEKARE 



38 



^4r,^ '"tr^-l-u^ M' '- -?" 




58. E kur ju thame: ''Hyni ne kete 
fshat (vendbanim), dhe hani ne te lirisht 
ku te deshironi, e hyni ne deren (e fshatit) 
perulur dhe thuani: ''Hittatun" - ndjese, 



Ne ua falim mekatet tuaja, e bamiresve 
ua shtojme shperblimin. 

59. E ata qe ishin mizore ate qe u ishte 
thene e ndryshuan me nje f jale tjeter, e 
Ne per shkak se ata kundershtuan, 
leshuam nga qielli nje denim kunder atyre 
qe ishin mizore.* 

60. Dhe (perkujtoni) kur Musai kerkoi 
uje per popullin e tij, e Ne i thame: ''Bjeri 
gurit me shkopin tend", atehere nga ai 
gufuan dymi)edhjete kroje qe secili grup 
e dinte vendin ku do te pinte uje. (u 
thame) Hani dhe pini nga begatite e 
Allahut e mos vazhdoni te jeni ^rreguUues 
ne toke. 

61. Madje kur ju thate: ''O Musa, ne 
nuk mund te durojme (hame) vetem nje 
ushqim (te njejte), lute pra Zotin tend per 
ne te na fumizoje me (ka mbine toka prej 
perimeve te saj, prej trangujve, prej 
hudrave, prej thjerze (groshe) dhe prej 
qepeve te saj"! (Musai) Tha: "A kerkoni 
ta nderroni te miren per ate qe eshte me 
e thjeshte"? Zdirgjuni pra ne qytet, se aty 
do te keni ate qe kerkoni! E mbi ta rendoi 
poshtrimi dhe skamja, e ata kunder vetes 
shkaktuan hidherimin e Allahut. Kjo 
ndodhi ngase ata mohonin argumentet e 
Allahut, mbytnin pejgamberet pa 
kurrfare te drejte, dhe per shkak se 
kundershtuan dhe i kalonin kufijt ne te 
keqe. 



* Faraoni me ithtaret e vet bente shtypje te madhe kunder beni israileve, ua mbyste meshkujt, 
e femrat ua lente te jetojne. Thuhet se Faraoni kishte enderruar nje zjarr qe vinte prej Jerusalemit 
dhe e kishte perf shire e djege secilin kibtas, e beni israilet nuk i kapte. Falltoret ia interpretuan 
endrren se te beni israilet do te lind nje djale qe do ta shkaterroje Faraonin dhe sundimin e tij, 
andaj ai urdheroi te mbyten djemte e beni israileve. 

Zoti xh. sh. e ndau ujin e detit dhe beni israilet kaluan duke ecur neper fundin e tij, e kur 
hyri Faraoni me te vetet deti u mbyll dhe i mbyti. Pas shkaterrimit te Faraonit, Musai shkoi 
per ta pranuar Tevratin, per te cilin i kishte premtuar Zoti se do t'ia jepte pas dyzet diteve. Sa 
ishte Musai ne malin Tur ku do ta pranonte Tevratin, njefare Samirijj e kishte punuar nje vi? 
nga ari, e mashtroi popullin duke e bindur se ate duhet adhuruar dhe ata e adhuruan. Kur u 
kthye Musai me Tevrat u tha t*i mbysin fajtoret ose t'i mbysin epshet e veta. Mirepo, ata shkuan 
edhe me larg, kerkuan ta shohin Zotin sheshazi, mirepo, atehere i dogji rrufeja. 

Beni israilet qendruan ne nje shkretetire si te humbur rreth katerdhjete vjet, por edhe aty 
Zoti u ndihmoi, u sillte re t'u benin hije, i furnizoi me ushqim pa fare mundi. Kur u erdhi puna 
te hyjne ne Kudus, ne Jerusalem, u urdheruan te hyjne me perulje dhe duke kerkuar falje, e 
ata ndryshuan tjera fjale dhe nuk respektuan urdherin, andaj u ndeshkuan. 



39 



SURETU EL BEKARE 



62. Vertet, ata qe besuan, ata qe ishin 
jehudi, krishteret sabejet (kishin leshuar 
fene e adhuronin engjejt), kush besoi prej 
tyre (sinqerisht) Allahun, dhe boten tjeter 
dhe beri vepra te mira, ata e kane 
shperblimin te Zoti i tyre. Per ta nuk ka 
frike as nuk kane perse te pikellohen 
(pasiqe besuan Allahun, librat, te 
derguarit ne mesin e te cileve edhe 
Muhammedin), 

63. (perkujtoni) Kur Ne patem marre 
prej jusb besen tuaj, ngritem mbi ju 
(kodren) Turin (u thame): veproni sipas 
atij (Tevratit) qe ua dhame me seriozitet, 
e mesoni ate qe eshte ne te, ashtuqe te 
ruheni. 

64. E pas asaj (beses) ju me vone ia 
kthyet sbpinen e po te mos ishte miresia 
dhe meshira e AUahut ndaj jusb, ju do te 
ishit prej te deshpruarve (ne te dyjeterat), 

65. Ju tanime e keni te njohur ^htjen 
e atyre nga mesi juaj qe nuk respektuan 
(urdherin) ne te shtunen, e Ne u thame: 
Shnderrohuni ne majmune te perbuzur! 

66. Ate (shnderrim te tyre) e heme 
mase ndeshkuese per ata qe e perjetuan 
(me sy) dhe per te pastajshmit, por edhe 
si keshille per te devotsbmit. 

67. (perkujtoni) Edhe kur Musai 
popuUit te vet i tha: '* Allahu ju urdheron 
ta therrni nje lope! Ata thane: ''A ben 
tallje me ne?" Ai tha: ''AUahut i 
mbeshtetem te me ruaj e te mos behem 
nga injorantet!" 

68. Ata thane: ''Lute Zotin tend per 







<j^^.:5^^'^^ 




ne te na sqaroje (fare eshte ajo? Ai tha: 
" Ai thote se ajo eshte nje lope as e vjeter 
(e moshuar) as e re (meshqere), eshte e 
mesme, zbatoni pra ate qe urdheroheni!" 

69. Ata thane: "Lute Zotin tend per 
ne qe te na sqaroje (fare eshte ngjyra e 
saj! Ai tha: "Ai thote se ajo eshte nje lope 
e verdhe, ngjyra e saj eshte e forte qe 
kenaqe shikuesit". 



SURETU EL BEKARE 



40 







\\ 



70. Ata thane: ''Lute Zotin tend per 
ne qe te na sqaroje (fare estate ajo, se lopet 
na jane perzier Qane here te ngjashme) e 
ne do te gjejme te verteten ne dastate 
AUatau! 

71. Ai ttaa: ''Ai ttaot se ajo estate lope 
jo e lodtaur duke leniar token as duke 
ujitur bimet, ajo estate pa te meta dtae ne 



te nuk ka staenje (ngjyre tjeter)!" Ata 
ttaane: ''E tasta na e sqarove sakte dtae e 
ttaerren ate, e per pak e lane pa e kryer 
punen. 

72. (perkujtoni) Kur e patet mbytur 
nje njeri dtae u kunderstatuat mes veti per 
te, e Allatau estate zbulues i asaj qe e 
mbanit fstaetate. 

73. E Ne u ttaame: ''Mestaoni atij (te 
vdekurit) me nje pjese te saj (te lopes se 
therrur!") Ja, kestatu Allatau ngjalle te 
vdekurit dtae ua sqaron argumentet e veta, 
astatu qe te kuptonl.* 

74. Edhe pas (fakteve te qarta) zemrat 
tuaja u bene pasandej te forta si gun, e 
edtae me te forta, sepse ka nga guret prej 
te cileve gufojne lumenj, e ka disa prej 
tyre qe ^ataen dtae prej tyre buron uje, 
madje ka prej tyre qe nga f rika ndaj Zotit 
rrokullisen tatepjete (nga maja e kodres). 
Allatau nuk estate i pakujdesstaem ndaj 
asaj qe vepronl ju. 

75. A stapresoni se do t'u besojne ata 
juve (jehudite), kur ditaet se nje grup prej 
tyre degjuan fjalet e Allataut, edtae pse i 
kistain kuptuar, e duke qene te 
vetedijstaem (g'benin) i ndrystauan ato. 

76. E kur takonin ata qe kistain besuar 
(mysUmanet) ttaonin: *'Ne kemi besuar! 
E kur vefotaesliin ata mes veti ttaonin: ''A 
po ju tregoni atyre (mysUmaneve) per ate 
qe Allatau ua stapalli juve (ne Tevrat rreth 
Muhammedit) qe ata para Zotit tuaj te 
kene argumente kunder justa. A nuk jeni 
duke kuptuar. 



* Uji qe gufoi prej gurit qe Musai i meshoi me shkop, ishte nje mrekulli per te, e dymbedhjete 
kroje ishin per dymbedhjete kabile te pasardhesve te Jakubit. 

Beni israilet ishin mesuar ne Egjipt me Uoj-Uoj ushqimesh, andaj kerkuan digka ashtu edhe 
ne shkretetire, e Musai u tha te hyjne ne ndonje qytet per te gjetur asi ushqimi. 

Kudo qe hyne beni israilet e poshteruan dhe u nengmuan, ngase Zoti i kishte mallkuar, sepse 
edhe pas te gjitha atyre te mirave qe ua dha, ata kundershtuan, e mbyten edhe pejgamberin. 
Te gjithe ata qe besuan sinqerisht ne kohen e Musait, ne kohen e Isait edhe te tjere, jane besimtare 
te shpetuar, nese ne kohen e Muhammedit e besuan edhe ate. 

Beni israilet edhe librin e tyre, Tevratin e pranuan me dhune dhe nuk respektan dispozitat 
e tij. Diten e shtune e kishin te ndaluar te gjuajne peshq, por nje pjese e tyre e shkelen ate dispozite 
dhe si mase ndeshkuese per ata dhe per te tjeret qe do te vine me vone, Zoti fuqiplote i shnderroi 
ne majmune. Njerezit e devotshem e dine se urdheri i Zotit duhet respektuar pa tjeter. 



41 



SURETU EL BEKARE 



77. A thua nuk e dine ata C^hudite) 
se Allahu e di ate (ka e fshehin dhe ate 
(ka e publikojne? 

78. E ka disa prej tyre qe jane 
analfabete, nuk e kuptojne librin, por 
jetojne vetem ne shpresa, duke mos qene 
te sigurt. 

79. Eshte shkaterrim per ata qe me 
duart e veta e shkruajne librin, e pastaj 
thone: ''Ky eshte prej Allahut!, e per te 
arritur me te nje fitim te pakte, pra eshte 
shkaterrim I madh per ta ajo (ka fitojne. 

80. Ata edhe thane: ''Neve nuk do te 
na kape zjarri vetem per disa dite te 
numeruara!" ThuaJ: ''A mos keni marre 
prej Allahut ndonje premtim, e Allahu 
nuk e thyen premtimin e vet, ose jeni duke 
thene per Allahun ate qe nuk e dini? 

81. Po, (do teju kape zjarri) ai qe ben 
keq dhe qe e vershojne gabimet e tij, ata 
jane banues te zjarrit, aty jane 
pergjithmone. 

82. E ata qe besuan dhe bene vepra te 
mira, ata jane banues te xhennetit, aty 
jane pergjithmone.* 

83. (perkujtoni) Kur ne morem 
zotimin e bijve te israilit; mos adhuroni 
tjeterke, perve^ Allahun, te silleni mire 
ndaj prinderve, ndaj te afermeve, ndaj 



^l^^>^_fc^£^^^^^ 



b^j^j^j^^p^. 

^■< 1-1-*' -"I i '^- 1"* <f 

1^' >{^ 









^Y 




jetimeve, ndaj te varferve dhe njerezve u 
thuani f jale te mira; falnie namazin dhe 
jepni zeqatin, e pastaj ju e thyet zotimin 
dhe perve^ nje pakice prej jush, ia kthyet 
shpinen zotimit. 



Nder beni israilet, e ne kohen e Musait, disa te afert te nje plaku pasanik ia kishin mbytur 
djalin plakut per ta trasheguar ate pasuri ata, e jo djali. Pasiqe dorasi nuk dihej dhe ishin shkaktuar 
konflikte rreth tij, kerkuan prej Musait ta gjeje dorasin. Ai, sipas urdherit te Zotit u tha ta therrin 
nje lope dhe me nje pjese te saj t'i meshojne te vdekurit e ai do te ngjallet dhe do te tregoje 
se kush e ka mbytur. Mirepo, ata, si zakonisht edhe kete urdher te Zotit e zvarriten, duke bere 
pyetje pas pyetjeje dhe duke ia veshtiresuar edhe me shume punen vetes, sa qe perveg mundimeve 
deri sa e gjeten nje lope te tille, u detyruan ta paguajne me nje fmim te jashtezakonshem. E 
therren lopen dhe me nje pjese te saj e preken te vdekurin, e ai e tregoi dorasin. Ketu shihet 
fuqia e Zotit; me nje pjese te lopes se prere i meshohet nje te vdekuri, e ai ngjallet. Po kjo fuqi 
e Zotit do t'i ringjalle te gjithe njerezit. 

Prej asaj kohe dorasi qe e mbyte te afermin, e humb te drejten e trashegimit. Keshtu eshte 
edhe ne sheriatin islam. 

♦ Edhe pas te gjitha atyre mrekullive, qe u kishte shfaqur Zoti, jehudite ishin shume zemerforte, 
nuk njihnin te mirat qe iu ishin dhuruar, andaj gjithnje u sprovuan me ndeshkime te lloj-llojshme. 

Besimtareve, se bashku me Muhammedin u drejtohet Kur'ani duke u thene se nuk ka shprese 
qe jehudite do te pranojne fene tuaj, ata, kur eshte fjala per Muhammedin dhe Kur'anin, 



SURETU EL BEKARE 



42 



^ oj j^ >-.\j ^j^i ^ p^>-j ^ o^ ^,S^--^» 
^t f-g^a,p ,»J^ jAj ^j A_Aj (j;_^i-- 1 j,:>_^ ho; j 



^r 



84. Dhe kur morem zotimin tuaj qe te 
mos derdhni gjakun tuaj, te mos deboni 
veten tuaj nga vendi juaj, e ju e pranuat, 
ndaj deshmonie. 

85. Pastaj qe, ju jeni ata qe mbytni 
njeri-tjetrin, i deboni disa prej jush nga 
vendi i tyre duke bashkepunuar kunder 
tyre si eshte mekat e padrejte , e nese 
ata bien te ju ne roberi , ju jepni 

kompensim per (V'l liruar) ata, e debimi 
i tyre nga vendi eshte i ndaluar per ju. A 



e besoni nje pjese te librit, e tjetren e 
mohoni ^'mund te jete ndeshkimi ndaj 
atij qe punon ashtu prej jush, pos 
poshterim ne jeten e kesaj bote, e ne diten 
e gjykimit ata hidhen ne denimin me te 
ashper. Allahu nuk eshte i pakujdesshem 
ndaj asaj qe veproni ju. 

86. Te tille jane ata, qe e vieresuan 
jeten e kesaj bote mbi boten tjeter, andaj 
atyre as nuk do t'u lehtesohet denimi, e 
as qe do te ndihmohen ata. 

87. Ne i patem dhene Musait librin 
dhe pas tij patem derguar shume 
pejgambere. Isait, birit te Merjemes i 
dhame argumente (mrekulH) dhe e 
fuqizuam me (Xhibrilin) shpirtin e 
shenjte. E sahere qe u erdhi ndonje i 
derguar me (ka nuk u pelqeu juve, a nuk 
u bete kryelarte dhe disa prej tyre i 
pergenjeshtruat e disa i mbytet? 

88. E (jehudite e kohes se 
Muhammedit) thone: ''Zemrat tona jane 
ne kellef!" Jo, por per shkak te 
mosbesimit te tyre, Allahu i ka mallkuar, 
andaj pak jane qe besojne (ose: pak send 
besojne). 



ndryshojne pjese te librit te tyre, ata u thonin te vetve: mos u tregoni myslimaneve se ne Tevrat 
shkruan per Muhammedin dhe dergimin e tij pejgamber, sepse ne diten e gjykimit nuk do te 
mund te arsyetoheni se nuk keni ditur. 

Dijetaret qe ishin pari fetare benin shtremberime ne Tevratin, kurse masa e gjere, nuk dinte 
ta lexoje ate. Ata jetonin ne shpresat qe ua thonin paria, si: neve beni israileve do te na meshiroje 
Zoti, te paret tane ishin pejgambere, ne jemi popuU me i zgjedhur, xhehenemi do te na djege 
pak dite, ose shtate, ja katerdhjete aq sa paten adhuruar vi^in, dhe ashtu i mashtronin, Kur*ani 
u thote qartazi se ai qe sharron, vershohet e mbytet ne te keqia, ai do te jete pergjithmone ne 
xhehenem, ashtu si ai qe beson dhe ben vepra te mira do te jete pergjithmone ne xhennet. 



43 



SURETU EL BEKARE 



89. E kur u erdhi atyre prej Allahut 
libri (Kur'ani) qe eshte vertetues i atij, qe 
e kishin prane, e qe para se t'u vinte e 
kerkonin ndihmen e tij kunder 
mosbesimtareve, e mohuan ate 
(Muhammedin) qe e njihnin, kur u erdhi. 
Pra mallkimi i Allahut qofte kunder 
mosbesimtareve! 

90.. E shemtuar eshte ajo per yka ata 
e shiten vetveten. Ate qe e shpalli AUahu 
te mos e besojne nga zilia, per shkak se 
Allahu nga miresia e Tij t'i shpalle atij qe 
deshiron nga robte e vet. Andaj merituan 
zemerim mbi zemerim (gazep mbigazep), 
Mosbesimtaret kane denim qe i 
poshterson. 

91. Dhe kur atyre u thuhet: ''Besoni 
ate qe e shpalli AUahu'*, ata thone: '"Ne 
besojme ate qe na u shpall neve'*, kurse 
e mohojme ate pas tij, edhe pse eshte 
vertetues i atij, qe e kane ata dhe eshte 
i vertete. Thuaj: ''Nese jeni besimtare, pse 
pra i mbytnit me pare pejgamberet e 
Allahut?" 

92. Juve u pat ardhur Musai me 
argumente, por pas tij ju adhuruat viyin, 
pra ju ishit mizore.* 

93. (perkujtoni) Kur morem 
premtimin tuaj dhe mbi ju ngritem 
kodren Tur, (u thame) mermi kete qe u 
dhame seriozisht dhe degjoni 
(respektoni). Ata thane: ''Degjuam (me 



Jjj^ l^-> U;" ^"^ o ' .1 ^ ■■■'a')\ s:aj !xA-i»l U,..Ji» 



M 



ves/i) e kundershtuam". E per shkak te 
mosbesimit te tyre, adhurimi ndaj viyit 
ishte perzier me gjak ne zemrat e tyre. 
Thuaj: ''Nesejeni besimtare, besimi juaj 
eshte duke u udhezuar keq". 



♦ Edhe ne Tevrat gjendeshin rreguUat dhe dispozitat obliguese sipas se cilave bijte e israilit 
ishin te obliguar te veprojne, te adhurojne Zotin nje, te respektojne prinderit, te afermit, jetimet, 
te varferit dhe te luten e te japin zeqat. Namazi i tyre nuk ishte si i myslimaneve, as ne trajte 
as ne numer e ashtu edhe zeqati. 

Ne Medine ishte fisi jehudi **Beni Kurejdha", qe ishte bashkuar me fisin arab **Evs" dhe 
fisi tjeter jehudi "Benu Nadir", qe ishte bashkuar me fisin arab "Hazrexh". Kur shperthente 
ndermjet tyre lufta, jehudite luftonin me aleatin e vet arab, kunder pales tjeter jehudi dhe arab, 
dhe ashtu mbytnin njeri-tjetrin dhe i debonin prej shtepive. Kete sipas Tevratit jehudite e kishin 
te ndaluar. Kur pushonte lufta, punonin sipas Tevratit, sepse jehudite e zene rober i kompensonin 
me pasuri dhe i lironin, andaj nje pjese te Tevratit e respektonin, kurse pjesen tjeter jo. 

Ashtu si? ishte Musai i derguar te beni israilet, ashtu ishte i derguar edhe Isai me Inxhil, por 
ata nuk respektuan asnje pejgambere qe u erdhi me shpallje, qe nuk u pelqenin atyre. 

Xhibrili eshte nje engjell qe gjithe pejgambereve u soUi prej Zotit shpalljen, ashtu edhe Isait. 

Para se te vinte Muhammedi pejgamber dhe para se t'i vinte shpallja, jehudite u kunderviheshin 
idhujtareve arabe, duke u thene se Zoti do ta dergoje nje pejgamber dhe spallje qe i ndihmon 
ata kunder politeisteve arabe. Kur zbriti Kur'ani, ata nuk e pranuan, por thonin se disi zemrat 
nuk e kuptonin, nuk e pranuan as Muhammedin edhe pse sipas mesimeve te Tevratit e dinin 
kush ishte ai. Kete e benin nga zilia, sepse donin vetem ata te kene shpallje e pejgamber, e jo 
popujt tjere si? ishin arabet. 



SURETU EL BEKARE 



44 



^ =r<Mi4r..v ^ 



mm fe^^.„_ii^^.. 






\o 



94. Thuaj: **Nese bota tjeter 
(xhenneti) tek AUahu eshte vetem per ju, 
e jo edhe per njerezit e tjere, nese jeni te 
sinqert, kerkone vdekjen (e shkoni me 
shpejt). 

95. £ per shkak te veprave te tyre 
(mekateve)^ ata kurr nuk e deshirojne ate. 
Allahu di per zullumqaret. 



96. Eshte e sigurt se njerezit me 
lakmues per te jetuar, ti ke per te gjetur 
ata (jehudite)^ bile edhe me lakmues se 
idhujtaret. Ndonjeri prej tyre deshiron te 
jetoje nje mije vjet, por edhe sikur te 
jetoje, ajo (jeta egjate) nuk do ta shpetoje 
ate prej denimit. Allahu sheh ^ka 
veprojne ata. 

97. Thuaj: ''Kush eshte armik i 
Xhibrilit (eshte armik i AUahut), e ai me 
urdherin e Allahut e zbriti Kur'anin ne 
zemren tende, qe eshte vertetues i asaj qe 
ishte me pare dhe udherref yes e pergezues 
per besimtaret. 

98. Kush eshte armik i Allahut, i 
engjejve te Tij, i te derguareve te Tij, i 
Xhibrilit dhe i Mikailit (ai eshte 
mosbesimtar), Allahu pa dyshim eshte 
armik i mosbesimtareve. 

99. Ne te kemi shpallur ty 
(Muhammed) argumente te qarta dhe ato 
nuk i mohon askush, perve^ atyre qe kane 
dale respektit. 

100. (nuk besojne argumentet tona se) 
Sahere qe ata kane dhene ndonje 
premtim, nje gnip prej tyre e hodhi ate, 
por shumica e tyre nuk beson. 

101. E kur u erdhi atyre ndonje i 
derguar prej Allahut, vertetues i asaj qe 
e kishin ata, nje grup prej tyre te cileve 
iu kishte dhene libri, e hodhi pas shpine 
librin e Allahut, kinse nuk dinin (asgje). 



45 



SURETU EL BEKARE 



102. (e hodhen librin e Zotit) E 
ndoqen ate qe e thonin djajt ne kohen e 
sundimit te Sulejmanit. Po Sulejmani nuk 
ishte i paf6, por djajt ishin te paf6, sepse 
u mesonin njerezve magjine. (ndoqen) 
Edhe 9ka u zbriti ne Babil dy engjejve, 
Harutit the Marutit. E ata te dy nuk i 
mesonin askujt (magjine) para se t'i 
thonin: '''Ne jemi vetem sprove, pra mos 
u ben i pafe!" E, mesonin (njerezit) prej 
atyre dyve ate (magji) me (ka ndanin 
burrin prej gruas se vet, por pa lejen e 
Allahut me ate askujt nuk mund t'i benin 
dem dhe ashtu mesonin ^ka u sillte dem 
e nuk u sillte dobi atyre. E ata O^hudite) 
e kane ditur se ai qe (hodhi librin) e 
zgjodhi ate (magjine), ai ne boten tjeter 
nuk ka ndonje te drejte (ne meshiren e 
Zotit). Po ta dinin, ata se per ^'ka e shiten 
vetveten, ajo eshte shume e keqe. 

103. E sikur te kishin besuar ata dhe 
sikur te ishin ruajtur (prej mekateve), po 
te dinin, shperblimi prej Allahut do te 
ishte shume me i dobishem."* 

104. O ju qe keni besuar, mos thuani: 
"Raina" - po thuani: "undhurna" dhe 



i0&^ 



mm 






n 



respektoni! Mosbesimtaret kane denim te 
dhembshem. 

105. As ata, ithtaret e librit qe nuk 
besuan, e as idhujtaret nuk duan qe juve 
te ju vije ndonje e mire nga Zoti juaj. 
Mirepo, Allahu me meshiren e vet ve^on 
ate qe deshiron, Allahu eshte zot i miresise 
se madhe. 



* Jehudite edhe Tevratin e pranuan me dhune, duke i frikesuar mbi kokat e tyre me kodren 
Tur dhe duke u terhequr veretjtjen qe seriozisht te veprojne sipas tij. 

Duke jetuar ne iluzione, jehudite thonin se ishin popuili me i zgjedhur dhe se xhenneti ishte 
thjesht vend i tyre, e jo i njerezve te tjere. Nepermjet Kur*anit Muhammedi urdherohet t'iu thote: 
nese xhenneti eshte i juaji, atehere lypne vdekjen e shkoni atje dhe kenaquni. Mirepo, ata i dinin 
te zezat qe i kishin here, andaj nuk e lypnin vdekjen, sepse ata jane popuili me lakmues per 
jete te gjate, por e kane kot se nuk mund t'i ikin denimit. 

Jehudite e kane pyetur Pejgamberin se cili ishte meleku qe ia sjell shpalljen? Ai u tha se ishte 
Xhibrili. Ata thane: ai eshte armik yni, ai e dirigjon luften dhe te gjitha te zezat qe na kane 
gjetur i kemi prej tij, e sikur te thojshe per Mikailin qe sjell shiun e meshiren, ne do te vinim 
pas teje, e tash jo. Zoti xh. sh. shpalli se engjejt, pejgamberet nuk bejne gje tjeter vetem se zbatojne 
urdherin e Tij, e ai qe eshte armik i tyre, eshte armik i Zotit. 



SURETU EL BEKARE 



46 



^^ m^^&n^ 



J<— * I s.£^,AL^=> ^ J ^^ ^J-~lL,*''J \ fr 1^^ J-^ JLA3 



w 



106. Ne nuk abrogojme (pezuUojme) 
asnje nga argumentet tona, apo to hedhim 
ne harrese e te mos sjellim edhe me te 
dobishem se ai, ose te ngjashem me te. A 
nuk e ke ditur se AUahu eshte i 
plotfuqishem per (do send? 

107. A nuk e ke ditur se vetem Allahut 
i takon sundimi i qiejve e i tokes, dhe se 
pos Allahut nuk keni as mbrojtes as 
ndihmetar. 



108. A doni te pyetni te derguarin tuaj 
sikurse u pyet me pare Musai. Ai qe e 
nderron besimin me mosbesim, ai tanime 
e ka humbur rrugen e drejte. 

109. Shume ithtare te librit C^hudi, 
krishtere), edhe pasiqe iu eshte here e 
qarte e verteta, nga vete zilia e tyre 
personale deshinian qe pas besimit tuaj 
t'iu kthejne ne mosbesimtare, pra ju lini 
dhe largohuni prej tyre derisa Allahu ta 
sjelle urdherin e vet. Allahu ka mundesi 
per (do send. 

110. Kryeni faljen (namazin) dhe 
jepne zeqatin, e (faredo te mire qe e 
pergatitni per veten tuaj, ate e gjeni tek 
Allahu. S'ka dyshim se Allahu percjell 
(do veprim tuajin. 

111. Ata edhe thane: ''Kurrsesi nuk 
ka perte hyre kush ne xhennet,perYe( atij 
qe eshte jehudi ose i krishtere! Ato jane 
fantazi te tyre! Thuaju: ''Sillni 
argumentin tuaj (gka thoni) po qe se jeni 
te drejte? 

112. Nuk eshte ashtu (si thone ata), po 
ai qe i eshte dorezuar Allahut dhe eshte 
bamires, ai e ka shperblimin e vet te Zoti 
i tij, per ata nuk ka frike, as nuk kane pse 
te merziten. 



Paria fetare e jehudive hodhi pas shpine edhe librin e vet, i cili fliste per Muhammedin. Ata 
u dhane pas mesimeve te magjise, per te cilen thonin se Sulejmani a.s. e praktikoi dhe sundoi 
me te. Kjo ishte shpifje kunder pejgamberit te Zotit, Sulejmanit. Magjine ua mesonin mases 
dy njerez, ose dy engjej shume te devotshem, e per shkak se atehere ne Babilon, ne Irak ishte 
perhapur shume magjia sa qe per magjistaret, njerezit mendonin se jane pejgambere. E per t'u 
dalluar pejgamberi prej magjistarit, Zoti i porositi ata te dy t*u mesojne njerezve e te dine se 
si eshte magjia. Nese mungon vuUneti i Zotit magjia nuk ka kurrfare efekti, andaj nuk duhet 
besuar ne efektin e saj. Magjia nuk eshte ndonje qenesi reale, ndonje e vertete ekzistenciale, 
ajo eshte vetem nje trik mashtrimi. 



47 



SURETU EL BEKARE 



113. Jehudite thane se te krishteret 
nuk jane te mbeshtetur ne asgje (nuk kane 
fe te vertete). Edhe te krishteret thane se 
jehudite nuk jane te mbeshtetur ne asgje, 
e duke qene se ata te dy palet e lexojne 
librin. Po keshtu si theniet e tyre, thane 
edhe ata qe nuk dinin (idhujtaret per 
Muhammedin). Po ne diten e gjykimit per 
ate qe ata nuk pajtoheshin, Allahu gjykon 
ndermjet tyre. 

114. E kush mundet te jete me mizor 
se ai qe ne xhamite e AUahut pengon te 
permendet emri i Tij (te behet ibadet) dhe 
perpiqet per shkaterrimin e tyre. Atyre 
ndryshe nuk u takoi te hyjne vete ne to, 
vetem duke qene respektues (te tyre e jo 
rrenues). Ata ne kete jete kane nen^mim 
e ne boten tjeter denim te madh. 

115. Te Allahut jane edhe (anet nga) 
lindja edhe perendimi, dhe kahdo qe te 
ktheheni, aty eshte ane e Allahut. Vertete, 
Allahu eshte i gjere (ne bujari) e i 
dijshem* 

116. Ata (ithtaret e librit) thane: 
''Allahu ka femije"!? I paster eshte Ai 
nga kjo e mete! E Tij eshte gjith^ka ne 
qiej e ne toke, gjith^ka i eshte nenshtruar 
Atij. 

117. Ai eshte shpikes i qiejve e i tokes 
(pa kurrfare modeli te meparshem) e kur 
deshiron di^ka, ai vetem i thote: ''Behu!" 
ne ate moment behet. 

118. E ata qe nuk dine (kurejshitet 
politeiste) thane: * Terse te mos na flase 
neve Allahu, ose te na vije ndonje 
argument!" Po keshtu, theniet e tyre ne 
menyre te njejte i paten perseritur edhe 
ata qe ishin para tyre. Te njejta jane 



m\i^ 



mm 






^A 



zemrat e tyre. Ne tanime sqarruam 
argumentet per nje popuU qe deshiron te 
bindet. 

119. Ne te derguam ty me te verteten 
(me Kur'anin), pergezues dhe qortues, e 
ti nuk je pergjegjes per banuesit e 
xhehenemit. 



* "Raina" ishte f jale, qe shoket e Pejgamberit e shprehnin kur ai i mesonte, pra me te i thonin: percillna, pritna deri ta mesojme 
etj. Mirepo, edhe jehudite e kishin nje fjale te gjuhes se tyre ebreje po te asaj forme, per me permbajtje fyese, dhe me qellim 
te caktuar e perdornin prane Pejgamberit, andaj Zoti i urdhereoi besimtaret qe ne vend te saj te perdorin fjalen "Undhuma". 

Abrogimi ose pezullimi i nje dispozite me nje tjeter quhet: „Nes'hun". Shumica dermuese e dijetareve isiame jane te mendimit 
se ne Kur'an ka abrogim te dispozitave, te citateve. Disa te tjere nuk pranojne mundesine e pezullimit te ndonje dispozite a 
teksti te Kur'anit, e mendojne se fjala eshte per pezuUimin e dispozitave ne shpailjet e meparshme. 

Mysiimanet porositen qe te mos bejne shume pyetje, e te kerkojne teper sqarime, sepse populli i Musait pat shkuar aq iarg 
duke bere kerkese pas kerkese derisa haptazi kerkuan ta shohin Zotin, andaj u denuan. Prandaj Zoti i thote Muhammedit dhe 
besimtareve se ata i mundon zilia per besimin tuaj, andaj largohuni njehere prej tyre, kryeni detyrat fetare, e Zoti do te shpalle 
me vone urdherin e vet rreth tyre. 

Ithtaret e librit nuk donin te pranojne ndonje pejgamber a shpailje tjeter pos te veten. Prandaj ata te tjeret i mendonin 
te pafe dhe te pa xhennet. E Kur'ani sqaron se xhenneti dhe meshira e Zotit eshte per besimtaret e drejte e te sinqert qe iu 
kane bindur mesimeve te Tij, eshte per mysiimanet. 

Here romaket, e here persianet e rrenonin xhamine Aksa ne Jerusalem. Ashtu benin edhe idhujtaret mekas duke mos lejuar 
njerezit te shkojne e ta vizitojne Qaben. Ata nuk e lejuan as Pejgamberin me shoket e vet qe ta vizitojne Qaben ne vitin e gjashte 
hixhrije. Ata e poshteruan veten ne kete dynja, e ne ahiret i pret denim i madh, kurse besimtaret e kane lehte, ata mund te 
falen e te luten kudo qofte, sepse Allahu i ka lejuar t'i kthehen cilesdo ane kur jane te penguar t'i kthehen kibles, ose nuk 
dine se kah eshte ajo. 



SURETU EL BEKARE 



48 



^ if* if* ^ 



^^ 



120. As jehudite, e as krishteret kurre 
nuk do te jene te kenaqur me ty deri qe 
te pasosh fene e tyre. Thuaju: ''Udhezimi 
i Allahut eshte udhezim i drejte. E nese 
pasiqe te ka ardhur ty e verteta shkon pas 
mendimeve te tyre, nuk ka kush te 
ndihmoje e as te mbroje nga Allahu. 

121. Atyre, te cileve u dhame librin 
dhe te cilet e lexojne drejte ashtu si eshte. 



ata e besojne ate (Kur'anin). E ata qe e 
mohojne ate, te tillet jane ata qe deshtuan 
(ne dynja e ne ahiret). 

111. O bijte e israilit, kujtoni te mirat 
e Mia qe ua dhurova, qe ju dallova mbi 
njerezit tjere (te asaj kohe). 

123. Dhe niajuni nje dite kur askush 
nuk do te mund ta ndihmoje tjetrin per 
asnje send, nuk pranohet prej askujt 
kompensim, nuk do t'i beje dobi askujt 
ndonje ndermjetesim dhe as qe do te 
ndihmohen (mekataret).* 

124. Perkujto (O i derguar) kur Zoti 
i vet, Ibrahimin e provoi me disa 
obligime, e ai i permbushi ato, e Ai i tha: 
**Une po te bej ty prijes (imam) te 
njerezimit!" Ai tha: ''(ben o Zot) Edhe 
nga pasardhesit e mi!" (Zoti) Tha: 
''Miresine Time nuk mund ta gezojne 
mizoret!" 

125. Dhe kur shtepine (Qaben) e beme 
vendkthimi dhe vendsigurie per njerezit, 
(u thame) Vendin ku qendroi Ibrahimi 
pranonie per vendfaljeje! Ibrahimin dhe 
Ismailin i urdheniam: ju te dy pastrone 
shtepine Time per vizituesit, per ata qe 
qendrojne aty dhe per ata qe falen aty. 

126. Dhe kur Ibrahimi tha: ''Zoti im, 
bene kete nje qytet sigurie dhe banoret e 
tij, qe besuan Allahun dhe jeten tjeter, 
fumizoj me lloje te fnitave!" Ai (Allahu) 
tha: ''(e furnizoj) Edhe atij qe nuk besoi 
do t'ia mundesoje shfrytezimin e fnitave 
per nje kohe te shkurter, e pastaj do ta 
shtyeje ne denimin e zjarrit, e sa 
perfundim i shemtuar eshte ai. 



* Ne nje hadithi kudsij, te cilin e shenon Buhariu, Zoti xh. sh. ka thene "Njeriu trilloi genjeshtra dhe fyerje ndaj Meje. 
Trilloi genjeshter kur tha se Une nuk kam fuqi ta ringjalle ate, e beri fyerje kur per Mua tha se kam femije". Natyralistet - 
tabiijjun - dehrijjun nuk besuan ringjalljen, kurse idhujtaret per engjej thane se jane bija te Zotit, jehudite, per Uzejrin thane 
djale, e krishteret per Isain thane se eshte djale i Zotit. 

"Bedie" eshte shpikes, zanafiUes i nje sendi pa ndonje model te meparshem. Zoti, pra, eshte shpikes i tiUe i (do sendi. Ndonje 
shpikje, ndonje risi ne fe, ne ibadet ose dispozitat e saj qe nuk ka mbeshtetje ne ndonje themel islam, eshte e perbuzur, e mallkuar. 
Nese ka mbeshtetje ne themelet islame, atehere eshte e lavdishme. 

Ata qe nga zilia dhe mendjemadhesia nuk deshen ta pranojne Kur'anin, duke kerkuar ndonje argument tjeter, vepruan ashtu 
sikurse kishin vepruar edhe disa popuj me heret. Muhammedit i thuhet: zbatoje detyren tende sipas Kur'anit. Ti nuk je pergjegjes 
per ta pse ata nuk besojne, e ata do te digjen ne zjarr. Ata nuk jane te kenaqur me ty, vetem nese shkon pas idese se tyre. 

Ata ithtare te librit qe besnikerisht iu permbajten mesimeve te librit te tyre, ata e pranuan Kur'anin si shpallje e Zotit. Ne 
diten e kijametit, ?do kush do te jete i preokupuar me punet e veta, andaj nuk duhet pritur ndihme nga te tjeret, pos Zotit xh. sh. 



49 



SURETU EL BEKARE 



127. Edhe kur Ibrahimi dhe Ismaili, 
duke i ngritur themelet e shtepise (Qabes 
' luteshin): **Zoti yne, pranoje prej nesh, 
se me te vertete Ti je qe degjon dhe di!" 

128. Zoti yne, bena neve dyve 
besimtare te sinqert ndaj Teje dhe nga 
pasardhesit tane njerez te bindur ndaj 
Teje, na i meso rregullat e ibadetit 
(adhurimit) tane dhe falna neve, vertete 
Ti je qe fale shume, je meshiraes!" 

129. Zoti yne, dergo nder ta, nga gjiu 
i tyre te derguar qe t'u lexoje atyre ajetet 
Tua, t'u mesoje atyre librin dhe urtesine, 
e t'i pastroje (prej ndytesise se idhujtarise 
ata. S'ka dyshim te Ti je ngadhenjyesi, i 
dijshmi. 

130. E kush largohet prej fese se 
Ibrahimit perve^ atij qe poshteron 
vetveten. Ne ate e heme te zgjedhur ne 
kete bote, kurse ne boten tjeter ai eshte 
njeri prej te larteve. 

131. Kur Zoti i vet atij i tha: 
''Dorezohu"! Ai tha: ''lu kam dorezuar 
Zotit te gjithesise"! 

132. £ Ibrahimi i porositi bijte e tij me 
kete (fe), e edhe Jakubi. (u thane) "O 
bijte e mi, AOahu ua zgjodhi fene (islame) 
juve, pra mos vdisni ndryshe, por vetem 
duke qene myslimane!" 

133. A ishit ju (ithtare te librit) 
deshmitare kur Jakubit iu afrua vdekja, 
e ai bijve te vet u tha: ''^ka do te 



^ISSS 



(^p 







juSCA-^j Cj^iSS \^i.^iLio j <^)cii\c [>^ic' \_^ ji^J^ 



adhuroni pas meje"? Ata thane: ''Do te 
adhurojme Zotin tend, dhe Zotin e 
prinderve tuaj: Ibrahimit, Ismailit, Is- 
hakut, nje te vetmin Zot dhe ne, vetem 
Atij i jemi dorezuar!" 

134. Ai ishte nje popull qe kaloi, atij 
i takoi ajo qe fitoi, e juve u takon ajo qe 
fituat, prandaj ju nuk jeni pergjegjes per 
ate qe vepruan ata.* 



* Zoti e provoi Ibrahimin me obligimet qe po shenohen ne vazhdim, te cilat ai i plotesoi. 
Zoti e beri Ibrahimin shembelltyre te njerezve qe vine pas tij, andaj eshte i pranishem nder te 
gjithe popujt. Atij dhe birit te tij, Ismailit i takoi ndertimi i Qabes qe eshte vend ne ^'drejtim 
kthehen te gjithe besimtaret e drejte, vend sigurie, pse ne afersi te saj lufta gjithnje ka qene e 
ndaluar dhe pasiqe ata e pastruan prej besimeve te kota, e luten Zotin ta furnizoje ate vend 
shkretetire me fruta te ndryshme, e luten besimtaret, por Zoti u tha se ne kete bote nuk bej dallim, 
furnizoj edhe ata jo besimtare, por ata ne boten tjeter i hodhi ne zjarr. Duke ndertuar Qaben 
e lutnin Zotit t'ua pranoje ate veper, t'i udhezoje ne rruge te drejte ata dhe pasardhesit e tyre. 
U luten qe te dergoje pejamber prej tyre per ta udhehequr popuUin. Kur erdhi Muhammedi 
pejgamber, tha: "Une jam fryt i lutjes se Ibrahimit'*. 



SURETU EL BEKARE 



50 



i^\M' t^ 



3S-J.^'^y^ 



>,^^^^ ^^ ^'^ ^^^ ^^ '5^'"^ ^ ^ ^ ^ ^ 









T^ 



135. Ata (ithtaret e librit) thane: 
''Behuni jehudi ose te krishtere, e gjeni 
rrugen e drejte"! Thuaj: **Jo, (asnjeren) 
por fene e drejte te Ibrahimit qe ai nuk 
ishte nga idhujtaret. 

136. Ju (besimtare) thuani: **Ne i 
besuam Allahut, ate qe na u shpall neve, 
ate qe iu shpall Ibrahimit, Ismailit, Is- 
hakut, Jakubit dhe pasardhesve (te 
Jakubit qe ishin te ndare ne dymbedhjete 
kabile), ate qe i eshte dhene Musait, Isait 



dhe ate qe iu eshte dhene nga Zoti i tyre 
pejgambereve, ne nuk bejme dallim ne 
asnjerin prej tyre dhe ne vetem atij i jemi 
bindur. 

137. Ne qofte se ata besuan ashtu si( 
besuat ju, ata vertet kane gjetur rrugen 
e drejte, e nese refuzojne, atehere ata jane 
kundershtare (opozite), po ty 
(Muhammed) kunder tyre do te mjaftoje 
AUahu. Ai eshte degjuesi, i dijshmi. 

138. (kjo fe jona eshte) Ngjyrosje e 
AUahut, e kush ngjyros (me fe) me mire 
se AUahu. Ne vetem ate e adhurojme. 

139. Thuaj: '*A doni te grindeni me 
ne per Allahun, e Ai eshte Zoti yne dhe 
Zoti juaj dhe ne kemi veprat (shperblimin 
e veprave) tona, e ju keni veprat tuaja. 
Por ne jemi (besimtare) te sinqert ndaj 
Tij. 

140. A pretendoni se Ibrahimi, 
Ismaili, Is-haku, Jakubi dhe pasardhesit 
kane qene jehudi ose te krishtere? Thuaj: 
''A e dini ju me mire apo Allahu? Kush 
eshte me mizor se ai, qe e ka deshmine 
e Allahut prane veti dhe e fshehe. Allahu 
nuk eshte i panjoftuar me veprimet 
tuaja". 

141. Ai ishte nje popull qe shkoi, te 
cilit i takoi ajo qe fitoi, e juve u takon ajo 
qe fituat, prandaj ju nuk jeni pergjegjes 
per ate qe ata vepruan. 



Ibrahimi ishte pejgamber i dalluar, i cili sinqerisht iu dorezua Zotit. Ai porositi pasardhesit 
e vet t'i permbahen vetem fese, te cilen e zgjodhi Zoti, fese islame. Ashtu bene edhe pasardhesit 
e tij, si Jakubi qe i porositi bijte e vet per te njejten fe. 

E derisa Muhammedi ishte pasardhes i Ibrahimit, porositi mesimet qe i praktikoi Ibrahimi. 
Ai ndoqi fene e Ibrahimit, refuzimi i arabeve idhujtare qe edhe ata rridhnin prej birit te Ibrahimit, 
refuzimi i jehudive qe edhe ata rridhnin nga biri tjeter Is-haku dhe i te gjithe atyre qe thonin 
se pasojne fene e Ibrahimit, nuk ishte i drejte, por ishte nje kokefortesi dhe zili kunder Muhammedit 
dhe Kur'anit, pa pasur kurrnje fakt tjeter per kundershtim. 



51 



SURETU EL BEKARE 



^ ^^^ ^^^^ ^'^" 



142. Disa mendjelehte nga njerezit do 
te thone: '*Qkik i ktheu ata (myslimanet) 
prej kibles (drejtimit) ne te cilin ishin ata 
(Kudsi)l Thuaj: ''Te AUahut jane lindja 
dhe perendimi, Ai e ve ne rrugen e drejte 
ate qe do". 

143. Dhe ashtu (sikur u udhezuam ne 
fene islame) Ne u beme juve nje popuU 
te drejte (nje mes te zgjedhur) per te qene 
ju deshmitare (ne diten e gjykimit) ndaj 
njerezve, dhe per te qene i derguari 
deshmitar ndaJ jush. E kiblen nga e cila 
ti u drejtove nuk e beme per tjeter, vetem 
se per te provuar ate qe shkon pas te 
derguarit, nga ai qe kthehet prapa, 
ndonese kjo ka qene veshtire (per disa), 
por jo edhe per ata qe Allahu i drejtoi. 
Allahu nuk eshte qe t'ua humbe besimin 
tuaj. S'ka dyshim se Allahu eshte shume 
i bute dhe meshirues ndaj njerezve. 

144. Ne shume here po shohim 
kthimin e fytyres tende kah qielli, e Ne 
gjithqysh do te drejtojme ty ne drejtim te 
nje kibleje (Qabja) qe ti e do ate. Pra 
kthehu anes se xhamise se shenjte 
(Qabes), dhe kudo qe te jeni (o besimtare) 
kthehuni kah ajo ane. E atyre qe u eshte 
dhurruar libri, ata e dine sigurisht se kjo 
(kthese) eshte e vertete nga Zoti i tyre. E 
Allahut nuk mund t'i fshihet ajo qe 
veprojne ata. 






XX 



145. Po edhe sikur t'u sillshe ti 0o lloj 
argumenti atyre qe u eshte dhene libri, ata 
nuk pasojne kiblen tende, e as ti nuk do 
te pasosh kiblen e tyre, po asnjera pale 
nuk do ta pasoje kiblen e tjetres. E pas 
dijes, e cila te ka ardhur, po e zeme se ishe 
vene pas deshirave te tyre, atehere ti do 
te ishe mizor.* 



* "Ehli kitab'' - ithtare te librit, jane jehudite dhe te krishteret, ngase Musai pati shpalljen 
e Zotit, Tevratin qe quhet: ''Dhjata e Vjeter" ose: "El Ahdu el kadim'*, e Isai Inxhilin, ''Dhjata 
e Re" ose **E1 Ahdu el xhedid'! 

Kur'ani mposht te gjitha pretendimet e jehudive e te tjereve se ndjekin fene e Ibrahimit, pse 
feja e tij ishte Islame. Myslimanet jane te obliguar t'u besojne te gjithe pejgambereve qe i dergoi 
Zoti, qofshin beni israile ose te tjere, andaj feja e myslimaneve eshte fe me karakter unik ndaj 
te gjitha shpalljeve dhe ndaj te gjithe pejgambereve. Eshte pra fe e natyrshme per gdo njeri, 
eshte stoli me te cilen Zoti pajisi ?do shpirt, eshte ngjyre e paster me te cilen Zoti i pastroi njerezit, 
e jo venie e njeriut ne uje, ose lyerje me vaj ne shenje pastrimi e qe quhet kryqezim. 

Zoti eshte i te gjitheve, e jo vetem i nje popuUi. Ai dergoi pejgambere nga te gjithe njerezit, 
e jo vetem prej nje kombi, andaj nuk duhet polemizuar rreth Tij. 



SURETU EL BEKARE 



52 



S^ilSS 






xr 




146. Atyre qe u kemi dhene librin, ata 
e njohin ate (Muhammedin) si^ i njohin 
bijte e vet, e nje grup prej tyre edhe pse 
e dine kete, jane duke fshehur te verteten. 

147. E verteta eshte nga Zoti yt, pra 



kurrsesi mos u ben nga ata qe dyshojne. 

148. Secili (popull) ka nje ane, te ciles 
ai i kthehet, ju shpejtoni kah punet e 
mbara, kudo qe te jeni Allahu ka per t'ju 
tubuar te gjitheve, Allahu ka fuqi per (do 
send. 

149. Kahdo qe te shkosh ktheje 
fytyren tende kah ana e xhamise se 
shenjte, kjo eshte e vertete nga Zoti yt. 
Allahu percjel gjith^ka veproni ju. 

150. Dhe kahdo qe te dalesh, ktheje 
fytyren tende kah ana e xhamise se shenjte 
(Qabja) dhe kudo qe te gjendeni ktheni 
fytyrat tuaja kah ana e saj, ashtuqe 
njerezit mos te kene argument kunder 
jush, perve^ atyre qe jane mizore nga ata 
(qe nga inati nuk pranojne kurrfare fakti), 
por mos ia keni friken atyre, frikesohuni 
prej Meje (e beta kete) qe te gjeni rrugen 
e drejte dhe qe te plotesoje miresine Time 
ndaj jush. 

151. (sikurse plotesova miresine Time 
ndaj jush) Ashtu si( derguam nga gjiu i 
juaj te derguar t'u lexoje ajetet Tona, t'ju 
pastroje, e t'ju mesoje librin dhe traditen, 
e edhe t'ju mesoje ate qe nuk e dinit. 

152. Pra ju me kujtoni Mua (me 
adhurime), Une ju kujtoj juve (me 
shperblim). Me falenderoni e mos me 
mohoni. 

153. O ju qe keni besuar, kerkoni 
ndihme me durim e me te falur, se vertete 
Allahu eshte me durimtaret. 



"Kible" i thuhet anes kah e cila orientohet dikush, e ketu eshte fjala per orientimin e atij 
qe falet. Pasiqe shkoi Pejgamberi ne Medine nja 16-17 muaj u fai kah Bejtul Mukaddesi, xhamia 
ne Jerusalem, sepse Qabja, perve? qe ishte ne duart e idhujtareve, ishte e mbushur me plot idhuj, 
megjithqe deshira e Muhammedit ishte te kthehet drejt Qabes. 

Para se te urdherohet Muhammedi dhe myslimanet qe gjate faljes se namazit te kthehen kah 
Qabja, Kur'ani paralajmeron se disa te marre do te pergojojne kete (jeshtje, dhe me te vertete 
u vertetuan parashikimet e Kur'anit, sepse disa pergojues u perpoqen te mbjellin dyshim nder 
besimtare per ata njerez qe ishin falur kah Kudsi dhe kishin vdekur pa u kthyer kah Qabja, se 
(?ka do te behet me besimin dhe faljen e tyre? Zoti shpalli ne Kur'an se nuk u humb as besimin 
as namazin e tyre. 

Pejgamberi dhe myslimanet u gezuan shume, kur pasoj urdheri i Zotit qe te kthehen kah Qabja, 
pse ishte edhe nje paralajmerim e ajo do te kaloje me vone ne duart e myslimaneve si? edhe ngjau. 

Ndryshimi i kibles ishte edhe nje sprove me anen e se dies do te dalloheshin besimtaret e sinqert 
e te vendosur nga ata te luhatshmit, duke u pastruar radhet e tyre nga te dyshimtit, pra ashtu 
edhe ngjau. Muhammedit i thuhet qe te mos brengoset per pergojimet rreth kibles, sepse jehudite 
dhe krishteret, perve? qe nuk do te kthehen kah kibla e myslimaneve, ata nuk do te kthehen as 
kah kibla e njeri-tjetrit. 



53 



SURETU EL BEKARE 



154. £ per ata qe u mbyten ne rrugen 
e Allahut mos thoiii:''Jane te vdekur", Jo, 
ata jane te gjalle, por ju nuk kuptoni 
(gjallerine e tyre), 

155. Ne do t'ju sprovojme me ndonje 
frike, me uri, me ndonje humbje nga 
pasuria e nga jeta e edhe nga frytet, po 
ti jepju myzhde durimtareve. 

156. Te diet, kur i godet ndonje e 
pakendshme thone: ''Ne jemi te Allahut 
dhe ne vetem tek Ai kthehemi!'* 

157. Te tUlet jane qe te Zoti i tyre kane 
bekime e meshire dhe te tillet jane ata te 
udhezuarit ne rrugen e drejte.* 

158. **Safa" dhe **Merve" jane nga 
shenjat (per adhurim) e Allahut, e kush 
e mesyen shtepine per haxh (Qaben per 
haxh) ose per umre (vizite jashte kohes se 
haxhit), nuk eshte mekat per te t'i vizitoje 
ato dyja (te ece ne ato dy vende). E kush 
ben ndonje te mire nga vullneti (jo 
obliguese), s'ka dyshim se Allahu eshte 
shperblyes i gjithdijshem. 

159. Ata, te diet fshehin argumentet 
dhe faktet qe Ne i shpallem, e pasi qe ato 
ua sqaruam njerezve ne librin, te tillet i 
mallkon Allahu, i mallkojne edhe ata qe 
mallkojne. 

160. Perve^ atyre qe pendohen, qe 
permiresohen dhe qe u shpjegojne 
njerezve (te verteten), te tilleve ua pranoj 
pendimin, se line pranoj shume 
pendimin, jam meshirues. 

161. Ata, te diet mohuan dhe vdiqen 
si pabesimtare, kunder tyre eshte mallkimi 




mm i 



am^ 






XI 



i Allahut, 1 engjejve dhe i te gjithe 
njerezve. 

162. Ata pergjithmone jane aty (ne 
zjarr)j as nuk u lehtesohet denimi, as nuk 
u jepet afat. 

163. Zoti juaj (qe meriton adhurim) 
eshte nje, Allahu, nuk ka zot pos Atij qe 
eshte meshireplote, gjithnje meshiron. 



* Pejgamberet, qe ishin para Muhammedit si Musai e Isai kishin lajmeruar per ardhjen e 
Muhammedit, por disa prijes fetare, edhe pse e dinin e fshehen kete te vertete. 

feshtja e kibles ishte nje nga ?eshtjet e para qe pesoi ndryshim ne dispozitat e sheriatit islam, 
andaj, perseritet urdheri per kthim kah ajo. Te gjithe myslimanet kane nje kibie dhe te gjithe, 
kudo qe te gjenden, gjate lutjeve i kthehen asaj. Derisa te gjithe jane te koncentruar ne nje pike, 
ne nje kible, eshte rreptesisht e ndaluar qe nje ithtari te kibles t*i thuhet pabesimtare, kafir. 

Namazi dhe durimi jane faktore kryesore, qe e ndihmojne njeriun ne zgjidhje te ^do problemi, 
pse ne to kujtohet fuqia dhe meshira e Zotit. 

Deshmoret, shehidet ne rrugen e Zotit, nuk e perjetojne distancen ne varreza sikurse e perjetojne 
te tjeret deri ne ringjallje, ata ia fillojne menjehere jetes se botes tjeter. Per jeten e tyre ne nuk 
jemi te njohur, ate e di vetem Zoti, sepse ata jane te gjalle te Zoti. Eshte gabim te mendosh se 
trupi i tyre nuk prishet, jane te gjalle edhe me trup, sepse Zoti thote jane te gjalle te Zoti, e jo te ne. 



SURETU EL BEKARE 



54 



X^Vji^\.j^\j jfjH\j oylUi ^4oi 



To 



164. Eshte fakt se ne krijimin e qiejve 
e te tokes, ne nderrimin e nates e te dites, 
te anijes qe lundron ne det qe u sjell dobi 
njerezve, ne ate shi qe e leshon AUahu prej 
se larti e me te ngjall token pas vdekjes 
se saj dhe perhape ne te nga (do Uoj 
gjallese, ne qarkullimin e ererave dhe reve 
te nenshtniara mes qiellit e tokes, (he tc 
gjitha keto), per nje popull qe ka mend 
ka argumente. 

165. E nga njerezit ka asish qe ne vend 
te Allahut besojne idhujt, qe i duan (i 
madherojne) ata, sikur (qe besimtaret e 
vertete e duan) Allahun, po dashuria e 



atyre qe besuan Allahun eshte shume me 
e forte. E sikur te dinin ata qe bene mizori 
se kur do ta shohin denimin (ne boten 
tjeter), do te binden se e tere fuqia i takon 
vetem AUahut (ejo idhujve) dhe se AUahu 
eshte ndeshkues i rrepte. 

166. Dhe (sikur te shihnin) kur do te 
largohen ata qe u prinin prej atyre qe i 
ndiqnin (paria largohet prej atyre qe u 
shkuan pas), e te gjithe e shohin denimin 
dhe keputen lidhjet e tyre. 

167. E ata, te cilet u paten shkuar pas 
do te thone: ''Ah, sikur te na lejohej nje 
kthim (ne dynja) e te largohemi prej tyre 
(prijesve) sif u larguan ata tash prej 
nesh!" Keshtu Allahu do t'ju paraqese 
veprat qe jane deshprim per ta, e ata nuk 
kane te dale prej zjarrit. 

168. O ju njerez, hani nga ajo qe eshte 
ne toke e qe eshte e lejuar dhe e mire, e 
mos shkoni hapave te djallit se ai eshte 
armik i hapet i juaji. 

169. Ai ju urdheron vetem me te keqia 
e turpesi, dhe ju shtyen te thoni per 
Allahun ate qe nuk e dini. 



Per saberlinjt e kemi edhe hadithin e Pejgamberit: "Kur ndonje prindi i vdes evladi, Allahu 
u thote melekeve: a ia moret shpirtin e femijes te robit Tim? Ata thone: po. Ai thote: a ia moret 
pemen e zemres? Ata thone, po. Ai thote: e Qka tha ai robi Im? Ata thone: te falenderoi dhe tha 
se edhe ne do te vdesim e do te shkojme te Zoti! Ai thote: Ndertoni per te nje shtepi ne xhennet 
dhe venia emrin ''Shtepia e lavderimit!" (Ahmed, Tirmidhi). 



55 



SURETU EL BEKARE 



170. E kur u thuhet atyre 
(idhujtareve): 'Tranoni ate qe Allahu e 
shpaUi!" Ata thone: ''Jo, ne ndjekim ate 
mige ne te cilen i gjetem prinderit tane!" 
Edhe sikur prinderit e tyre te mos kene 
kuptuar asgje dhe te mos jene udhezuar 
ne rrugen e drejte (ata do t'i pasonin)?* 

171. ShembuUi i (i thirresit te) atyre 
qe nuk besuan eshte sikurse i atij (bariut) 
qe u leshon britme atyre (bagetive) qe nuk 
degjojne tjeter vetem se britme e ze (e nuk 
kuptojne). Ata jane te shurdher, memece 
e te verber, ata nuk kuptojne. 

172. ju qe besuat, hani nga te mirat 
qe u kemi dhene dhe falenderoni Allahun, 
nese jeni qe vetem Ate e adhuroni. 

173. (Allahu) Ua ndaloi juve vetem te 
ngordhten, gjakun, mishin e derrit dhe ate 
qe therret (ngritet zeri me te) jo ne emer 
te Allahut. E kush shtregohet (te haje nga 
keto) duke mos pasur per qellim shijen 
dhe duke mos tepruar, per te nuk eshte 
mekat. Vertet Allahu fale, eshte 
meshirues. 

174. Ata qe fshehin nga libri ate qe 
shpalli Allahu dhe per te fitojne shume te 
pakte, ata ne barqet e tyre fusin vetem 
zjarr. Atyre Allahu nuk do t'u flase ne 
diten e gjykimit dhe as nuk i shfajson ata, 



m\m 



mm 






rn 



por per ta pason denim 1 rende e i 
padurueshem. 

175. Ata jane qe ne vend te udhezimit 
e moren humbjen dhe denimin ne vend te 
shpetimit. Sa te durueshem qenkan ata 
ndaj zjarrit? 

176. Ate (denim) per shkak se Allahu 
e zbriti librin (Tevratin), me sqarim te 
drejte, e ata qe bene ndryshime ne librin, 
jane ne nje per^ije te larget nga e verteta. 



* Safa dhe Merve jane emra te dy brigjeve afer Qabes. Ne Safa kishte qene nje statuje qe 
quhej '^Asaf e ne Merve nje qe quhej '*Nailetun". Kur idhujtaret i vizitonin, u prekshin per 
to. Myslimanet pasi e fliruan Meken dhe Qaben nuk deshen t'i vizitojne, duke u frikesuar se 
po madherojne di^ka qe adhurruan edhe idhujtaret. Pasi qe i hoqen ato statuje, u keshilluan 
qe t'i vizitojne ato dy birigje. Tash haxhinjt ecin ndermjet atyre dy brigjeve dhe ajo ecje quhet 
'*sa'jun", dhe eshte obligim. 

Ata te cilet fshehin argumentet e Zotit, nuk besojne vete dhe nuk i lene as te tjeret ta njohin 
te verteteen e te besojne, ata jane te perzene prej meshires se Zotit, vetem nese pendohen shpjegojne 
haptazi ate qe kane fshehur dhe bejne pune te mira, atehere Zoti ua fale, e nese vdesin si 
pabesimtare, ata kurre nuk kane shpetim. 



SURETU EL BEKARE 



56 



^p ^ -^ iui Oi^ aijJ JL-i_<l^vl i Jc- >4jj i^l^Va^^^ 



iv>Jl 



YV 



177. Nuk eshte tere e mira (e kufizuar) 
te ktheni fytyrat tuaja kah lindja ose 
perendimi, por mire si e vertete eshte ajo 
e atij qe i beson AUahut, dites se gjykimit, 
engjejve, librit, pejgambereve dhe pasurine 
qe e do, ua jep te afermeve, bonjakeve, te 
varferve, udhetareve, lypesve dhe per 
lirimin e roberve, dhe ai qe e fal namazin, 
e jep zeqatin, dhe ata qe kur premtojne 
e zbatojne, dhe te dunieshmit ne skamje, 
ne semundje dhe ne flaken e luftes. Te 



tillet jane ata te sinqertit dhe te tillet jane 
ata te devotshmit. 

178. O ju qe besuat, u eshte here 
obligim gjurmimi per denim per mbytje: 
i liri per te lirin, robi per robin, femra per 
femren. Kurse atij qe i falet di^ka nga 
veUau i vet atehere ajo le te percillet (e atij 
qe fal) kuptueshem dhe shpagimi (nga 
dorasi)) atij le t'i behet me te mire. Kjo 
eshte nje lehtesim dhe meshire prej Zotit 
tuaj. E kush tejkaion pas ketij (pajtimi), 
ai ka nje denim te idhet. 

179. ju te zotet e mendjes, kjo mase 
e denimit eshte jete per ju, ashtu qe te 
ruheni (nga mbytja e njeri-tjetht). 

180. Kur ndonjerit prej jush i eshte 
afruar vdekja, nese le pasuri pas vete, 
testamenti (vasijeti) per prinderit dhe per 
te afermit u eshte here juve obligim, por 
ashtu si( eshte drejte. Per ata qe jane te 
devotshem kjo eshte detyre qe lypet kryer. 
181. Kush ben ndryshimin e tij pasi qe 
ta kete degjuar (ditur) ate, mekati per te 
u takon atyre qe ndryshojne. AUahu 
degjon dhe di. 



Zoti sjell fakte te qarta per ata qe kane mendim te shendoshe, sIq eshte e tere gjithesia me 
krijesat e dukurite ne te, andaj nuk mbetet vend per besime te kota. 

Shpjegimi i skenes, qe do te shfaqet ne diten e kijametit, eshte ndihme e madhe dhe meshire 
nga i madhi Zot, ashtu qe te mos mashtrohemi e te shkojme pas punekeqinjve, sepse ate dite 
ata, kur ta shohin denimin qe i pret nese munden do te largohen. 

Te imitosh ne menyre te verber traditat e te pareve, kur ato jane te demshme, eshte gabim 
i madh. Keshtu vepruan idhujtaret. Ata nuk pranuan faktet e sakta, as keshillat e dobishme, por 
shkuan pas mesimeve te dreqit, i cili gjithnje meson per mbrapsht. Trashegimi i traditave te te 
pareve qe jane ne dobi te njeriut, duhet ruajtur e respektuar. 



57 



SURETU EL BEKARE 



182. E kush frikesohet prej 
testamentuesit se gabimisht po largohet 
nga drejtesia, ose qellimisht do te beje 
mekat, ai qe ben pajtim ndermjet tyre, ai 
nuk ka mekat. Vertet Allahu shume fale 
dhe shume meshiron.* 

183. O ju qe besuat, agjerimi u eshte 
bere obligim sikurse qe ishte obligim edhe 
i atyre qe ishin para jush, keshtu qe te 
beheni te devotshem. 

184. (jcni te obliguar per) Dite te 
caktuara, e kush eshte i semure prej jush 
ose eshte ne udhetim (e nuk agjeroi), 
atehere ai (le te agjeroje) me vone aq dite. 
E ata qe i rendon ai (nuk mund te 
agjerojne), jane te obliguar per 
kompenzim, ushqim (ditor), i nje te 
varferi e ai qe nga vuiineti jep me teper, 
ajo eshte aqe me mire per te. Mirepo, po 
qe se e dini, agjerimi eshte me i mire per 
ju. 

185. (ato dite te numeruara jane) 
Muaji i Ramadanit qe ne te (filloi te) 
shpallet Kur'ani, qe eshte udherrefyes per 
njerez dhe sqarues i miges se drejte dhe 
dallues (i te vertetes nga genjeshtra). E 
kush e perjeton prej jush kete muaj, le te 
agjeroje, ndersa kush eshte i semure ose 
ne udhetim, le te agjeroje aq dite nga ditet 
e mevoneshme. Allahu me kete deshiron 
lehtesim per ju, e nuk deshiron veshtiresim 
per ju. (te agjeroni ditet e leshuara me 



_^i^^_^^^ ^^^ 






TA 



won'e) Qe te plotesoni numrin, te 
madheroni Allahun per ate se u udhezoi 
dhe qe te falenderoni. 

186. E kur robet e Mi te pyesin ty per 
Mua, Une jam afer, i pergjigjem lutjes kur 
lutesi me lutet, pre per te qene ata drejt 
te udhezuar, le te me pergjigjen ata Mua 
dhe le te me besojne Mua. 



* Derisa idhujtaret nuk i vune veshin e kuptimit shpalljes se Zotit as thirrjes se Pejgamberit, 
por vazhduan ta praktikojne traditen e te pareve injorante, brengosjen e pejgambereve per mossukses 
ne thirrjen e tyre, Zoti ua qeteson duke u thene se faji nuk eshte te ju, por tek ata qe nuk pranojne 
mesimet tuaja, te cilet jane sikurse bagetia e bariut qe zerin e tij e degjojne po nuk e kuptojne. 

Edhe pse nje numer i njerezve i refuzoi mesimet e Zotit, Ai nuk ua nderpreu te mirat ne kete 
bote. Perkundrazi, Ai i udhezoi per ushqime te mira, e besimtareve u tha: hani ushqimet e lejuara 
te cilat jane ne dobi te shendetit tuaj dhe falenderonie Zotin, i cili u udhezoi per ruajtjen e shpirtit 
sikurse edhe per ruajtjen e shendetit. Ushqimi i ndaluar eshte i demshem, por nese eshte ne rrezik 
jeta nga uria, atehere eshte i lejuar aq sa per t*i ikur rrezikut. 

Ceshtja e ndryshimit te kibles shkaktoi polemike te thelle te ithtaret e librit, ashtu qe secili 
prej tyre pretendonte se vetem kibla e tij eshte rruge e drejte. Per kete polemike te pavend shpallet 
ky ajet i Kur*anit, sipas te cilit kuptohet se e tere e mira eshte ne besimin e drejte, ne veprat e 
mira e humane, ne zbatimin e obligimeve te fese, e jo kthimi kah lindja ose perendimi. 



SURETU EL BEKARE 



58 




XaS-j 'S^M iliC^ l^=t«Ju*l 




187. Naten e agjerimit u estate lejuar 
afrimi te grate tuaja, ato jane pretaje per 
ju dhe ju jeni pretaje per ato. Allatau e di 
se ju e keni mastatruar yetveten, andaj ua 
pranoi pendimin tuaj dtae ua fall gabimin. 
Tasta e tutje bastakotauni me to dtae kerkoni 



ate qe ua ka caktuar Allatau dtae taani e 
pint derisa qarte te dallotaet peri i bardtae 
nga peri i zi ne agim, e pastaj agjerimin 
plotesone deri ne mbremje. E kur jeni te 
izoluar (he i'tikafe) ne xtaamia, mos t'u 
afrotaeni atyre (per maredhenie intime). 
Keto jane dispozitat e Allataut, pra mos 
i kunderstatoni. Ja kestatu, ne kete menyre 
Allatau ua sqaron njerezve argumentet e 
veta qe ata te rutaen. 

188. Dtae mos e taani pasurine e njeri- 
tjetrit ne menyre te palejuar, e as mos u 
paraqitni me te (me ryshfet) te gjykatesit 
per te grabitur ne menyre te padrejte nje 
pjese te pasurise se njerezve, kur ju e dini 
(se pa te drejte po e hani ate). 

189. Te pyesin ty per taenen e re (dhe 
fazat e saj) Ttauaj: ''Ato jane percaktime 
te kotaes per njerez dtae per taaxta. Nuk 
estate miresi te tayni nga mbrapa ne statepite 
por estate miresi kusta rutaet (nga te keqiat). 
Ne statepia tayni kata dyert e tyre dtae kinie 
frike Allataun qe astatu te gjeni stapetim. 

190. Dtae luftoni ne rrugen e Allataut 
kunder atyre qe ju sulmojne e mos e 
teproni se Allatau nuk i do ata qe e 
teprojne (e fillojne luften)^ 



Gjurmimi i hakmarrjes kunder dorasit qe mbyt tjetrin pa kurrfare te drejte e arsye, eshte obligim 
i bashkesise, por ne menyre dhe mase te drejte, e jo ne menyre revanshuese. Me kete obligim synohet 
ruajtja e jetes, sepse mbytja e dorasit nga ana e bashkesise, eshte verejtje te tjereve per pasojen 
e nje krimi te tille, e hakmarrja nuk eshte synim. Ne Kur*an thuhet: kisasi - ekzekutimi i denimit 
kunder katiht, eshte jete per ju, anipse eshte humbje e nje personi, pse ndikimi i nje mase te 
tille ka lene pershtypje te madhe ne ruajtjen e jetes se te tjereve. Kur*ani zgjon nder njerez ndenjen 
vellazerore kur thote: e atij qe nga vellau i vet i falet di^ka.. ku viktima ose familja e viktimes 
quhet vella i dorasit, andaj falja e gjakut, ose kalimi ne shpagim te tij, eshte shume thevab. 

Testament! - vasijjeti, ne ditet e para deri kur u shpall dispozita rreth te drejtes se trashegimise 
ka qene obligim, e pas asaj dispozite testamenti kufizohet ne suaza me te ngushta, por ata qe 
e degjojne porosine e porositesit, jane te obliguar te deshmojne besnikerisht. 

* Agjerimi ishte rregull edhe me heret te popujt para nesh, por jo ne kete trajte, as ne kete 
menyre e as me kete qellim. 

Agjerimi ne fene islame ka per qellim: lartesimin shpirteror, edukimin moral, pergatitjen e 
njeriut qe t*i mbizoteroje emocionet e epshet dhe te behet i pavarur prej tyre. Ai nuk ka per qellim 



59 



SURETU EL BEKARE 



191. Dhe iHftoni ata kudo qe t'i zini, 
deboni prej vendit ata sikurse ju perzuan 
ata juve. Provokimi (fitneja) eshte me i 
rende se vrasja. Mos i luftoni ata prane 
xhamise se shenjte (Qabes) deri qe ata t'ju 
luftojne juve aty, e nese ju sulmojne, 
atehere sulmoni edhe ju ata. I ketille eshte 
ndeshkimi ndaj pabesimtareve. 

192. E nese heqin dore (nga 
provokimi), Allahu eshte Ai qe fal dhe qe 
meshiron. 

193. Luftoni ata (idhujtaret) derisa te 
zhduket propagandimi i idhujtareve dhe 
deri sa te aplikohet feja vetem per 
Allahun. E ne qofte se ndalen (nga 
propaganda dhe lufta), atehere lenie 
armiqesine, perve^, atyre qe jane 
zullumqare. 

194. Muaji i shenjte (i sivjetit) eshte 
per muajin e shenjte (te vjetit), e 
shenjterite (shkelja e tyre) jane mase 
ndeshkuese. Pra, kush ju sulmon juve, 
kthenia sulmin atij edhe ju po ne ate mase 
dhe kini frike nga Allahu e ta dini se 
Allahu eshte me te devotshmit. 

195. Dhe jepni per ne rruge te Allahut 
e mos hidhni veten ne rrezik dhe beni mire, 
se me te vertete Allahu i do bamiresit. 

196. E kryenie haxhin dhe umren per 
hire te Allahut, po ne qofte se pengoheni, 
atehere (therrni per kurban) (ka t'ju vije 
me lehte prej kurbaneve, e mos i rruani 
kokat tuaja derisa te arrije kurbani vendin 
e caktuar. Po kush eshte prej jush i semure 
ose ka mundim koke (e rruhet para kohe) 
kompensimi eshte: agjerim, sadaka ose 
kurban. E kur jeni te sigurt, ai qe ben 
umren para haxhit (duhet therre) nje 



i^ilSS 



i;mm 



^1^ P-^?:^^^ ^^^-i^<>^ r*^?:;^^ 









kurban qe i vjen me lehte, mirepo nese 
nuk ka, le te agjeroje tri dite gjate haxhit 
e shtate dite kur te ktheheni, keto jane 
dhjete dite te plota. Ky eshte rreguU per 
ata qe nuk e kane famUjen prane xhamise 
se shenjte. Pra kinie dro Allahun dhe dine 
se Allahu eshte ndeshkues i rrepte.* 



vetem braktisjen e ushqimit, por braktisjen e te gjitha puneve, sjelljeve dhe shprehjeve qe nuk perkojne me moralin islam. Fryma 
humane e obligimeve te fese islame manifestohet edhe ne agjerim, sepse i semuri ose ai qe nuk i ka kushtet e volitshme per te 
agjeruar ne kohen e caktuar, i lejohet te agjeroje me vone, kur te sherohet ose kur t'i kete kushtet me te mira. 

Agjerimi u be obligim ne vitin e dyte te Hixhretit, muaji i agjerimit eshte muaji i Ramazanit, ne te cilin fillon shpallja e 
Kur'anit qe eshte udherrefyes e shpetimtar per njerezit. Derisa agjerimi eshte vepra-ibadeti me i sinqert, agjeniesi i ketij muaji 
eshte me afer Zotit dhe per lutjet dhe kerkesat e veta, si? kuptohet nga Kur'ani, nuk ka nevoje per kurrfare ndermjetesuesi. 

Ne fillim te zbatimit te agjerimit, ne raste te posa^me, nuk ishte e lejueshme te „flejne" se bashku me grate e tyre, e me 
vone kjo u lejua. 

Peri i bardhe dhe i ziu, te permendur ne Kur'an, kane te bejne me driten e agimit dhe erresires para tij - thone komentatoret. 

Pasuria e fituar ne menyre te padrejte eshte haram, pa marre parasysh se pronari i pasurise pajtohet per te si? eshte ryshfeti 
etj. 

Hena me fazat e saj percakton kohet e nevojshme per oeshtjet fetare dhe percakton Uogari te tjera. Disa arabe, sa ishin ne 
ihrame gjate haxhit, mendonin ta ndryshonin jeten e rendomte, andaj e ndryshuan edhe hyrjen ne shtepite e tyre, ata hynin nga 
prapa e jo nga dera, e Kur'ani u tha se kjo eshte bindje e gabuar. Disa komentatore te Kur'anit jane te mendimit se me kete 
thenie aludohet: geshtjeve duhet hyre kah eshte miga dhe ato duhet besuar atyre qe i njohin, e jo injoranteve. 

* Lufta u ishte e ndaluar myslimaneve. Mirepo, vetem atehere kur ishte puna per mbrojtje u lejohej, por me kusht qe te luftojne 



SURETU EL BEKARE 



60 



i^te te^^^g^'^ 



''<» ^ ^.''i^ >^\\^> ' 



1)] J rt^sso -UbU-J e4j.==» JJ 



-l^lSie^ 



*r-j^ij © iJJ^^^O^ 






J^l^ ^ir- ^^l^ l^r* 



S^JLdil 



197. Haxhi eshte ne muajt e caktuar 
e kush ben (ia, fillon te zbatoje) haxhin ne 
keta muaj, nuk duhet afruar gruas, nuk 
ben te merr neper kembe dispozitat e 



sheriatit, as nuk duhet shkaktuar grindje. 
^ka punoni nga e mira Allahu di per to. 
Dhe pergatituni me furnizim (per rruge), 
e f urnizimi me i mire eshte devotshmeria, 
e ju te zotet e mendjes keni drone Time. 

198. Nuk eshte mekat per ju te kerkoni 
begati nga Zoti juaj (te beni ndonje tregti 
gjate haxhit). E kur te derdheni (hiqeni) 
prej Arafatit, permendenie Allahun ne 
vendin e shenjte (Muzdelife), permendnie 
Ate, ashtu si u ka udhezuar Ai, sepse me 
pare ishit te humbur. 

199. Pastaj zdirgjuni andej kah 
zdirgjen njerezit, kerkoni Allahut falje, se 
Allahu fa! e eshte meshirues. 

200. E kur t'i kryeni detyrat tuaja, 
permendnie Allahun sikurse i perkujtoni 
prinderit tuaj, bUe permendnie edhe me 
forte. Ka disa prej njerezve qe thone: 
''Zoti yne, na jep Ti neve ne kete bote!" 
per te nuk ka asgje ne boten tjeter. 

201. E, ka prej tyre asish qe thote: 
''Zoti yne na jep te mira ne kete jete, te 
mira edhe ne boten tjeter, dhe na ruaj prej 
denimit me zjarr!'' 

202. Te tUIet e kane shperblimin nga 
ajo qe e fituan. Allahu eshte i shpejte ne 
Ilogari. 



vetem kunder sulmuesve, e jo kunder atyre qe nuk kishin marre pjese ne lufte, as kunder pleqve, 
te semureve e as femijeve. 

Ne muajt e shenjte, qe jane kater Dhilkade, Dhilhixhe, Muharrem dhe Rexheb lufta ishte e 
ndaluar, po ashtu ishte e ndaluar edhe ne vendin e shenjte, ne Qabe dhe rrethinat e saj. Mirepo 
idhujtaret nuk respektonin shenjterine, por i sulmonin myslimanet. Keto ajete te Kur'anit u lejojne 
myslimaneve te luftojne kunder armikut nese sulmohen prej tij edhe ne muajt dhe vendin e shenjte. 
Rreziku qe u kanosej myslimaneve nga propaganda dhe provokimet per t'i rikthyer ne idhujtari, 
ishte edhe me i rende se lufta ne vendin e shenjte, andaj u porositen ta pastrojne ate vend nga 
idhujtaret, e te mos mbetet vend per propagandim idhujtaresh (fitne). 

Muaji i shenjte ishte me rastin e vitit te gjashte hixhrije, kur Pfejgamberi se bashku me besimtaret 
e vet e mesyni viziten e Qabes ne muajin Dhilkade, por idhujtaret nuk e lejuan ate vizite dhe 
myslimanet se bashku me Pejgamberin u kthyen, mirepo ne vitin e shtate ne te njejtin muaj i 
bene viziten. 

Sahere qe ne Kur'an permendet lufta, mbytja, se bashku me to permendet fjala, ne rrugen 
ose per rrugen e Allahut, me ?ka kuptohet se lufta nuk ka per qellim okupimin e vendit te huaj, 
nuk ka per qellim prene e luftes ose di^ka tjeter, por ka per qellim vetem Urine per besimin e 
drejte, per zbatimin e lire te fjales se Zotit xh. sh. 



61 



SURETU EL BEKARE 



203. AUahun permendnie ne ditet e 
caktuara (ne ditet e bajramit). Kush ngutet 
(te largohet prej Mines) per dy dite, nuk 
ben mekat, po edhe ai qe e shtyen (edhe 
per nje dite) nuk ben mekat, keto rregulla 
jane per ate qe don te jete i perpiket. Pre, 
kini kujdes Allahun dhe dine se ju, te Ai 
tubolieni. 

204. Ka ndonje nga njerezit qe fjala 
e tij te malinit, por vetem ne kete bote (pse 
ne boten tjeter giykon Ai qe i di te 
fshehtat), dhe per ate qe ka ne zemren e 
tij, e paraqet Allahun deshmues, e ne 
realitet ai eshte kundershtari me i rrepte. 

205. E posa te kthehet, ai ne toke 
vepron te beje shkaterrim ne te, te 
asgjesoje te korrat (mbjelljet) dhe 
gjallesat. E Allahu nuk e do (rregullimin 
(fesadin). 

206. Dhe kur i thuhet atij: ''Kij frike 
Allahun!'', ate e kap eufori per pune 
mekati. Shtrat i shemtuar eshte ai qe i 
takon atij (xhehenemi). 

207. Ka nga njerezit, i cili per hire te 
Allahut e flijone vetveten, e edhe Allahu 
eshte shume i meshirshem per robte e vet. 

208. O ju qe besuat, hyni ne 
islamizmin e teresishem (Perqafoni fene 
islame ne teresi), e mos ndiqni rrugen e 
djallit, sepse ai eshte armik i juaj i hapet. 




209. E nese devijoni pasi qe u kane 
ardhur argumentet e qarta, ta dini pre se 
Allahu eshte i plotfuqishem, i 
vetedijshem. 

210. Ata nuk jane duke pritur tjeter, 
por vetem t'u vije Allahu (urdheri i 
Allahut ne diten e gjykimit) nen hije te 
reve, (t'u vijne) engjejt dhe ^eshtja te jete 
e kryer (kush per xhennet e kush per 
xhehenem). Vetem tek Allahu eshte fundi 
i te gjitha (eshtjeve. 



Pas pergjigjes per rendesine e nderrimit te henes, sipas se ciles behet edhe agjerimi e edhe 
haxhi, nderhyjne ajetet rreth luftes, per t'ju sqaruar myslimaneve se ne rast sulmi prej armikut, 
duhet te luftojne edhe ne muajt edhe ne vendin e shenjte. 

"Haxhi" do te thote: mesyerje, qellim, e ketu eshte fjala per ate qe vendose ta vizitoje Qaben 
ne kohen e caktuar. "Umre" i thuhet vizites qe i behet Qabes ne cilendo kohe te vitit. Umra ndryshon 
nga haxhi, sepse ne umre nuk eshte obligim qendrimi ne Arafat. Per ata qe kane mundesi haxhi 
eshte obligim nje here ne jete. Menyra e zbatimit te njeres dhe tjetres, eshte sqaruar ne shkencen 
e fikhut. 



SURETU EL BEKARE 



62 



iisife m^^fM^^ 



Oil Ul \ U(U ^^v>cJ ^ u ^..^^ 

'i-*^ 'i. >»-:'>'' y^\< \^"' i^ >> - -f'"<'i'vTt 



211. Pyeti bijte e israilit, se sa argumente 
te qaita u kemi dhene atyre {dhe nuk 
besuan). E kush e nderron le miren e ADahut 
pasi qe t'i kele ardhur ajo, s'ka dyshim se 
ndeshkimi i AUahut eshle i ashper. 



212. Atyre qe nuk besuan, u eshte bene 
e hijshme jeta e kesaj bote dhe bejne tallje 
me ata qe besuan. Po ata qe u ruajten 
(besimtaret) do te jene me larte mbi ata 
(mosbesimtaret) ne diten e kijametit Allahu 
i jep (shperblim) pa mase atij qe da"^ 

213. Njerezit ishin nje popuU (te fese se 
natyrshme islame) e (km u pergane) AUahu 
dergoi pejgamberet pergezues dhe qortues, 
dhe atyre Ai u zbriti edhe librin me fakte 
te sakta per te gjykuar ne ate qe u 
kundershtuan ndermjet veti. Ne ate Qiber) 
kundershtuan vetem ata qe kishin liber 
(ithtaret e librit). E perpos atyre qe iu kishte 
dhene ai (libri) dhe u kishin ardhur 
argumente te qarta, nuk kundershtoi kush 
ne te (ne librin), po edhe ate (kundershtim 
e bene) nga zilia ndermjet tyre, mirepo 
Allahu me meshiren e Tij i udhezoi ata qe 
besuan tek e verteta e asaj per ^ka ishin 
kundershtuar. Allahu e vene ne mige te 
drejte ate qe deshiron. 

214. Pd ju menduat se do te hyni ne 
xhennet, pa u provuar edhe ju me 
shembuDin e atyre qe ishin para jush, te diet 
i paten goditur skamjet e vuajtjet dhe qene 
tronditur, sa qe i dei^guari thoshte, e me te 
edhe ata qe kishin besuan ''Kur do te jete 
ndihma e ADahut?!" Ja (u erdhi ndihma) 
vertete ndihma e AUahut eshte afer!" 

215. Te pyesin se 9'do te japin. Thuaj: 
''Ate qe jepni prej pasurise jepni per 

prinderit, jepni per te afermit, per bonjaket, 
per te \arfeiit, per gurbet^jte. E (do te mire 
qe punoni, s'ka dyshun se AUahu e di. 



* Haxhi kryhet ne muajt e caktuar. Ai qe vendos per haxh duhet t*u permbahet rreguUave 
te parapara, e perve? pergatitjes shpirterore, duhet pergatitur edhe materialisht per te mos u bere 
barre e te tjereve. Ndonje shitblerje gjate kohes se haxhit nuk eshte mekat. 

"Arefat" eshte nje vend jashte Mekes dhe qendrimi ne ate vend diten e nente te Dhilhixhes, 
eshte detyre e domosdoshme per te gjithe haxhinjt. "Mesh*ari haram" eshte nje vend ne te kthyer 
prej Arefatit per ne Mine. Disa nga kurejshitet nuk u bashkoheshin njerezve te tjere ne Arefat, 
ata qendronin ne Muzdelife dhe prej aty ktheheshin per Mine. Kete e benin ne shenje krenarie 
mbi te tjeret, e Kur*ani ndalon ate gjest te tyre dhe u thote, zdirgjuni kah zdirgjen te gjithe njerezit. 
Ne fene islame nuk ekziston privilegj i nje fisi ndaj tjetrit. 

Pasi kryenin detyrat e haxhit, disa nga arabet ndaleshin ne Mine, ku ne shenje krenarie 
perkujtonin te paret e tyre. Kur*ani urdheron te permendet Allahu si krenaria me e larte, duke 
madheruar dhe shpreh tekbiret, nuk ndaloi t*i perkujtojne edhe prinderit e tyre. 

Ata qe kerkojne vetem te mirat e kesaj bote, jane te mashtruar, sepse te mirat e kesaj bote 
jane te perkohshme, po nuk eshte qellim vetem jeta e kesaj bote. Te lumtur jane ata qe kerkojne 
te mirat e kesaj bote, por qellim kryesor kane jeten ne boten tjeter dhe kerkojne te mirat e asaj 
qe jane te perjetshme. 



63 



SURETU EL BEKARE 



216. Juve u eshte bere obligim lufta, 
ndonese ju e urreni ate. Por mund qe ju 
ta urreni nje send, e ai eshte shume i 
dobishem per ju, dhe mund qe ju ta doni 
nje send, e ai eshte dem per ju. AUahu e 
di (fundin e gdo sendi) e ju nuk dini. 

217. Te pyesin per luften ne muajin e 
shenjte, thuaj: **Lufta ne te eshte e madhe 
(mekat i madh), por pengimi nga rruga 
e AUahut, mosbesimi ndaj Tij, pengimi 
nga xhamia e shenjte (Qabja) dhe debimi 
i banoreve te saj nga ajo, jane mekate edhe 
me te medha tek AUahu. E provokimi 
(kunder myslimaneve) eshte edhe me i 
madh se mbytja. Ata do t'u luftojne juve 
vazhdimisht per t'ju zbrapsur, nese 
munden, nga feja juaj. E kush zbrapset 
prej jush nga feja e tij dhe vdes si 
pabesimtar, ata i kane zhdukur veprat e 
veta ne kete jete dhe ne jeten tjeter. Te 
tillet jane banore te zjarrit dhe ne te do 
te qendrojne perjetshem. 

218. Ata te diet besuan, ata qe u 
shperngulen dhe luftuan ne rrugen e 
Allahut, ata meritojne te shpresojne ne 
meshiren e Tij. Allahu fale shume dhe 
eshte meshirues. 

219. Te pyesin ty per veren dhe 
bixhozin. Thuaj: *'Qe te dyja jane mekat 
i madh, e ka edhe dobi ne to (te pakta) 
per njerez, por demi i tyre eshte me i madh 



^ 



J/STiiU-^t rl^-U ^!/^^ J->tl^ \5 -j^^^/-4=a j 



"ML 






se dobia e tyre, Te pyesin ty edhe se 9'do 
te japin. Thuaj: **Tepricen!" Keshtu ua 
sqaron Allahu juve argumentet ashtu qe 
te mendoni {(;ka eshte mire e gka eshte 
keq). 



Gjate faljes se ?do namazi, dhe gjate hedhjes se gureve ne Mine, duhet thene tekbiret, e ditet e caktuara 
jane ditet pas dites se bajramit, ku dikush qendron dy dite e dikush tri dite ne Mine. Mine pra, eshte nje vend 
jo larg Mekes dhe aty hidhen guret edhe dy ose tri dite pas dites se bajramit. 

Edhe pse ne kete ajet eshte fjala per njefare munafiku, nje Ahnes bin Shurejk, qe i paraqitej Muhammedit 
me demagogji, ajeti terheq verejtjen per te gjithe hipokritet qe nga goja jane te embel, e ne zemer te prishur, 
qe ne buze kane mjaltin, kurse ne zemer helmin. 

^do perpjekje dhe ?do angazhim per hire te zbatimit te puneve te mira e te porosive te Zotit, konsiderohet 
sakrifice, le te jete mund fizik, fjale e drejte, pasuri e dhene etj., prandaj shperblimi per to eshte i madh. 

Feja islame me rregullat e veta eshte teresi e pandare, andaj nuk vlen pranimi i disa dispozitave e refuzimi 
i te tjerave. 

Ardhja e Zotit dhe e engjejve nepermjet reve, ka te beje me diten e gjykimit dhe paraqet madherine e nje 
tmerri te madh ku i tere sundimi ate dite i takon vetem Allahut, e Ai i shperblen te miret dhe i ndeshkon te 
keqinjte. 

Jehudite edhe pse e paten pejgamberin Musa me shume mrekuUi e fakte te qarta, nuk besuan si duhet, 
ndryshuan edhe pjese te librit te tyre. Atyre u eshte hijeshuar jeta e kesaj bote, i lane pas dore parimet e fese, 
madje edhe u tallen me besimtaret, por duhet ta kene te ditur se ne diten e kijametit, besimtaret do te gezojne 
vende te larta e shperblim te madh dhe do t'ua kthejne talljet. 



SURETU EL BEKARE 



64 



j®fe 



£ (^mm m 



^. .'i -^. '^»^^ -'''Tf ''tif-'^ •^>'T^'^»^4f '»! c' -^ *^ 







ii^^^;^==ui::^^ l^;iiit\^-^j$ 



220. ('re mendoni) Per kete bote dhe 
per boten tjeter. Dhe te pyesin ty per 
bonjaket. Thuaj: 'To t'i ndihmoni ne 
punet e tyre eshte me mire, e nese i 
perzieni (pasurine e tyre me tuajen), ata 
jane vellezerit tuaj. Allahu di te dalloje 



qellimkeqin nga qellimmiri. E sikur te 
deshironte Allahu do t'ju rendoje. Allahu 
eshte me i fuqishmi, me i urti. 

221. Mos u martoni me idhujtare deri 
qe ato te besojne (Zotin). Nje robereshe 
besimtare eshte me e vlefshme se nje 
idhujtare, edhe nese ajo (idhujtarja) ju 
mahnite. Mos u martoni as me idhujtare 
deri qe ata te besojne (Zotin). Nje rob 
besimtar eshte me i vlefshem se idhujtari 
edhe nese ai ju mahnit. Ata ju ftojne per 
ne zjarr, e Allahu me meshiren e vet ju 
fton per ne xhennet, per ne shpetim dhe 
u sqaron njerezve argumentet e veta, ashtu 
qe ata te perkujtojne."^ 

222. Te pyesin ty per menstruacionin 
(hajdin). Thuaj: *'Ajo eshte gjendje e 
neveritur, andaj largohuni prej grave gjate 
menstruacionit dhe mos iu afroni atyre 
(per maredhenie) derisa te pastrohen. E 
kur te pastrohen , atehere af rohuni atyre 
ashtu si9 u ka lejuar Allahu. Allahu i do 
ata qe pendohen dhe ata qe ruhen prej 
puneve te ndyta e te neveritshme. 

223. Grate tuaja jane vendmbjellje e 
juaj, af rohuni vendmbjelljes suaj si te 
deshironi, por pergatitni per veten tuaj, 
dhe kinie frike Allahun, e ta dini se fundi 
juaj eshte tek Ai, e besimtareve jepu 
myzhde. 

224. E mos e beni Allahun peng te 
betimeve tuaja (kur betoheni ne Te), kur 
doni te beni vepra te mira, te silleni mire 
dhe te beni pajtim ndermjet njerezve. 
Allahu degjon te gjitha dhe i di. 



* Njerezit ishin te nje drejtimi ne fe, ne fene e drejte qe Zoti e shpalli. Kur filluan ta leshojne rrugen e drejte, Zoti dergoi 
pejgamber pas pejgamberi per t'i shuar perfarjet e tyre qe rridhnin vetem nga zilia dhe grupacioni i disave ne nje liber e i te 
tjereve ne librin tjeter. Pejgamberet e pare ishin te derguar te nje popuil ose vend. Muhammedi eshte i derguar te te gjithe njerezit 
ne bote dhe detyre e tij ishte t'i bashkoje njerezit perseri ne fene e drejte definitive qe e shpalli Zoti per sa te ekzistoje kjo bote. 

Per ta fituar xhennetin nevojitet pune, durim i forte e qendrueshmeri. Ashtu b^ne myslimanet e pare. Nuk duhet humbur 
shpresen, sepse ndihma e Zotit gjithnje eshte ne anen e te drejteve. 

Pas ?Urimit te Mekes shperngulja nderprehet, kurse myslimanet detyrohen te luftojne me pasuri e me jete kunder armikut. 
Mirepo, derisa ishin me pak ne numer dhe materialisht me te dobet, ata nuk e priten me aq kenaqesi obligimin. Zoti u shpjegoi 
se fitimi i tyre eshte ne zbatimin e obligimit, sepse njerezit nuk jane ne gjendje qe te dine se ku qendron dobia e tyre. 

Abdullah bin Xhahshi me disa shoke e sulmon nje karvan te idhujtareve dhe e mbyt udheheqesin, kurse dy te tjere i ze rob, 
por duke menduar se eshte dita e fundit e Xhemadal Ahir, kurse ajo kishte qene dita e pare e muajit te shenjte Rexheb. Armiqet 
e pergojuan Muhanunedin gjoja se besimtaret e tij nuk po i respektojne muajt e shenjte, gjate te dieve lufta ishte ndaluar. Pejgamberi 
u brengos per ate rast, por kur zbriti ky ajet, Zoti u shpjegoi myslimaneve per mekatin e tyre dhe per mekatet e idhujtareve 
qe ishin shume me te medha sepse: ata nuk besonin Zotin, nuk lejonin viziten ne Qabe, i debonin myslimanet nga vendlindja, 
e provokimi i tyre kunder myslimaneve per t'i larguar prej fese islame ishte me i rrezikshmi. 



65 



SURETU EL BEKARE 



225. AUahu nuk ju merr ne pergjegjesi 
per betimet tuaja te paqellimta, por ju 
merr per ato qe i beni qellimisht me gjithe 
zemer. Allahu eshte i bute dhe fale shume. 

226. Ata qe betohen se do te largohen 
prej grave te tyre (te mos bejne kontakt 
me to), afati i pritjes eshte kater muaj. Ne 
qofte se kthehen ata (heqin dore nga 
betimi), s'ka dyshim Allahu ben falje dhe 
meshiron. 

227. E ne qofte se ata kane vendosur 
per shkurorezim, Allahu degjon (fjalet e 
tyre) i di (qellimet e tyre). 

228. E ato gra qe jane shkurorezuar 
jane te obliguara te presin tri 
menstraucione. Nese ato i besojne Allahut 
dhe dites se mbrame, atyre nuk u lejohet 
te fshehin ate qe Allahu krijoi ne mitrat 
e tyre. E burrat e tyre kane me shume te 
drejta qe gjate asaj kohe, nese duan 
pajtim, t'i rikthejne ato. Edhe atyre 
(grave) u takon e drejta sikurse edhe 
pergjegjesia ne bashkeshortesi, e burrave 
u takon nje perparesi ndaj tyre. Allahu 
eshte i gjithfuqishem, i urte. 

229. Leshimi (pas se cilit mund te 
behet rikthimi) eshte dy here, e (pastaj) ose 
jete e njerezishme (bashkeshortore) ose 
shkurorezim me mirekuptim. E juve 
(burrave) nuk u lejohet t'u merrni asnje 
send nga ajo qe u keni dhuruar (si niqah), 
vetem nese qe te dy frikesoheni se nuk do 
te mund t'i niajne dispozitat e Allahut (ne 
bashkeshortesi). E nese keni frike se ata 
te dy nuk do te mund t'i ruajne dispozitat 
e Allahut, atehere per ate, me ^ka ajo ben 
kompensim, per ata te dy nuk ka mekate. 
Keto jane dispozita te Allahut, pra mos 
i kundershtoni, sepse kush i tejkalon 




\^^'^ :\^ ^ » - -** -f V - ' f - V A< . \<^> 11 -'" '1 



dispozitat e Allahut, pikerisht te tillet jane 
zullumqaret. 

230. E ne qofte se ai (burn) e leshon 
ate (per here te trete), pas atij (leshimi) 
nuk i lejohet me derisa te martohet ajo per 
nje burre tjeter. E nese ai (burri i dyte) e 
leshon ate, atehere per ata te dy, po qe se 
mendojne se do t'i zbatojne dispozitat e 
Allahut, nuk ka pengese te rikthehen (ne 
bashkeshortesi), Keto jane dispozita te 
Allahut qe ia sqaron nje popuUi qe 
kupton. 



Edhe pse ne kete ajet flitet per demin e madh te alkoolit dhe te bixhozit, nuk theksohet ndalimi 
definitiv i tyre, pse feja ju afrua njerezve ne fdo rast me fakte bindese, me qellim qe t'u ofroje 
besimtareve njohuri te plota per dobine ose demin e ndonje sendi a vepre, e kur ta arrije ate, 
atehere vendimi definitiv paraqitej si shprehje e vete mases se popuUit. Keshtu beri me keto dhe 
ne kaptinen '*E1 Maide", shpallet ndalimi definitiv per to. 

Te drejten e pasurise se jetimeve feja islame e mbron rrepte dhe ne menyren me rigoroze u 
terheq verejtjen atyre, qe nuk kujdesen per ruajtjen e pasurise se tyre. 

Martesa me idhujtare-politeiste eshte e ndaluar ne fene islame, por ajo nuk eshte e ndaluar 
me ithtare te librit. Krishteret dhe jehudite e kishin te ndaluar me fdo fe tjeter. 



SURETU EL BEKARE 



66 






231. E kur t'i keni leshuar grate dhe 
ato i afrohen afatit te tyre, atehere ose 
mbani si duhet, ose i leni si duhet (te 
kryejne fatin), e mos i mbani sa per t'i 
demtuar, e te beheni te padrejte. E kush 



ben ate, ai e ka demtuar vetveten. 
Dispozitat e Allahut mos i merrni per 
shaka. P^rkujtoni te mirat e Allahut, ndaj 
jush edhe ate qe ju shpalli Kur'anin dhe 
dispozitat e sheriatit me te cilat ju 
udhezon, dhe keni frike Allahun e dine se 
Allahu eshte i gjithdijshem per (do send. 

232. Dhe kur i leshoni grate, e ato e 
permbushin afatin e tyre (tepritjes)^ nese 
pelqejne mes vete ashtu si kerkojne 
rregullat, mos i pengoni qe te martohen 
per burrat e tyre. Me kete keshillohet ai 
qe prej jush e beson Allahun dhe boten 
tjeter, kjo eshte me e dobishme per ju, me 
e paster, se Allahu e di, e ju nuk e dini.* 

233. Nenat, ato qe duan ta plotesojne 
gjidhenien, jane te obliguara t'u japin gji 
femijeve te vet dy vjet te plota. 1 ati i 
femijes eshte i obliguar per f umizimin dhe 
veshmbathjen e tyre (gruas) ashtu si eshte 
rregulli. Askush nuk ngarkohet me teper, 
vetem aq sa ka mundesine e tij. Asnje 
nene nuk ben te demtohet me femijen e 
saj, e as babai me femijen e tij. Po ashtu 
eshte i obliguar edhe trashegimtari (i 
femijes). E nese pas nje konsultimi dhe 
pelqimi (prindent) shfaqin deshiren per 
nderprerjen (me heret) e gjinit, nuk eshte 
ndonje mekat per ta. Nese (ju baballaret) 
per femjen tuaj deshironi gjidhenese tjeter 
me kusht qe pagesen t'ia beni ne menyre 
te duhur, nuk eshte ndonje mekat. Kini 
frike nga Allahu dhe dine se Allahu sheh 
(ka punoni. 



* Pas semundjeve shoqerore, te cilat e demtojne bashkesine njerezore, e prishin unitetin e saj 
dhe shkaktojne pertarje e armiqesi, si? ishte alkooli e bixhozi, behet fjale per berthamen e pare 
te bashkesise, per familjen, e ne radhe te pare per marredheniet bashkeshortore, te cilat duhet 
themeluar ne dashuri, meshire e sinqeritet, andaj edhe u tha se nuk mund te kete marredhenie 
te mira ndermjet besimtarit dhe idhujtares, etj. 

Sipas sheriatit islam jane te ndaluara marredheniet (intime) bashkeshortore gjate kohes se 
menstruacionit-hajdit, por nuk eshte e lejuar qe gruaja te izolohet prej shtratit, prej ushqimit 
dhe prej jetes tjeter te perbashket, e nuk lejohet as shkurorezimi i saj gjate asaj kohe. Jehudite 
e kishin zakon t*i izolonin grate ne ditet e tyre. Marredheniet bashkeshortore duhet te sherbejne 
per largim nga imoraliteti dhe per kujdes per pasardhes te mire. 

Betimi ne emer te Allahut nuk guxon te behet pengese dhe shkak per te mos punuar pune 
te mira e te dobishme. Betimin duhet thyer kur eshte fjala per pune te mira dhe duhet bere 
kompensimin per te. 

Gjate bisedave te rendomta e te rastit, betimet pa qellim nuk kane ndonje peshe, e betimet 
me qellim te caktuar, ato kane pergjegjesi. 

Nder arabe ishte zakon te betohet burri se nuk to t*i afrohej gruas dhe ajo mbetej ashtu e 
varur per kohe te pacaktuar. Kur*ani ndaloi ate gjest dhe caktoi afatin maksimal kater muaj. 



67 



SURETU EL BEKARE 



234. £ ata qe vdesin dhe lene gra pas 
vete, ato (grate) presin kater muaj e dhjete 
dite. E kur ta kryejne ato afatin e tyre, nuk 
eshte mekat per ju (familja kujdestare) per 
ate qe bejne ato ne menyre te njerezishme 
me veten e tyre. Allahu hollesisht e di ^ka 
veproni. 

235. Paraqitja juaj per martese ndaj 
grave (qe kane kryer afatin e tyre), ne 
menyre te terthorte, ose mbajtja fshehte 
ne veten tuaj, nuk eshte mekat per ju. 
Allahu e di se ju do t'ua permendni atyre 
(deshiren per martese), por kurrsesi mos 
u premtoni atyre fshehtazi (dig tjeter), 
perpos t'u thoni f jale te lejuara. Dhe mos 
vendosni lidhjen e kurores derisa te 
perfundoje afati i caktuar. Ta dini se 
Allahu e di ^ka fshehni ne vete, pra kini 
frike prej Atij, dhe dine se Allahu shume 
fale eshte i bute. 

236. Nuk eshte mekat per ju nese i 
leshoni grate pa pasur kontakt (martese) 
me to dhe para se t'u caktoni atyre ndonje 
caktim (kurore-nikah), po pajisni ato (me 
ndonje pajisje), pasaniku sipas mundesise 
se tij dhe i varferi sipas mundesise se tij. 
Nje pajisje e zakonshme eshte obligim per 
bemiresit. 

237. £ nese i leshoni ato para se te 
kontaktoni, por u keni pas caktuar atyre 
nje caktim (kurores), atehere duhet t'u 
jepni gjysmen e asaj qe e keni caktuar, 
perve^ nese ato ju falin ose ju fale ai ne 



I isfeife m^S^^^ ^^^ 






" Wt. -* 







rA 



duart e te cilit eshte lidhja e kurores. £ 
te falni (buTTa ose gra) eshte me afer 
devotshmerise, e mos e harroni bamiresine 
ndermjet jush. Vertet, Allahu sheh ate qe 
veproni. 



Shkurorezimi edhe pse eshte i perbuzur, eshte akt i lejuar ne fene islame. Mirepo, derisa edhe kjo 
veper eshte njera nga dukurite e natyrshme, feja e lejoi ate, por duke caktuar rregulla te posa^me per te. 

Pritja e gruas se leshuar per afat te caktuar, jep te kuptosh per nje ndarje te perkohshme dhe per 
mundesine e rikthimit ne jeten bashkeshortore. Per nje iniciative te ketille kane te drejte te barabarte 
si burri ashtu edhe gruaja, kurse epersia e permendur e burrit nuk ka te beje me epersi ne ndere, por 
ne obligim ne jeten familjare. Dhurata e dhene gruas me rastin e kurorezimit, nuk ben t'i merret, vetem 
nese ajo pajtohet qe te heqe dore nga ndonje pjese e saj, pasi qe jeta bashkeshortore nuk eshte ne 
mbarevajtje. Gruaja nuk guxon te keqperdoret ne rastet e leshimit, asaj duhet dhene rruge te lire qe 
ajo te zgjedhe vete fatin e saj. 

Pas leshimit per here te pare, gruaja duhet te mbetet ne (iddei) pritje. Gjate kesaj kohe te ndarjes, 
perseri mund te shfaqet deshira per jete te perbashket. Kjo e drejte vazhdon edhe per ndarjen e dyte, 
por ne kete rast ata duhet te vendosin: te jetojne bashke perjete, ose te ndahen definitivisht perjete. 
Nese ndahen per se treti, atehere burri nuk ka te drejte ta rikthej gruan para se ajo te martohet per 
nje burre tjeier. Nese burri tjeter e leshon, atehere burri i pare mund te martohet me te. Martesa me 
burrin tjeter nuk guxon te jete formalitet, duhet te jete e sinqert,sepse martesa me tjetrin sa per sy e 
faqe e me qellim te lejimit per t'u kthyer tek i pari, eshte mekat i madh. 



SURETU EL BEKARE 



68 



■MtiVL"-^ 'M 



i®liS5 



^ (Mim 






^^^^^i^ 




238. Vazhdoni rreguUisht namazet 
(faljet)j e edhe ate namazin e mesem, dhe 
ndaj AUahut te jeni respektues (ne 

namaze). 



239. E nese keni frike (nga armiku), 
atehere falnu duke ecur ose kalors, por 
kur te jeni te siguruar, perkujtonie (me 
namaz) Allahun ashtu si u mesoi Ai per 
ate qe ju nuk dinit. 

240. Ata qe vdesin nga mesi i juaj dhe 
lene pas vete gra, le te testamentojne (lene 
porosi) per grate e tyre, f umizimin per nje 
vjet, duke mos i nxjerre prej shtepise. E 
nese (me deshiren e vet) dalin, nuk eshte 
mekat per ju per ate pune te lejueshme qe 
bejne ato me vetveten. AUahu eshte me i 
fuqishmi, me i dituri. 

241. Per te devotshmit eshte obligim 
qe edhe per grate e leshuara te bejne nje 
furnizim te zakonshem. 

242. Keshtu, qe t'i kuptoni, Allahu ua 
shpjegon argumentet e veta.* 

243. A nuk di per ata, te cilet nga frika 
prej vdekjes u larguan prej atedheut te vet, 
e te cilet ishin me mijera, e Allahu atyre 
u tha: "Vdisni!" (ata vdiqen) Pastaj i 
ngjalli. Allahu eshte shume bamires per 
njerez, por shumica e njerezve nuk jane 
mirenjohes. 

244. Luftoni per hir te AUahut, e te 
dini se Allahu degjon, di. 

245. Kush eshte ai qe i huazon Allahut 
nje hua te mire, e Ai t'ia shtoje atij 
shumefish ate? Allahu shtrengon 
(varferon) dhe gluron (begaton) dhe kthimi 
juaj eshte vetem tek Ai. 



* Derisa edhe geshtja e dhenies se gjinit foshnjes, eshte geshtje e bashkeshortesise, Kur'ani 
e radhite ne mesin e ketyre geshtjeve. 

Gruas qe i vdes burri i duhet te prese kater muaj e dhjete dite, e pastaj mund te martohet. 
Gruas qe i vdes bum e ajo mbetet me barre, ka trajtim tjeter; ne kaptinen "Et talak'* jepen sqarime. 

Gruas qe i ka vdekur burri, i lejohet te shfaqe deshiren per martese edhe para kalimit te afatit, 
por kurrsesi te martohet pa kaluar afati i caktuar. 

Leshimi i gruas nuk eshte i lejuar pa ndonje shak te arsyeshem, por edhe pas leshimit nuk 
guxon te mbreteroje ndermjet tyre armiqesi. Prandaj, nga palet, me qellim te lehtesimit te gjendjes 
se krijuar me ndarje, porositet bujaria dhe bamiresia. Mes ajeteve qe kane te bejne me dispozita 
rreth familjes, bashkeshortesise, shkurorezimit etj., paraqitet ajeti rreth faljes se rregullt te namazit, 
nga arsyeja se ndarja e bashkeshorteve eshte brenge e madhe ne jete, e mjeti me i mire per t*i 
harruar brengat dhe per te bere durim eshte namazi. Pejgamberi brengat gjithnje i largonte me 
namaz. 

Rreth namazit te mesem, te vlefshem, jane dhene mendime se cili eshte ai. Me i zgjedhuri 
i mendimeve eshte ai se me te nenkuptohet namazi i ikindise. 



69 



SURETU EL BEKARE 



246. A nuk ke marre vesh per parine 
e bijve te israilit pas Musait? Kur i paten 
thene nje te derguarit te tyre (Shem'unit): 
**Cakto per neve nje sundues e te luftojme 
ne rrugen e Allahut!" Ai (pejgawberi) 
tha: **A mund te ndodhe qe nese lufta u 
behet obligim ju te mos luftoni!" ata 
thane: ''E ^'kemi ne qe te mos luftojme 
ne rrugen e Allahut, kur dihet se ne jemi 
debuar nga atdheu dhe bijt tane?'' E kur 
u obliguan me lufte, perve^ nje pakice prej 
tyre, ata u zbrapen. Allahu eshte i njohur 
per punet e zullumqareve. 

247. Pejgamberi i tyre u tha: ''Allahu 
caktoi sundues tuajin Talutin". Ata thane: 
'*Si mund te jete ai sundues yni, kur ne 
kemj me shume merite se ai per sundim, 
madje ai edhe nuk eshte i pasur? Ai tha: 
''Allahu e zgjodhi ate sundues tuajin dhe 
e pajisi me dituri te gjere e me fuqi 
trupore!'' Allahu ia jep sundimin e vet atij 
qe do, Allahu eshte dhurues i madh, i 
dijshem. 

248. Pejgamberi i tyre u tha: "Shenje 
e sundimit te tij eshte qe t'ju sjelle arken, 
qe e bartin engjejt, dhe qe ne te gjeni 
qetesim (shpirteror) nga Zoti juaj, e edhe 
di^ka qe ka mbetur nga thesari i familjes 
se Musait dhe Harunit. S'ka dyshim se ky, 




, ^ ^"^ . , ^ ^ f. ^ ^^ ^ 






L??: 



•^lP' -^--^q: 



:^^.: 



po qe se jeni besimtare, eshte nje fakt per 
ju". 



SURETU EL BEKARE 



70 




ijlii 4i\>:^l> \_3 \3 j>>s-^ \i oj li ^y^ CJ» 






4-^ J-\^^>i^A-^^*^i^j il::^li--4,iLjL^j 



yr^ic^=:^;^:Vtc 







\>J^^ 



p ^^::^_;^^S-i^iic^V^^^^^ 



^^- 




249. E kur doli {pTt) qytetit) Taluti me 
ushtrine, tha: ''Allahu do t'ju sprovoje me 
nje lume, e ai qe pi prej atij, ai nuk eshte 



me mua, e kush nuk e shijon ate, ai eshte 
me mua, perve^ atij qe me doren e vet e 
pi nje grusht!'' Mirepo, me perjashtim te 
nje pakice prej tyre, te tjeret pine nga ai. 
E kur e kaloi ai (Taluti) ate se bashku me 
te edhe ata qe ishin besimtare thane: ''Ne 
sot nuk kemi fuqi kunder Xhalutit dhe 
ushtrise se tij!" Po ata qe ishin te bindur 
se do ta takonin AUahun thane: ''Sa e sa 
gnipe te vogla me deshiren e Allahut kane 
triumfuar ndaj grupeve te medha!" 
AUahu eshte me durimtaret. 

250. E kur i dualen perballe Xhalutit 
dhe ushtrise se tij, thane: ''Zoti yne! na 
dhuro durim! na i perforco kembet tona 
dhe na ndihmo kunder pabesimtareve! 

251. Me ndihmen e Allahut i thyen ata, 
e Davudi i mbyti Xhalutin dhe Allahu i 
dha atij (Davudit) sundimin, 
pejgamberllekun dhe e mesoi ate per (do 
gje qe deshi. Dhe sikur Allahu te mos i 
mbronte njerezit me disa prej disa te 
tjereve, do te shkaterrohej toka, po AUahu 
eshte bamires i madh ndaj njerezimit. 

252. Keto jane argumente te Allahut, 
po t'i lexojme ty me saktesi, e s'ka dyshim 
se ti (Muhammed) je prej te derguareve.* 



* Disa mijera jehudi, qe te mos shkojne ne lufte me pejgamberin e tyre dhe duke u frikuar 
se po vdesin, iken prej vendit te vet ose iken nga frika e vdekjes te nje semundjeje qe ishte perhapur, 
por prej vdekjes nuk mund te iket, sepse edhe pse iken ata i kapi vdekja. Ndoshta ka per qellim: 
u dobesuan nga frika se duhet te luftojne, nuk u angazhuan per jete dhe nuk punuan deri sa 
u varferuan dhe e mbyten veten per se gjalli, andaj thirren te luftojne, te gjallerojne dhe t'i krijojne 
vetes jete. 

Huaja nuk i nevojitet Allahut, por fjala eshte se Zoti do t*i shperbleje shumefish te gjitha 
ato vepra te mira e te sinqerta qe kryhen per hire te zbatimit te porosive te Zotit. 

Pas vdekjes se Musait, nder bijte e israilit, pejgamber ishte Shem'uni qe rridhte prej pasardhesve 
te Harunit. Beni israilet kerkuan prej tij t*ju caktoje nje mbret qe do t*i udheheqe ne lufte. Por 
ketu shihet dobesia e nje popuUi qe jeton ne komoditet, kur nevrikoset e permend luften, e kur 
paraqitet nevoja per lufte, ai nuk lufton. 

Sipas urdherit te Zotit, sundues caktohet TMuti, pasardhes i Binjaminit te Jakubit, vella i Jusufit. 
Ishte shume i dijshem dhe i pashem. 

Arka e permendur (tabuti) ishte simbol i pejgambereve te beni Israileve prej Musait. Ne te 
kishte dipka nga thesari i pejgambereve, ndoshta disa pjese te Tevratit, shkopi i Musait dhe disa 
petka te Harunit. Ate arke e kishte rrembyer nje popull tjeter, e Zoti u premton se do t'ua ktheje 
arken nese luftojne nen komanden e Tklutit. Ndalesen qe u beri per te mos pire uje prej lumit, 
kishte per qellim t*i sprovoje se sa jane respektues te urdherave para se te hyje ne lufte. Te gjithe 



71 



SURETU EL BEKARE 




i ii3^ m 



(m&^ 



253. Keta (per te diet te rrefyem) jane 
te derguarit, disa prej tyre i dalluam nga 
te tjeret, prej tyre pati qe AUahu u foli, 
disa i ngriti ne shkalle me te larte, Isait, 
birit te Merjemes i dhame argumente dhe 
e perforcuam me shpirtin e shenjte 
(Xhibrilin), E sikur te donte Allahu, nuk 
do te mbyteshin ndermjet vete ata 
(populli) qe ishin pas tyre, pasi qe atyre 
u paten zbritur argumentet, por ata 
megjithate u per^ane. E pati prej tyre qe 
besuan dhe pati te tille qe nuk besuan, e 
sikur te deshironte Allahu ata nuk do te 
mbyteshin, por Allahu punon ^ka 
deshiron. 

254. O ju qe keni besuar, para se te vije 
nje dite kur nuk do te kete as shitblerje, 
as miqesi, e as ndermjetesi, jepni nga ajo 
me 9ka Ne u fumizuam juve. Pabesimtaret 
jane mizore. 

255. Allahu eshte nje, nuk ka zot tjeter 
perve^ Atij. Ai eshte mbikeqyres i 
perhershem dhe i perjetshem. Ate nuk e 
kap as kotje as gjume, gjith^ka ka ne qiej 
dhe ne toke eshte vetem e Tij. Kush mund 
te ndermjetesoje tek Ai, pos me lejen e 






U 



Tij, e di te tashmen qe eshte prane tyre dhe 
te ardhmen, nga ajo qe Ai di, te tjeret dine 
vetem aq sa Ai ka deshiruar, Kursija e Tij 
(dija-sundimi) perfshine qiejt dhe token, 
kujdesi i tij ndaj te dyjave, nuk i vjen 
rende, Ai eshte me i larti, me i madhi. 

256. Ne fe nuk ka dhune. Eshte 
sqaruar e verteta nga e kota. E kush nuk 
i beson te pavertetat, e i beson AUahut, 
ai eshte kapur per lidhjen me te forte, e 
cila nuk ka keputje. Allahu eshte degjues 
i dijshem. 



ata qe nuk iu permbajten urdherit, i largoi prej radheve te ushtrise si te dobet. Besimtaret e sinqert, 
te mbeshtetur ne ndihmen e Zotit, vendosen te sakrifikojne jeten dhe si te tille, edhe pse ishin 
me pak ne numer, i dolen perballe ushtrise se madhe te Xhalutit. 

Nje djale i ri, me ndjenja te larta shpirterore, qe ishte ne ushtrine e Tklutit, e qe quhej Davud, 
e mbyti mizorin e madh Xhalutin. Pas Talutit, Davudi behet edhe sundues edhe pejgamber, e 
pas tij biri i tij Sulejmani dhe ajo periudhe historike konsiderohet me fatlumja per beni israilitet. 



SURETU EL BEKARE 



72 



eiisp 







:; tr :: ^>^>o^£^:^£^ 



257. Allahu eshte mbikeqyres i atyre 
qe besuan, i nxjerr ata prej erresirave ne 
drite. E kujdestare te atyre qe nuk besuan 
jane djajte qe i nxjerrin ata prej drite e 



i hudhin ne erresira. Ata jane banues te 
zjarrit, ku do te qendrojne pergjithmone. 

258. A nuk ke arritur te dijsh per ate 
qe perse Allahu i kishte dhene pushtet, ai 
(Nemrudi) polemizoi me Ibrahimin rreth 
Zotit te tij. Kur Ibrahimi tha: *'Zoti im 
eshte Ai qe jep jete dhe vdekje!" Ai tha: 
''Edhe une jap jete dhe vdekje!*' Ibrahimi 
tha: ''Zoti im e sjell diellin nga lindja, sille 
pra ti ate nga perendimi?" Atehere ai qe 
nuk besoi mbeti i hutuar. Allahu nuk e 
shpie ne rruge te drejte popullin mizor. 

259. Ose (nuk je i njohur) me 
shembullin e atij qe kaloi prane nje fshati 
qe ishte rrenuar ne kulmet e tij, e ai tha: 
''Si e ngjalle Allahu kete pas shkaterrimit 
te tij?" e Allahu e beri te vdekur ate 
(pyetesin - Uzejrin) njeqind vjet, pastaj e 
ringjalli dhe i tha: ''Sa qendrove (i 
vdekur)?'^ Ai tha: **Nje dite, ose nje pjese 
te dites!" Ai (Allahu) Tha: "Jo, por ke 
ndejur (i vdekur) njeqind vjet, shikoje 
ushqimin dhe pijen tende si nuk eshte 
prishur, e shikoje edhe gomarin tend (si 
iu kane shkaperderdhur eshtrat). E per te 
here ty argument, per njerezit (beme kete 
sprove), shiko se si i kombinojme eshtrat 
e pastaj i veshim me mish. E kur iu be e 
qarte atij, tha: ''U binda se me te vertete 
Allahu ka mundesi per (do send!" 



73 



SURETU EL BEKARE 



260. Perkujto kur Ibrahimi tha: ''Zoti 
im, me mundeso te shoh se si i ngjall te 
vdekurit?" Ai (Zoti) tha: **A nuk je i 
besueshem?'' Ai (Ibrahimi) tha: **Po, por 
desha qe zemra ime te ngopet (bindje)!** 
Ai (Zoti) tha: ''Merri kater shpende prane 
vete (therri e copetoj), e pastaj ne ?do 
koder vene nga nje pjese te tyre, mandej 
thirri ato, do te vijne ty shpejt, e dije se 
Allahu eshte i gjithfuqishmi, i urti* 

261. ShembuUi i pasurise se atyre qe 
e japin ne rrugen e Allahut, eshte si i nje 
kokrre qe i mbin shtate kallinj, ne secilin 
kalli njeqind kokrra. Allahu ia 
shumefishon (shperblimin) atij qe 
deshiron, Allahu eshte bujar i madh, i di 
qellimet. 

262. Ata qe per hire te Allahut e japin 
pasurine e tyre, e pastaj ate qe e dhane nuk 
e percjellin me te permendur e mburrje, 
ata e kane shperblimin e vet te Zoti i tyre, 
per ata nuk ka frike, ata as qe do te 
brengosen. 

263. Nje fjale e mire dhe nje lehtesim 
(qe i behet lypesit) eshte me e dobishme 
se nje lemoshe qe percillet me te keqe. 
Allahu nuk ka nevoje per aske, eshte i 
bute. 

264. O ju qe besuat, mos i prishni 
lemoshat tuaja me te krenuar e me 
ofendim si^ ben ai qe e jep pasurine e vet 
sa per sy e faqe te njerezve, e nuk e beson 
Allahun as boten tjeter. Shembulli i tij 



$ 'Jc^i'c^ '^^ ^^ (^^^ ^-^^ "^^Si o4^^^>^ 

^^JJ^^^-^^ \jii^>'K^==^J^ ^\3>'^S^^'^^J 



'^^^<^si^^^ tt :ji 



eshte si nje guri i madh e i lemuar qe mbi 
te ka pak dhe, e kur e godet ate nje shi 
i madh e le te zhveshur (lakuriq). Ata 
(formalistet) nuk arrijne asgje nga ajo qe 
punuan. Allahu nuk e udhezon popullin 
jobesimtare. 



* Pejgamberet e Zotit jane te njejte, persa i perket asaj se te gjithe jane te derguar prej Zotit. 
Disa prej tyre jane te dalluar me detyra e cilesi te posa?me, si? ishte Musai te cilit i foli Zoti, 
Isai qe ishte i ndihmuar prej Xhibrilit, Muhammedi qe ishte ne shkallen me te larte ngase ishte 
i derguar, dhe meshire per tere boten. 

Popujt qe erdhen pas tyre nuk do te duhej te per?ahen derisa te gjithe kishin pejgamberin 
e derguar prej Zotit, por disa nuk deshen te pranojne as pejgamber as shpallje tjeter, perve? te 
tyre, andaj nuk u ndihmoi vuUneti i Zotit. 

Ajetul kursijji ose tesbih dova eshte nje nga ajetet me fame shume te madhe, e thuhet se ne 
te eshte emri i madh i Zotit - ismi a*dham. 

Liria ne besim eshte e garantuar sipas dispozitave islame. Dhuna per t*i futur njerezit ne fe, 
nuk eshte parim islam, andaj perhapja e fese islame me dhune, sipas tendences se disave, nuk 
eshte e vertete. 

Kundershtari i Ibrahimit ishte njefare Nemrudi bin Kenyan, keshtu mendojne komentatoret 
e Kur*anit, anipse nuk eshte permendur emri i tij. Pushteti dhe pasuria, te cilat ia kishte dhuruar 
Zoti, ia rriten mendjen dhe ne vend qe te adhuronte dhe falenderonte Zotin, ai deshi ta quaj veten 
Zot. Zakonisht pozita dhe pasuria jane gjendje qe te disa njerez luajne rol negativ, sepse keto 
i zhveshin ata prej virtyteve te larta njerezore dhe i bejne mendjemdhenj. 



SURETU EL BEKARE 



74 



^^M^^^^mm ^^^^ ~^ 






^- « 



265. E shembulli i atyre qe pasurine 
e vet e japin nga bindja e tyre e duke 
kerkuar kenaqesine e Allahut, i perngjan 
nje kopshti ne nje rafshnalte qe i bie shi 
i madh, e ai jep f rata te dyfishte. Po edhe 
nese nuk i bie shi i madh, i bie nje rige 
(qe i mjafton). AUahu sheh ate qe veproni. 



266. A deshiron ndonjeri prej jush qe 
ka nje kopsht me hurma e irush, ne te cilin 
rrjedhin lumenj, qe ne te ka nga te gjithe 
fratat, e ate (pronarin e kopshtit) ta kete 
kapur pleqeria dhe ai te kete pasardhes te 
mitur, e ate (kopshtin) ta godase ndonje 
stuhi me zjarr e ta djege. Keshtu Allahu 
ua sqaron argumentet per te menduar ju. 

267. O ju qe besuat, jepni nga me e 
mira e asaj qe e fituat dhe nga ajo qe u 
dhame prej tokes, e mos nxitoni ta jepni 
ate me te pavlefshmen nga ajo, e qe ju nuk 
do ta pranonit ate per vete vetem 
symbyllas. E, dine se Allahu s'ka nevoje 
per ju eshte i madheraar. 

268. Djalli ju f rikeson nga varferia dhe 
ju urdheron per te keqia, e Allahu ju 
garanton falje (mekatesh) e begati; Allahu 
eshte dhurues i madh, eshte i dijshem. 

269. Ai ia dhuron urtesine atij qe do, 
e kujt i eshte dhene urtesia, atij pra i eshte 
dhuruar miresi e madhe, perve^ te 
men^ureve kete nuk e kupton kush. 



Ibrahimi e la gojehapur kundershtarin. 

Per fshatin, vendbanimin e shkaterruar thuhet se ishte Jerusalemi, te cilin e kishte rrenuar 
ne themel njefare Buhtunasri ne shekullin e gjashte para epokes se re. Njeriu qe kaloi atypari 
thuhet se ishte Uzejri, i cili kur e pa ashtu te shkaterruar u habit dhe i shkoi mendja te ringjallja. 
Ai mendoi se kishte ra ne gjume, pse kur u zgjua e gjeti ushqimin e paprishur, por kur shikoi 
gomarin qe ishte zhdukur e i kishte mbetur vetem ndonje cope ashti, ai atehere e kuptoi se kishte 
qendruar shume. Prova e Zotit: ushqimin nuk ia kishte prishur, kurse gomari ishte shkaterruar 
e ne prezencen e tij ia bashkoi eshtrat, e mveshi me muskulature dhe e beri te gjalle. Kjo ishte 
nje prove per njerezit se si fuqia e Zotit do te ringjalle te vdekurit per diten e gjykimit. 

Ibrahimi kerkoi ta shoh me sy se si i ngjall Zoti te vdekurit, ai nuk dyshoi ne ringjallje, andaj 
e beri pyetjen: **si** i ringjalle e jo a i ringjalle. Kjo eshte deshire e ?do besimtari per t*i perjetuar 
konkretisht mrekuUite e Zotit. Ibrahimi nuk i ngjalli shpezet e copetuara, ato i ngjalli, Zoti, kurse 
per Ibrahimin kjo ishte nje mrekuUi. 



75 



SURETU EL BEKARE 



270. Allahu di per ate qe e keni dhene 
nga pasuria ose keni zbatuar ndonje 
premtim (nedher), e per ata mekataret 
nuk ka ndonje ndihmetare. 

271. Nese lemoshat i jepni haptazi, ajo 
eshte mire, po nese ato u jepni te varferve 
fshehurazi, ajo eshte edhe me e mire per 
ju dhe Ai ua largon (me pune te mira) te 
keqiat. Allahu eshte i njohur hoUesisht per 
veprat tuaja. 

272. Nuk eshte obligim yti 
(Muhammed) udhezimi i tyre (ne rruge te 
drejte), Allahu e shpie ne rruge te drejte 
ate qe do. ^kado qe te jepni nga pasuria, 
e keni per veten tuaj, po mos jepni per 
tjeterke, por vetem per hir te AUahut, e 
9kado qe t'u jepni te tjereve nga pasuria, 
ajo do t'u kompensohet ne menyre te 
plote duke mos u demtuar ju. 

273. O^pni) Per te varferit qe jane te 
angazhuar ne rrugen e Allahut dhe nuk 
kane mundesi te gjallerojne me toke, duke 
qene se ata nuk lypin, prandaj ai qe nuk 
e dine gjendjen e tyre mendon se ata jane 
te pasur. Ata i njeh nga vete pamja e tyre 
(te rraskapitur), por nuk kerkojne e as nuk 
i merzitin njerezit. Pra ^kado qe te jepni 
nga pasuria, s'ka dyshim se ate Allahu e 
di shume mire. 

274. Ata, te diet pasurine e vet e 



Wk: i^tii^ 



;^fy^ (mm 



*.|^jL^T Ljby^j liyLPo o\j jJ^U-A^ CJiiX>^\ 




n 



shperndajne (ne rruge te Zotit) naten e 
diten, fshehurazi ose haptazi, ata 
shperblimin e vet e kane te Zoti i tyre dhe 
per ta nuk ka as frike, as pikellim.* 



* Pasuria e dhene sipas urdherit te Zotit, shperblehet shumefish, e eshte krahasuar me 
shumefishin e kokrres, por ai nuk eshte kufi, ngase Zoti ate qe e do e shperblen pa mase te caktuar. 
Kjo ka ndikuar qe nder mysHmanet e pare gjendja ekonomike te mos jete shume e dalluar dhe 
pasuria te mos jete shume e grumbulluar te disa njerez. Vetem pasuria e dhene sinqerisht per 
hir te Allahut dhe jo e percjelle me lavderime e ofendime, shperblehet shumefish. 

Sadakaja e dhene ne vendet e porositura dhe me qellim te paster, eshte pa nderprere e shperblyer 
prej Zotit dhe i perngjan kopshtit qe kurr nuk i nderprene frutat. Sadakaja qe eshte dhene sa 
per sy e faqe dhe jo me qellim te sinqert, eshte e zhdukur, sikurse frutin e kopshtit qe e shkaterron 
bresheri e zjarri. 

Shejtani i frikeson njerezit se nese japin sadaka, ose zeqate do te varferohen, do te fiken, andaj 
ata qe e degjojne ate, edhe nese japin, e japin ate pjese me te pavlefshme te pasurise se tyre. Zoti 
i trimeron bujaret se do t'ua shtoje pasurine e tyre dhe do t*i shperbleje pa mase nese e japin 
ate me te dashuren, me te dhimbshmen. 

Te japesh sadakane haptas eshte mire, por duhet ruajtur formalitetit, andaj ta japesh fshehurazi 
sinqeriteti eshte me i sigurt. 



SURETU EL BEKARE 



76 






^vlA>^_l^j<)ii\ Jp*^^-Aij<— iu-^UjAJ5^]^^b 




■Ol3\ 






^ggjQ^^j;^ IV M>^^:^^-£^ 



275. Ata qe e hane kamaten, ata nuk 
ngriten ndryshe vetem se si ngritet ai i 
^menduri nga te prekurit e djallit. Kete 
ngase ata thane: ''Edhe shitblerja nuk 
eshte tjeter, por njesoj sikurse edhe 
kamata!'' e AUahu e ka lejuar shitblerjen, 
por e ka ndaluar kamaten. Atij qe i ka 
arritur keshille (udhezim) prej Zotit te tij 



dhe eshte ndale (prej kamates), atij i ka 
takuar e kaluara dhe ^eshtja e saj mbetet 
te AUahu, e kush e perserit (pas ndalimit), 
ata jane banues te zjarrit, ku do te mbesin 
pergjithmone. 

276. AUahu e zhduk kamaten dhe e 
shton lemoshen, AUahu nuk e do asnje 
besepreme e mekatar. 

277. S'ka dyshim se ata qe besuan dhe 
bene vepra te mira, e falen namazin dhe 
e dhane zeqatin, ata i pret shperblim i 
madh te Zoti i tyre, ata nuk do te kene 
kurrfare frike as brengosje. 

278. O ju qe besuat, kinie frike 
AUahun dhe nese jeni besimtare te sinqert, 
hiqni dore prej asaj qe ka mbetur nga 
kamata. 

279. E ne qofte se nuk e beni kete (nuk 
hiqni dore nga kamata), atehere binduni 
se jeni ne konflikt me AUahun dhe te 
derguarin e Tij. E nese jeni penduar, 
atehere juve u takon kryet e maUit tuaj, 
aske nuk e demtoni, as vete nuk 
demtoheni. 

280. Po ne qofte se ai (horxhlia) eshte 
ne gjendje te veshtire, atehere beni nje 
pritje deri te vije ne nje (lirim. E t'ja falni 
(borxhin) ne emer te lemoshes, ajo, nese 
e dini, eshte shume me mire per ju. 

281. Dhe niajuni nje dite kur ne te 
ktheheni tek AUahu, dhe secUit njeri i 
plotesohet ajo qe e ka fituar, dhe atyre 
nuk u behet padrejte. 



Nuk eshte obligim i Muhammedit qe t'i shpie njerezit ne rruge te drejte, ajo eshte pune e Allahut, 
andaj ata qe i udhezoi AUahu nuk bejne koprraci dhe pasurine e tyre e japin per ata qe jane 
te angazhuar me pune ne te mire te rruges se Zotit, ne te mire te fese islame, e nuk kane kohe 
te merren me pune per gjallerim. 

Besimtaret e sinqert nuk ankohen asnjehere per sakrificat e tyre, prandaj nuk kerkojne as 
lemoshe, edhe pse kane nevoje per te; preokupim kryesor i tyre eshte rruga e Zotit, andaj te tilleve 
duhet ndihmuar. 

Sadakaja eshte ajo qe njeriu e jep nga vullneti i tij i mire, e nuk eshte obligim, andaj eshte 
me mire te jepet fshehtazi, e te mos kuptohet ndonje mendjemadhesi ose krenari ndaj te tjereve. 
E zeqati eshte obligim dhe si i tille jepet publikisht per t'u perkujtuar edhe te tjereve se obligimin 
duhet zbatuar. 



77 



SURETU EL BEKARE 



282. O besimtare, kur merrni hua prej 
njeri-tjetrit per nje afat te caktuar, 
shkruajeni ate. Dhe nga gjiu juaj le te 
shkruaj nje shkrues i drejte dhe te mos 
ngurroje nga te shkruarit ashtu si^ e ka 
mesuar Allahu. Le te shkruaj, e atij le t'i 
diktoje ai qe pranon borxhin, le t'l 
frikesohet Allahut, Zotit te tij e te mos lere 
mangu asnje send nga ai. £ ne qofte se 
ai qe ngarkohet me borxh eshte i paafte 
mentalisht, eshte i mitur ose nuk eshte ne 
gjendje te diktoje, atehere le te diktoje 
drejt kujdestari i tij. Kerkoni te deshmojne 
dy deshmitare burra nga mesi juaj, e ne 
qofte se nuk jane dy burra, atehere nje 
burr e dy gra, nga deshmitaret qe i 
pelqeni. (Dy gra ne vend te nje burri) Per 
ate se nese njera prej tyre gabon, t'ia 
perkujtoje tjetra. Deshmitaret te mos 
refuzojne kur te thirren. Dhe mos pertoni 
per ta shkruar ate dhe afatin e tij, i vogel 
qofte ose i madh, sepse kjo eshte me e 
drejte tek Allahu, me e forte per deshmi 
dhe me afer mosdyshimit. Vetem nese 
eshte tregti e menjehershme (dora-doras) 
qe e praktikoni mes jush, atehere nuk 
eshte ndonje mekat te mos e shenoni. Por, 
kur beni shitblerje, deshmonie. E ai 
(pronari i pasurise) nuk demton as 
shkruesit as deshmitaret, e nese beni 
(demtimin), ai eshte mosrespekt juaji 



^ j^fe § 



(mm 1 



*^ -is ^ :- '^^1 r^IT >-i^ 'i i'>r ^i1 '*.'f 



^>o6 jWaJ 3j>JooC-J \iUjJL-4-*Ii>lj ljb^-J»>oNi 



iA 



(ndaj dispozitave teAlIahut). Kinie frike 
Allahun se Allahu u dhuron dituri (te 
jashtezakonshme), Allahu eshte i 
gjithdijshem per ^do send. 



SURETU EL BEKARE 



78 



i^iiSS 



g ^iiJP ^ 



<^yJiA Ipkj LJb \^X;»tJ ^jy^ <:^>^^ op ^ 



M 



•>^^ 



283. E ne qofte se gjendeni ne udhetim 
dhe nuk gjeni shkrues, atehere merrni 
peng (paradhenie ose kapar). E nese i 

besoni njeri-tjetrit, atij qe i eshte besuar 



le ta zbatoje ate (emanetin) qe i eshte 
besuar, dhe le te kene frike Allahun, Zotin 
e Tij. Mos e fshehni deshmine, sepse ai qe 
e fsheh ate, ai eshte mekatar, me zemren 
e vet, AUahu di per ate qe veproni."^ 

284. Vetem te AUahut jane gjith^ka ka 
ne qiej dhe 9'ka ne toke, e per ate qe e keni 
ne shpirtin tuaj, e shfaqet haptazi ose e 
mbajtet fshehte, Allahu do t'ju marre ne 
pergjegjesi, e ia fal atij qe do dhe e denon 
ate qe do. Allahu ka mundesi per (do 
send. 

285. 1 derguari i besoi asaj qe iu shpall 
prej Zotit te Tij, e ashtu edhe besimtaret. 
Secili i besoi AUahut, engjejve te Tij, 
shpalljeve te Tij, te derguareve te Tij. Ne 
nuk bejme dallim ne asnjerin nga te 
derguarit e Tij dhe thane: ''Iu pergjegjem 
(thirrjes) dhe respektuam (urdherin), 
Kerkojme faljen tende o Zot yne! Vetera 
te Ti eshte ardhmeria jone. 

286. Allahu nuk e obligon asnje njeri 
pertej mundesise se tij, atij (njeriut) i 
takon ajo qe e fitoi dhe atij i bie ajo (e 
keqe) qe e meritoi. Zoti yne, mos na deno 
nese harrojme ose gabojme! Zoti yne, mos 
na ngarko neve barre te rende si^ i 
ngarkove ata qe ishin para nesh! Zoti yne, 
mos na ngarko me ate per te cilen ne nuk 
kemi fuqi! Na i shlyej mekatet, na i mbulo 
te keqiat, na meshiro. Ti je mbrojtesi yne, 
na ndihmo kunder popullit pabesiratare! * * 



* Pasi Allahu urdheroi per dhenien e pasurise ne rrugen e mire te Tij, Ai ve^oi lemoshen, 
sadakane dhe shperblimin per te, duke shpjeguar se ajo eshte bujari, krenari dhe pasterti. Ne 
keto ajete permendet edhe ana e kundert, permendet fitimi i ndyre, koprracia dhe shpirtengushtesia 
e atij qe e merr kamaten. Fjala "riba** ne sheriatin islam nenkupton kamaten - fajden, e qe eshte 
teprica nga kryet e mallit, te cilen e merr prej borxhliut ne emer te afatizimit. Kjo praktike eshte 
e ndaluar rreptesisht ne fene islame, sepse pasaniket e kane per detyre t'i ndihmojne nevojtaret 
ne permiresimin e gjendjes se tyre te veshtire, e jo t'i shtypin e t'ua keqesojne gjendjen edhe me 
shume. Ata qe respektojne urdherat e Zotit, atyre u shtohet bereqeti e pasuria ne kete bote, kurse 
ne boten tjeter, ata kane thevab te shumefisht. Ndersa ata qe nuk rrespektojne urdherin e Zotit, 
nuk do te gezojne pasurine e tyre ne kete bote, kurse ne boten tjeter ata do te ngriten prej varrezave 
te shtremberuar nga defektet e ^mendjes, e pastaj i pret zjarri i xhehenemit. 

Kamata eshte aq shume e urrejtur sa qe shfrytezuesit e saj, jane vene ne dyshim per besimin 
e tyre, e s'ka mjerim me i madh se te konsiderohen armiq te AUahut, dhe te derguarit te Tij. 

Ajeti 281 ne kete kaptine, eshte i fundit nga Kur'ani qe iu shpall Muhammedit. Thuhet se 
pas shpalljes, se ketij ajeti, Pejgamberi jetoi edhe nente dite. Eshte perkujtues i madh, ndaj asaj 
dite te madhe kur ^do kush do te pergjigjet per veprat e bera. Pra, me kete ajet merr fund shpallja 
- vahji. 



79 SURETU EL BEKARE 



Pas sadakase se lavderuar, pas kamates se perbuzur, Kur'ani na meson per rreguUat qe duhet 
praktikuar ne lemenjt e ndryshem te jetes, posagerisht ne huazime, ne shitblerje, ne deshmime 
dhe ne dokumente te shkruara. 

** Kur u shpall ajeti sipas se cilit kuptohet se edhe per idete e qelimet qe qarkuUojne ne shpirterat 
dhe ne zemrat tona, do te duhej te japim llogari para Zotit, sahabet, shoket e Pejgamberit u 
ngushtuan dhe shkuan e i thane Pejgamberit se eshte e pamundur te gjejme shpetim, derisa do 
te pergjigjemi edhe per persiatje e mendime, per ate qe vetem na shkoi mendja. Pejgamberi u 
tha: mos beni si bene ithtaret e librit para jush kur thane: degjuam, kundershtuam, por ju thoni: 
degjuam dhe u bindem! Pas respektit qe e shprehen sahabet ashtu si u tha Pejgamberi, u shpall 
ajeti: AUahu nuk obligon aske vetem me aq sa ka mundesi... pra, nuk ka denim per paramendime, 
nese ato nuk zbatohen ne praktike. 

Buhariu shenon se Pejgamberi ka thene: "Atij qe me kujdes i lexon dy ajetet e fundit te Bekares, 
i mjaftojne si perkujtim ndaj Zotit per ate nate*'. 

Sipas Muslimit: Pejgamberit i vie nje melek e i thote: "Myzhde per dy drita qe t'u dhane, 
e qe nuk iu kane dhene asnje pejgamberi para teje: Fatihatul kitabi (elhami) dhe fundi i kaptines 
Bekare, me leximin e nje shkronje te tyre, fitohet drita*'. 

Ne keto ajete te fundit permenden kushtet e besimit islam, permendet se besimtaret e besimit 
islam jane te obliguar t*i besojne te gjithe pejgamberet e Zotit, e ketu manifestohet kuptimi universal 
i thenieve te Kur'anit, i cili i drejtohet mbare njerezve te botes. 

„Me ndihmen e Zotil perfundoi perkthimi dhe komentimi i kaptines "El Bekaretu". 



SURETU ALI IMRAN 80 



SURETU ALI IMRAN 

KAPTINA 3 

E zbritur ne Medine pas sures El EnfaU ajete: 200 

Ne ate kohe kur Muhammedit a.s. ishte duke iu shpallur Kur'ani, ithtaret e librit 
- ehli kitab, ishin te ndare ne dy grupe^sipas periudhes historike, grupin e pare te tyre 
e perbenin jehuditCy kinse si ithtare te librit Tevrat i cili iu pat shpallur Musait a.s. 
Per devijimet qe i bene ata ne librin e tyre, per qellimet dhe motivet me te cilat u 
perpoqen ta kundershtojne Kur'anin dhe Muhammedin, eshte theksuar bukur gjeresisht 
ne kaptinen Bekare, qe ishte para kesaj. 

Ne ketc kaptine flitet per grupin e dyte te ithtareve te librit, per ithtaret e Inxhilit, 
i cili iu shpall Isait a.s., andaj gati e tere gjysma e pare e kesaj kaptine flet rreth besimit 
te Nesareve, qe tash quhen te krishtere, rreth besimit te tyre per Isain dhe per nenen 
e tij Merjemen. 

Sipas mendimit te mufesirineve, shkak i shpalljes se kesaj sureje ishte rasti i nje 
dialogu qe u zhvillua ndermjet Muhammedit dhe ndermjet nje grupi, perfaqesues te 
nesareve te Nexhranit. 

Ne ate kohe, nder ithtaret e grupit te dyte te librit, nder krishteret mbreteronin 
bindje te ndryshme perkitazi me Isain. Nje pjese e tyre mendonin per Isain se ishte 
zot dhe ate bindje te tyre e mbeshtetnin ne mrekulline e tij sipas se dies ai e ngjalli 
te vdekurin. E disa mendonin se, meqe Isai nuk pati baba ishte bir i Zotit. Te tjeret 
ishin te mendimit se Isai ishte nje nga tri shtyllat e Hyjnise, e cila perbehej prej: at, 
bir dhe shpirt i shenjte, ose sig thuhet teoria e "trinise" ashtu sig e quan edhe Kur'ani 
"thalithu thelathe". Pse dhe si u ndane ne ato grupe, ekzistojne shume shkaqe e 
rrethana per te cilat flasin dokumentet e shumta. 

Ketu ne kete kaptine shtrohet geshtja e besimit ne nje te vetmin Zot, pra e besimit 
te drejte dhe te vertete per te cilin mesuan te gjithe pejgamberet dhe tegjitha shpalljet. 
Shtrohet geshtja e Isait si pejgamber i Zotit, por njeri, e asgje tjeter. Flitet per famen 
dhe meriten e nenes se Isait, per Merjemen. Duke sjelle fakte e argumente bindese, 
refuzohen ne menyre te prere te gjitha mendimet dhe pretendimet e gabuara rreth Isait 
e nenes se tij. 

Ne kete sure jane permbledhur edhe shume geshtje te tjera qe u perkasin rreguUave 
te sheriatit islam, si: haxhi, lufta, geshtja e kamates, geshtja e atyre qe nuk e japin 
zeqatin, lufta ne Bedr, ne Uhud. Perfundon duke dhene udhezime se si duhet veshtruar 
gjithesine e dukurite e saj dhe bindur per Krijuesin Fuqiplote. 

Quhet: ''Suretu Ali Imran'' - ngase i behet nje veshtrim asaj familjeje te ndershme, 
familjes Imran, babait te Merjemes, nenes se Isait. 



81 



SURETU ALI IMRAN 



SURETU ALI IMRAN 



Me emrin e AUahut, Meshiruesit, 
Meshireberesit ! 

1. Elif, Lame, Mime. 

2. Allahu eshte Nje, e nuk ka te 
adhuruar (Zot) pos Tij, eshte i perjetshem 
mbikeqyres. 

3. Ai ta zbret ty (Muhammed) librin 
me argument qe eshte vertetues i librave 
te meparshme. Ai e zbriti me pare Tevratin 
dhe Inxhilin. 

4. Udherrefim per njerez, e zbriti edhe 
Furkanin (dalluesin e se vertetes nga 
genjeshtra). S'ka dyshim se ata qe 
mohojne argumentet e Allahut i pret 
ndeshkimi i rrepte. Allahu eshte 
ngadhenjyes, shpagimtar."^ 

5. S*ka dyshim se Allahut nuk mund 
f i fshihet asgje ne toke e as ne qiell. 

6. Ai eshte qe ju krijon (formon) juve 
ne mitra ashtu si te doje. S'ka Zot pos Tij, 
e qe eshte fuqiplote i urti. 

7. Ai eshte qe ta zbriti librin ty e qe 
ne te ka ajete te qarta dhe ato jane baze 
e librit, e ka te tjere qe nuk jane krejtesisht 
te qarte (muteshabih), E ata qe ne zemrat 
e tyre kane anim kah e shtrembeta, ata 
gjurmojne ate qe nuk eshte krejt e qarte 
per te shkaktuar huti, e kinse kerkojne 
komentin e tyre. Po, pos Allahut askush 
nuk e di domethenien e tyre te sakte. 
Dijetaret e pajisur me dituri thone: '^Ne 
u kemi besuar atij (atyre qe jane te 
paqarta), te gjitha jane nga Zoti yne! Por 
kete e kuptojne vetem ata qe jane te zotet 
e mendjes. 




*-> < y ' y * "» 1 ,^ ^ . c -^ ,^ 

ii VJ riijjIjXlJolij ^^j^ alic^lS iliijl iUitiU^ 



8. ''Zoti yne, mos na i lako zemrat 
tona pasi na drejtove, na dhuro meshiren 
Tende, pse vetem Ti je dhuruesi i madh'\ 

9. ''Zoti yne, Ti je ai qe ne nje dite do 
t'i tubosh njerezit, dite per te cilen nuk ka 
dyshim. Allahu nuk shkel premtimin e 
vet.** 



* Derisa Zoti domosdo duhet te jete i perjetshem dhe gjithnje te komandoje me tere ekzistencen, Ai nuk 
mund te jete njeri me jete te perkohshme sip ishin pejgamberet ne mesin e te cileve edhe Isai. 

Kur shpalleshin pjese te kesaj kaptine ende nuk kishte perfunduar zbritja e tere Kur'anit, andaj Zoti i thote 
Muhammedit: Ta zbret... 

Shpalljet nga Zoti jane meshire, jane rregulla e dispozita sipas se cilave njerezit duhet programuar jeten, 
sjelljet dhe maredheniet e tyre me te tjeret. I tille ka qene Tevrati e pas tij InxhiH e edhe Kur'ani. Derisa eshte 
besuar per Tevratin dhe Inxhihn se jane shpallje nga Zoti, pse te mos besohej Kur'ani i ciH verteton shpalljet 
e meparshme. Pra nuk ekzistojne fakte per mohimin e tij, dhe urrejtja pse ky zbuloi devijimet qe jane bere 
ne shpalljet e para, nuk eshte e udhes, e as me vend, prej kujtdo qofte ajo. 

♦ * Allahut nuk mund t'i fshehen deformimet qe jane bere ose qe behen ne shpalljet e Tij. Nuk mund t'i 
fshehen as perpjekjet e atyre qe disa ajete te paqarta te Kur'anit t'i interpetojne sipas deshires apo interesit 
te tyre, e te shkaktojne polemike ndermjet besimtareve. Ne pergjithesi ajetet e Kur'anit kane kuptim te qarte, 
por ka disa qe kuptimi i tyre nuk eshte krejt i qarte, sip jane simbolet ne fillim te disa kaptinave etj. Ajetet 
e tilla quhen muteshabih, qe do te thote: nuk eshte i qarte qellimi nga se thuhet ne menyre te pergjithshme. 
Me gjeresisht per citatet e Kur'anit flet shkenca e Usuli fikhut. 



SURETU ALI IMRAN 



82 



^^f^ Bgg^Sf^ ^»^ 



^j)jb Att\|*Jb Ji.V3 Ui»b l^-O >HkA-t» u^ l/^ b oy^4^ 

'ii\5uoi\<I>v;^^ii^ f*^j^ *3j^==» c$>^'^j 





?#s 



-wj; 



10. Eshte e vertete se atyre qe nuk 
besuan nuk do t'u vleje asgje para 
Allahut, as pasuria e as femijet e tyre. Ata 
vete jane lende e zjarrit. 

11. Si gjendja e pasardhesve te faraonit 
dhe e atyre qe ishin para tyre, qe 
pergenjeshtruan argumentet tona, e 
Allahu i shkaterroi me fajet e tyre, Allahu 
ndeshkon shume ashper. 

12. Thuaju atyre qe nuk besuan: ''Do 
te jeni te mposhtur (ne kete jete) dhe do 



te hidheni ne xhehenem. Sa i shemtuar 
eshte ai djep (shtrat). 

13. Ju (jehudi) patet nje pervoje te 
madhe ne ato dy grupet qe u konf rontuat 
ndermjet vete. Njeri grup luftonte ne 
rrugen e Allahut, e tjetri ishte pabesimtar, 
dhe me shikimin e syve te tyre i shihnin 
se ishin dy here me shume se besimtaret. 
Po, Allahu me ndihmen e vet perforcon 
ate qe da Vertet, ne kete eshte nje pervoje 
e madhe per ata qe kane mendje te 
kthjellte.* 

14. Njerezve u eshte zbukuruar 
dashuria ndaj te kendshmeve, ndaj grave, 
ndaj djemve e ndaj pasurise se 
grumbuUuar nga ari e argjendi, ndaj 
kuajve te stolisur, bagetise e bujqesise. 
Keto jane kenaqesi te kesaj bote, po tek 
Allahu eshte e ardhmeja me e mire. 

15. Thuaj: ''A t'ju kumtoj per di( 
shume me te mire se ato (kenaqesite e 
dynjasc)? Kt ata qe jane ruajtur, ata kane 
tek Zoti i tyre xhennete neper te cilet 
rrjedhin lumenj dhe aty do te jene 
pergjithmone, kane edhe bashkeshorte te 
pastra, e gezojne edhe kenaqesine e 
Allahut. Allahu eshte i kujdesshem per 
robte. 



* Zoti xh. sh, ua terhoqi verejtjen idhujtareve arabe, kundershtare te Kur'anit dhe te 
Muhammedit, duke u thene se e verteta do te triumfoje dhe ju do te mposhteni edhe ne kete jete, 
ashtu si? u shkaterruan ithtaret e Faraonit, e nuk u vlejti as atyre dhe nuk do te ju vleje as juve 
as pasuria as djemte. Madje ju vete do te jeni lende djegese ne xhehenem. Vendi i tyre ne xhehenem 
eshte trajtuar si djep, e, ka per qellim t*i njoftoje kundershtaret mendjemedhenj se do te jene 
aq te paafte, aq te dobet, sa qe i perngjajne foshnjes qe nuk ka kurrfare aftesi,e por te tjeret vejne 
aty ku te duan. 



83 



SURETU ALI IMRAN 



16. Ata te diet thone: ''Zoti yne, ne 
sinqerisht besuam, na i fale mekatet tona 
na ruaj prej ndeshkimit te zjarrit!" 

17. Dhe ata qe jane te durueshem, te 
drejte, te devotshem e doredhenes, dhe te 
cilet ne kohen e agimit (syfyrit) kerkojne 
ndjese. 

18. Allahu vertetoi se nuk ka zot tjeter 
perve^ Tij, e deshmuan edhe engjejt e dije- 
taret, dhe se Ai eshte zbatues i drejtesise. 
Nuk ka zot, perve^ Tij Fuqiplotit e te 
Urtit. 

19. Feja e pranueshme tek Allahu 
eshte islami, e atyre qe u eshte dhene libri, 
pasi mesuan per te verteten, vetem nga 
zilia mes vete kundershtuan. E kush 
mohon argumentet e Allahut, le ta dije se 
Allahu shpejt do t'i jape Uogarine. 

20. E, nese ata polemizojne me ty, ti 
thuaj: ''Une me tere qenien time i jam 
dorezuar Allahut, e edhe ithtaret e mij!'' 
E thuaju edhe atyre qe u eshte dhene libri 
dhe injoranteve: ''A pranuat fene islame?"' 
Nese pranuan islamin, atehere e kane 






ot 



't!>j^ <1jS^\ca^\\a3 iJLl.'^L^^ 







gjetur te verteten, e nese refuzojne, ti ke 
per obligim vetem t'u komunikosh; 
Allahu i di shume mire punet e robeve. 

21. Ata qe mohojne argumentet e 
Allahut, mbysin pejgamberet pa fare te 
drejte, mbysin edhe njerez qe keshillojne 
per te drejten, ti ata lajmeroj per nje 
ndeshkim te dhembshem e pikellues. 

22. Ata veprat e tyre i asgjesuan ne 
kete bote dhe ne boten tjeter, ata nuk kane 
ndonje mbrojtes. 



Konfrontimi ndermjet dy grupeve luftarake ka te beje me luften qe u be ne vendin e quajtur: 
**Bedr". Kjo lufte u zhvillua ndermjet myslimaneve dhe idhujtareve mekas ne vitin e dyte te hixhres. 
Numri i myslimaneve ishte 313 e i idhujtareve afer nje mije, por me ndihmen e Zotit myslimanet 
fituan, e armiku u mund dhe u mposht mu ashtu si? tha Kur*ani, dhe ne historine islame per 
here te pare thyhet autoriteti idhujtaro-kurejshit, e ngritet ai islam. 

Fuqia fizika nuk eshte gjith^ka, sikurse edhe fitorja nuk varet gjithnje nga numri. Ndihma 
e Zotit eshte ajo qe ngrit moralin e larte luftarak dhe realizon fitoren. 



SURETU ALI IMRAN 



84 





^<.> ^>^'^-^j^,^ 






ror ^^^^g.^^ 




23. A nuk i sheh ti ata, te cileve u eshte 
dhene mjaft nga libri, kur thirren qe 
ndermjet tyre te gjykoje libri i Allahut, se 



si nje grup prej tyre prapsohet. Ata jane 
refuzues. 

24. E ate (e benin) ngase ata thonin: 
**Neve nuk do te na djege zjarri vetem per 
pak dite te numeruara, e ajo qe shpifen 
per fene e tyre, i mashtroi keq. 

25. E, si do te jete gjendja e tyre kur 
Ne do t'i tubojme ata nje dite, per te cilen 
nuk ka dyshim dhe (do njeriu do t'i 
ofrohet ajo qe e ka fituar, duke mos iu 
here atyre kurrnje e padrejte. * 

26. Thuaj: ''O Allah, Sundues i (do 
sendi, Ti ia jep pushtetin atij qe do, Ti ia 
heq prej dore pushtetin atij qe do, e 
iarteson ate qe do dhe e perul ate qe do. 
^do e mire eshte vetem ne doren Tende, 
vertet, Ti ke mundesi per (do gje!" 

27. Ti e f ute naten ne dite dhe Ti e f ute 
diten ne nate, Ti nxjerr nga i vdekuri te 
gjallin dhe nga i gjalli te vdekurin dhe Ti 
e begaton pa mase ate qe do!" 

28. Besimtaret te mos i miqesojne 
mosbesimtaret, e t'i lene manash 
besimtaret. E kush ben ate, ai nga feja e 
Allahut nuk ka asgje, perve( nese eshte 
per qellim ruajtja prej te keqes se tyre. 
AUahu ju terheq verejtjen me denimin 
prej Tij, pse vetem tek AUahu eshte e 
ardhmja. 

29. Thuaj: ''Edhe nese e fshehni ate 
qe keni ne zemrat tuaja ose e publikoni, 
AUahu e di ate, Ai di gjith(ka ka ne qiej 
e ('ka ne toke; AUahu eshte i plotf uqishem 
per (do send. 



* Bukurite e kesaj bote, te cilat Zoti i krijoi per njerez, sado qe jane te lakmueshme e te deshirueshme, nuk duhet 
mashtruar pas tyre dhe keqperdorur, sepse edhe jeta e njeriut e edhe perjetimi i tyre eshte per nje kohe te shkurter, 
e nese njeriu mashtrohet pas tyre dhe le manash mesimet e Zotit, atehere deshtimi eshte shume i madh, ngase e humb 
te drejten ne shperblimet e botes tjeter qe jane te perjetshme, e humbja me e madhe eshte ajo se njeriu i tille nuk do 
te mund ta gezoje kenaqesine e Zotit qe eshte kulmi i shperblimeve, sepse ate kenaqesi mund ta gezojne vetem ata 
qe kane qene te ruajtur, te matur. 

Meqe Ailahu i beri me dije besimtaret per shperblimet qe do t'i gezojne, vertetoi se argumentet e besimit jane te 
qarta. Deshmia e Allahut per veten se eshte Nje, i plotfuqishem, eshte kjo ekzistence, eshte gjithesia me te gjitha qeniet. 
Kete mund ta kuptoje ?do njeri i mengur. Besimi ne nje Zot, eshte ai besim, ajo fe, te cilen e shpalli Zoti qe nga ekzistimi 
i njerezve ne kete bote, (^do besim tjeter perkitazi me njesine e Zotit, eshte devijim i se vertetes se shpallur prej Zotit. 

Jehudite e pyeten Muhammedin per denimin qe duhet ekzekutuar kunder atij qe ka bere dhumm, e kur Muhammedi 
u tha se edhe ne Tevrat eshte masa ndeshkuese gurezimi, ata refuzuan ta sjellin Tevratin dhe te veprojne sipas tij, edhe 
pse e dinin se ashtu ishte e verteta, por derisa e verteta e Tevratit dhe e Kur'anit perputheshin, ata e fshehen Tevratin, 
perndryshe do te duhej pranuar ate qe u tha Muhammedi, e ai ishte pranim edhe i fese islame, e ate nuk e deshen. 

Zoti i madheruar i thote Muhammedit se obligim yti eshte vetem komunikimi i qarte, e Ne do t'u japim hesapin 
e merituar per kokefortesine e tyre qe bene kunder pejgambereve, kunder Tevratit dhe e mashtruan veten duke trilluar 
shpifje se ne xhehenem do te qendrojne vetem dyzet dite, aq sa e paten adhuruar edhe vi?in. Ne diten e gjykimit do 
te dalin para Zotit te gjitha ^eshtjet. 



85 



SURETU ALI IMRAN 



30. Diten kur (do njeri e gjen prane 
vete ate qe veproi mire ose keq, e per ate 
te keqe qe e beri, do te deshiroje qe ne mes 
tij dhe ne ines te asaj te jete nje distance 
shume e madhe (e mos ta shohe). AUahu 
u jep te frikesohen prej denimit qe vjen 
prej Tij, megjithqe AUahu eshte i 
meshirshem ndaj robeve. 

31. Thuaj: "Nese e doni Allahun, 
atehere ejani pas meje qe Allahu t'ju doje, 
t'ju fale mekatet tuaja, se Allahu eshte qe 
fal shume, meshiron shume. 

32. Thuaj: **Binduni AUahut dhe te 
derguarit, e nese ata refuzojne, atehere 
Allahu nuk i do pabesimtaret!''"^ 

33. Allahu e zgjodhi (pejgamber) 
Ademin, Nuhun, familjen e Ibrahimit, 
familjen e Imranit mbi popujt tjere (te 
asaj kohe) 

34. Qe jane pasardhes njeri prej tjetrit. 
Allahu degjon gjith^ka dhe i di te gjitha. 

35. (Perkujtohu)KuT gruaja e Imranit 
pat thene: '*Zoti im, Une kete qe eshte ne 
barkun tim, vendosa ta kushtoj thjesht 
vetem per sherbimin Tend, pra pranoje 
kete prej meje, vertet Ti je Ai qe degjon 
e di!" 

36. E kur ajo e lindi tha: '*Zoti im, une 
e linda femer." Po Allahu e di me se miri 
ate qe ajo e lindi. E mashkulli nuk eshte 
si femra. **Dhe une e emertova ate 
Merjeme, e ate dhe pasardhesit e saj po 
t'i le Ty ne mbrojtje prej djallit te 
mallkuar. 

37. Zoti i saj e pranoi premtimin e saj 
ashtu si eshte me mire, e rriti me nje 
edukate te mire e te plote dhe e vuri nen 




^ 



n 







kujdesin e Zekerijase. Sahere qe 
Zekerijaja hynte ne mihrabin (dhomen) e 
saj gjente tek ajo ushqim e thonte: **Oj 
Merjeme, prej nga ty ky ushqim? Ajo i 
thonte: *'Ai eshte nga Allahu, se Allahu 
ate qe do, pa mase e furnizon!" 



* Ne ajetet e para u argumentua se Zoti eshte nje, se Muhammedi eshte i derguar i Tij, se 
e vetmja fe e drejte eshte islami, e ne keto ajete vertetohet se ^do ^eshtje eshte ne doren e Zotit, 
Ai larteson ke te doje dhe peruJ ke te doje, andaj si Pejgamberi ashtu edhe besimtaret duhet drejtuar 
per ndihme vetem Atij, duke forcuar keshtu bindjen e besimit ne radhet e besimtareve. 

Te futurit e nates ne dite dhe te dites ne nate, do te thote: marrja e njeres prej tjetres, zgjatja 
e njeres ne tjetren gjate ndryshimit te stineve. Ne kete fenomen, syte e zemres se njeriut gati e 
shohin doren e Allahut kah i ve ne levizje trupat qiellore, duke e ndriguar vendin e erret, kurse 
te ndritshmin e erreson. Kete nuk mund ta beje njeriu. Kjo nuk ndodhi rastesisht.Kete qarkullim 
te padukshem e dirigjon dora e Fuqiplotit, e Krijuesit, e Meshiruesit. E tille eshte edhe geshtja 
e jetes dhe e vdekjes. Per (?do moment neper te cilin kalon i gjalli, vdekja e ben nje hap para. 
Ky eshte nje sinjal per mendjen e njeriut qe di te mendoje. 

Miqesia me te tjeret eshte e lejuar ne raste te nevojshme, por me kusht qe ajo te mos shkoje 
ne dem te pales se vet besimtare. Qellimet dhe motivet Zoti i di. Pendimi ne diten e kijametit 
per vepren e keqe eshte i kote, per te duhet penduar sa jemi gjalle. 

Sinqeriteti i besimit ndaj Allahut, manifestohet nepermjet zbatimit te tradites se Pejgamberit, 
i cili eshte kumtues dhe sqarues i porosive te Tij. 



SURETU ALI IMRAN 



86 




jj6v-j >^i i^^^' n:S-!>^i H-^-^ ^^ ^j ^i 

> ^u'*'* 'f-*'- -^i> »'*io^'f'=^. '*^'^^-;^ -r^f 



38. Aty ne ate moment Zekerijaja e lut 
Zotin e tij e thote: ''Zoti im, me fale edhe 
mua nga ana Juaj nje pasardhes (remije) 
te mire, vertet, Ti je degjues i lutjes!" 

39. E duke u falur ai ne faltore, engjejt 
e therrasin: ''AUahu te pergezon ty me 



Jahjane, qe do te vertetoje fjalen (Isain) 
e ardhur nga Allahu, e qe do te jete prijes 
i matur dhe pejgamber nga te dalluarit!" 

40. Ai (Zekerijaja) tha: **Zoti im, si 
mund te keme une djale kur mua me ka 
arritur pleqeria dhe shoqja ime eshte 
beronje (sterile)?** Tha (Allahu): ''Keshtu, 
Allahu punon ^ka te doje!" 

41. Ai (Zekerijaja) tha: **Zoti im, me 
jepe mua nje shenje!" Shenja e jote - tha 
Ai - eshte qe tri dite nuk do te mund t'u 
flasesh njerezve, pos me gjeste (mimike), 
e ti permende shume Zotin tend dhe 
madheroje mbremje e mengjes!"* 

42. Perkujto kur engjejt i thane: '^Oj 
Merjeme, Allahu te dalloi ty (me besim e 
karakter), te pastroi (nga shpifjet ebreje) 
dhe te lartesoi mbi grate e botes. 

43. Oj Merjeme, vazhdoje adhurimin 
ndaj Zotit tend, ben sexhde dhe falu per 
Zotin bashke me ata qe falen! 

44. Keto jane nga lajmet e fshehta (te 
hershme) qe po t'i shpallim ty. Ti nuk ishe 
nder ta kur i hidhnin shortet se kush prej 
tyre do te behej kujdestar i Merjemes, nuk 
ishe prane tyre as kur ata ziheshin mes 
vete. 

45. Perkujto kur engjejt i thane: '^Oj 
Merjeme, Allahu te pergezon me fjalen e 
vet (me lindjen e nje femije si rezultat i 
fjales se Zotit) emri i te cilit eshte Mesih, 
Isa, bir i Merjemes, i famshem ne dynja 
e ahiret dhe nga te afermit (e Zotit). 



♦ Dashuria e Zotit nuk arrihet ndryshe, por vetem duke i degjuar dhe duke i respektuar te 
derguarit e Tij, sepse ata jane te zgjedhur e te dailuar dhe gezojne vend te larte tek Zoti. Ketu 
permendet Ademi, njeriu dhe Pejgamberi i pare, Nuhu babai i dyte i njerezimit, familja e Ibrahimit, 
babait te pejgamljereve, prej te cilit rrjedh edhe Pejgamberi yne, familja e Imranit, babait te 
Merjemes prej se dies lindi Isai. 

Ne vazhdim te ketyre ajeteve permenden ngjarje te jashtezakonshme, te cilat argumentojne 
per fuqine e pakufishme te te madhit Zot, si: lindja e Merjemes, e Jahjase dhe e Isait. E derisa 
me e theksuar eshte ajo e familjes Imran, e tere kaptina tituUohet me kete titull: Ali Imran. Te 
kuptojme se edhe i ati i Musait eshte quajtur Imran. 

Lindja e Merjemes edhe pse ishte e natyrshme, premtimi - nedhri i se emes se saj ishte shume 
i rendesishem, ngase edhe pa e lindur, ate femije ia fale tempullit fetar, respektivisht e cakton 
per sherbim te Zotit. Ajo njehere deshprohet, perse lindi femer, ngase femra nuk do te mundte 
t*i sherbente tempullit, sipas kuptimit te saj, por Zoti xh. sh. i thote se mashkuUin, te cilin e ka 
deshiruar, nuk eshte si kjo femer, roli dhe rendesia e saj do te jete shume e madhe, sepse nuk 
eshte puna se ajo do t'i sherbeje tempullit, ajo do t*i sherbeje kauzes me te madhe, do t*i sherbeje 
idologjise, besimit, imanit derisa te ekzistoje kjo jete, ajo do ta linde Isain pa babe, e mu aty 



87 



SURETU ALI IMRAN 



46. E qe duke qene ne djep (foshnje) 
u flet njerezve, e edhe si i rritur e qe estate 
nga te persosurit. 

47. Ajo ttaa: ''Zoti im, si mund te 
kerne une djale e mua s'me ka prekur 
njeriu (nukjam e martuar)? Ai (AUahu) 
ttaa: ''Ja, kestatu, Allatau krijon fka te 
doje. Kur Ai vendos per nje f estatje, vetem 
i ttaote: Betau! Ajo menjetaere betaet. 

48. Ai (AUahu) ia meson atij librin 
(besimin), urtesine, Tevratin dtae InxtaUin. 

49. Dtae, te derguar te bijt e israilit: une 
kam ardtaur nga Zoti juaj me argument, 
une nga balta ju bej dif si stapendi, i f ryej 
atij dtae ai me lejen e Allataut betaet 
shpend, une i sheroj te verberit, te semurit 
ne lekur, dtae une me lejen e Allataut 
ngjalli te vdekurit: une ju tregoj per ate 
qe e taani dtae per ate qe e depononi ne 
shtepite tuaja. Vertet, kjo estate fakt per 
ju nese jeni besimtare. 

50. Dtae (kam ardhur) qe t'ju vertetoj 
Tevratin qe e keni para duarsta, t'ju lejoj 
disa qe u istain ndaluar juve, kam ardtaur 
me argument nga Zoti juaj, pre kinie frike 
AUataun dtae me degjoni mua. 

51. AUatau estate Zoti im dtae Zoti juaj. 
Adtauronie Ate; Kjo estate rruge e 
drejte!"* 

52. E kur e kuptoi Isai vendosmerine 
e tyre ne mosbesim (dhe qellimin qe ta 



f}mi£f^^^^^^& 



Ci:o«ii^iS;S^4^S44^i4^*^'ri^i 




mbysin), ttaa: ''Kush jane nditametaret e 
mij per ne rruge te Allataut?'' 
Havarijjunet thane: ''Ne jemi nditametare 
te fese se Allataut, ne i besuam Allataut, 
e ti destamo per ne se jemi myslimane (te 
binduT, te dorezuar)! 



manifestohet fuqia e Zotit, fuqia e pavarur nga shkaqet, e qe do te thote: Ai qe e krijon sendin 
nga shkaku Ai gjithqysh ka mundesi ta krijoje ate send edhe pa ate shkak, pse Ai eshte krijues 
edhe i shkakut. 

Kur sheh Zekerijaja te Merjemja ushqim qe nuk ia kishte sjelle ai vete, ndersa gelesin e dhomes 
e mbante ai, u habit e tha: Prej nga ky ushqim? Ajo iu pergjigj, duke i thene: nga Zoti fuqiplote, 
atehere imani i Zekerijase u zgjua edhe me teper per fuqine e Zotit ne krijimin e sendeve pa kurrfare 
shkaku dhe kerkoi t'ia fale edhe atij nje djale jashte kushteve te rregullta, sepse ai dhe bashkeshortja 
e tij kishin hyre bukur thelle ne pleqeri, por Zoti ia fale Jahjane. 

Zekerijaja ne ato tri dite te caktuara ishte i paafte te flase me njerez, por ishte i afte ta permende 
Zotin dhe t*i beje tesbih. Edhe kjo ishte nje mrekuUi prej Zotit. 

* Pas tregimit per lindjen e Jahjase nga nje plak e nje plake te shtyer ne moshe, gje qe sipas 
rregullave te natyres ishte rast i jashtezakonshem, Kur*ani na rrefen per nje rast edhe me te 
jashtezakonshem, per lindjen e Isait pa babe. Me kete refuzon bindjet e gabuara rreth Isait, te 



SURETU ALI IMRAN 



88 




^^m k, 



W t^i^P W 






■^^?g^@g>^ .V : ^g^^^#^^ 



53. Zoti yne, ne e besuam ate qe e 
zbrite (shpalljen), e pasuam te derguarin 
(Isain), pra shenona bashke me ata qe 
deshmojne (besimin e drejte)!** 

54. E ata (/e^^cfiYe) i kurdisen nje 
dredhi (mbytjen e I salt), Allahu iu 
kundervu dredhise se tyre, Allahu eshte 



asgjesuesi me i fuqishem kunder atyre qe 
bejne dredhi. 

55. (Perkujto, o i derguar) Kur Allahu 
tha: *'0 Isa, line po te marr ty, po te ngris 
tek une, po te shpetoj prej (sherrit te) atyre 
qe nuk besuan. E ata qe te besuan ty, do 
t'i ngrise lart mbi ata qe nuk besuan deri 
ne diten e kijametit, pastaj vetem tek Une 
eshte kthimi juaj, e Une gjykoj mes jush 
per ate qe kundershtoheshit. 

56. Per sa u perket atyre qe nuk 
besuan, Une do t'i ndeshkoj me nje 
ndeshkim te ashper ne kete bote dhe ne 
boten tjeter, dhe ata nuk do te kene 
ndihmetare. 

57. E per sa u perket atyre qe besuan 
dhe bene vepra te mira, atyre u jape 
shperblim te plote. Allahu nuk i do te 
padrejtit. 

58. Keto qe po t'i lexojme ty (o i 
derguar) jane nga ajetet, jane nga Kur'ani 
i pa te meta (i rrezistueshem). 

59. Vertet, ^eshtja e Isait (te lindur pa 
baba) tek Allahu eshte sikurse ^eshtja e 
Ademit. Ate e krijoi Ai nga dheu, e pastaj 
atij i tha: **Behu!" ai u be. 

60. E verteta eshte (kjo) nga Zoti yt, e 
ti kurrsesi mos u ben nga ata qe dyshojne. 
61. E kush te kundershton ty ne 
^eshtjen e tij (Isait) pasi te eshte here e 
ditur e verteta, ti Thuaj: **Ejani i 
therrasim bijte tane dhe bijte tuaj, grate 
tona dhe grate tuaja, vete ne dhe vete ju, 
mandej sinqerisht te lutemi per mallkim, 
dhe mallkimin nga ana e AUahut ta 
hedhim kunder genjeshtareve. 



cilat ne ate kohe mbreteronin. Permendet se ate e lindi Merjemja, se ai ishte foshnje ne djep, 
se i thirri njerezit ne besim edhe kur ishte ne moshe, e te gjitha keto dokumentojne se ai ishte 
pejgamber dhe njeri, e jo zol. 

Merjemja eshte gruaja me e lavdishme ne pergjithesi nga grate e botes, ngase asnje grua ne 
bote nuk ka perjetuar nje lindje si ajo. 

Isai quhet edhe "fjale" ngase ishte i krijuar me deshiren e Zotit nepermjet fjales "kun" (behu). 

Fjala "Mesih eshte epitet i Isait e do te thote: i pa mekat, i bekuar. 

Te folurit e Isait si foshnje ne djep, perve? qe ishte mrekulli, kishte per qellim mbrojtjen e 
nderit te nenes nga shpifja qe i benin jehudite. 

Ketu jane permendur kater mrekulli te Isait: shpezet nga balta, sherimi i te verberve dhe te 
te semureve nga lekura, ngjaUja e te vdekureve dhe lajmerimi per ushqimin e ngrene dhe te deponuar. 

Isai i theret njerezit te besojne po ate Zot, te cilin e besonte edhe vete dhe u jepte te kuptojne 
se ai nuk ishte zot, ajo ishte rruge e gabuar, rruga e drejte eshte besimi ne nje Zot xh. sh. 



89 



SURETU ALI IMRAN 



62. S'ka dyshim, ky eshte lajm i 
vertete. Nuk ka asnje te adhuruar tjeter 
pos Allahut. Allahu eshte Ai, i 
plotfuqishmi, i vetedijshmi. 

63. E nese ata refuzojne (besimin e 
drejte), ata jane ngaterrestare, per te diet 
Allahu e di shume mire.'*' 

64. Thuaju (o i derguar): **0 ithtare 
te librit (Tevrat e Inxhil), ejani (te 
bashkohemi'') te nje fjale qe eshte e njejte 
(e drejte) mes nesh dhe mes jush: Te mos 
adhurojme, pos Allahut, te mos ia bejme 
Atij asnje send shok, te mos konsiderojme 
njeri-tjetrin zoter pos Allahut!" E ne 
qofte se ata refuzojne, ju thoni: 
''Deshmoni pra, se ne jemi myslimane 
(besuam nje Zot)!'' 

65 (madje thuaju): **0 ithtare te librit, 
pse po polemizoni me ne rreth Ibrahimit? 
E, nuk jane shpallur as Tevrati as Inxhili, 
vetem se pas tij?! A nuk e kuptoni 
(genjesh tren tuaj) ? ' ' 

66. Ja ju jeni ata qe polemizuat edhe 
per ate qe e dinit (per Isain) e perse 
polemizoni per ate qe s'keni kurrfare dije 
(per Ibrahimin)? Allahu e di te verteten 
e ju nuk dini. 

67. Ibrahimi nuk ka qene as jehudi as 
i krishtere, por ai ishte larg besimeve te 
kota, ishte mysliman dhe nuk ishte prej 
idhujtareve. 

68. Njerezit me me merite per t'u 
thirrur ne Ibrahimin, ishin ata qe e 
ndoqen ate (besimin e tij) dhe ky 
Pejgamber me ata qe besuan (ymeti i 
ketij). Allahu eshte mbrojtes i besimtareve. 






69. Nje grup nga ithtaret e librit kishin 
deshire t'u shpiejne ne mige te gabuar por 
ata nuk mashtrojne tjeter pos vetes se tyre, 
dhe nuk e verejne. 

70. O ithtare te librit, perse nuk i 
besoni ajetet (Kur'anin) e Allahut, e duke 
e ditur te verteten? 





* Ajetet e siperme folen per lindjen e Isait, per argumentet qe deshmuan qarte se ai ishte i 
derguar i Zotit. Mirepo, megjithate, shumica e beni israiliteve nuk e besuan, perkundrazi, ata 
vendosen ta mbysin, por Allahu e shpetoi prej sherrit te tyre, e ne vend te Isait ata e mbyten 
tradhtarin. Ne kaptinen: "En Nisae" ne ajetin 157 flitet per ate se nuk e mbyten Isain... 

Havarijjunet besimtaret e sinqert - zemerbardhet) ishin shoke te Isait, ashtu sif ishin sahabet 
e Pejgamberit tane. 

^eshtja e lindjes se Isait, nuk ishte me e jashtezakonshme se ajo e Ademit. Ky njemend u 
lind pa baba, por Ademi lindet pa asnjerin prind, prandaj thuhet se kane nje ngjashmeri ne krijim, 
per sa i perket manifestimit te fuqise se Zotit. 

Zoti xh. sh. i thote Pejgamberit: nese nuk te besojne per kete qe po te rrefej Une, thuaju ejani 
te tubohemi me tere familjet tona e te juajat ne nje vend dhe e lusim Zotin ta maJlkoje genjeshtarin. 
Pejgamberi u tha dhe doli me familjen e vet; me Hysejnin ngryk, Hasanin perdore, Fatimen pas 
tij, e Aliu pas. Mirepo kundershtaret nuk paten guxim te dalin, pse e dinin se ata vete ishin 
genjeshtare. Me ate rast u dokumentua se Muhammedi vertet ishte i derguar i Zotit, por ata nuk 
donin ta pranonin, e megjithate i iken mallkimit, por deshtuan keq. 



SURETU ALI IMRAN 



90 



g^imm^ 



'' aaisu ^ 



^U(i;;4JS;-«^^-ij i^Ai^f;. 



71. O ithtare te librit, perse, duke qene 
se ju e dini, te verteten e ngaterroni me 
genjeshtren dhe fshihni realitetin? 

72. Nje grup nga ithtaret e librit thane 
(ie veteve^: ''Besoni para dite ne ate qe u 
eshte shpallur atyre qe besuan (myslim- 
aneve), e pas dite mos e besoni, e ndoshta 
edhe ata (myslimanet), do te zbrapsen 



(nga besimi i tyre). 

73. Dhe (u thonin): Mos i besoni 
askujt perve^ atij qe eshte ne fene tuaj!" 
Thuaj (o i derguar): **I vetmi udhezim 
eshte udhezimi nga Allahu!" (u thoni te 
veteve mos besoni nga droja) Se po i jepet 
ndokujt (pejgamberlleku) sikurse u eshte 
dhene juve dhe (nga droja) se do t'ju 
paraqesin fakte (myslimanet) para Zotit 
tuaj (diten e gjykimit). Thuaju: **E tere 
e mira eshte ne duar te Allahut, Ai ia jep 
ate kujt te doje; Allahu eshte dhurues i 
gjere, i gjithdijshem". 

74. Ai ve^on me meshiren e vet (me 
pejgamberllek) ke te doje. AUahu eshte zot 
i miresise se madhe.* 

75. Nder ithtare te librit ka asish, qe 
po ia besove nje sasi te madhe (an), ai ta 
kthen ty ate, por ka te tiUe qe po ia besove 
nje dinare, ai nuk ta kthen ty ate, perve^ 
nese gjithnje i rri gati (ia kerkon pajada). 
Kete (e bejne) per arsye se ata thonin: "Ne 
nuk kemi kurrfare pergjegjesie ndaj 
(pasurise qe u marrim) te te paditureve 
(arabeve analfabete) . Pra duke e ditur 
te verteten, ata bejne genjeshter ndaj 
Allahut. 

76. Jo, (nuk eshte ashtu si thone ata) 
po kush e permbush emanetin e vet (eshte 
besnik) dhe ruhet nga mekatet, s'ka 
dyshim, Allahu i do ata qe ruhen. 

77. Ata qe per nje vlere te pakte e 
shesin besen e dhene Allahut, ndryshojne 
edhe zotimet e tyre, te tillet nuk kane pjese 
(meshire) ne boten tjeter, dhe ne diten e 
kijametit Allahu nuk u flet atyre, nuk i 
shikon ata dhe nuk i pastron (prej barres 
se gabimeve), ata kane nje denim te 
dhembshem. 



* Meqe Kur'ani solli argumente dhe asgjesoi idene mbi hyjnine e Isait, i thirri qe te dy grupet 
ithtare te librit qe edhe ata ta besojne Zotin nje, te jene te njejte dhe te barabarte me myslimanet, 
pra i thirri te orientohen ne besimin qe e praktikoi babai i pejgambereve Ibrahimi, besimin e paster 
vetem ne nje Zot te madheruar. 

Te dy grupet ithtare te librit, trilluan mendime, gjoja se Ibrahimi i takoi fese se tyre, jehude 
ose krishtere. Kur'ani vuri ne pah se Ibrahimi ishte pejgamber i hershem, ishte shume para Tevratit 
dhe para Inxhilit, e nuk ishte as i fese jehude as i fese krishtere, e as i asaj idhujtare, por ai ishte 
monoteist i vertete. 

Derisa trillimet e tyre rreth Ibrahimit nuk dhane kurrfare rezultati, ithtaret e librit, gjegjesisht, 
jehudite, u sollen me nje menyre tjeter t'i kundervihen Muhammedit dhe fese se Tij. Disa u thane 
te veteve: publikoni gjoja se keni pranuar fene islame, e pas pak kohe, sikurse nuk gjetet kurrfare 
kenaqesie ne te, refuzonie dhe braktisnie, ashtu qe te krijoni njefare hutie nder besimtare te dobet 
nga radhet e myslimaneve. Madje u thonin ithtareve te vet: mos i besoni askujt tjeter e te tregoni 



91 



SURETU ALI IMRAN 



78. Ne te vertete, nje grup prej tyre 
jane ata qe peshtjellojne gjuhet e tyre kur 
lexojne librin (per te deformuar kuptimin) 
ashtuqe ju te mendoni se ajo (shprehje) 
eshte nga libri, po ajo nuk eshte nga libri 
(i vertete), madje thone: **Kjo eshte nga 
Allahu'' Po ajo nuk eshte nga Allahu. Ata 
duke ditur thone genjeshtra per Allahun. 

79. S 'eshte e drejte as nuk i takoi asnje 
njeriu qe Vi kete dhene Allahu librin, 
urtesine dhe pejgamberllekun, e pastaj ai 
t'u thote njerezve: ''Behuni rob te mij 
(adhuromeni mua) e jo te Allahut!" por 
(ju thote): *'Behuni dijetare te mesimeve 
te Zotit, ngase u keni mesuar njerezve 
librin dhe e keni studiuar ate. 

80. Dhe as qe ju urdheron ai 
(pejgamberi) qe te adhuroni engjejte, as 
pejgamberet per zota. Valle, a ju urdheroi 
ai juve mosbesimin pasiqe ju jeni 
myslimane?'^ 

81. Perkujtoni (o ithtare te librit) kur 
Allahu mori zotimin e pejgambereve: nga 
ajo se juve ju dhashe liber e urtesi, ju pa 
tjeter do ta besoni dhe ndihmoni 
pejgamberin qe vjen pas juve, e qe 
verteton ate qe ju keni prane veti. Tha 
(Allahu): ''A pranuat, a e moret siper 
obligimin Tim?'' Ata thane: ''Ne e 
pranuam!" Tha (Allahu): ''Deshmoni 
pra, edhe Une deshmoj bashke me ju!" 

82. E kush shkel kete (zotim) pas kesaj, 
ata jane jashte respektit ndaj Allahut. 



s? ^^Mm g 



(mm 



-J\ OdJi»^>J>4^<jij 













^^X^'{3<^'j!^'ji\^'^^H% 



83. A mos kerkojne ata (ithtaret e 
librit) U, pos fese se shpallur nga Allahu? 
E Atij i eshte dorezuar gjithe 9'ka ne qiej 
e ne toke, me dashje e pa dashje dhe tek 
Ai kthehen. 



se ?ka shkruan Tevrati per Muhammedin, sepse nese tregohet e verteta, pejgamberlleku po kalon te Muhammedi, 
te arabet, e nuk po mbetet te ne, ne anen tjeter, myslimanet do te na mundin me argumente para Zotit ne 
diten e kijametit, pse ne po e fshehim realitetin. 

Zoti i thote Muhammedit qe te mos ngushtohet per trillimet e tilla, sepse Ai shpie ne rruge te drejte ata 
qe do dhe e dergon pejgamber ke te doje. 

* Ne keto ajete Allahu na tregon per disa vese te posagme te nje pjese te jehudive, si ne pikepamje te tradhtise 
se tyre ne lemin e pasurise, ashtu edhe ne lemin e fese. 

Duke konsideruar veten si popull te previligjuar, pasurine e te tjereve, e posagerisht te atyre qe nuk kishin 
pasur me pare liber, sig ishin arabet, e konsideronin te tyre dhe nuk e ndienin veten te obhguar t'ua kthenin 
atyre qe ua kishin marre si amanet. Pejgamberi ka thene: **Po genjejne keta armiq te Allahut, s'ka asgje nga 
koha e injorances qe nuk eshte nen keto dy kembet e mia, me perjashtim te amanetit, ai duhet kthyer te te 
zotit, i mire qofte ai (i zoti) ose i keq!"Me kete kuptohet se amaneti nuk ka pasur ndryshim. 

Per sa i perket tradhtise se tyre ne fe, ata kur lexonin Tevratin, perdredhnin gjuhet e tyre duke thene fjale 
te tjera qe ishin kunder fese islame, e thonin se jane thenie te librit te shenjte. Pra benin shpifje edhe kunder Zotit. 

Arabet idhujtare adhuronin edhe engjejte, jehudite adhuronin Uzejrin, e disa te krishtere Isain. Kete rruge 
te tyre te gabuar, Kur'ani e sqaroi duke u thene se asnje pejgamber nuk ka kerkuar nga populli, e as qe ka 
lejuar te adhurohet ai ne vend te Zotit. Prandaj, perulja, sexhdeja nuk eshte e lejuar ndaj askujt tjeter perve? 
ndaj Zotit. 



SURETU ALI IMRAN 



92 




f^vi^*3/\t j llJij^iliS.^'^^^- J5 






— . ^^ 



84. Thuaj: **Ne i kemi besuar Allahut, 
edhe asaj qe na u zbrit neve edhe asaj qe 
i eshte zbritur Ibrahimit, Ismailit, Is- 
hakut, Jakubit dhe pasardhesve. Edhe asaj 
qe i eshte dhene Musait dhe Isait, edhe 
asaj qe u eshte zbritur te gjithe 
pejgambereve nga Zoti i tyre. Ne nuk 
bejme kurrfare dallimi ne mes tyre dhe ne 
vetem Atij i jemi dorezuar. 

85. E, kush kerkon f€ tjeter perve^ fese 



islame, atij kurrsesi nuk i pranohet dhe ai 
ne boten tjeter eshte nga te deshpruarit. 

86. E, si ta udhezoje Allahu nje popull 
qe pas besimit te tyre u bene pabesimtare 
dhe pasi deshmoi se i derguari eshte i 
vertete, dhe pasi t'ju kene ardhur atyre 
argumente te qarta? Allahu nuk i 
mundeson udhezimin e Vet popullit 
zullumqare. 

87. Ndeshkimi i te tilleve eshte: 
mallkimi nga Allahu, nga engjejt dhe nga 
gjithe njerezimi tok. 

88. Ata pergjithmone jane ne te (ne 
zjarr)y atyre as nuk ju lehtesohet denimi 
dhe as nuk u jepet afat. 

89. Perve^ atyre qe pas asaj u penduan 
dhe u permiresuan. Vertet, Allahu shume 
fale dhe meshiron. 

90. Ata, te cilet pas besimit te tyre u 
bene pabesimtare, e pastaj edhe e shtuan 
mosbesimin, atyre kurrsesi nuk u 
pranohet pendimi. Te tillet jane mu ata 
te humburit. 

91. Ata qe nuk besuan dhe vdiqen si 
mosbesimtare, asnjerit prej tyre nuk do t'u 
pranohet per kompensim, qofte edhe plote 
faqen e dheut ari. Ata i pret nje denim i 
dhembshem dhe per ta nuk ka 
ndihmetare."^ 



* Allahu vertetoi se ka marre zotimin prej te gjithe pejgambereve se do t'i besonin Muhammedit 
sikur ta arrinin me jete, se do te jene ithtare dhe ndihmetare te tij. Derisa prej pejgambereve eshte 
marre zotimi qe ta besojne dhe ta lajmerojne ardhjen e tij, edhe ithtaret e tyre ithtaret e librit, 
jane te obliguar ta besojne, e jo ta pergenjeshtrojne. Perpjekjet e tyre per ta ndryshuar ose per 
ta nderruar ndonje pjese te librit te shenjte ishin te kota. 

Besimi ndaj te gjithe pejgambereve eshte kusht per te qene besim i drejte, i vertete dhe i pranishem 
te Zoti. 

Tek Allahu nuk eshte i pranishem asnje besim tjeter perveg ketij islam, ngase Ai nuk shpalli 
fe tjeter. Te gjithe pejgamberet paten po kete besim. Ky eshte besim edhe i ?do qenie a sendi 
ne bote. Pendimi dhe permiresimi i gjendjes ne te mire eshte i pranishem te Zoti xh. sh. 



93 



SURETU ALI IMRAN 



92. Kurre nuk do ta arrini sinqeritetin 
e plote me besim (as kenaqesine e lumtur 
ne xhennet) derisa te mos e jepni me te 
dhembshmen (me te dashuren) e pasurise 
suaj. ^kado qe jepni (per Zotin), Allahu 
ate e di. 

93. I tere ushqimi ishte i lejuar per 
bijte e israilit, perve? atij qe Israili (Jakubi) 
para se te zbriste Tevrati, ia ndaloi 
vetvetes. Thuaju: ''Sillnie pra Tevratin dhe 
lexonie ate, nese jeni te vertete (ne gka 
thoni)? 

94. Ai qe edhe pas kesaj shpif 
genjeshtra kunder Allahut, ata vertet jane 
mizore. 

95. Thuaj: Allahu e tha te verteten, pra 
ndiqne fene e paster te Ibrahimit, sepse ai 
nuk u takonte idhujtareve. 

96. Shtepia (xhamia) e pare e ndertuar 
per njerez, eshte ajo qe u ngrit ne Beke 
(Meke)j e dobishme udherefyese per 
mbare njerezimin. 

97. Aty ka shenja te qarta: vendi i 
Ibrahimit, dhe kush hyn ne te, ai eshte i 
sigurt. Per hire te Allahut, vizita e shtepise 
(Qabes) eshte obligim per ate qe ka 
mundesi udhetimi te ajo, e kush nuk e 
beson (ai nuke viziton); Allahu nuk eshte 
i nevojshem per (ibadetin qe e bejne) 
njerezit.* 

98. Thuaj: **0 ithtare te librit, perse 
i mohoni ajetet (argumentet) e Allahut? 
E Allahu mbikeqyr ate qe ju veproni. 

99. Thuaj: **0 ithtare te librit, perse 
e pengoni ate qe beson nga rruga e 
Allahut, duke u angazhuar qe ta paraqitni 
ate te shtrember, ndersa vete ju, jeni 



f j^li^ '"j^i^'^JiM: ^'^ 



(JTjii (j*|\jJO ^i-s^j CUb J j\ <S^ ^ cSj^^ ot ^ ^^-? 



?^;fe^ 



^T 



deshmues se eshte e vertete! Veprimi juaj 
nuk mund tM shmanget mbikeqyrjes se 
Allahut. 

100. O ju qe besuat, ne qofte se ju i 
bindeni nje grupi te atyre qe iu eshte dhene 
libri, ata, pas besimit tuaj, do t'ju kthejne 
ne mosbesimtare. 



* Pasi u vertetua se pdo orvatje tjeter per ta shpetuar njeriu vetveten ne boten e perjetshme, 
pos besimit te drejte islam, eshte e kote, Kur'ani udhezon besimtaret qe te jene shume te sinqert 
dhe kur eshte nevoja per ta ndihmuar rrugen e Zotit, mos t'u dhembset asgje, sepse duke e dhene 
pasurine me te dashur, ata shprehin ndjenjen e sinqeritetit, shperbhm i te ciht eshte xhenneti. 

Per shkak te keqperdorimit te te mirave te Zotit, per kokefortesine dhe sjelljen arrogante te 
beni israiliteve, Zoti, si mase ndeshkimi kunder tyre, ua ndciloi disa nga ushqimet e lejuara. Jehudite 
e kohes se Muhammedit thonin se ndalesa e atyre ushqimeve nuk ishte si mase ndeshkimi, por 
ishte e kahershme, mase prej se ka zbritur Tevrati. Sipas Kur'anit, ne Tevrat ishte shenuar vetem 
ai ushqim, te cilin Jakubi ia kishte ndaiuar vetvetes (mishi dhe qumeshti i deves) e jo edhe ndalesat 
e tjera, te cilat ishin si pasoje e ndeshkimit. Per ta vertetuar realitetin, Pejgamberi kerkoi prej 
tyre t'ia sjellin Tevratin, por jehudite i iken te vertetes, andaj nuk ia soilen, por mbeten te 
demoralizuar, ngase u kuptua genjeshtra e tyre. 

Me fjaien "Israilu" nenkuptohet Jakubi a.s. 

E para faltore ne fytyren e tokes e ndertuar per njerez eshte Qabja. Ibrahimi i ngriti themelet 
e saj. Derisa thuhet: per njerez, e njerez pati edhe para Ibrahimit, atehere ky vetem i vazhdoi 
themelet. 



SURETU ALI IMRAN 



94 







-IT 



J^ 



101. Si ben te mos besoni, kur juve jane 
duke iu lexuar {duke iu shpallur) ajetet e 
Allahut dhe kur ne mesin tuaj gjendet i 
derguari i Tij? E kush i permbahet fese 
se Allahut, ai pa dyshim eshte i udhezuar 
ne rrugen e drejte. 



102. O ju qe besuat, kinie frike 
Allahun me nje sinqeritet te vertete dhe 
mos vdisni, pos vetem duke qene 
myslimane (besimtare)! 

103. Dhe kapuni qe te gjithe ju per 
litarin (fene dhe Kur'anin) e Allahut, e 
mos u per^ani! Perkujtonie nimetin e 
Allahut ndaj jush, kur ju (para se ta 
pranonit fene islame) ishit te armiqesuar, 
e Ai bashkoi zemrat tuaja dhe ashtu me 
dhuntine e Tij aguat te jeni vellezer. Madje 
ishit ne buze te gremines se xhehenemit, 
e Ai ju shpetoi prej tij. Po keshtu Allahu 
ua sqaron juve argumetet e veta qe ju te 
gjeni te verteten e lumtur.* 

104. Nga ju le te jete nje grup qe therret 
ne ate qe eshte e dobishme, urdheron per 
pune te mbara dhe ndalon nga e keqja. Te 
tille jane ata te shpetuarit. 

105. E mos u beni si ata qe u ndane 
dhe u per^ane pasi u paten zbritur 
argumentet. Ata do te pesojne nje denim 
te madh. 

106. Ne diten kur ka fytyra qe 
zbardhen dhe ka fytyra qe nxihen. E per 
sa u perket atyre qe fytyrat u jane nxire 
(u thuhet): **A edhe pas besimit tuaj u bete 
pabesimtare? Vuanie pra, denimin per 
shkak se ishit qe nuk besojshit!" 

107. Ndersa atyre qe fytyrat e tyre u 
jane zbardhur, ata jane ne meshiren 
(xhennetin) e Allahut dhe aty jane 
pergjithmone. 

108. Ja, keto qe po t'i lexojme ty jane 
argumentet e sakta te Allahut. E Allahu 
nuk eshte ai qe e do padrejtesine per 
njerez. 



Vende te rendesishme aty, perve? vendit te Ibrahimit jane: Zemzem, Hatime, Haxheri esved, 
Safa, Merve si dhe siguria e paqa qe jane karakteristike per Qaben dhe rrethin e saj - haremin. 

"Bekke" ndoshta eshte quajtur vete vendi i Qabes, e Mekke qyteti, ose anasjelltas. 

Ne keto ajete sqarohen, e njekohesisht edhe refuzohen dy perpjekje te ithtareve te librit me 
te cilat donin ta venin ne dyshim qendrimin e Muhammedit: 

- thua se e ndjek fene e Ibrahimit, e ne te vertete, ti e kundershton, perse e ben te lejuar mishin 
dhe qumeshtin e deves qe per Ibrahimin ka qene haram - kete e sqaron ajeti 93. 

- Xhamia Aksa - Bejtul mukaddesi ishte e para faltore, pejgamberet u falen kah ajo, e ti e 
le ate e u ktheve kah Qabja, e madje thua se jam vertetues i mesimeve te pejgambereve te meparshem. 
Edhe kete e sqaron ajeti 96. 

* Ne keto disa ajete Kur*ani u drejtohet ithtareve te librit duke u dhene te kuptojne se perpjekjet 
e tyre per te shkaktuar dyshim ne te vertetat e fese se shpallur prej Zotit, jane te kota dhe se devijimet 
qe perpiqen t*i bejne ne librat e shenjta, nuk mund t*i shmangen dijes se Zotit. 

U drejtohet edhe besimtareve myslimane ngase ne Medinen e atehershme fiset me te medha 
dhe me te njohura ishin Evs dhe Hazrexh. Para se e kishin pranuar fene islame, gjithnje kishin 
qene te gjakesuar ndermjet vete. Me pranimin e fese islame, Pejgamberi arriti t*i bashkoje dhe 
t*i vellazeroje ndermjet vete. Mirepo, derisa keta thuajse benin fuqine kryesore te bashkesise islame 



95 



SURETU ALI IMRAN 



109. Te Allahut jane 9'ka ne qiej dhe 
9'ka ne toke dhe vetem te Allahu kthehen 
^eshtjet. 

110. Ju jeni populli me i dobishem, i 
ardhur per te* miren e njerezve, te 
urdheroni per mire, te ndaloni nga veprat 
e keqia dhe te besoni Allahun. E sikur 
ithtaret e librit te besonin drejt, do te ishte 
shume me mire per ta. Disa prej tyre jane 
besimtare, po shumica e tyre jane larg 
rruges se Zotit. 

111. Ata kurrsesi nuk mund t'ju sjellin 
ndonje dem juve, perve^ ndonje 
shqetesimi, po edhe ne ju luftofshin, ata 
do te zmbrapsen prej jush. Mandej ata 
nuk jane te ndihmuar. 

112. Atyre Oe^u^^Ve) u eshte vene 
njolle e nen^mimit kudo qe te gjenden, 
vetem nese kapen per litarin (fene) e 
Allahut dhe kthehen ne besen e njerezve 
(te myslimaneve)^ ata kane shkaktuar 
kunder vetes perbuzje nga Allahu, andaj 
atyre u eshte shtruar shtypja e mjerimi. 
Kete per shkak se ata i mohonin 
argumentet e Allahut, i mbytnin mizorisht 
pejgamberet dhe per shkak se 
kundershtonin (udhezimet e Zotit) dhe 
tejkalonin (gdo norme njerezore)* 

113. Ata (ithtaret e librit) nuk jane te 
njejte. Nga ithtaret e librit ka qe jane ne 
rruge te drejte, gjate nates lexojne ajetet 
e Allahut duke u lutur. 

114. I besojne Allahut dhe dites se 
gjykimit, keshillojne per te mire dhe 
largojne nga te keqiat, perpiqen per pune 



i^iM^i^r^:/£^^^^^ ^P 



^\iS\;^\c4C ojlH^^tlJiilil ^J^\^\j^ 



M 



te dobishme, edhe ata jane prej te mireve. 
115. E (faredo te mire qe bejne, ajo 
nuk u mohohet. Allahu i di shume mire 
te devotshmit. 



ne Medine, jehudite i mundoi bashkimi i tyre, andaj u perpoqen t*i perpajne dhe ne nje rast luhaten 
marredheniet ndermjet tyre, por Pejgamberi me te shpejte arriti t*i menjanoje intrigat e jehudive 
dhe te vendose unitetin ne mesin e tyre. Kur*ani u terhoq verejtjen myslimaneve qe te jene te 
vetdijshem per rrezikun qe mund t*ua sjellin armiqte, nese u vene veshin e bindjes intrigave te tyre. 

* Dijetaret dhe njerezit autoritative jane te obliguar nga Zoti ta udheheqin masen ne rruge 
te drejte, ta keshillojne per pune e sjellje te mira dhe ta pengojne prej te keqiave. Myslimanet 
nuk guxojne te ndahen ne grupe e te per^ahen as ne ^eshtje te fese e as te jetes si? bene ithtaret 
e librit. Pejgamberi ka thene: **Kush largohet prej bashkesise vetem sa nje pellembe, atij i hiqet 
prej qafe kresha (simboli) Islam!" 

Zbardhja ose nxirja e fytyrave do te jete ne diten e kijametit. Kur u prezentohen njerezve veprat 
e tyre, nga gezimi per vepra te mira atyre u shndrisin fytyrat, ndersa nga deshprimi per veprat 
e keqia, u nxihen. 

Ymeti i Muhammedit eshte ymeti me i dobishem per mbare njerezine, sepse eshte i obliguar 
te mbaje drejtesine si ne peshtjet e jetes materiale e fizike, ashtu edhe ne jeten shpirterore Nuk 
favorizon asnjeren ne dem te tjetres, sip eshte vepruar te popujt e meparshem. Eshte ymeti me 
i mire ngase Pejgamberi i tij eshte meshire per tere boten. 

Per shkak te sjelljeve te shemtuara, Allahu i ka denuar jehudite te jene te nenshtruar, te 



SURETU ALl IMRAN 



96 



Ol^li^ M 



mm 






"? m?m^^ 




^^> 



116. S'ka dyshim se atyre qe nuk 
besuan, nuk do t'u bejne dobi ndaj 
(denimit te) Allahut as pasuria e as femijet 
e tyre. Ata jane banues te zjarrit dhe aty 
jane pergjithmone. 

117. Shembulli i asaj qe ata e japin ne 
kete jete (per t*u lavderuar e permendur) 
eshte si i nje ere me bresher qe godet dhe 
shkaterron te mbjellat e nje populli qe e 



ka leshuar rrugen ne dem te vetes. Allahu 
nuk u beri zullum atyre, por ata ishin qe 
i bene te padrejte vetes se vet. 

118. O ju qe besuat, mos i zini per miq 
te ngushte te tjeret jashte mesit tuaj, ata 
nuk pushojne se vepruari ne dem tuajin, 
u deshirojne (ka u mundon juve. Urrejtja 
kunder jush duket nga gojet e tyre, por 
ajo qe fshehin ne gjoksat e tyre, eshte edhe 
me e madhe. Ne pra, u kemi sqaruar faktet 
nese ju i kuptoni. 

119. Ja, ju (myslimane) jeni qe i doni 
ata, e ata nuk u duan juve. Madje ju i 
besoni librat ne teresi (tegjitha shpalljet), 
e kur u takojne juve thone: ''Ne kemi 
besuar!" e kur ve^ohen, ata nga mllefi 
kunder jush grisin majet e gishtrinjve. 
Thuaju: ''Vdisni me ate mllef tuajin!" 
Allahu i di shume mire se (ka mbajne (te 
fshehtat) zemrat e tyre. 

120. Nese ju perjetoni ndonje te mire, 
ata i deshpron ajo, e nese u godet ndonje 
e keqe, ata gezohen per ate. Po, ne qofte 
se ju behi te durueshem dhe ruheni 
(mekateve) , dinakeria e tyre nuk do te 
mund t'u demtoje aspak. Eshte e sigurt 
se Allahu e ka ne dore ate qe punojne ata.* 

121. Perkujto (O i derguar) kur dole 
nga familja jote qe t'ua percaktosh 
besimtareve vendet per lufte, e Allahu 
eshte qe degjon (fjalet) dhe qe kupton 
(qellimet). 



poshteruar e te shtypur edhe ne kete jete. E, derisa Allahu i ka perbuzur, ata jane te perbuzur 
edhe prej njerezve te botes. 

* Ithtaret e librit nuk ishin njesoj; disa prej tyre nuk u larguan prej rruges se drejte, besuan 
Zotin nje, shpalljet, te derguarit, diten e gjykimit dhe jeten e tyre e orientuan sipas shpalljes dhe 
pejgamberit te fundit. Allahu nuk i humb mundin askujt, por veprat qe kryhen sa per sy e faqe, 
e jo per hire te Zotit, ato jane te gjykuara te shkaterrohen porsi te mbjellat e nje populli, i cili 
ka leshuar rrugen, te cilat i shkaterron bresheri si mase ndeshkuese kunder fajit te tyre. 

Myslimaneve u terhiqet verejtja qe kurrsesi te mos mashtrohen e te miqesohen me tradhtaret, 
sepse ata kurre nuk ua deshirojne te miren. 



97 



SURETU ALI IMRAN 



122. Kur dy grupe prej jush gati u 
treguan te dobeta, po Allahu ishte qe u 
ndihmoi atyre (qe te mos largoheshin), 
andaj besimtaret le t'i mbeshteten vetem 
Allahut.* 

123. Allahu u ndihinoi juve ne Bedr 
kur ju ishit pak ne numer, e per te qene 
mirenjohes, keni frike nga Zoti. 

124. Kur ti u thoshe besimtareve: ''A 
nuk eshte mjaft per ju qe Zoti juaj t'ju 
vazhdoje ndihmen me tre mije engjejt e 
zbritur.?" 

125. Po, nese jeni te qendrueshem e te 
matur, e ata (armiqte) t'ju vine tash ne 
kete moment, Zoti juaj ua vazhdon juve 
ndihmen me pese mije prej engjejve te 
ushtruar (per lufte) ose te shenuar. 

126. E ate (ndihme) Allahu nuk e beri 
per tjeter por vetem per t'ju gezuar dhe 
me te te qetesoje zemrat tuaja, pemdryshe 
ndihma vjen vetem prej Allahut, 
ngadhenjyesit, te urtit. 

127. (u ndihmoi) Qe ta kepuse nje 
grup nga ata qe nuk besuan (duke i 
mbytur a zene rober), ose per t'i 
demoralizuar dhe ashtu te kthehen te 
deshpruar. 

128. Ty nuk te takon asgje rreth 
(eshtjes se a do t'u pranoje Ai pendimin 
apo do t'i denoje ata, ne te vertete ata jane 
zullumqare. 

129. Vetem e Allahut eshte gjith 9'ka 
ne qiej e ne toke, Ai i fal atij qe do dhe 
Ai denon ate qe do. Allahu eshte 
mekatfales, meshirues. 

130. O ju te cilet besuat, mos e hani 



m ^m\m m 



mm 



-^ 



^ JaJ ^ iii^;'J^lAi^-^?jn^-^ 

'^o^.:^^-3Vi 4iij o>;uii\ 4C; Aj $ 



1^^^E^[^J 



kamaten qe po e shumefishoni dhe kini 
frike (denimin e) Allahut ashtuqe te gjeni 
shpetim. 

131. Dhe ruajuni zjarrit qe eshte 
pergatitur per pabesimtaret. 

132. E bindjuni Allahut dhe te 
derguarit, ashtuqe te meshiroheni. 



* Lufta qe u permend ne keto ajete ishte ajo ne "Uhud" qe ndodhi ne vitin e trete te Hixhres 
dhe rreth gjashtedhjete ajete ne vazhdim, bejne fjale per ate lufte. 

Uhud quhet nje koder rreth pese kilometra larg Medines. Pas disfates qe nje vit me pare paten 
idhujtaret ne Bedr, vendosen qe ate vit te hakmerren kunder mysHmaneve. Tre mije idhujtare, 
te udhehequr ne krye me Ebu Sufjanin, u vendosen ne Uhud. Myshmanet ishin njemije kur dolen 
prej Medines, mirepo meqe treqind tradhtare ne krye me Ibni Ubejin kthehen, mbeten shtate qind. 
U luhaten edhe dy grupe te tjera, Benu Seleme e fisit Hazrexh dhe Benu Harith e fisit Evs, po 
ata nuk u kthyen. 

Ne mesin e ketyre ajeteve vijuese flitet edhe per ndihmen e Zotit qe u pat dhuruar mysHmaneve 
ne Bedr, ashtu qe te perkujtojne te mirat. 

Edhe me pare Zoti u pat terhequr verejtjen myslimaneve per rrezikun qe u kanoset prej 
hipokriteve, e ne kete lufte ai rrezik shprehet ne menyre praktike, ngase perve? munafikeve, gati 
u kthyen edhe dy grupe te besimtareve. Me gjeresisht per kete dhe lufterat e tjera flet historia. 



SURETU ALI IMRAN 



98 



i^-mm 



mm 



ovj JS23\ iJa^O 60j2^ \j>_;Jaj\3 (Jf j"^ ^ ^ 'AA^ 
M owilii3\C^N 4ii\j ^» JL^ po^ J^ J \>:-«U 



133. Dhe ngutuni (me pune qe 
meritoni) ne falje mekatesh nga Zoti juaj 
dhe per ne nje xhennet, gjeresia e te cilit 
eshte si gjeresia e qiejve dhe e tokes, i 
pergatitur per te devotshmit. 

134. Te cilet japin kur jane shlire edhe 



kur jane ne veshtiresi dhe qe e frenojne 
mllefin, qe u falin (te keqen) njerezve, e 
Allahu i do bamiresit. 

135. Edhe ata te cilet kur bejne ndonje 
(mekat) te shemtuar ose i bejne zullum 
vetes se tyre, e permendin Allahun dhe 
kerkojne falje per mekatet e tyre - e kush 
i fale mekatet perve^ Allahut? - dhe qe 
duke e ditur, nuk vazhdojne ne ate qe kane 
punuar (ne te keqen). 

136. Shperbliml i te tilleve eshte faija 
nga Zoti i tyre dhe xhennetet neper te cilet 
rrjedhin lumenj e aty do te rrijne 
pergjithmone. Sa i mire eshte shperblimi 
i atyre qe punojne.* 

137. Perpara jush kane kaluar popujt 
ndaj te cileve jane zbatuar ligjet, ndaj, 
udhetoni neper toke dhe shikoni si qe 
perfundimi i atyre qe pergenjeshtruan. 

138. Ky (Kur'ani) eshte sqarim per 
njerezit, eshte udhezim dhe keshille per te 
devotshmit. 

139. E mos u dobesoni (fizikisht) dhe 
mos u deshproni (shpirterisht) derisa ju 
jeni me te lartit, po qe se jeni besimtare 
te sinqert. 

140. Ne qofte se juve u preku (ka u 
dhemb (ne Uhud), edhe ate popull 
(armikun) e pat prekur dhembje si kjo e 
juaja (ne Bedr). Ne, keto dite i nderrojme 
(u japim ne perdorim) mes njerezve per 
t'u ditur tek Allahu ata qe besuan dhe per 
t'i zgjedhur disa prej jush per deshmore 
(ose deshmues), Allahu nuk i do 
zuUumqaret. 



* Ne luften e Bedrit Allahu u ndihmoi besimtareve, edhe pse ishin me pak ne numer ata fituan. 
Ndihma e Zotit ishte duke i udhezuar qe te jene te qendrueshem, te jene te ruajtur prej gabimeve, 
e edhe duke u derguar melek per t'i forcuar e stabilizuar ne moralin e tyre luftarak. 

Ndihma e Zotit eshte e kushtezuar ashtu qe besimtaret duhet te jene respektues te urdherave 
te Zotit dhe te keshillave te Pejgamberit. E derisa ne luften e Uhudit nuk u perfilj porosia e 
Pejgamberit nga nje grup i ushtrise se besimtareve, e as komanduesit te tyre, si rrjedhim i 
mosperfilljes se porosise, myslimanet paten shume viktima. Ndryshimi i gjendjes mes luftes ne 
Bedr dhe luftes ne Uhud, ishte urtesi e larte e Zotit, andaj Muhammedit i thuhet se nuk eshte 
pune e juaj, eshte vetem e Allahut, pronarit te qiejve e te tokes. 

Myslimanet jane te porositur qe te mos lakmojne pas pasurise, sikur qe lakmoi ai grup i ushtrise 
islame ne Uhud. Lufta ne fillim ishte ne duar te myslimaneve, mirepo, kur pane se armiku u thye, 
ata u versulen pas prese se luftes duke e thyer keshillen e Pejgamberit, andaj edhe pesuan disfate. 
Prandaj, edhe kur nuk jane ne lufte, myslimanet nuk duhet te lakmojne e te ngarkojne te varferit 
me kamata per fdo afatizim te borxhit. Kamata eshte e ndaluar, e besimtaret porositen te jene 
doredhenes per gdo here, te mos hakmirren por t'ua falin fajin te tjereve, te perkujtojne Allahun 
dhe te pendohen e te kerkojne falje per mekatet e bera, te mos vazhdojne vepren per te cilen e 
dine se eshte e keqe, dhe, ashtu ta fitojne kenaqesine e Zotit qe eshte shperblimi me xhennet. 



99 



SURETU ALI IMRAN 



141. Dhe qe Allahu t'i pastroje 
besimtaret, ndersa gradualisht t'i 
shkaterroje mosbesimtaret. 

142. A mos menduat ju se do te hyni 
ne xhennet e Allahu pa i ditur (pa u 
vertetua nepraktike) se cilet prej jush kane 
luftuar, dhe pa u ditur cilet prej jush ishin 
te durueshem. 

143. Ju ishit ata qe deshironit vdekjen 
para se te ballafaqoheshit me te. Ja pra, 
ate e pate dhe e shikuat me syte tuaj. 

144. Muhammedi nuk eshte tjeter 
vetem se i derguar. Edhe perpara tij pati 
te derguar (qe vdiqen ose u vrane). E nese 
ai vdes ose mbytet, a do te ktheheshit ju 
prapa (nga feja ose nga lufta)? E kushdo 
qe kthehet prapa, ai nuk i ben dem 
Allahut as pak, kurse Allahu do t'i 
shperbleje mirenjohesit. 

145. Askush nuk vdes pa vullnetin dhe 
lejen e Allahut. Ai eshte shenim i afatit 
te caktuar. E kush e deshiron shperblimin 
e kesaj bote, Ne Atij ia japim, e kush e 
deshiron shperblimin e botes tjeter, edhe 
atij do t'ia japim ate, kurse mirenjohesit 
Ne do t'i shperblejme. 

146. E sa pejgambere pati qe se bashku 
me te luftuan turma te medha besimtaresh 
dhe per ate qe i goditi ne migen e Allahut, 
ata nuk u dobesuan dhe as nuk u perulen. 
Allahu i do durimtaret. 

147. Fjala e tyre nuk ishte tjeter pos 
vetem te thonin: ''Zoti yne, na i fale 



^ ^mm m 



mm 




o^o>J\ o>-j ^ -^3 ^3 cyaAVJ 'i^j |>^^ 






mekatet tona dhe leshimet ne punet tona 
dhe na forco ne vendet tona (ne lufte), e 
ndihmona kunder popullit jobesimtar!'' 
148. Ndaj Allahu ua dha atyre 
shperblimin e kesaj bote dhe shperblimin 
me te mire te botes tjeter; Allahu i do 
punemiret."^ 



♦ Kur*ani i cili eshte sqarues i se vertetes per te gjithe njerezit, eshte keshillues e perkujtues 
per besimtaret, e parashtron goditjen qe e pesuan besimtaret ne Uhud si ngjarje te zakonshme 
ne ligjet e Zotit, pse edhe armiku i tyre nje vit me pare, pesoi nje aso goditje. 

Derisa grupi qe ishte ne roje, nuk ju permbajt mesimeve dhe porosive te Pejgamberit, u 
manifestua drejtesia e ligjeve te Zotit, te cilat mbreterojne nder njerez, andaj edhe thuhet se situata 
kalon prej nje dore ne doren tjeter, kuptohet sipas pergatitjes dhe fuqise. 

Ndihma e Zotit nuk u manifestua, sepse ngjarja zhvillohoj ndermjet dy grupeve te njerezve, 
e jo ndermjet besimtareve dhe idhujtarve, sepse ata qe e thyen urdherin e Pejgamberit, nuk 
numeroheshin si besimtare te kulluar. Megjithate Kur*ani i keshillon besimtaret te jene krenare, 
sepse nje goditje te tille, e edhe me te rendg e perjetoi edhe armiku ne Bedr. Urtesia e Zotit ishte 
qe ne ate lufte te sprovohen e te dihen besimtaret e sinqert, te shperblehen disa me graden deshmor 
(shehid) dhe t*u sherbeje besimtareve si pervoje ne te ardhmen. 



SURETU ALI IMRAN 



100 



Ol^lj^ 



I mm 










149. O besimtare, nese u nenshtroheni 
jobesimtareve, ata ju kthejne prapa aty ku 
ishit (he kufr) dhe atehere do te jeni te 
humbur. 

150. Sepse vetem AUahu eshte 
ndihmetar juaji dhe Ai eshte me i miri 
ndihmes. 

151. Ne do te mbjellim friken ne 
zemrat e atyre qe nuk besuan sepse ata 
Allahut i trillojne e i mveshin zota te tjere, 
duke mos pasur per te kurrfare fakti, ndaj 
vendbanimi i tyre do te jete xhehenemi. 
Sa i shemtuar eshte vendi i mizoreve. 



152. AUahu permbushi premtimin e 
vet ndaj jush, ngase me vuUnetin e Tij i 
korret ata (me shpata) deri kur u dobesuat 
dhe u per^ate ndermjet vete, ne ^eshtjen 
e vendit (qe u pat caktuar Pejgamberi) dhe 
pasi verejtet ate qe e deshironit (prene e 
luftes), e atehere kundershtuat (urdherin 
e Pejgamberit). Pati prej jush qe e deshen 
kete jete (ata qe u nguten pas prese) e pati 
prej jush qe e deshten boten tjeter. Pastaj 
per t'ju sprovuar u zmbrapi juve nga ata. 
Po Allahu u fali juve; AUahu eshte 
dhurues i madh ndaj besimtareve. 

153. Dhe kur largoheshit e nuk 
perfUlshit as njeri-tjetrin, ndersa i derguari 
ju therriste mbrapa. Atehere u goditi me 
deshprim per deshprim (qe i shkaktuat 
Pejgamberit), ashtu qe te mos pikeUoheni 
per ate qe u shpetoi (preja e luftes) e as 
per ate qe u goditi. AUahu eshte i njohur 
hoUesisht me ate qe veproni. 



Ne vlimin e luftes plagoset pak edhe vete Pejgamberi, e armiku shfrytezon rastin dhe hap 
propaganden se u vra Muhammedi, ashtu qe disa besimtare u hutuan. Zoti i porosit besimtaret, 
se, edhe nese mbytet e vdes Pejgamberi, ata duhet ta vazhdojne luften ne rrugen e Tij. Ashtu 
bene besimtaret e meparshem me pejgamberet e tyre ne raste te tilla, sepse vdekja eshte e caktuar 
ne afatin e vet, ajo nuk vjen as me pare, as me vone. 



101 



SURETU ALI IMRAN 



154. Mandej, pas asaj tronditjeje te 
rende, Ai u leshoi sa per qetesim, nje kotje 
(gjumi te lehte) qe i kaploi nje grup prej 
jush, kurse nje grup i kishte preokupuar 
vetem ^eshtja e vetvetes. Ata formuan 
bindje te padrejte ndaj Allahut, bindje 
injorante, e thonin: **Ne nuk kemi ne dore 
asgje nga kjo ?eshtje!" Thuaj: **E tere 
^eshtja eshte vetem ne duar te Allahut!'* 
Ata fshehin ne yetyete ate qe ty nuk ta 
shprehin. Thonin: ''Sikur ne te kishim 
di^ka ne dore ne kete ^eshtje, ne nuk do 
te mbyteshim ketu!" Thuaj: Edhe sikur 
te ishit ne shtepite tuaja, atyre qe u eshte 
caktuar mbytja (vdekja), do te dilnin ne 
vendin e flijimit te tyre!" Ne menyre qe 
Allahu te provoje ate qe eshte ne zemrat 
tuaja (sinqeritetin, ose hipokrizine) dhe qe 
te pastroje ate qe eshte ne zemrat tuaja. 
Allahu I di shume mire te fshehtat ne 
zemrat. 

155. Vertet, ata qe u zmbrapen prej 
jush diten e ndeshjes se dy grupeve 
(besimtare dhe idhujtare ne Uhud) ata 
vetem djalli i shtyri te rreshqasin me disa 
pune te tyre qe i bene, po Allahu ua fall 
atyre gabimin; Allahu eshte mekatfales 
dhe i bute.* 

156. O besimtare, mos u beni si ata qe 
nuk besuan dhe, per vellezerit e tyre qe 
kishin dale ne udhetim (tregtie e 
gjallerimi) ose qe kishin shkuar ne lufte 
thonin: ''Sikur te kishin ndejur prane nesh 
(e te mos dilnin), ata as nuk do te vdisnin 
as nuk do te mbyteshin". Ate (bindje), 
Allahu ua beri nje deshprim ne zemrat e 
tyre. Pse Allahu eshte Ai qe jep jete dhe 



gj^i^^.^^^^^^gfiP ^ 



i ^ < '■'x' '^^ ^ ^ > >^^^ A'"^'\ •"'''' 

Cj \^[:C L%i j>fi J}i\y^}^Jfj^\j\^^ 










jep vdekje dhe Allahu sheh ate qe ju 
punoni. 

157. £ sikur te ishit mbytur ne rrugen 
e Allahut, ose t'u kishte zene vdekja, do 
te gezonit falje e meshire prej Allahut qe 
eshte shume me e dobishme se ajo (ka ata 
grumbuUojne. 



* Ne fillim te luftes ne Uhud, besimtaret e ndjekun armikun nga fushebeteja, duke i mbytur 
njezet e kater armiq, mirepo, aty lind e keqja, ngase nga pesedhjete besimtare qe ishin ne roje, 
dyzet sish nuk respektuan as urdherin e Pejgamberit e as te komandantit te tyre dhe u leshuan 
pas prese, qe e la armiku ne fushen e betejes. Armiku shfrytezoi zbrazetine e rojes dhe u versul 
nga prapa dhe me ate rast shume besimtare rane deshmore, e shume te tjere u frikesuan dhe u 
larguan nga fusha e betejes, duke u ngjitur lart ne breg, edhe pse Pejgamberi i therriste te tuboheshin. 

Pasi u tubuan besimtaret, armiku iku nga vendbeteja, Zoti i madheruar besimtareve u leshon 
nje gjume te lehte, ashtu qe te qetesohen e te forcohen, per ndonje sulm tjeter eventual te armikut. 
Ata qe ishin te luhatshem nga frika, nuk i zuri gjumi dhe menduan se mori fund epoka e fese 
islame. Munafiket thonin se sikur te ishin pyetur ata, nuk do te dilnin ne Uhud per lufte dhe 
nuk do te kishin rene aq shume viktima. Zoti u sqaron besimtareve se afati i vdekjes eshte i 
pashmangshem dhe se rrjedhimi i luftes pati per qellim te zbuloje ate bindje te luhatshme te disa, 
edhe te forcoje edhe me shume zemrat e besimtareve te sinqert. 



SURETU ALI IMRAN 



102 



J^sa^^ij? ^ ^u^LaJ \ ^_^ Ji^ lo Cilj JJ^ 




158. Po edhe nese vdiqet (he shtrat) ose 
u vrate, pa tjeter do te tuboheni te Allahu. 

159. Ti ishe i bute ndaj tyre, ngase 
Allahu te dhuroi meshire, e sikur te ishe 
i vrazhde e zemerforte, ata do te 
shkaperderdheshin prej teje, andaj ti falju 
atyre dhe kerko ndjese per ta, e 
konsultohu me ta ne te gjitha ^eshtjet, e 



kur te vendosesh, atehere mbeshtetu ne 
Allahun, se Allahu i do ata qe i 
mbeshteten. 

160. Nese Allahu deshiron t'ju 
ndihmoje, s'ka kush qe mund t'ju 
mposhte, e nese Ai ju le pa ndihme, 
atehere kush eshte ai pas Tij, qe do t'ju 
ndihmoje? Pra, vetem Allahut le t'i 
mbeshteten besimtaret. 

161. Asnje pejgamberi nuk i takoi te 
beje hile dhe kush ben hUe (ne ndarjen e 
plagkes se luftes), ai ne diten e kijametit 
yjen i ngarkuar me ate qe ka here, pastaj 
secilit njeri i jepet ajo qe e ka fituar, duke 
mos iu here e padrejte. 

162. A eshte i njejte ai qe iu bind 
Allahut dhe kerkoi kenaqesine e Tij, si ai 
qe terhoqi kunder vetes hidherim te madh 
nga Allahu dhe e ardhmja e tij eshte 
xhehenemi, qe eshte perfundim shume i 
keq? 

163. Ata kane dallim tek Allahu, e 
Allahu sheh shume mire ate qe veprojne.* 

164. Eshte e vertete se Allahu u dha 
dhurate te madhe besimtareve, kur nder 
ta, nga mesi i tyre dergoi te derguar qe 
atyre t'u lexoje shpalljen e Tij, t'i pastroje 
ata, t'ua mesoje Kur'anin dhe sheriatin, 
edhepse me pare ata ishin krejtesisht te 
humbur. 

165. E kur juve u goditi nje deshtim 
(ne Uhud) e qe ju ia patet dhene ate dyfish 
(armikut ne Bedr), thate: "Prej nga kjo?" 
Thuaj: **Ajo eshte nga vete ju!" S'ka 
dyshim se Allahu eshte i plotefuqishem 
per (do send. 



* Munafiket perve<? qe vete ishin naive ne bindjet e veta rreth geshtjes se vdekjes, ata perpiqeshin 
qe ate naivitet t*ua mbillnin edhe myslimaneve e te tjereve dhe ashtu ta dobesonin krahun luftarak 
te besimtareve. Zoti u tha se vdekja eshte moment i caktuar per secilin, le te jete ai ne shtepi 
ose ne lufte, por vdekja ne lufte do te jete e shperblyer nga vete ai me nje shperblim te madh. 

Muhammedin Zoti i madheruar e kishte pajisur me fisnikeri te larte e zemer te bute, andaj 
edhe pse disa shoke e kundershtuan porosine e tij, ai nuk i qortoi me f jale te renda, u foli ngadale 
e bute dhe ashtu i perfitoi zemrat e tyre qe te jene tok pas thirrjes se tij. Besimtaret duhet t'ia 
falin gabimin njeri-tjetrit, per ^do geshtje duhet te konsultohen mes vete, e duhet te jene edhe 
te bindur se ndihma vjen vetem prej Allahut. Preja e luftes ndahet sipas udhezimeve te caktuara 
nga Zoti, e jashte normave te caktuara nuk veproi asnje pejgamber, e as Muhammedi. Ky ajet 
u shpall lidhur me nje petk te kadifes qe humbi ne luften e Bedrit, e tradhtaret peshperiten se 
mos e ka marre Pejgamberi, por rreth shpalljes se tij ka edhe mendime tjera. 



103 



SURETU ALI IMRAN 



166. Ajo qe ju goditi juve diten e 
ballafaqimit te iy gnipeve (besimtare e 
idhjutare), ishte me lejen e Allahut, per 
t'u dalluar besimtaret e sinqert. 

167. Dhe, per t'u ditur ata qe ishin 
hipokrite. E atyre u eshte thene: ''Ejani 
e luftoni ne rrugen e Allahut ose mbroni 
veten!" E ata thane: ''Sikur te dinim se 
do te luftohej, ne do te vinim pas jush!" 
Ne ate moment ata ishin me afer 
mosbesimit se besimit. Flisnin me gojet e 
tyre ate qe nuk e kishin ne zemrat e tyre, 
po Allahu di me se miri per ate qe e 
fshehin. 

168. Dhe ata qe nuk luftuan dhe atyre 
te veteve u thane: ''Sikur te na degjonin 
neve (e te ktheheshin siq u kthyem ne), nuk 
do te mbyteshin!" thuaju: 'Xargonie pra 
vdekjen prej vetes suaj, nese jeni te sigurt 
9ka thoni?" 

169. Kurrsesi te mos mendoni se jane 
te vdekur ata qe rane deshmore ne rrugen 
e Allahut. Perkundrazi, ata jane te gjalle 
duke u ushqyer te Zoti i tyre. 

170. Jane te gezuar me ate qe u dha 
Allahu nga te mirat e Tij, dhe atyre qe 
kane mbetur ende pa iu bashkuar radheve 
te tyre, u marrin myzhde se per ta nuk ka 
as frike dhe as qe kane pse te brengosen. 

171. Ata jane te gezuar me begati e 
dhurata qe ua dha Allahu, e s'ka dyshim 
se Allahu nuk ua humb shperblimin 
besimtareve. 

172. Te cilet edhe pasi i goditi plaga 
iu pergjigjen Allahut dhe te derguarit. E 
per ata prej tyre qe bene mire dhe u 
ruajten, eshte nje shperblim i madh.* 













'(^ '^"^a^^'ti" 






173. E atyre (shokeve te Pejgamberit) 
qe dikush u tha: 'Topulli (idhujtaret) 
eshte tubuar t'ju sulmoje, pra kini frike!" 
Ajo, vetem ua shtoi edhe me shume 
besimin e thane: ''Neve na mjafton qe 
kemi Allahun, Ai eshte mbrojtesi me i 
mire!" 



* Zoti i favorizoi besimtaret ngase nga vete mesi i tyre u dergoi pejgamber, te cilit ia njihnin virtytet 
e larta te moralit qe i posedonte, i cili u fliste me gjuhen e tyre, i cili u sherbente si shembull praktik 
ne te gjitha poret e jetes se tyre, andaj lypsej bindur atij, duhej respektuar urdherin e tij. 

Myslimanet nuk korrigjuan gabimin e vet ne luften e Uhudit, kur nga radhet e tyre rane shtatedhjete 
deshmore, por u habiten e thane: si u be qe te kemi humbje kaq te madhe? Zoti u tha se faji eshte 
juaji, sepse nuk respektuat porosine e Pejgamberit, e ne anen tjeter, nuk duhet te habiteni, pse ne luften 
e Bedrit ju i mbytet shtatedhjete idhujtare dhe shtatedhjete te tjere i zute rober, pra demi i tyre ishte 
i dyf ishte. Pastaj, rrjedhimi i luftes ne Uhud ishte i parapare prej Zotit per te dale ne shesh tradhetia 
e hipokriteve, te cilet thonin se nuk e dinin qe do te behet lufte se edhe ne do te dilnim e do te luftonim, 
e ne anen tjeter tinezisht i perqeshnin myslimanet pse shkuan te luftojne dhe pse humben aq shume njerez. 

Deshmoret e rene ne rrugen e Allahut nuk perjetojne periudhen e jetes ne varreza - Berzah, ata 
menjehere ia fillojne jetes se njemendet tek Allahu, i perjetojne dhe i shfrytezojne te mirat qe u dhurohen, 
jane te gezuar pse rane deshmore dhe edhe besimtareve te tjere u deshirojne nje asi fati. Ketu duhet 
kuptuar se fjala eshte per nje jete tek Allahu, e cila nuk eshte si? mendon dikush prej nesh lidhur me 
trupin e tyre se nuk prishet etj. Pra, ajo gjalleri e kenaqesi e tyre eshte te Allahu, jo si? e njohim ne 
ne jeten tone. 



SURETU ALI IMRAN 



104 



m t^^flM J 



"^^ mi» >3 



\^'i7-j;L^4:::z^^j^\^A^^ 












>j"^ vr r l^j^^'^'^^^ 



^'^ 



174. Dhe ata pa i gjetur kurrfare e 
keqe fituan begati e miresi te medha nga 
Allahu dhe e arriten edhe kenaqesine e 
Tij, Allahu eshte dhurues i madh. 

175. Po ate (propagande) e beri vetem 
shejtani qe deshironte me miqte e vet 
(idhujtaret), t'ju frikesoje, po ju mos u 
frikesoni prej tyre, frikesomenu Mua, nese 
jeni beslmtare. 



176. E ty te mos brengosin ata qe 
perpiqen per mosbesim, ata kurrsesi nuk 
mund te demtojne asgje Allahun. Allahu 
me urtesine e vet deshiron qe atyre te mos 
u takoje kurrfare e mire ne boten tjeter 
dhe ata kane nje denim te madh. 

177. Ata qe ne vend te besimit pranuan 
kufrin, nuk i bejne asgje dem Allahut, ata 
i pret nje denim I idhet. 

178. Te mos mendojne ata qe nuk 
besuan se afatin qe u dhame Ne atyre te 
jetojne, eshte ne dobi te tyre. Ne i lame 
te jetojne vetem qe te shtojne edhe me 
shume mekatet, se ata i pret denim 
nen^mues. 

179. Allahu nuk eshte qe t'l le 
besimtaret ashtu si( jeni, pa dalluar te 
keqin nga i miri. Allahu nuk ju zbulon 
juve te fshehtat (e te dini se g'mbajne ne 
zemrat e tyre). Por Allahu eshte Al qe nga 
te derguarit e vet zgjedh ate qe do (e i 
zbulon ndonje te fshehte), Prandaj, besoni 
AUahut dhe te derguarit e Tij, e ne i 
besofshit dhe nese ruheni, atehere ju keni 
nje shperblim te madh. 

180. Ata, te cilet bejne koprraci me ate 
qe nga te mirat e veta u dha Allahu, te mos 
mendojne kurrsesi se ajo eshte ne dobi te 
tyre. Jo, ajo eshte ne dem te tyre. Ajo e 
mire me (ka bene koprraci, ne diten e 
kijametit do t'u mbeshtillet ne qafen e 
tyre. Allahut i mbesin trashegim qiejt dhe 
toka, Allahu eshte i njohur mire me ate 
qe veproni.* 



* Pasi u larguan idhujtaret nga vendi i luftes, u shkoi ndermend te kishin shkaterruar vete 
Medinen. Pejgamberi degjoi per ate, i urdheroi myslimanet t'u vehen mbrapa dhe t'ju tregojne 
se kane fuqi e force luftarake. Te lodhur e te plagosur, myslimanet mblodhen forcat e veta dhe 
e ndoqen armikun deri ne vendin e quajtur "Hamrael Esed". Ushtrise qe e ndoqi armikun, 
Pejgamberi nuk e lejoi t'i bashkohet asnje qe nuk kishte marre pjese ne luften e Uhudit, me 
perjashtim te Xhabirit, te cilin e lejoi, sepse ai me leje kishte mbetur ne shtepi qe t'i mbroje shtate 
motrat qe i kishte. 

Edhe pse hipokritet u perpoqen t'i frikesojne myslimanet, keta nuk u frikesuan. Armiku nuk 
fitoi, sepse ai e leshoi sheshin e luftes dhe iku, duke mos pushtuar asnje pellembe toke te 
myslimaneve, ndaj nuk pati guxim ta sulmoje Medinen. 



105 



SURETU ALI IMRAN 



181. Allahu ka degjuar fjalen e atyre 
qe thane: ''Allahu eshte i varfer e ne jemi 
te pasur!" Ne do te shenojme ate qe thane 
ata dhe qe i mbyten pejgamberet pa 
kurrfare faji, e do t'ju themi: ''Vuane 
mundimin e djegies se zjarrit. 

182. Kjo eshte merite e duarve tuaja, 
se Allahu nuk eshte zullumqar ndaj 
robeve. 

183. Ata jane qe thane: ''Allahu na ka 
porositur qe te mos besojme asnje te 
derguar derisa ai te na sjelle nje kurban 
qe do ta ngrene zjarri. Thuaju: "Para 
meje juve u erdhen te derguar me 
argumente dhe me ate qe e thate, e perse 
i mbytet ata, nese thoni te verteten?" 

184. Po nese ata ty te pergenjeshtrojne, 
jane pergenjeshtruar edhe para teje te 
derguar qe u erdhen me argumente te 
prera, me shkrime qiellore dhe me liber 
te ndritshem. 

185. Secili njeri do te shijoje vdekjen, 
e shperblimet tuaja u plotesohen diten e 
kijametit, e kush shmanget zjarrit e futet 
ne xhennet, ai ka arritur shpetim, e jeta 



oy^j ij>-j\Mj\:^^Si\ L^XzSj i_>JL3li *ijiS^ 






U-i/ 




'^^y^^^j^it^> y^ !y^j l4-^4^ 



^^^^' ^^ 



e kesaj bote nuk eshte tjeter pos nje 
perjetim mashtrues. 

186. Ju patjeter do te sprovoheni si ne 
pasurine tuaj, si ne veten tuaj, madje do 
te degjoni ofendime te shumta prej atyre 
qe u eshte dhene libri para jush, e edhe 
prej idhujtareve, po ne qofte se duroni dhe 
ruheni, ajo eshte gjeja me vendimtare. 



Pejgamberit i thuhet te mos brengoset perse dikush perpiqej te perhape mosbesimin - kufrin, sepse 
ata kishin pune me Zotin, i cili gjithnje eshte ngadhenjyes, i cili ne duar te veta i ka, e nese do, 
i shkaterron ne kete jete, e nese do i le te jetojne e te grumbullojne mekate, ashtu qe ai denim 
i shemtuar me zjarr te jete merite e tyre. 

Lufta ne Uhud i zbuloi tradhetaret, e ajo u ndihmoi myslimaneve qe t'i pastrojne radhet e 
veta. Gjithashtu, ajo lufte u dha te kuptojne se nuk duhet lakmuar aq shume per pasuri, sepse 
nese ajo nuk shpenzohet ne rrugen e Zotit, do te mbetet trashegim i te tjereve, e me ne fund, 
pas shkaterrimit total te njerezve, qiej e toke mbeten ashtu sikurse edhe kane qene dhe si? jane, 
trashegim i Zotit. 

Deri me ketu perfundon rrefimi per luften e Uhudit, per tradhetine e hipokriteve prej se ciles 
myslimanet duhet te marrin mesim. 



SURETU ALI IMRAN 



106 



^^WVi^ k 



m^m 






:; vo •My^^c'^'^^^ 



187. Dhe kur Allahu mori zotimin nga 
ata qe iu pat dhene libri: qe gjithqysh t'ua 
publikoni ate njerezve, e te mos e f shehni, 
por ata e lane pas dore ate per pak send 
te kesaj jete; pra, bene pune te keqe. 

188. Mos mendo se jane te shpetuar 



ata qe gezohen per ate qe bene (e fshehen 
geshtjen tende) dhe deshirojne te jene te 
lavderuar per ate qe nuk e punuan mos 
Uogarit shpetim per ta (nuk e thane te 
yerteten)y ata kane nje denim te 
dhembshem. 

189. Vetem Allahut i takon sundimi i 
qiejve e i tokes dhe Allahu eshte i 
gjithfuqishem per (do send.* 

190. Ne krijimin e qiejve e te tokes, ne 
ndryshimin e nates dhe te dites, ka 
argumente te qarta per ata qe kane arsye 
dhe intelekt. 

191. P^r ata qe Allahun e permendin 
me perkujtim kur jane ne kembe, kur jane 
ulur, kur jane te shtrire dhe thellohen ne 
mendime rreth krijimit te qiejve e te tokes 
(duke thene): Zoti yne, kete nuk e krijove 
kot, i lartesuar qofsh, ruana prej denimit 
te zjarrit! 

192. Zoti yne, ate qe Ti e fute ne zjarr, 
ate e ke poshteruar; per mizoret nuk ka 
ndihmetare! 

193. Zoti yne, ne degjuam nje thirres 
qe ftonte per besim (e qe thonte): Te 
besoni Zotin tuaj! E ne besuam! Zoti yne, 
na i fale mekatet tona, na i mbulo te metat 
tona dhe pas vdekjes na bashko me te 
miret! 

194. Zoti yne , jepna ate qe nepermjet 
te derguareve lb, na e premtove dhe ne 
diten e kijametit mos na turpero; vertet 
Ti je Ai qe nuk e shkel premtimin!" 



* Kur qe shpallur ajeti i Kur*anit: ... kush i huazon Allahut nje hua te mire..., njefare prijesi 
fetar i jehudive, Fenhas Azuaru i paska thene Ebu Bekrit: Zoti qenka i varfer pasi po kerkon 
hua. Ebu Bekri i meshon grusht ne fytyre dhe i thote: sikur te mos ishte ne fuqi marreveshja 
per paqe ndermjet nesh e jush, kisha per ta dredhur qafen. Jehudiu shkoi te Pejgamberi dhe u 
ankua kunder Ebu Bekrit. Pejgamberi e pyeti Ebu Bekrin per sjelljen, e tij. Ebu Bekri i tregoi 
se 9ka tha ai, por jehudiu e mohoi thenien, atehere u shpall ky ajet: Allahu degjoi theniet... dhe 
u vertetua drejtesia e Ebu Bekrit. 

Jehudite bene shpif je edhe ndaj Zotit, duke thene se Ai u ka thene: te mos besojne pejgamber 
tjeter pas Musait, as Isane, as Muhammedin dhe ashtu te verteten qe e kishin ne Tevrat e fshehen, 
madje edhe mburreshin per ate sukses te tradhetise qe e bene ndaj librit te tyre. 

Myslimanet porositen te jene te qendrueshem , te matur me rastin e sprovimit me ?eshtje 
te ndryshme te kesaj jete, sepse maturia dhe durimi ne zgjedhjen e ^eshtjeve eshte kulmi i karakterit 
njerezor. 



107 



SURETU ALI IMRAN 



195. Zoti i tyre iu pei^gjegj lutjes se tyre 
(e tha): Une nuk ia humbe mundin 
asnjerit prej jush, mashkull qofte apo 
femer. Ju jeni njeri nga tjetri por ata qe 
u debuan prej shtepive te tyre dhe 
emignian, u munduan vetem pse ishin ne 
rnigen Time, luftuan dhe u vrane, atyre 
pa tjeter do t'ua shiyej mekatet e tyre dhe 
do t'i veje ne xhennete ne te cilet burojne 
lumenj. Ai eshte shperblim nga ana e 
Allahut, se me i miri i shperblimeve eshte 
tek Allahu. 

196. Te mos mashtroje bredhja neper 
qytetet e atyre qe nuk besuan. 

197. Ajo eshte nje kenaqesi e paket, 
e pastaj vendi i tyre eshte xhehenemi qe 
eshte vend mjerimi. 

198. Por ata qe ia paten friken Zotit 
te tyre, ata i kane xhennetet neper te cilat 
rrjedhin lumenj dhe aty jane 
pergjithmone. Ajo eshte pritje nga ana e 
Allahut, e per te miret me e dobishmja 
eshte ajo qe eshte tek Allahu. 

199. Po edhe nga ithtaret e librit ka qe 
e besojne AUahun, e besojne ate qe u eshte 
shpallur juve, e besojne ate qe u eshte 
shpallur atyre, jane te bindur ndaj 
Allahut, dhe argumentet e Allahut ne 
shpallje nuk i shesin per pak send te kesaj 
jete, te tillet kane shperblimin e vet tek 
Zoti i tyre, e Allahu eshte qe llogarine e 
ben shpejt. 

200. O ju besimtare, beni durim, 



^'gJ^'^T^^^^^'sfaT^ 






v\ 



behuni te qendrueshem kunder armikut, 
rrini te pergatitur dhe, qe te shpetoni, 
niajuni denimit te Allahut.* 



* Ne fiUim te kesaj kaptine u sollen argumente qe dokumentojne per njesine e Zotit, per poziten e rendesishme te pejgamberit, 
e edhe ne fund te saj sillen fakte per Zotin nje, per fuqine e Tij ne krijimin e ?do qenieje a sendi, ashtu qe permes ketyre fakteve, 
njeriu mund te fitoje bindje te plote se Ai ka fuqi te ringjalle, t'i tuboje te gjithe para Vete, t'i shperbleje ata qe besuan dhe 
b^ne vepra te mira dhe t'i ndeshkoje kokefortit dhe zullumqaret. 

Qellimi i Kur'anit si ne kaptinat tjera, ashtu edhe ne kete, eshte: qe terheqjen e zemrave dhe te shpirterave ta sjelle ne njohjen 
e Krijuesit permes veshtrimit te krijatures ne pergjithesi, prandaj keto ajete te fundit te kesaj sureje, erdhen te atille qe orientojne 
veshtrimin e njeriut kah gjithesia ne menyre qe atij t'ia forcojne edhe me shume bindjen per fuqine e pakufishme te Krijuesit. 

Kur'ani u thote njerezve lexoni librin e shkruar, te neshtuar te Allahut (Kur'anin), e pastaj lexoni dhe veshtroni librin praktik 
te Allahut, gjithesine, ekzistencen, sepse ne rreshtat e Kur'anit gjeni plot shprehje qe u therrasin t'i futni ne sherbimin e vet shqisat 
dhe ta angazhoni e ta thelloni mendjen ne te menduar den sa ta gjeni dhe ta njihni te verteten. 

Allahu na meson se si duhet lutur Atij, por kur e jep pergjigjen nuk thote se i pranoi te gjitha ato, por thote se mundin 
e askujt nuk ia humb pa dallim gjinie. Me kete na ben te kuptojme se nevojitet perpjekja se bashku me lutje, e jo vetem boshe. 

Krjetimet e kesaj bote jane krejt pak gjesend ne krahasim me ato te botes tjeter, te cilat jane te perjetshme, te amshueshme 
dhe shume me te mira, prandaj nuk duhet mashtruar pas kenaqesive te kesaj bote, e lene migen e Zotit. Ata, te cilet e kane 
veten ne dore, do te gezojne pritje madheshtore tek Allahu meshirues, e te mashtruarit, duke e lene pas dore porosine e Allahut, 
pas kenaqesive te kesaj bote, do te perjetojne mjerim te madh. 

Ne fund besimtaret porositen: te jene te durueshem ne peshtjet e veta personale, te jene te durueshem e te qendrueshem ne 
geshtjet qe kane te bejne me rrethin, boten e jashtme, te jene gjithnje te pergatitur kunder armikut fizikisht e edhe shpirterisht 
dhe te jene respektues te urdherave te Allahut, nese duan te korrin sukses ne te dy jeterat. 

Me ndihmen e Zotit perfundoi perkthimi dhe komentimi i shkurter i kaptines Ali Imran; falenderoj AUahun e Madheniar! 



SURETU EN NISAE 108 



SURETU EN NISAE 
KAPTINA 4 

E zbritur ne Medine pas sures Mumtehine, ajete: 176 

Kjo kaptine eshte e mbushur plot me ligje e dispozita te sheriatit, te dial rreguUojne 
geshtjet e brendshme e te jashtme te jetes se myslimaneve. Si geshtje me me rendesi 
parashtron ato qe kane te bejne me gruan, me shtepine, me familjen, me shoqerine 
e gjere, por pjesen me te madhe ia kushton dispozitave rreth pontes se gruas, andaj 
edhe e merr emrin ''Suretun Nisai" - Kaptina e grave. 

Parashtron rreguUa mbi te drejtat e grave, e posagerisht te atyre jetimeve qe jane 
ne strehimin e kujdestareve, mbi dispozitat e trashegimit, mbi femrat me te cilat nuk 
mund te lidhet kurore per shkak te afersise se gjakut, gjirit e te miqesise, mbi 
marredheniet bashkeshortore, mbi obUgimet e burrit ndaj gruas dhe te gruas ndaj burrit. 

Flet per drejtesine, miresine, besnikerine dhe per meshiren si themele te marredhenieve 
ne shoqerine e gjere, per bashkepunim te myslimaneve me te tjeret, per lufte kunder 
dyfytyresve, per sygeltesi ndaj rrezikut prej jehudive, e perfundon me verejtje ndaj besimit 
te gabuar te krishtereve perkitazi me Isain a.s. 



109 



SURETU EN NISAE 



SURETU EN NISAE 




i m^^ 



Me emrin e AUahut, Meshiruesit, 
Meshireberesit! 

1. O ju njerez! Kinie frike Zotin tuaj 
qe ju ka krijuar prej nje veteje (njeriu) dhe 
nga ajo krijol palen (shoqen) e saj, e prej 
atyre dyve u shtuan burra shume e gra. 
Dhe kinie frike Allaiiun qe me emrin e Tij 
perbetoheni, ruajeni farefisin 
(akraballekun)j se Allahu eshte 
mbikeqyres mbi ju. 

2. Bonjakeve (j^timeve) jepnu (kur te 
rriten) pasurine e tyre, dhe mos e nderroni 
te pastertin (mallin tuaj qe e keni hallall) 
me te ndytin (me haramin) edhe mos e 
hani pasurine e tyre (te perzier) me 
pasurine tuaj, pse ky eshte mekat i madh. 

3. Ne qofte se frikoheni se nuk do te 
jeni te drejte ndaj bonjakeve, atehere 
martohuni me ato gra qe ju pelqejne; me 
dy, tri e me katra. E nese i frikoheni 
padrejtesise (ndaj tyre)^ atehere vetem me 
nje, ose (martohuni) me ato qe i keni nen 
pushtetin tuaj (robereshat). Ky 
(perkufizim) eshte me afer qe te mos 
gaboni. 

4. Grave jepnu dhuraten e kurores se 
tyre (niqahin) me te mire, e ne qofte se ato 
nga vullneti i vet ju falin di^ka nga ajo, 
atehere hane ate hallall te mire. 

5. Mendjelehtesve (te papjekurve) mos 
u jepni pasurine tuaj qe Allahu e beri per 



mm 



j^^^\^j^ 












T^'^'I'^i^ [>»>'" ^*<\^''\< ^i;^-»Tf'M^i-r. ^'' ""-Tf 



vv 



ju mekamje, e ata ushqeni nga ajo, veshni 
dhe u thoni fjale te mira. 

6. Provoni bonjaket derisa te behen 
per martese, e nese vereni te ta pjekuri, 
atehere dorezonju atyre pasurine e tyre. 
Mos e hani ate duke e shkaperderdhur dhe 
duke u ngutur para se te rriten ata. Kush 
eshte i pasur le te ruhet (shfrytezimit te 
pasurise sejetimeve), e kush eshte i varfer, 
le te haje me maturi. E kur t'ju dorezoni 
atyre pasurine e vet, deshmoni ate (qe ju 
dorezoni). Mjafton qe Allahu eshte 
ilogarites."* 



* Zoti fuqiplote i krijoi njerezit prej nje baze, prej Ademit dhe prej te njejtes baze e krijoi 
palen e tij shoqen, Haven. Theniet e tjera rreth krijimit te Haves nuk kane baze ne Kur'an. 

Qe Zoti eshte i vetmi krijues, vertetohet edhe nga vete perbetimi i njerezve ndaj njeri-tjetrit, 
pse kur e lut tjetrin per di^ka i thua: per Zotin, pash Zotin etj. Nfadje askush nga njerezit nuk 
thote se une vete e krijova veten. 

Krijimi i Haves nuk ishte prej Ademit ashtu qe te kuptohet raporti prind femije, ose vella moter. 



SURETU EN NISAE 



110 



%' iiailM 



S^P 













I) ^^ JulJ\ ^^ o^^-jaI Oo O^ 






.,,_^aJi 



7. Meshkujve ju takon pjese nga 
pasuria qe e lene prinderit e te afermit (pas 
vdekjes), edhe femrave ju takon pjese nga 
ajo qe lene prinderit e te afermit, le te jete 
pak ose shume ajo qe lene, ju takon pjese 
e caktuar (nga Zoti). 

8. Kur te prezentojne ne pjesetimin e 
pasurise qe ka lene i vdekuri te aferme, 
bonjak dhe varfnjak (qe nuk jane 
pjesetare ne trashegim)^ jepnu nga ajo 



(pasuri e lene) dhe atyre thuanu fjale te 
mira. 

9. Le te frikesohen ata (ne prag te 
vdekjes) sikur te linin pas vete pasardhes 
te paafte per te cilet kane dro (si do tejete 
gjendja e tyre), prandaj le t'i ruhen 
Allahut (denimit te Tij) dhe le t'ju thone 
(jetimeve) fjale prindore. 

10. Ata qe e hane pa te drejte pasurine 
e jetimeve, ne te vertete ata hane ate qe 
mbush barkun e tyre zjarr dhe do te futen 
ne zjarrin e xhehenemit. 

11. Allahu ju urdheron per (geshtjen 
e trashegimit) femijet tuaj: per mashkullin 
hise sa per dy femra; nese jane 
(trashegimtare) vetem femra, dy e me 
shume, atyre ju takojne dy te tretat e 
pasurise qe trashegohet; nese eshte nje 
femer, asaj i takon gjysma; per prinderit, 
per secilin nga ata, ju takon e gjashta nga 
ajo qe ka lene (i vdekuri) nese ka femije; 
e ne qofte se (i vdekuri) nuk ka femije e 
ate e trashegojne (vetem) prinderit, atehere 
nenes se tij i takon nje e treta; ne qofte 
se ai (i vdekuri) ka vellezer, nenes se tij i 
takon vetem nje e gjashta, (kjo e drejte ne 
trashegim behet) pasi te kryhet testamenti 
(vasijeti) qe ka lene dhe pasi te lahet 
borxhi; ju nuk dini se kush eshte me afer 
dobise suaj, prinderit tuaj ose femijet 
tuaj. (Ky percaktim eshte) Urdher nga 
Allahu. Vertete Allahu eshte me i dijshmi, 
me i urti. 



Disa njerez martoheshin me jetimet qe i kishin nen kujdesin e tyre per t'u ikur shpenzimeve 
te niqahit dhe per te mos nxjerre mallin e tyre prej shtepise se vet. Kur'ani urdheroi ose te ndjekin 
drejtesine ndaj jetimeve, ose te martohen me gra te tjera, madje deri me katra, por ne raste te 
tilla te kontrollojne veten se sa do te jene te drejte, perndryshe te martohen vetem me nje grua. 

Martesa eshte synet per ate qe frenon veten nga imoraliteti, e per ate qe nuk mund ta frenoje, 
eshte farz (detyre e domosdoshme). 

Pasurine e jetimeve duhet ruajtur dhe mos t'u dorezohet atyre derisa te mos arrijne pjekuri. 
Nuk lejohet shpenzimi i pasurise se tyre pa nevoje, e sidomos gjate kohes derisa ata jane te mitur. 
Kur te arrijne pjekuri duhet dorezuar pasurine e tyre, por dorezimin duhet here me deshmitare 
ashtu qe te mos mbetet kurrfare dyshimi 



Ill 



SURETU EN NISAE 



^m^^ m 



12. Juve ju takon gjysma e asaj 
(pasurie) qe lene grate tuaja, nese ato nuk 
kane femije, por nese ato kane femije, juve 
ju takon nje e katerta nga ajo qe lene ato, 
pasi te kryhet testament! i tyre dhe pasi 
te lahet borxhl. Atyre (grave) ju takon nje 
e katerta nga ajo qe lini ju, nese nuk keni 
femije, por nese keni femije, atyre ju takon 
nje e teta nga ajo qe leni pas kryerjes se 
testamentit qe keni percaktuar ose 
borxhit. Ne qofte se (i vdekuri) eshte 
mashkull ose femer, e trashegohet nga 
ndonje i target (pse s'ka as prinder as 
remije) po ka nje vella ose nje moter (nga 
nena), atehere secilit prej tyre u takon nje 
e gjashta, e ne qofte se jane me shume (se 
nje vella ose nje moter) ata jane 
pjesemarres te barabarte ne te treten (e tere 
pasurise), pas testamentit te porositur ose 
borxhit, e duke mos demtuar 



m'^ 







(trasheguesit). Ky percaktim eshte porosi 
prej Allahut. Allahu eshte i gjithedijshem, 
jo i ngutshem* 

13. Keto jane (dispozita) te caktuara 
prej Allahut. Kush i bindet Allahut, 
(urdherave te Tij) dhe te derguarit te Tij, 
ate e dergon ne xhennete nen te cilet 
burojne lumenj. Aty do te jene 
pergjithmone. E ky eshte shpetim i madh. 

14. Kush e kundershton Allahun dhe 
te derguarin e Tij, dhe i shkel dispozitat 
e Tij, ate e shtie ne zjarr te perjetshem. 
E per te eshte nje denim i rende. 



* Ne keto ajete vertetohet parimisht e drejta ne trashegim per meshkuj dhe per femra, edhepse 
trashegimi ne sasi ndryshon. Me kete hudhel poshte rreguUi i injoranteve arabe, sipas te cilit femrat 
dhe femijet nuk kishin te drejte ne trashegim. 

Jetimeve, te varferve dhe akrabase se larget duhet dhene di?ka nga pasuria e te vdekurit, edhe 
pse jane te larget dhe nuk perfshihen ne rregullat e trashegimise, pse njeriu duhet menduar per 
ta sikur te ishin femije te vet e te ishin te nevojshem. 



SURETU EN NISAE 



112 



m m$^ 



s^i^ 



^Vc 



^ ^^A ^ ^ " ^ 'y 




^-n> ;i>-'^ • 



15. Ato nga grate tuaja qe bejne 
imoralitet (zina), kerkoni qe kunder tyre 
te deshmojne kater vete prej jush (burra); 
nese vertetohet me deshmitare 
(imoraliteti), mbyllni ato ne shtepia derisa 
Vi marre vdekja ose derisa Allahu te 
percaktoje ndonje rruge per to. 

16. Ata te dy prej jush qe bejne ate 
(imoralitet-zina), ndeshkoni; e ne qofte se 
ata pendohen dhe permiresohen, atehere 
hiqni dore prej tyre, pse Allahu pranon 



fort pendimin dhe meshiron shume. 

17. Pendim i pranueshem te Allahu 
eshte vetem ai i atyre qe e bejne te keqen 
me mosdije e pastaj shpejt pendohen; te 
tilleve Allahu ju pranon pendimin, se 
Allahu eshte me i dijshmi, me i urti. 

18. Nuk eshte pendim (i pranueshem) 
i atyre qe vazhdimisht bejne pune te keqia 
dhe vetem atehere kur t'i vjen vdekja 
ndonjerit prej tyre, te thote: „Une tash u 
pendova!'' e as i atyre qe vdesin duke qene 
jobesimtare. Ndaj tyre kemi pergatitur 
denim te ashper. 

19. O ju qe besuat, nuk eshte e lejuar 
per ju te trashegoni grate (e te vdekurve) 
ne menyre te dhunshme, e as t'i shtrengoni 
per t'u marre di^ka nga ajo qe ju keni 
dhene atyre, perve^ nese ato bejne ndonje 
imoralitet te hapur. ^oni jete te mire me 
to. Nese i urreni ato, beni durim, pse 
ndodh qe Allahu te jape shume te mira 
ne nje send qe ju e urreni. 



Pejgamberi ka thene: „Njerezit qe pa te drejte kane ngrene pasurine e jetimeve, do te ringjallen 
ne diten e kijametit, duke ju qitur shkendija zjarri nga gojet e tyre". 

Pjesa e percaktuar ne te drejte trashegimi, realizohet pas shpenzimeve per varrim, pas zbatimit 
te testamentit dhe pas larjes se borxhit nga pasuria e te vdekurit. 

Ne kohen para Islamit trashegimi, perve? fisnise, behej edhe sipas beselidhjes qe kishin lidhur 
dy njerez per te trasheguar njeri-tjetrin. Edhe ne Medine deshen te trashegohen, ne ditet e para, 
te vellazeruarit vendes e muhaxhiret. Kur'ani anuloi ato rregulla dhe trashegimin e caktoi ne baze 
te gjakut, te miqesise, te gjirit dhe mes robit te liruar e zoteriut. 



113 



SURETU EN NISAE 



20. Ne qofte se deshironi te nderroni 
(ta merrni) nje grua ne vend te nje gniaje 
(te leshuar), e asaj (te leshuares) i keni pas 
dhene shume te madhe, mos merrni prej 
saj asnje send. A do te merrni ate pa te 
drejte e ne menyre mizore? 

21. Dhe si mund te merrni ate kur 
njeri-tjetrit iu keni bashkuar (ne nje 
shtrat) dhe kur ato kane marre prej jush 
nje bese te forte?* 

22. Mos u martoni me ato gra me te 
cilat qene martuar prinderit tuaj, me 
perjashtim te asaj qe ka kaluar (para 
islamizmit) pse ajo ishte turpesi, perbuzje 
e tradite e shemtuar. 

23. U jane ndaluar juve (te martoheni 
me): nenat tuaja, bijat tuaja, motrat 



-^^- 



mm 



mJj JL^U\ U^ -Ll^\^ Ji-U ^ b^J*^ cj^-^i 



T*JJ 







^TT^ 



g^- 



tuaja, hallat tuaja, tezet tuaja, bijat e 
vellaut, bijat e motres, nenat tuaja qe ju 
kane dhene gji, motrat nga gjiri, nenat e 
grave tuaja (vjehrrat) dhe vajzat qe jane 
nen kujdesin tuaj e te lindura (prej tjeter 
babai) nga grat tuaja me te cilat patet 
kontakt, e nese nuk ken pasur kontakt me 
to (me grate), atehere s'ka pengese (te 
martoheni me ato vajza), dhe Oa^^ te 
ndaluara) grate e bijve tuaj qe jane te 
lindjes suaj Qo te bijeve te adoptuar), dhe 
te bashkoni (pernjehere ne nje niqah) dy 
motra, perpos asaj qe ka kaluar. Vertet, 
Allahu fale shume, eshte meshirues i 
madh. 



* Pasi qe pasuan porosite per miresjellje ndaj gruas, per te drejten e tyre ne niqah dhe ne 
trashegim me meshkuj, permendet edhe masa ndeshkuese, nese ato nuk jane te vetedijshme per 
ruajtjen e nderit. Kjo mase ndeshkuese ne kete ajet, ka funksionuar deri sa eshte shpallur ajeti 
tjeter ne kaptinen: **En Nure" sipas se cilit percaktohet masa e denimit. 



SURETU EN NISAE 



114 






J^j^Ci^o ^^Cjil)L> |>li:.i'ii\j c-»ix^jl)^^ixxLJi 




# AY 1^* 



24. (Nulc u hjohet te martoheni) Edhe 
me gra te martuara (qe kane burrat e nuk 
jane te leshuara), perve? atyre qe i keni 
futur ne pushtetin tuaj (robereshat e 
luftes). (Ky eshte) Obligim mbi ju nga 
Allahu. U jane lejuar, pos ketyre (qe u 
permenden), te tjerat qe t'i merrni me 
pasurine tuaj (me niqah) duke pasur per 
qellim bashkeshortesi e jo prostitucion 
(kurveni). E per ate qe perjetuat ju nga 



ato (grate me te cilatpatet kurore), jepnu 
shperblimin e tyre te caktuar se eshte 
obligim. E nuk ka pengese per ju, pas 
percaktimit (te niqahut), ne ate qe ju 
peiqeni mes vete. Allahu eshte i 
gjithedijshmi, i urti. 

25. Dhe kush nuk ka prej jush 
mundesi materiale qe te martohet me 
femra te lira besimtare, le te martohet me 
ato besimtare tuaja qe i keni nen pushtetin 
tuaj (robereshat). Allahu di me se miri per 
besimin tuaj. Ju jeni nga njeri-tjetri (te nje 
origjine). Pra, martohuni me ato 
(roberasha) e me lejen e te zoterve te tyre 
dhe jepnu kuroren ne menyre te drejte, 
(zgjidhni) te ndershme e jo prostitute te 
hapta apo te fshehta. E kur te jene te 
martuara ato, nese bejne ndonje pune te 
turpshme, ndeshkimi kunder tyre eshte sa 
gjysma e atij te grave te lira (jo roberesha.) 
Kjo (martese me roberesha) eshte e lejuar 
per ata qe i frikesohen imoralitetit, por te 
jeni te durueshem, eshte me mire per ju. 
Allahu eshte miredashes, meshireplote. 

26. Allahu deshiron t'ju sqaroje 
^eshtjet e t'ju drejtoje ne rrugen e atyre 
qe ishin para jush (pejgamberet) dhe t'ju 
pranoje pendimin. Allahu e di me se miri 
gjendjen e roberve dhe eshte me i urti. 



Pendim i pranueshem eshte ai qe behel menjehere pas punes se keqe te kryer me padije, por 
nese vazhdohet puna e keqe me qellim, qe pendimi te behet pak para vdekjes, ai pendim nuk 
pranohet, ngase personi i tille nuk ka mundesi me ne ate kohe te beje mekat, e as te largohet 
prej tij, madje ai pendim nuk shpreh ndonje permiresim ne zemer apo ne jete derisa eshte ne 
prag te vdekjes. 

Para islamizmit gruaja trashegohej sikurse pasuria e te vdekurit; mund te martohej vete me 
te, ta martoje per tjetrin ose ta pengoje nga martesa ne teresi. Madje i shtrengonin per t'ua marre 
ate qe u kishin dhene. Kur'ani ndalon ate tradite ne teresi, e edhe gruas se leshuar nuk lejon t'i 
nderhyhet ne ate niqah qe i eshte dhene. 



115 



SURETU EN NISAE 



27. Allahu deshiron t'ju pranoje 
pendimin, e ata qe ndjekin deshirat e 
epsheve, deshirojne qe ju te shmangeni ne 
teresi (nga rruga e drejte), 

28. Allahu deshiron t'ju lehtesoje 
(dispozitat), e megjithate njeriu eshte i 
paafte (per t*u perballuar epsheve)* 

29. O ju qe besuat, mos e hani mallin 
e njeri-tjetrit ne menyre te palejuar, perpos 
tregtise ne te cilen keni pajtueshmeri mes 
vete, dhe mos mbytni veten tuaj (duke 
mbytur njeri-tjetrin). Vertet, Allahu eshte 
i meshirueshem per ju. 

30. Kush ben kete (qe ndaloi Zoti) 
qellimisht dhe tejkalon kufijte, Ne do ta 
hudhim ate ne nje zjarr te forte. Dhe kjo 
eshte leht per Allahun. 

31. Nese largoheni prej mekateve te 
medha, te cilat u jane te ndalueshme, Ne 
ju shlyejme mekatet e vogia dhe ju fusim 
ne nje vend te ndershem. 

32. Mos lakmoni ne ate, qe Allahu 
gradoi disa nga ju mbi disa te tjere. 
Burrave ju takon hise nga ajo qe fituan 
ata dhe grave gjithashtu ju takon hise nga 
ajo qe fituan ato. Allahut kerkoni nga te 



j^i^__m^^^Mi_ t!^^^ 3 



4Jii\ J^^LLJO^^ Ol^=>j bb 4^.L^> O3-3 UU9J 



Ar 



mirat e Tij. Allahu eshte i dijshem per (do 
send. 

33. Ne kemi caktuar per secilin 
trashegimtare, pjesen e pasurise qe e lene 
prinderit ose te afermit. £ atyre qe ju keni 
premtuar, jepnu pjesen e tyre. Allahu 
eshte deshmues mbi (do send. 



♦ Martesa me njerken ka qene e pranishme para islamizmit, edhepse ishte turpesi e madhe. 
Ate Islami e ndaloi. 

Ndalesat e martesave nga gjaku jane shtate: nenat, bijat, motrat, hallat, tezet, bijat e vellaut, 
bijat e metres. Nga gjiri e miqesia jane gjashte: nenat e gjirit, motrat nga gjiri, nenat e 
bashkeshorteve, bijat e bashkeshorteve (me tjeter burre) grate e djemve dhe bashkimi pernjehere 
i dy motrave ne nje niqah. Me sunnet mutevatir e qe eshte edhe Ixhmae, eshte i ndaluar edhe 
bashkimi, ne nje niqah, me hallen ose me tezen. 

Kur'ani na sqaron se martesa me roberesha te zena rober ne lufte, eshte e lejuar me kusht 
kur nuk ka mundesi materiale te martohet njeriu me femra jo roberesha dhe ka frike se nuk mund 
te ruhet prej imoralitetit, e jo per t*i defruar epshet. Gjithashtu eshte e ndaluar rreptesisht martesa 
e perkohshme per nje sasi mjetesh materiale, sepse martesa nuk ka per qellim vetem anen fizike 
e epshore, por edhe anen njerezore e bashkeshortore te sinqerte, qe do te jete burim i nje edukimi 
te shendoshe te brezit te ardhshem. 



SURETU EN NISAE 



116 



mm 



tMP 







\^^\i • ^> >> "f^ ^ ^ \' 



34. Burrat jane pergjegjes per grate, 
ngase Allahu ka graduar disa mbi disa te 
tjeret dhe ngase ata kane shpenzuar nga 
pasuria e tyre. Prandaj, me ate qe Allahu 
i beri te ruajtura, grate e mira jane 
respektuese, jane besnike ndaj se fshehtes. 
E ato qe u kenl dro kryelartesise se tyre, 



keshilloni, madje largoni nga shtrati (e me 
ne fund), edhe rrahni (lehte, nese nuk 
ndikojne keshillat as largimi), e nese ju 
respektojne, atehere mos u sillni keq ndaj 
tyre. Allahu eshte me i larti, me i madhi. 

35. Nese i frikesoheni per^rjes mes 
tyre (burnt e gruas), dergoni nje pari te 
drejte nga famllja e tij dhe nje pari te 
drejte nga famllja e saj. Nese ata te dy 
(ndermjetesuesit) kane per qellim 
pajtimin, Allahu ju mundeson afrimin 
mes tyre (burrit e gruas). Allahu eshte 1 
dijshem, eshte njohes i mire.* 

36. Adhurone Allahun e mos i 
shoqeroni Atij asnje send, sillnu mire ndaj 
prinderve, ndaj te afermve, ndaj jetimeve, 
ndaj te varferve, ndaj fqiut te afert, ndaj 
fqiut te larget, ndaj shokut prane vetes, 
ndaj udhetarit te larget dhe ndaj roberve. 
Allahu nuk e do ate qe eshte kryelarte dhe 
ate qe lavderohet. 

37. Ata qe vete jane koprrace dhe 
urdherojne njerezit per koprraci, dhe e 
fshehin ate qe ju ka dhene Allahu nga 
miresite e Veta. Ne kemi pergatitur denim 
te turpshem per jobesimtaret; 



♦ Eshte i ndaluar shfrytezimi i pasurise pa djerse, sif eshte vjedhja, mashtrimi, pla^kitja, kamata 
etj.; gjithashtu eshte e ndaluar mbytja e vetvetes apo e tjetrit. 

Mekat i madh ose 1 vogel konsiderohet ne baze te pasojave qe shkakton ai, megjithese ne nje 
hadith jane permendur shtate sosh si mekate te medha: "Idhujtaria, mbytja pa kurrfare te drejte, 
magjia, ngrenja e kamates, ngrenja e mallit te jetimit, zmbrapsja ne fushen e betejes dhe shpifja 
kunder femrave te ndershme myslimane". Ne disa hadithe te tjera permenden: mosrespektimi 
ndaj prinderve, betimi i rrejshem, prostitucioni etj. 

Ky ajet eshte shume shpresedhenes, ngase Allahu premton faljen e mekateve te vogla atyre 
qe ruhen nga ato te medhate. Epersia e burrave ndaj grave nuk eshte epersi komanduese, por 
detyre pergjegjese, andaj nuk duhet bere zili ndaj ve^orise se tjetrit me te cilen e dalloi Zoti. 

Grate e padegjueshme se pari duhet keshilluar, pastaj duhet larguar prej shtratit, e nese asnjera 
nuk ndikojne ne permiresimin e tyre, atehere lejohet nje rrahje, por e lehte. Duhet ditur se Allahu 
eshte me i larti ndaj (do sendi, e edhe ndaj burrit qe sillet keq me gruan. 



117 



SURETU EN NISAE 



38. Edhe ata qe e japin pasurine e tyre 
per sy e faqe te botes, e nuk e besojne 
Allahun as diten e mbrame. E ai qe e ka 
shok djallin, ai pra estate staok i staemtuar. 

39. Dtae (ka do t'i gjente ata, po ta 
besonin Allataun, diten e gjykimit dtae te 
jepnin nga ajo qe iu dtauroi Allatau? Po 
Allatau di me se miri per ta. 

40. S'ka dystaim se Allatau nuk ben pa 
drejte as sa grimca, e nese ajo veper estate 
e mire, AI e staumefistaon ate dtae Vete Ai 
i jep staperblim te madta. 

41. Dtae si do te jete gjendja e atyre 
(qe nuk besuan)^ kur Ne do te sjellim 
destamitare per (do popull, e ty do te 
sjellim destamitare mbi ata (qe nuk te 
besuan)? 

42. Ate dite ata qe nuk besuan dtae 
kunderstatuan te derguarin, do te 
destaironin (te varroseshin) te rrafstaotaej 
mbi ta toka ngase nuk mund t'i fstaetain 
Allataut asgje. 

43. O ju qe besuat, mos iu afroni 
namazit duke qene te detaur, derisa te dini 
se ('flitni e as duke qene xtaunube (te 
papaster) derisa te lataeni, perpos kur jeni 
udtaetare. Nese jeni te semure, jeni ne 
ndonje udtaetim, ose ndonjeri prej justa 




-^-- 



mm m 






vjen nga ultesira (nevojtorja), ose keni 
takuar grate, e nuk gjeni uje, atetaere 
mesyne dtaeun dtae ferkoni me te fytyrat 
dtae duart (tejemmum). Allatau stalyen e 
fale mekatet.* 

44. A nuk i vure re (Muhammed) ata 
qe iu pate dtaene pjese nga libri (paria 
fetare jehude) se si e vaztadojne migen e 
gabuar dtae destairojne qe edtae ju te 
humbni!? 



* Allahu nuk i do kryelartet, pse te tillet nuk respektojne asnje parim njerezor, si^ jane: adhurimi 
ndaj Zotit, sjellja e mire ndaj prinderve, te afermve, jetimeve etj. Gjithashtu nuk i pranon veprat 
formale qe kane per qellim lavderimin. 

Ibni Mes'udi - sipas Buhariut thote: "Me tha Pejgamberi me lexo Kur'an". I thashe: ta Icxoj 
ty kur ai ty te zbriti? Po, tha: kam deshire te degjoj prej tjetrit! I lexova kaptinen En Nisae deri 
te ajeti 41 kur me tha: mjaft, e kur shikova, syte e tij derdhnin lote". ^do pejgamber do te deshmoje 
per popullin e vet, e Pejgamberi yne do te vertetoje deshmine e pejgambereve te meparshem dhe 
do te deshmoje per ymetin e vet. E duke ditur se dita e gjykimit eshte e veshtire, sa qe jobesimtaret 
do te deshironin te ishin dh^ toke e rrafshuar, duke e ditur se gka i pret dhe duke ditur se AUahut 
nuk mund l*i fshihet asgje, Pejgamberi qau per ymetin e vet. 



SURETU EN NISAE 



118 



i^;:^ i-E^liSi 



"01$^^ 



&m^ 




ll^ll^l^5^J^3t Jus ^i^ilr^O^J ^tiS^jl) ti^'S 
4^»J ^ Aii^ jc^ O J_AA> «-A^ 3^^ ^ "^^r^ <jH^ J( J 



E/ 



^: Ai ^jp-'A '^^ *g?-^ 



45. Allahu di me se miri per armiqte 
tuaj. Mjafton qe Allahu eshte perkrahes 
i juaj dhe mjafton qe Allahu eshte 
ndihmetar i juaji. 

46. Nje pale nga jehudite eshte qe 
ndryshojne fjalet (c Zotit) nga vendet e 
veta, e (kur i therret ti) ata thone: 
''Degjuam (fjaien tende) dhe 
kundershtuam (thirrjen tende) , dhe thone: 
**degjo mos degjofsh!'' (dhe thone): 
''Raina'' (keto i thone) duke perdredhur 
gjuhet e tyre dhe duke atakuar fene. E 
sikur te thoshin ata: ''Degjuam, 
respektuam, degjo dhe veshtrona'', do te 
ishte me mire per ta dhe me e drejte, por 



per shkak te refuzimit te tyre, Allahu i 
mallkoi, prandaj besojne vetem pak 
(besim gjysmak). 

47. O ju qe u eshte dhene libri, besone 
ate qe e zbritem (Kur'anin) e qe eshte 
vertetues i atij qe e keni (Tevratit), para 
se te shiyejme fytyra (t'ua fshijme shqisat) 
dhe t'i rrotullojme ose t'i mallkojme ata 
si i mallkuam ata te se shtunes. Urdheri 
i Allahut eshte i kryer. 

48. S'ka dyshim se Allahu nuk fale 
(mekatin) Vi pershkruhet Atij shok 
(idhujtarine), e perpos ketij (mekati) i fale 
kujt do. Kush i pershkruan Allahut shok, 
ai ka trilluar nje mekat te madh. 

49. A nuk ke kuptuar per ata qe 
vleresojne vetveten? Jo, Allahu vlereson 
ate qe do dhe nuk ben padrejt asnje fije. 

50. Shiko se si shpifin kunder Allahut! 
Mjafton kjo (shpifje) si mekat i hapet. 

51. A nuk u vure re atyre qe iu eshte 
dhene pjese nga libri? Besojne idhuj e 
djallezi dhe per ata qe nuk besuan thone: 
''Keta jane ne mige me te drejte, se ata 
qe besuan!'' 



Kjo dispozite mbi alkoolin qe permendet ne kete ajet, eshte e hershme, para ndalimit 
perfundimtar te pijeve alkoolike. 

Nese nuk gjendet uji, ose gjendet, por eshte e pamundur te perdoret nga ndonje shkak i 
arsyeshem, atehere lejohet pastrimi me dhe ne vend te pastrimit me uje, qe eshte obligim. 



119 



SURETU EN NISAE 



52. Ata jane qe AUahu i mallkoi, e ate 
qe e mallkon Allahu, per te nuk ka 
ndihmetare. 

53. A mos kane ata ndonje pjese te 
pushtetit? Ata atehere nuk do t'u jepnin 
njerezve as sa grimca. 

54. A u kane zili atyre njerezve per ate 
qe Allahu u dha nga miresite e Tij? Ne 
u patem dhene pasardhesve te Ibrahimit 
librin e sheriatin dhe u patem dhene atyre 
pushtet te madh. 

55. Po disa prej tyre i besuan atij 
(Muhammedit), e disa e refuzuan. Per ta 
mjafton zjarri i xhehenemit. 

56. Eshte e vertete se ata qe mohuan 
argumentet Tona, do t'i hudhim ne zjarr. 
Sa here qe u digjen lekurat e tyre, Ne 
nderrojme lekura te tjera qe te shijojne 
denlmin. Allahu eshte i plotefuqishem, i 
drejte.* 

57. Ata qe besuan dhe bene vepra te 
mira, Ne do t'i fusim ne xhennet nen te 
cilin burojne lumenj, ku do te jene 
pergjithmone. Aty kane edhe 
bashkeshorte te pastra e hije te 
mrekuUueshme. 

58. Allahu ju urdheron qe t'u jepni 
amanetin te zoteve te tyre dhe kur te 
gjykoni, ju urdheron te gjykoni me te drejt 
mes njerezve. Sa e mire eshte kjo qe ju 



^ij^rn^ a 



£ mm I 



c^\^^j^}.x^ ^y^ Gob iL \j;^,2tj|i \oi $ 




'^^3^^ 



W^-t 



keshillon. Allahu degjon dhe sheh si 
veproni. 

59. O ju qe besuat, bindjuni Allahut, 
respektoni te derguarin dhe pergjegjesit 
nga ju. Nese nuk pajtoheni per ndonje 
^eshtje, atehere parashtrone ate te Allahu 
(te lihri i Tij) dhe te i derguari, po qe se 
i besoni Allahut dhe dites se fundit. Kjo 
eshte me e dobishmja dhe perfundimi me 
i mire. 



* Ne keto ajete u fol per intrigat e jehudive me te cilat perpiqeshin te dobesonin misionin 
e Muhammedit, per ndryshimet qe i benin ne Tevrate, per shprehjet fyese kunder Muhammedit 
dhe kunder fese islame, kinse me to kishin per qellim te respektonin Muhammedin dhe fene islame. 

Ne mesin e ketyre ajeteve permendet mekati me i madh i pafalur; idhujtaria, politeizmi ngase 
edhe ithtaret e librit bejne kete mekat, kur thone per Uzejrin dhe Isain se ishin bijte e Zotit. 

Jehudite thoshin per vetvete se ishin popuU i privilegjuar prej Zotit, e kjo ishte shpifje e madhe 
kunder Zotit, andaj edhe jane te mallkuar. 

la kishin zili Muhammedit dhe arabeve pse t*i shpallet dikuj tjeter dhe pse te jete dikush tjeter 
pejgamber, e jo dikush nga popuUi beni israil. Ata e dinin se edhe Muhammedi ishte pasardhes 
i Ibrahimit. Zoti u pat dhene graden pejgamber shume pasardhesve te tjere te Ibrahimit, e disave 
si Davudit e Sulejmanit u pat dhene edhe mbreteri te madhe. Zilia e tyre eshte e mallkuar. 



SURETU EN NISAE 



120 






60. A i vure re ata qe mendojne se 
besuan ate qe te zbriti ty, dhe ate qe zbriti 
para teje, se si deshirojne qe mes tyre te 
gjykoje djalli, e duke qene se jane 
urdheruar qe te mos e besojne ate. E djalli 
deshiron tM humbe ne pafundesi. 

61. Kur u thuhet atyre: **Ejani (ptr te 
gjykuar) te ajo qe e zbriti Allahu dhe te 
i derguari!" i sheh se si dyfytyrcshit ta 
kthejne shpinen. 

62. E qysh do te jete (gjendja e tyre) 
kur t'i godase ata ndonje e keqe, e 
shkaktuar nga vete duart e tyre, e pastaj 
vijne te ti (per t'u arsyetuar) dhe betohen 
ne Allahun: ''Ne nuk patem tjeter qellim, 




vetem afrim e pajtlm" (e jo refuzimin e 
gjykimit Tend). 

63. Ata jane per te diet e di Allahu (ka 
mbajne ne zemrat e tyre. Po tl, hlqu tyre, 
terhiqu verejtjen (per hipokhzi) dhe 
thuaju fjale qe lene pershtypje ne veten 
e tyre. 

64. Ne nuk derguam asnje te derguar 
vetem qe me urdherin e Allahut t'i behet 
respekt (nga njerezit) atlj. E sikur te vinin 
ata te ti, pasi qe ta kene demtuar veten e 
tyre (nuk kane pranuar gjykimin tend), e 
te kerkonin ata vete ndjese te Allahu, e 
edhe i derguari te kerkoje ndjese per ta, 
ata do te kuptonin se Allahu pranon 
pendimin dhe eshte meshirues. 

65. Per Zotin tend jo, ata nuk jane 
besimtare (te asaj qe te zbirti ty as te asaj 
para teje) derisa te mos zgjedhin ty per te 
gjykuar ne ate konflikt mes tyre, e pastaj 
(pas gjykimit tend) te mos ndiejne 
pakenaqesi nga gjykimi yt dhe (derisa) te 
mos binden sinqerisht. 



Xhehenemlinjve do t'ju perterihet lekura e trupit sahere qe te digjet ajo. Perterirja e lekures 
jep te kuptohet se vetem Zoti ka fuqi te ndeshkoje kriminelin per ^do krim. Njerezit kete nuk 
mund ta bejne, pse per njeqind e sa krime e denojne me mbytje nje here!? Permendet djegia e 
lekures ngase dhembja me e ndieshme eshte ne lekure. 



121 



SURETU EN NISAE 



66. Sikur t'i kishim obliguar ata: 
mbytni vetveten tuaj, apo: dilni prej 
atdheut tuaj, ate (obligim) nuk do ta 
zbatonin, me perjashtim te nje pakice prej 
tyre. Po sikur te zbatonin ate qe 
keshilloheshin do te ishte me mire per ta 
dhe do t'i perforconte me shume. 

67. Dhe atehere do t'u jepnim atyre 
nga ana Jone shperblim te madh. 

68. Dhe do t'i udhezonim ne nruge te 
drejte. 

69. E kushdo qe i bindet Allahut dhe 
te derguarit, te tillet do te jene se bashku 
me ata qe Allahu i shperbleu: (me) 
pejgamberet, besniket e dalluar, 
deshmoret dhe me te miret. Sa shoke te 
mire jane ata! 

70. Ky shperblim i madh eshte prej 
AUahut. Mjafton qe AUahu di me se miri.* 

71. O ju qe besuat, rrini te pergatitur 
(te amiatosur) dhe dilni (per ne lufte) grup 
pas grupi apo te gjithe se bashku. 

72. Ka disa prej jush qe zvaritet (nuk 
del ne lufte). E nese ju godet juve ndonje 
e papritur thote: **Zoti me favorizoi qe 
nuk isha i pranishem bashke me ta" (ne 
lufte). 

73. Po nese ju taken juve ndonje e 
mire nga Allahu, ai (munafiku) me siguri 




r^. 







^o^^^M^M A^ ^^^ 



do te thoshte: si mos te kishte ekzistuar 
mes jush dhe mes tij ndonje njohtesi, per 
fat, te kisha qene se bashku me ta e te 
kisha arritur nje fitim te madh. 

74. Le te luftojne ne migen e Allahut, 
ata qe e japin jeten e kesaj bote per boten 
tjeter. Kush lufton ne rrugen e Allahut e 
mbytet (hie deshmor) ose triumfon, Ne do 
t'i japim atij shperblim te madh. 



* Amanet eshte gdo gje qe i besohet njeriut, qofte pasuri, pozite, fjale ose digka tjeter. Ruajtja 
e amanetit eshte obHgim per te gjithe njerezit, qofte amanet mes Zotit dhe njeriut, qofte mes 
njerezve. 

Shkas i zbritjes se ketij ajeti ishte gelesi i Qabes, te cilin e merr Pejgamberi me rastin e glirimit 
te Mekes, Qabes, nga dora e Osman Bin Talha-as qe me kohe e mbante famiija e tyre. Osmani 
qe prekur shume, pse gelesi doH prej dores se tyre, por nuk foli asgje. Zoti e urdheroi t'ia ktheje 
gelesin dhe Pejgamberi ia ktheu, e thuhet se edhe sot e kesaj dite gelesin e Qabes e mban ajo familje. 

Ajeti ne fjale ka nje qellim te pergjithshem, e jo vetem rastin e posapem te gelesit te Qabes. 
Pejgamberi ka thene: "Ai qe nuk e ruan amanetin» ne te ka shenja te nifakut" - tradhtise. 

Ajeti pas tij, e sipas juristeve islame sugjeron per burimet e sheriatit islam e qe jane: Kur'ani, 
Syneti e pas tij edhe Ixhmai e Kijasi. 



SURETU EN NISAE 



122 



aisiii^ 



^:^s^ 



mm 



fvi*^A> o^j • v*^ 55^<4 j^ib ^>^ * (^-^ -^ ^y^ 



75. ^'keni qe nuk luftoni per Zotin 
dhe per (Vi shpetuar) te paaftit: nga 
burrat, nga grate e nga femijet, te diet 
luten: ''Zoti yne! nxirrna nga ky fshat 
(Meka)y banoret e te cilit jane mizore. 
Jepna nga ana Jote shpetim e ndihme!" 

76. Ata qe besuan luftojne ne rrugen 
e Allahut, e ata qe nuk besuan luftojne 
ne rrugen e djallezuar. Luftoni pra miqte 



e djallit, s'ka dyshim se intriga e djallit 
eshte e dobet. 

77. A nuk I vure re ata te cileve iu pate 
thene:'' Ndalni duart tuaja prej luftes, e 
falne namazin dhe jepne zeqatin!'' E kur 
iu be atyre obligim lufta, qe nje grup prej 
tyre u frikesoheshin njerezve si( eshte 
frika ndaj Allahut, e edhe me fort. 
Thoshin: ''Zoti yne, pse na e here obligim 
luf ten? Sikur te na e kishe shtyre deri ne 
nje afat te afert!'' Thuaju: 'Terjetimi i 
kesaj bote eshte pak, e per ate qe eshte i 
devotshem, bota tjeter eshte shume me e 
dobishme. Nuk do t'ju behet pa drejte as 
sa fija. 

78. Kudo qe te jeni vdekja do t'ju 
kape, po edhe ne qofshi ne pallate te 
fortifikuara. E nese i qellon ata 
(munafiket) ndonje e mire, thone: **Kjo 
eshte nga Allahu". E nese i godet ndonje 
e keqe thone: ""Kjo eshte nga ti 
(Muhammed)'\ Thuaju: **Te gjitha jane 
nga Allahu!" ^'eshte me kete popuU qe 
nuk kupton gati asnje send? 

79. ^faredo e mire qe te vjen eshte nga 
Allahu, e (ka te ndodhe nga ndonje e keqe 
eshte nga vete ti. Ne te derguam ty 
Pejgamber per mbare boten. Mjafton qe 
Allahu eshte deshmues per kete. 



^do geshtje dhe gdo mosmarreveshje duhet zgjidhur sipas udhezimeve te Pejgamberit, i cili 
per zgjidhjen e geshtjeve gjithnje eshte mbeshtetur ne fakte te Kur'anit. Munafiket ndonese 
publikisht thonin se i kane besuar Kur'anit, nuk deshironin qe mes geshtjeve te tyre te gjykoje 
Pejgamberi sipas Kur'anit, por shkonin te njerezit e djallezuar dhe pastaj perpiqeshin ta bindnin 
Pejgamberin se nuk kishin ndonje qellim te keq. Ne ajetet qe u lexuan, Zoti i gjithedijshem i 
tregoi Muhammedit dhe myslimaneve per qellimet e tyre dhe per ate ?ka i pret ne boten tjeter. 

Nje njeri e pyet Pejgamberin: **Kur eshte kijameti?" Pejgamberi i thote: "^ka ke pergatitur 
per te?" Ai tha: *'Asgje, pos qe e dua Zotin dhe te derguarin e Tij!" Pejgamberi tha: **Ti do 
te jeshe me ate qe e do!" Enesi, sahab i Pejgamberit thote: **Nuk kemi perjetuar gezim me te 
madh se nga fjala e Pejgamberit: **Do te jeshe bashke me ate qe e do!" 



123 



SURETU EN NISAE 



80. Kush i bindet Pejgamberit, ai i 
eshte bindur Allahut, e kush e ref uzon, Ne 
nuk te derguam ty roje kunder tyre. 

81. Dhe thone: ''Oemi) Te bindur". E 
kur largohen prej teje, nje gnip prej tyre 
(naten) planifikon di^ka tjeter nga ajo qe 
u thua ti. Allahu shenon ate qe 
ndryshojne. Mos u ve veshin atyre e 
mbeshtetu Allahut, se mjafton mbrojtja 
e Allahut.* 

82. A nuk e perfillin ata (me 
vemendje) Kur'anin? Sikur te ishte prej 
dikujt tjeter, perve^ prej Allahut, do te 
gjenin ne te shume kunderthenie. 

83. Madje kur u vjen atyre 
(munafikeve) ndonje lajm qetesues (kur 
fitojne myslimanet) ose shqetesues (kur 
deshtojni), ata e perhapin ate, e sikur t'ia 
linin ate (perhapjen e lajmit) Pejgamberit 
dhe pergjegjesve te tyre, ata do te dinin 
te nxjerrin perf undime (se si do te duhej 
shpallur).Por sikur te mos ishte dhuntia 
e Allahut ndaj jush dhe meshira e Tij, 
atehere ju, pos nje pakice, do te ndiqnit 
rrugen e djallit. 

84. Lufto ne rrugen e Allahut! Nuk 
obligohet kush pos teje. Ngacmoi 
besimtaret (per lufte), Allahu do te 
zmbrapse fuqine e te pabeseve. Allahu 
eshte me fuqiforti, me ndeshkuesi. 

85. Kush ofron ndihme te mire, do te 
kete pjese nga ajo, dhe kush ofron ndihme 
per ndonje te keqe do te ngarkohet me te. 
Allahu eshte i plotfuqishem ndaj (do 
sendi. 



i ^^ te^^ t^^ 







^N 



86. Kur pershendeteni me ndonje 
pershendetje, ju ktheni pershendetje edhe 
me te mire, ose kthenie ashtu. Allahu 
llogarit per (do send. 



♦ Myslimanet u urdheruan te jene gjithnje te pergatitur, te mos dalin nje nga nje e t'i befasoje 
armiku, por te dalin ne grupe ose te gjithe se bashku. Munafiket nuk u bashkoheshin myslimaneve 
ne luftera, por nese myslimanet fitonin, ankoheshin kinse nuk kane ditur se edhe ata do te merrnin 
pjese, edhe pse e kishin ditur, e kur demtoheshin myslimanet e quanin fat mospjesemarrjen e 
tyre ne lufte. 

Lufta ne rrugen e Allahut nuk eshte humbje, sepse ai qe mbytet eshte deshmor, kurse ai qe 
shpeton, e ka ndihmuar perhapjen e drejtesise, andaj edhe ai do te kete shperblim te madh. Banoret 
e Mekes ishin mizore, ngase i torturonin te gjithe ata qe kishin besuar Zotin nje, e posa^erisht 
te paaftit, si pieqte, grate e femijet. Lufta kunder atyre mizoreve u be e obligueshme. Myslimaneve 
u terhiqet verejtja qe te mos frikohen nga vdekja, sepse asaj nuk mund t'i shpetohet, e nese vdiset 
ne lufte, shperblimi eshte shume i madh. 

Munafiket perpiqeshin t'ia mveshin Muhammedit fajin per te gjitha fatkeqesite ne menyre 
qe t'i iritonin njerezit nga ai. Kur'ani ua beri te qarte se ^do e keqe eshte pasoje e vete njeriut, 
ngase njeriu nuk perputh veprat e veta me ligjet e Zotit dhe mendon se dikush tjeter e ka fajin. 

Te gjitha te mirat burojne prej Zotit. Dergimi i Muhammedit per te gjithe njerezit eshte nje 
e mire prej Zotit, por Muhammedi ishte vetem komunikues i porosive te Zotit, e jo edhe roje 
e dredhive qe i benin fshehtas munafiket. Mjafton qe Allahu i di dredhite e tyre dhe Ai do t'u 
jape llogarine e merituar. Bindja ndaj Pejgamberit eshte njekohesisht edhe bindje ndaj Allahut, 
ngase Ai deshmoi se e ka derguar per t'iu kumtuar njerezve udhezimet e Tij. 



SURETU EN NISAE 



124 



l^li^ 



jT 



m mm tm 






87. Per Allahun, qe s'ka tjeter pos Tij, 
pa tjeter Ai do t'ju tuboje ne diten e 
gjykimit per te cilen gje nuk ka dyshim. 
E kush mund te jete me i vertete se Allahu 
ne thenie?* 

88. E (ka eshte me ju qe ne ^eshtjen 
e munafikeve jeni dy grupe; derisa per ate 
qe bene, Allahu i permbysi ata? A mos 



doni ta vini ne rruge te drejte ate qe 
Allahu e ka humbur? Per ate qe Allahu 
e ka humbur, nuk do te gjeni rruge! 

89. Ata deshirojne qe edhe ju te mos 
besoni sikurse nuk besuan vete dhe te 
beheni te njejte. Mos zini miq prej tyre 
derisa ata te shperngulen {si ju) per hire 
te AUahut, e nese ref uzojne, atehere kudo 
qe t'i gjeni, kapni dhe mbytni dhe prej tyre 
mos zini as mik as ndihmes. 

90. Perpos atyre qe strehohen te nje 
popull, me te cUin keni marreveshje, dhe 
perpos atyre qe vijne te ju, e u vjen rende 
te luftojne kunder jush ose kunder 
popuUit te vet. Sikur Allahu te donte do 
t'ju jepte atyre fuqi e pushtet mbi ju dhe 
do t'ju luftonin. Ne qofte se ata terhiqen 
prej jush, nuk ju luftojne dhe ju ofrojne 
paqe, atehere Allahu nuk ju lejon rruge 
(lufte) kunder tyre. 

91. Ju do te hasni ne te tjere, qe duan 
te sigurohen te ju (duke u paraqitur si 
besimtare) dhe te sigurohen te populli i vet 
(si jobesimtare). E, sahere qe thirren, 
(kunder jush) i pergjigjen thirrjes. Ne 
qofte se nuk largohen prej jush, nuk ju 
ofrojne paqe dhe nuk heqin dore nga lufta 
kunder jush, atehere kapni edhe mbytni 
kudo qe t'i takoni. Kunder tyre u kemi 
dhene fakte te qarta. 



* Kur'ani edhe pse eshte shpallur ne nje periudhe gati prej njezet e tri vjetesh dhe shpallja 
e tij eshte lajmeruar sipas nevojes per te zgjidhur ndonje ^eshtje te parashtruar ne momente, 
perputhshmeria e synimeve te ajeteve ne teresi eshte e plote, pra nuk ka ajet qe i kundervihet 
ndonje ajeti tjeter. E ky eshte nje nga faktoret qe argumentojne se kjo persosmeri e tij ne shprehje, 
stil e ne domethenie, eshte e shpallur dhe e dhuruar nga i madhi Zot, e jo prodhim i mendjes 
se njeriut. 

Muhammedi, perve^ qe ishte strategjik, ishte me i vendosuri ne lufte, andaj edhe urdherohej 
te luftoje vete, por edhe t*i trimeroje besimtaret se ndihma e Zotit ishte me ta. Kete shembull 
e ndoqi edhe Ebu Bekri kur vendosi t*i luftoje tradhtaret, po edhe nese vjen puna te mbetet i 
vetmuar. 

P&rshendetja eshte gjest afrimi nder njerez, andaj ate duhet pranuar dhe respektuar ne menyre 
edhe me te mire. 



125 



SURETU EN NISAE 



92. Asnje besimtari nuk i eshte e lejuar 
ta mbyse besimtarin tjeter, perpos 
gabimisht. £ kush e mbyt gabimisht nje 
besimtare, ai eshte i obliguar ta liroje nje 
rob besimtare dhe shpagimin (e gjakut) 
t'ia dorezoje familjes se tij, perpos ne 
qofte se ia falin (familja gjakun). Ne qofte 
se ai (i mbyturi gabimisht) eshte besimtar, 
por i takon popullit, qe eshte armik juaji, 
atehere eshte obligim vetem lirimi i nje 
robi besimtar. Ne qofte se ai (i mbyturi) 
eshte nga ai popull qe keni marreveshje 
me te, atehere eshte obligim shpagimi (i 
gjakut) qe i dorezohet familjes se tij dhe 
lirimi i nje robi besimtar. £ kush nuk ka 
mundesi (te liroje nje rob), le te agjeroje 
dy muaj rresht, si pendim (i pranuar) ndaj 
Allahut. Allahu eshte me i dijshmi, 
ligjdhenesi me i drejte. 

93. Kush e mbyt nje besimtar me 
qellim, denimi i tij eshte Xhehenemi, ne 
te cilin do te jete pergjithmone. Allahu 



m^m- m 



nMm 







^1 jl:»x3 L^j jiS U^lXJ \ s 







eshte i hidheruar ndaj tij, e ka mallkuar 
dhe i ka pergatitur denim te madh. 

94. O ju qe besuat, kur te marshoni 
ne rrugen e Allahut (per ne lufte), te jeni 
te matur (te mos nguteni), e mos i thoni 
atij qe ju shpreh selamin (besimin): ''Nuk 
je besimtar!", duke kerkuar me te mjet 
(mall) te jetes se kesaj bote, pse te Allahu 
jane begatite e medha. Ashtu 
Oobesimtare) ishit edhe ju me pare, e 
Allahu ju dhuroi (besimin), pra sqaroni 
mire! Allahu e di ne hoUesi (ka veproni.* 



*Qendrimi i myslimaneve rreth hipokriteve nuk ishte i njejte. Disa mendonin se do te ishte 
me mire te mos i luftonin,e disa ishin te mendimit t*i luftonin meqe prej tyre nuk ka shprese. 
2^ti ua terhoq verejtjen, sepse kishin mendime kontradiktore dhe iu tha se ata jane te humbur, 
jane edhe me te rezikshem se jobesimtaret e hapet, per shkak se prane myslimaneve paraqiteshin 
myslimane e prane jobesimtareve - jobesimtare, andaj ata duhet luftuar, nese nuk pushojne nga 
intrigat e tyre kunder myslimaneve. 

Nje prej mekateve me te medha, pas kufrit, eshte mbytja me qellim e me paramendim. 



SURETU EN NISAE 



126 



^^^ ^^^K^^-, mm J, 






Aau*ij 









95. Nuk jane te barabarte prej 
besimtareve at a qe ndejten (nuk luftuan) 
dhe ata qe me pasurine dhe me jeten e tyre 
luftuan ne rrugen e Allahut, me 
perjashtim te atyre qe ishin te penguar pa 
vullnetin e vet. Ata qe luftuan me pasurine 
dhe me jeten e tyre, AUahu i gradoi ne nje 
shkalle me larte mbi ata qe ndejten (me 
arsye). Por te gjitheve Allahu u premtoi 
shperblim, ndersa mbi ata qe ndejten (pa 
arsye) Allahu gradoi luftetaret me nje 



shperblim te madh. 

96. Vende te larta me falje gabimesh 
e meshire nga Ai. Allahu eshte qe fale 
shume dhe meshiron. 

97. Engjejt qe ua moren shpirtin e 
atyre qe ishin mizore te vetvetes ju thane: 
''Ne 9ka ishit ju? - Ata thane: ''Ne ishim 
te paafte ne ate toke!" (engjejt) Ju thane: 
"A nuk ishte e gjere toka e Allahut e te 
migronit ne te?" (e te praktikonit lirisht 
fene e Zotit). Vendi i tyre eshte Xhehenemi 
dhe sa vend i keq eshte ai! 

98. Perve^ atyre qe ishin te paafte nga 
burrat, grate e femijet qe nuk kishin 
mundesi te gjenin, as menyre, as mige (per 
shperngulje). 

99. Atyre do t'iu fale Allahu. Allahu 
eshte qe shlyen e fale shume (gabime). 

100. Kush shperngulet per hire te (fese 
se) Allahut, ai gjen mundesi te madhe dhe 
begati ne toke. E kush del prej shtepise si 
migrues te Allahu dhe te i derguari 1 Tij, 
dhe e ze vdekja (ne rruge), te Allahu eshte 
shperblimi i tij. Allahu eshte meshirues, 
mbulon te metat.* 

101. Kur te jeni ne udhetim e siper, 
nuk eshte mekat per ju te shkurtoni 
namazin, nese frikoheni se jobesimtaret 
do te ju sjellin ndonje te keqe. 
Jobesimtaret jane armiq tuaj te hapet. 



Besimi - imani eshte ^eshtje e fshehte, ^eshtje e zemres. Askush nuk di per besimin qe i fle 
tjetrit ne zemer. Prandaj per te vertetuar ate qe fle ne zemer, eshte obligim per secilin shprehja 
e shehadetit gojarisht. Pas deklarimit me goje per besim, askush nuk ka te drejte t'ia mohoje 
ose t*ia konsideroje deklarate joreale. 

♦ Ata qe luftuan per te mbrojtur veten dhe fene e vet kane grade te larte te Allahu. Kane 
shperblim edhe ata qe paten deshire, por ishin te paafte, si? jane, te zeme, te gjymtet, te verberit 
ose te semuret. 



127 



SURETU EN NISAE 



102. Kur te jeshe ti (Miihammed) 
bashke me ta dhe ju fale namazin, nje 
grup prej tyre, duke i bartur armet, le te 
vije e te falet me ty (grupi tjeter ne roje), 
e kur te bien ne sexhde (te kryejne nje 
reqate), keta le te qendrojne mbrapa jush 
(ne roje) e le te vije grupi tjeter, qe nuk 
eshte falur, e te falet me ty dhe le t'i bartin 
armet dhe te jene ne gjendje gatishmerie. 
Ata qe nuk besojne, e deshirojne 
moskujdesin tuaj ndaj armeve e mjeteve 
qe t'i versulen njehere me te gjitha fuqite. 
Nese jeni te lodhur nga ndonje shi ose jeni 
te semure, nuk eshte mekat te mos i bartni 
armet, por mbani gatishmerine tuaj. 
Allahu ka pergatitur denim nen^mues per 
jobesimtaret. 

103. Kur te kryeni namazin (e frikes) 
permendne Allahun, kur jeni ne kembe, 
ulur, te mbeshtetur. E kur te qetesoheni 
(nga lufta), atehere falne namazin ne 
menyre te rregullt, pse namazi eshte 
obligim (per kohe) i caktuar per 



HSil^ 



am^ 






M tl^--j4ii- 0[J^Jiii ^Jo'^j 4i\ J^^ f 



^0 




besimtaret. 

104. Mos u tregoni te dobet ne 
ndjekjen e armikut, pse nese ndieni 
dhembje edhe ata ndjejne dhembje 
sikurse ju, e ju shpresoni nga Allahu (ka 
ata nuk shpresojne. Allahu eshte i 
dijshem, ligjdhenes i matur. 

105. Ne te zbritem ty (Muhammed) 
librin (Kur'anin) me plot te verteta, qe te 
gjykosh mes njerezve me ate qe te mesoi 
Allahu. Mos u ngaterro per tradhtaret 

(mos u dil ne ndihme.) 



Atyre qe paten mundesi te migrojne te Pejgamberi ne Medine dhe te pranojne e te praktikojne 
lirisht besimin, por nuk shkuan, engjejt ju thone: ^ka ishte puna e juaj me besim? Kur thone 
se ne Meke ishte e pamundur ta perqafonin fene e drejte, marrin pergjegjen prej engjejve; toka 
e Zotit eshte e madhe, nuk migruat, mbetet ne kufr, pra qe xhehenemi. 

Zoti vlereson veprat sipas qellimit te njeriut, andaj e shperblen si muhaxhir edhe ate qe niset, 
por e gjen vdekja ne rruge. 



SURETU EN NISAE 



128 



■mim 



&&m 








r 4 n "f ■ 



106. Kerkoj falje {per kete) AUahut. 
Vertet, Allahu fale, meshiron. 

107. Mos polemizo per ata qe 
tradhtojne vetveten. Allahu nuk e do ate 
qe eshte genjeshtar e mekatar. 

108. Ata fshihen (turperohen) prej 
njerezve, e nuk turperohen prej Allahut, 
e Ai eshte me ta edhe kur planifikojne 
fshehtas thenie me te cilat nuk eshte i 
kenaqur Ai. Allahut nuk mund t'i 
shpetojne veprimet e atyre. 

109. Ja, ju jeni ata qe I mbrojtet 



(genjeshtaret) ne jeten e kesaj bote, Kush 
do te polemizoje me Allahun per ta diten 
e gjykimit, apo kush do t'i marre ne 
mbrojtje? 

110. Kush ben ndonje te keqe ose e 
ngarkon veten, pastaj kerkon falje te 
Allahu, ai e gjen Allahun fales e 
meshirues. 

111. Kush ben ndonje mekat, ai ka 
ngarkuar vetveten. Allahu i di hoUesite, 
eshte gjykates i drejte. 

112. Kush ben ndonje gabim ose 
mekat, e pastaj ate ia hudh nje te 
pafajshmi, ai ngarkohet me nje shpif je e 
me nje mekat te hapet. 

113. E sikur te mos ishte dhuntia e 
Allahut dhe meshira e Tij ndaj teje, nje 
grup prej tyre do te humbte ty, por ata nuk 
humbin tjeter, pos vetes se tyre. Ty nuk 
mund te demtojne asgje. Allahu te shpalli 
ty, librin dhe sheriatin, te mesoi (ka nuk 
dije. Dhuntia e Allahut ndaj teje eshte 
shume e madhe.* 



* Shkurtimi i namazit kur njeriu nuk eshte i sigurt prej armikut, eshte vertetuar me Kur'an. 
Per shkurtimin e tij ne udhetime te rendomta eshte definuar me Sunnet. Shkak i zbritjes se ajetit 
per shkurtim ishte: Pejgamberi e fale dreken bashke me shoket ne vendin e quajtur Asfane. Idhujtaret 
ne kyre me Halid bin Velidin qendruan para tyre dhe ofshane pse nuk i sulmuan duke u falur, 
por thane: tash u vjen namazi edhe me i dashur, f jala ishte per namazin e iqindise, e do t'i sulmojme. 
Para se te vije namazi Zoti i madheruar nepermjet Xhibrilit ia shpall kete pjese te Kur*anit 
Muhammedit dhe namazi i iqindise falet sipas udhezimit te kesaj pjese. 



129 



SURETU EN NISAE 



114. Ne shume biseda te tyre te fshehta 
nuk ka kurrfare dobie, perve? (bisedes) 
kush keshillon per lemoshe, per ndonje te 
mire ose pajtim mes njerezve. E kush i ben 
keto duke pasur per qellim vetem 
kenaqesine e Allahut, Ne do t'i japim me 
vone (ne boten tjeter) shperblim te madh. 

115. Kush i kundervihet te derguarit, 
pasi qe i eshte here e qarte e verteta dhe 
ndjek rruge tjeter nga ajo e besimtareve, 
Ne e leme ne ate qe e ka zgjedhur (ne 
dynja) e e fusim ne xhehenem. Perfundim 
i keq eshte ai. 

116. Eshte e vertete se Allahu nuk fale 
(mekatin) t'i behet Atij shok, e pos ketij 
(mekati), te tjerat i fale atij qe deshiron. 
Ai qe i pershkruan shok Allahut, ai ka 
humbur dhe here nje largim te madh (prej 
se vertetes). 

117. Ata nuk lusin tjeter pos Tij vetem 
(emra idhujsh) femra dhe nuk lusin tjeter 
pos djallit plot sherr. 

118. Ate e mallkoi Allahu. Ai ka 
thene: ''Une do te perfitoj nje pjese te 
caktuar te roberve te Tu". 

119. Do t'i shmange (nga e verteta), 
do t'i beje te shpresojne ne gjera te kota; 






do t'i urdheroje dhe ata do te shqyejne 
veshet e bagetive; do t'i urdheroje dhe ata 
do te shemtojne krijesat e Allahut. E kush 
e ben mik djallin, e jo Allahun, ai ka 
deshtuar sheshazi. 

120. Ai u premton atyre dhe i ben te 
shpresojne, por djalli nuk premton tjeter 
vetem se mashtrim 

121. Te tillet (qe ndjekin djallin) kane 
vendin ne xhehenem dhe prej tij nuk kane 
te ikur (shpetim). 



Porosia e Muhammedit qe te gjykoje drejt sipas Kur*anit, ka te beje me nje njeri qe kishte 
vjedhur petkun e nje fqinji dhe duke e verejtur se do te zbulohet, petkun e vjedhur e hedh ne 
oborrin e nje jehudiu per ta fajesuar ate e per ta shpetuar veten. Per vjedhjen lajmerohet Pejgamberi 
dhe, duke e bindur familja e vjedhesit se ate e kishte vjedhur Jahudiu, Pejgamberi mendon ta 
fajesoje jehudiun e pafajshem, por nderhyn Kur*ani dhe e zbulon te verteten. Ajetet pas tij udhezojne 
se duhet qene i sinqert, duhet pranuar gabimin duke kerkuar falje prej Zotit, e jo t'i shpife tjetrit 
te pafajshem. Gjithashtu nga kjo pjese e Kur'anit kuptohet se Pejgamberi ka qene i pagabueshem, 
ngase per ^do rast ka nderhyre shpallja. 



SURETU EN NISAE 



130 



mi^m 



(iMm 






^A 



122. E ata qe besuan dhe bene vepra 
te mira, Ne do V\ vendosim ne xhennete, 
ku rrjedhin lumenj e ku do te jene 
pergjithmone. Premtim i sakte i Allahut. 



E kush mund te jete me i sakte ne f jale 
se Allahu? 

123. Nuk eshte (shpetim) sipas 
shpresave tuaja as sipas shpresave te 
ithtareve te librit. Kushdo qe ben keq, do 
te ndeshkobet me te dhe, pos Allahut, nuk 
ka per t'i gjetur vetes as mbrojtes as 
ndihmes. 

124. Kush ben ndonje nga punet e 
mira, qofte, mashkull ose femer duke qene 
besimtar, te tillet hyjne ne xhennet dhe 
nuk u behet fare padrejtesie. 

125. Kush ka fe me te mire se ai qe 
sinqerisht i eshte bindur Allahut dhe, duke 
qene bamires, e ndjek fene e drejte te 
Ibrahimit? Allahu e zgjodhi Ibrahimin te 
dashurin me te ngushte. 

126. Vetem te Allahut jane 9'ka ne qiej 
dhe 9'ka ne toke. Allahu ka perfshire (do 
send."^ 

127. Kerkojne prej teje (Muhammed) 
pergjigje - fetva per (geshtjen) grate. 
Thuaju: ''Allahu ju sqaron per to dhe kjo 
qe po ju lexohet nga libri (Kur'ani) 
perkitazi me grate jetime, me te cilat 
lakmoni te martoheni me to, e nuk u jepni 
ate qe eshte caktuar (niqah ose miras), Qu 
sqaron) lidhur me te paaftit (femijet 
jetime) dhe qe te mbani drejtesi ndaj 
jetimeve!" Dhe, (faredo te mire qe 
punoni, Allahu di shume mire per te. 



* Asnje bisede nuk mund t'i fshihet Zotit, as ajo e familjes se hajnit, me te cilen planifikuan 
ta fajesojne te pafajshmin. Fjale te vlefshme jane vetem ato qe keshillojne per pune te mira e 
na ruajne nga te keqiat, ato me te cilat perkujtohet e permendet Zoti dhe ato me te cilat largon 
demin nga njerezit, duke i pajtuar mes vete. 

Pejgamberit iu kundervu ai vjedhesi, i cili, pasi qe nuk arriti t'i ike te vertetes, u arratis per 
ne Meke dhe kaloi ne besimin politeist. 

Nje pjese e dijetareve islame ne baze te ajetit: "Ndjek rruge tjeter nga ajo e besimtareve" 
argumenton mbi ligjshmerine e institucionit "ixhmai" - kompaktesise. Ixhmai i dijetareve nuk 
eshte kusht te jete nga radhet e sahabeve, as te jete nga medinasit e as nga pasardhesit e Pfejgamberit, 
por nga radhet e myslimaneve te gfaredo kohe. 

Shemtimi i krijesave te Allahut behej, duke vene shenja ne veshet e bagetive e pastaj duke 
i konsideruar ato te shenjta, duke i konsideruar krijesat e Zotit si zotra dhe duke i adhuruar ato 
si: engjejt, diellin, henen etj, dhe duke shemtuar vete njerezit, duke i nxjerre nga natyrshmeria 
e tyre per ta njohur e adhuruar Krijuesin e vertete, te adhurojne sende te kota. 

Pretendimet e ciiesdo pale, kinse jane te privilegjuar te Zoti, vetem pse i takojne atij ose ketij 
popuUi, jane te kota. Vleresimi do te jete ne baze te besimit te drejte dhe veprave. 



131 



SURETU EN NISAE 



128. Nese ndonje grua i frikesohet 
largimit ose ftohjes se burnt te vet ndaj 
asaj, atehere nuk gabojne po qe se bejne 
mes vete ndonje mbarim (pajtim), Pajtimi 
eshte me i dobishmi. Megjithekete, 
koprracia eshte e pranishme nder njerez. 
Por, nese silleni mire dhe ruheni, s'ka 
dyshim se Allahu hollesisht eshte i njohur 
me gjithfka veproni. 

129. Ju kurrsesi nuk do te mund ta 
mbani drejtesine mes grave edhe nese 
perpiqeni, pra mos anoni plotesisht nga 
ndonjera e te lini tjetren si te varur. E nese 
permiresoheni dhe ruheni (padrejtesise), 
Allahu ju fale dhe ju meshiron. 

130. Por nese ndahen prej njeri-tjetrit, 
Allahu begaton me miresine e tij secilin 
prej tyre. Allahu eshte bujar i madh, i 
plotdijshem. 

131. Vetem e Allahut eshte ^'ka ne qiej 
dhe f'ka ne toke. Ne ju patem sugjeniar 



insiii^ m 



m t!MP m 



^i 1 vJL>^ ^y^3 \^^Sa> oIj ^uiixli D lijj ASd 



^^ 



atyre qe in pat dhene libri para jush, e 
edhe juve qe te keni f rike nga Allahu. Po 
ne mos besofshit, (dine) e Allahut eshte 
f'ka ne qiej dhe f'ka ne toke. Allahu eshte 
i panevoje e i falenderuar. 

132. Te Allahut jane gjithe ('ka ne qiej 
dhe gjithe ('ka ne toke. Mjafton qe Allahu 
eshte i perkujdesshem. 

133. Nese Ai deshiron, ju zhduk juve 
or njerez, e sjell te tjere. Per kete eshte i 
plotfuqishem. 

134. Kush {me punen e vet) deshiron 
shperblimin e kesaj bote, (ai gabon), 
shperblimi i kesaj dhe i asaj botes tjeter 
eshte te Allahu, e Allahu degjon, sheh.* 



* Arabet injorante nuk u jepnin grave jetime ose te veja ate qe u takonte nga trashegimi ose 
nga niqahu. Donin te martoheshin me to per t*iu marre pasurine e tyre. Te miturve nuk u njihnin 
te drejte ne trashegim. Ky ajet ka lidhje me ajetin tre ne fillim te kaptines. 



SURETU EN NISAE 



132 




^!Mm 







135. O ju qe besuat, vazhdimisht te 
jeni deshmues te drejte per hire te Allahut 
edhe nese eshte kunder (interesit) vetvetes 
suaj, kunder prinderve ose kunder te 
afermve, le te jete ai (per te cilin 
deshmohet) pasanik ose varfanjak, pse 
Allahu di me mire per ta. Mos ndiqni pra 
emocionin e t'i shmangeni drejtesise. Nese 
shtremberoni ose terhiqeni, Allahu 
hollesisht di (ka punoni. 

136. O ju qe besuat, besoni 
vazhdimisht Allahut te derguarit te Tij, 
librit qe gradualisht ia shpalli te derguarit 
te Tij dhe librit qe e pat zbritur me pare. 
Kush nuk i beson Allahut, engjejve te Tij, 
librave te Tij, te derguarve te Tij dhe botes 



tjeter, ai ka humbur teper larg. 

137. Vertet, ata qe besuan e pastaj 
tradhtuan, perseri besuan e pastaj 
tradhtuan dhe' e shtuan mosbesimin, 
Allahu nuk u fale atyre as nuk i udhezon 
ne rruge te drejte. 

138. Ti (Muhammed) lajmeroj 
munafiket se me te vertete ata kane nje 
denim te dhembshem. 

139. Jane ata qe, perkunder 
besimtareve, i miqesojne jobesimtaret. 
Valle, a mos kerkojne fuqi te ta? S'ka 
dyshim, e tere fuqia i takon Allahut. 

140. Juve u eshte shpallur ne librin 
(Kur'anin) qe, kur te degjoni se po 
mohohet Kur'ani i Allahut dhe po behet 
tallje me te, mos rrini me ata derisa te mos 
hyjne ne bisede tjeter. Perndryshe, ju do 
te jeni si ata. Allahu do t'i tuboje 
tradhtaret dhe jobesimtaret qe te gjithe ne 
xhehenem. 



Megjithate, qe drejtesia mes grave eshte e veshtire, burri eshte i obliguar ta mbaje drejtesine 
praktike, duke mos anuar ndaj njeres e as duke lene tjetren si te pazot. Pejgamberi ka thene: "Kush 
i ka dy gra dhe praktikisht anon nga njera, do te dale ne diten e gjykimit gjysmak". 



133 



SURETU EN NISAE 



141. Ata jane qe presin se 9'po ju 
ngjan juve. Nese me ndihmen e Allahut 
ngadhenjeni, ata thone: ''A nuk ishim me 
ju?" E nese jobesimtareve u takon ndonje 
fitim, ata thone: ''A nuk mbizoteruam ne 
mbi ju (por nuk deshem te mposhtim) dhe 
penguam prej jush besimtaret!" Allahu 

do te gjykoje mes jush diten e gjykimit. 
Allahu kurrsesi nuk iu mundeson 
jobesimtareve mbizoterim te plote mbi 
besimtaret.* 

142. Munafiket perpiqen te 
mashtrojne Allah un (duke u paraqitur 
rrejshem si besimtare), por Allahu 
mbizoteron dinakerite e tyre. Ata edhe kur 
falen, falen me pertaci dhe vetem sa per 
t'u dukur te njerezit dhe fare pak e 
permendin Allahun. 

143. Ata jane te luhatshem ndermjet 
atij dhe atij (besimit mosbesimit) e nuk 
jane as me ata (me besimtaret) as me ata 
(me jobesimtaret). Po ate qe e mposht 
Allahu, ti nuk mund te gjeshe shpetim per 
te. 

144. O ju qe besuat, mos i zini miq 
jobesimtaret e t'i lini manash besimtaret. 
A doni t'i sillni Allahut argument te qarte 
kunder vetes! 

145. S'ka dyshim, munafiket do te 
jene ne shtresen me te ulet (ne fund) te 
zjarrit dhe per ta nuk do te gjeshe 
mbrojtes, 

146. Perve9 atyre qe u penduan, u 
permiresuan, iu permbajten Allahut 
(mesimeve te Tij) dhe praktikojne 
sinqerisht fene e tyre per Allahun. Te tillet 
do te jene bashke me besimtaret, e Allahu 



|jg)i^ te^^jgp i 






\*\\ 



ka per t'iu dhene besimtareve shperblim 
te madh. 

147. ^fare ka Allahu me denimin 
tuaj? E falenderuat dhe i besuat? (e para 
nuk i pakeson sundimin e as e dyta nuk 
i shton) Allahu eshte mirenjohes i 
dijshem.** 



* Deshmitari pa tjeter eshte i obliguar ta thote te verteten. Nuk guxon te anoje ne favor te 
pasanikut pse eshte i pasur, e as ta meshiroje varfnjakun, pse kujdesin ndaj tyre e mban Zoti. 
Deshmitari nuk guxon te frymezohet nga ndonje motiv miqesie, frike apo meshire e te deshmoje 
rrejshem. 

Munafiket paraqiteshin ndonjehere si besimtare, e pastaj ktheheshin ne idhujtari dhe si te tille 
mbeten ne erresire te perjetshem. Eshte frike se edhe mekatari, qe pas pendimit kthehet shume 
here ne te njejtin mekat, nuk do te mund te shpetoje nga ai. 

Sipas ajetit 68 te kaptines **En*am**, besimtareve ne Meke u ndalohej te rrinin me idhujtare, 
te cilet talleshin me Kur*anin qe i njihej Muhammedit, e me kete ajet u ndalohet edhe myslimaneve 
ne Medine te rrinin me jehudi e me munafike, te cilet benin te njejten gje. 

** Megjithqe, ne kete ajet fjala eshte per munafiket - hipokrite ne fe, per njerez qe e publikonin 
besimin sa per sy e faqe e nuk jane besimtare te vertete. Njeriu duhet ruajtur prej formaliteteve, 
sepse ato jane shenja te munafikeve, edhe pse nuk e arrijne ate nivel te hipokrizise. Pra nuk duhet 



SURETU EN NISAE 



134 




jj)P»5s^ s^^ ^ b\ ^ L^t^ \_yix^ jb 4tt\ 0^»^ 



: ^•r 



148. Allahu nuk do publikimin e 
shprehjeve te keqia perve^ (publikimit) te 
atij qe i eshte bere padrejt. Allahu eshte 
degjues, i dijshem. 

149. Nese publikoni ndonje te mire ose 
e fshihni ate, ose i falni ndonje te keqe 
(dikujt)j Allahu i plotfuqishem fale 
shume. 

150. S'ka dyshim se ata qe nuk 
besojne Allahun dhe te derguarin e Tij, 
deshirojne te bejne dallim mes Allahut 
dhe te derguarve te Tij e thone: ''Ne i 
besojme disa e nuk i besojme disa te tjere" 
e mes ketij duan te marrin nje rruge. 



151. Te tillet jane jobesimtaret e 
vertete; e Ne kemi pergatitur denim te 
forte e nen^mues per jobesimtaret. 

152. £ ata qe besuan Allahun dhe te 
derguarin e Tij dhe nuk bene kurrfare 
dallimi ne asnje prej tyre, te tilleve do t'u 
jepet shperblimi i merituar. Allahu fale 
shume dhe eshte meshirues. 

153. Ithtaret e librit (jehudite) 
kerkojne prej teje t'u sjellesh nje liber 
(komplet) nga qielli. Po ata paten kerkuar 
prej Musait edhe me teper e i paten thene: 
''Deftona Zotin sheshas" (ta shohim me 
sy) e per shkak te mizorise se tyre i kapi 
rrufeja. Mandej edhe pasi qe iu paten 
shfaqur atyre mrekulli te qarta, ata 
adhuruan vi^in. Ne u patem falur ate, e 
Musait i dhame argumente te forta. 

154. Ne ngritem mbi ta (bregun) Ibr'in 
pse ishin zotuar (ta pranojne Tkvratin), u 
patem thene: ''Hyni ne dere (te bejtui 
mukaddesjt) te perulur, dhe u patem 
thene: ''Mos e thyeni te shtunen" (mos 
gjuani peshk). Ashtu Ne patem marre prej 
tyre bese te forte. 



te jemi pertace e te falemi vetem kur jemi ne publik. 

Sipas interpretuesve te Kur*anit, zjarri eshte shtate shtresash e qe jane: e para Xhehenem, pastaj 
Ledhdha, El hutametu, Es seir, Sekar, Xhehim dhe me e poshtmja EI havijetu. Ruana Zot prej 
denimit! Derisa shprehja **zjarr** perfshin te gjitha, ndonjehere emerohen te gjitha me shtresen 
e pare - xhehenem. 



135 



SURETU EN NISAE 



155. Dhe per shkak te thyerjes se beses 
se dhene, te mohimit te ajeteve (shpalljes) 
te Allahut, te mbytjes se pejgambereve pa 
kurrfare te drejte dhe thenies se tyre: 
**Zemrat tona jane te mbuluara" (me 
perde), Jo, por per shkak te mohimit te 
tyre, Allahu ua vulosi ato (zemrat), e nuk 
besojne prej tyre vetem pak kush. 

156. Edhe per shkak te mosbesimit 
dhe te thenies se tyre shpifese kunder 
Merjemes; 

157. Madje per shkak te thenies se 
tyre: ''Ne e kemi mbytur mesihun, Isain, 
birin e Merjemes, te derguarin e Allahut". 
Po ata as nuk e mbyten as nuk e gozhduan 
(nuk e kryqezuan ne gozhda)^ por atyre 
u perngjau. Ata qe nuk u pajtuan rreth 
(mbytjes se) tij, jane ne dileme per te (per 
mbytje) e nuk kane per te kurrfare dije te 
sakte, perve^ qe iluzojne. E ata me siguri 
nuk e mbyten ate. 

158. Perkundrazi, Allahu e ngriti ate 
prane Vetes. Allahu eshte i plotf uqishem, 
i dijshem. 

159. Nuk ka asnje nga ithtaret e librit 
vetem se ka per t'i besuar atij (Isait) para 
vdekjes se vet, e ne diten e gjykimit ai 
deshmon kunder tyre. 

160. Dhe per shkak te mizorise se 
atyre, qe ishin jehudi, dhe per shkak se 
penguan shume nga rruga e Allahut, Ne 
ua ndaluam (ua heme haram) disa (Uoje 
ushqimesh) te mira qe u ishin te lejuara. 

161. Edhe per shkak te marrjes se 
kamates edhe pse e kishin te ndaluar ate 
dhe ngrenies se pasurise se njerezve ne 



ll^li^ 



mmm 






^•r « 



menyre te padrejte. Ne kemi pergatitur 
denim te mundimshem per ata qe nuk 
besuan prej tyre. 

162. Por ata, prej tyre qe kane thesar 
te diturise, dhe besimtaret, besojne ate qe 
t'u shpall ty dhe ate qe u shpall para teje, 
besojne edhe ata qe e falin namazin dhe 
japin zeqatin dhe besimtaret ne Allahun 
e ne jeten e ardhsme. Te tilleve do t'u 
japim shperblim te madh.* 



* Vetem ankesen e atij qe i behet zullum, Allahu nuk e kthen mbrapa, edhe nese nga zullumi 
nuk mund te ndale veten e shprehet keq. 

Zotin ta besosh, kurse pejgamberet - jo, nuk eshte besim i pranueshem, sikurse nuk eshte besim 
i pranueshem as i atij qe nuk pranon ndonje nga pejgamberet. 

Jehudite, me qellim tendencioz kerkuan prej Muhammedit t'iu sillte nje liber komplet nga 
Allahu, ashtu sikur qe shpallur Tevrati pernjehere. Zoti i tregon Muhammedit per sjelljet e tyre 
edhe me te renda ndaj Musait dhe per masat ndeshkuese te cilat i perjetuan per shkak te mizorise 
se tyre ne sjellje e vepra. I tregon edhe per perpjekjet e tyre qe ta mbytnin Isain, por Zoti ate 
e shpeton prej dores se tyre. 



SURETU EN NISAE 



136 



24)1.5iJ?^ 



(s^miM 






Av^-^il 






\»t 



163. Ne te frymezuam ty me shpallje 
sikurse e patem frymezuar Nuhun dhe 
pejgamberet pas tij; e patem frymezuar 
Ibrahimin, Ismailin, Is-hakun, Jakubin 
dhe pasardhesit e tij, Isain, Ejubin, 
Junusin, Harunin, Sulejmanin, e Davudit 
i patem dhene Zeburin. 

164. Dhe (derguam) te derguar me 
pare qe te rrefyem per ta, dhe te derguar 
te tjere per te cilet nuk te rrefyem, e 
Musait i foli AUahu me fjale. 



165. Te derguar qe ishin lajmgezues e 
kercenues, ashtu qe pas dergimit te 
derguarve njerezit te mos kene fakt 
(arsyetim) para Allahut. Allahu eshte i 
pavarur ne sundimin e vet dhe di si te 
veproje. 

166. (Jehudite i thane se nuk te 
besojme ne shpallje Muhammedit) Por 
Allahu deshmon per ate qe t'u zbrit ty, ate 
ta zbriti sipas dijes se Vet, edhe engjejte 
deshmojne, po mjaft eshte Allahu 
deshmues. 

167. Ata qe nuk besuan dhe penguan 
nga rruga e Allahut, ata kane humbur 
shume larg. 

168. Ata qe nuk besuan dhe bene 
zullum, Allahu as nuk ka per t'i falur as 
nuk ka per t'i drejtuar ne rruge. 

169. Perpos rruges se xhehenemit, ne 
te cilin do te jene perjete te pasosur. E per 
Allahun kjo eshte lehte. 

170. O ju njerez, juve u erdhi i 
derguari me te verteten (fene e drejte) nga 
Zoti juaj, pra t'i besoni se eshte me e 
dobishme per ju. Po nese vazhdoni ta 
refuzoni, ta dini se 9'ka ne qiej e toke eshte 
vetem e Allahut. Allahu di (gjendjen e 
robeve), eshte me i urti.* 



Kur'ani nuk flet di?ka me qarte rreth Isait se Zxiti e ngriti me trup e me shpirt ose vetem me 
shpirt. Mirepo, shume hadithe te verteta flasin mbi ate se Isai eshte ngritur me trup dhe se perseri 
do te duket ne toke... Ajo qe nuk ka kurrfare dyshimi rreth Isait eshte se Isain nuk e kane mbytur 
jehudite, as nuk e kane varur e as gozhduar dhe se te gjithe ata qe nuk e pranuan si pejgamber, 
do ta pranojne ne momentin e vdekjes edhe pse pranimi i tille nuk do t'i sjelle dobi atij qe e pranon. 



* Zoti i permend me emra disa pejgambere per arsye te fames se madhe te tyre. Menjehere 
pas Muhammedit permendet Nuhu qe ishte pejgamberi i pare, ne gjuhen e te ciht hartohen ligjet- 



137 



SURETU EN NISAE 



171. O ithtare te librit, mos teproni ne 
fene tuaj dhe mos thuani tjeter gje per 
Allahun, perve^ asaj qe eshte e vertete. 
Mesihu Isa, bir i Merjemes, ishte vetem 
i derguar i Allahut. Ishte fjale e Tij 
(behu) qe ia drejtoi Merjemes dhe ishte 
fryme (shpirt) nga Ai. Besonie pra 
Allahun dhe te derguarin e Tij e mos 
thoni: ''Tte'' (trini). Pushoni (se theni), 
se eshte me mire per ju. Allahu eshte 
vetem nje Allah; larg qofte asaj qe Ai te 
kete femije. ^'ka ne qiej dhe 9'ka ne toke 
eshte vetem e Tij. Mjafton qe AUahu eshte 
planifikues i pavarur. 

172. Mesihu nuk terhiqet prej asaj se 
eshte rob i AUahut, nuk terhiqen as engjejt 
me te zgjedhur. Kush terhiqet prej 
adhurimit ndaj Tij dhe ben 
mendjemadhesi, Ai do t'i ringjalle dhe do 
t'i tuboje te gjithe prane Tij. 

173. E persa u perket atyre qe besuan 
dhe vepruan mire, atyre do t'u 
permbushet shperblimi i merituar, por 



m^m 



^ ^ ^^ m 



" ^ ^ ^^ . ^ "^ 



«■::>*<» 



edhe do t'iu shtohet prej dhuntise se Tij. 
Persa u perket atyre qe u terhoqen dhe 
mbajten veten kryelarte, ata do t'i 
ndeshkoje me nje ndeshkim fort te 
dhembshem dhe pos Allahut nuk do t'i 
gjejne vetes as mbrojtes as ndihmes. 

174. ju njerez, juve ju erdhi nga Zoti 
juaj argument dhe Ne ju zbritem drite te 
qarte. 

175. Ata qe i besuan Allahut dhe iu 
permbajten Atij {libnt te Tij), Ai do t'i 
fuse ne meshiren (xhennetin) e Tij dhe do 
t'i gradoje e do t'i udhezoje per ne rruge 
te drejte. 



sheriati, dhe ishte i pari qe therret ne monoteizem e konsiderohet baba i dyte i njerezimit. Ibrahimi 
konsiderohet baba i pejgambereve ngase prej pasardhesve te tij ka shume pejgambere. Isai permendet 
para disa pejgambereve qe me jete kishin qene me heret, ngase jehudite ne menyre fanatike e 
atakonin, kurse te krishteret teper e zmadhonin. Musai nuk permendet ne nje ajet me te tjeret 
ngase Tevrati i tere i zbriti pernjehere dhe ai degjoi fjalet drejtpersedrejti nga Zoti. 



SURETU EL MAIDE 138 



SURETU EL MAIDE 
KAPTINA 5 

E zbritur ne Medine pas sures El Fet-h, ajete: 120 

Eshte nje nga kaptinat e gjata te zbritura ne Medine. Edhe kjo, ashtu sikurse edhe 
kaptinat e tjera qe zbriten ne Medine, parashtron dispozita te sheriatit perbri tematikes 
se besimit dhe rrefimeve per ithtaret e librit. 

Thuhet se kjo sure zbriti pasi qe u kthye Pejgamberi prej Hudejbise, e ka 
permbledhur shume dispozita te sheriatit, ngase shteti Islam ishte ne fillim te themelimit 
te tij, andaj i nevojitej nje program Hyjnor, i cili do ta mbronte prej gabimeve dhe 
do t*i trasonte rruge te ndritshme e te perqendrueshme, ne ndertimin e shtetit te ri. 

Dispozitat, te cilat i parashtron kjo pjese e Kur'anit ne kete kaptine, perafersisht 
jane: zbatimi i premtimeve, menyra e therjes se kafsheve, gjuetia, pelegrinazhi (mgullat 
rreth haxhit), martesa megra nga ithtaret e librit, tradhtia (erride), rreguUat per pastrim, 
masa e denimit per vjedhje, masa e denimit per dezertoret dhe fesatxhinjte, dispozitat 
rreth alkoolit dhe bixhozit, kompensimi per betim, per gjueti derisa eshte ne ihram, 
testamenti ne prag te vdekjes etj. 

Perveg ketyre, permes kesaj kaptineje njihemi edhe me disa tregime per te marre 
mesim e pervoje prej tyre, sig eshte: rrefimi per beni israile dhe per Musain a.s,, madje 
duke aluduar per ballafaqimin e fuqise se hajrit e te sherrit, na parashtron edhe ngjarjen 
rreth bijve te Ademit dhe me ne fund edhe mbi tryezen (sofren) e zbritur besimtareve 
te Isait, e cila ishte mrekulli qe vertetonte misionin e tij si pejgamber, por ajo ishte 
veper e Zotit, ejo e Isait. Kaptina perfundon me nje rrefim te tmerrshem kur ne diten 
e tubimit pas ringjalljes, do te thirret Isai prane tegjithe te tubuarve dhe Zoti i madheruar 
do ta marre ne pyetjeper shkak se disa i besuan si zot, pos Allahut. Sigurisht me kete 
ka per qellim demaskimin per rrugen e gabuar te atyre qe shpifen pa ditur per Isain, 
si zot ose bire i tij. 

Quhet kaptina e tryezes (suretul Maideti) ngase eshte ngjarja me e guditshme qe 
permendet ne kete kaptine. Fjala eshte per nje sofer te begatshme, e cila u zbret 
besimtareve te Isait ne shenje vertetimi per Isain se eshte i derguar i Zotit xh. sh. 



139 



SURETU EL MAIDE 



176. Kerkojne pergjigjen tende. 
Thuaju: *'AHahu ju pergjigjet ne ^eshtjen 
e **kelale-s" (ai qe nuk ka prinder as 
femije qe e trashegojne). Nese vdes nje 
njeri qe nuk ka femije, por ka moter, 
atehere asaj (moires) i takon gjysma e 
pasurise se lene. Ai (vellau) trashegon tere 
ate (qe le motra) nese ajo nuk ka femije. 
Ne qofte se ato jane dy (motra qe 
trashegojne), atyre dyjave u takojne dy te 
tretat qe le ai. Ne qofte se jane vellezer dhe 
te perzier burra dhe gra, atehere 
mashkullit i takon hise dy fish me shume 
se sa femres. Allahu ju sqaron, ashtu qe 
te mos humbni. Allahu di per (do send."^ 

SURETU EL MAIDE 

Me emrin e AUahut, Meshiruesit, 
Meshireberesit! 

1. O ju qe besuat! Zbatoni premtimet 
(obligimet), U jane lejuar (t*i hani) kafshet 
shtepiake, me perjashtim te atyre qe po ju 
lexohen (ne kete kaptine si te ndaluara) 
dhe perve^ gjuetise, qe nuk eshte e lejuar 
derisa jeni ne ihram. Vertet, Allahu 
vendos ate qe deshiron. 

2. O ju qe besuat! Mos i shkelni 
simbolet e Allahut, as muajin e shenjte 
(mos lejoni luften), as kurbanin (mos e 
pengoni), as ate me qafore (te caktuarper 
kurban), as (mos pengoni) ata qe duke 
kerkuar begati nga Zoti i tyre dhe 
kenaqesine e Tij, kane mesyre (per vizite) 
shtepine e shenjte (Qaben). E kur te hiqni 



^gM"^^^ mm i 












: >'i 



ihramin, atehere gjahtoni. Urrejtja ndaj 
nje populli, qe iu pat penguar nga xhamia 
e shenjte, te mos ju shtyje te silleni ne 
menyre te padrejte kunder tyre. 
Ndihmohuni mes vete me te mira dhe ne 
te mbara, e mosni ne mekate e ne 
armiqesi. Kini dro denimit te Allahut, se 
me te vertete Allahu eshte ndeshkues i 
forte. 



* Kjo pjese e Kur'anit i hedh poshte te gjitha trillimet e jehudive dhe te krishtereve. Ne te 
vertete, jehudite i benin shpifje Merjemes, kinse ajo e lindi Isain pa kurore dhe ai, si femije i 
tille, nuk meriton te jete pejgamber. Zoti verteton se Isai eshte i krijuar me fjalen e Tij "Behu!"; 
eshte shpirt i derguar prej Zotit, pra eshte i paster nga shpifjet e jehudive. 

Isai ju thote te krishtereve; eshte femije i lindur me urdherin e Zotit, eshte pejgamber, por 
eshte njeri, nuk eshte Zot as bir i Zotit. Nuk jane tre zotera: Allahu, Isai Merjemja, e as nuk 
eshte Zot i perbere prej: atit, te birit dhe shpirtit te shenjte. 

Nuk ka grade me te larte se te jesh rob i Zotit. Kete e di Isai, e dine edhe engjejt qe jane 
me afer Zotit, prandaj Isait i vjen keq pse dikush thote per te se eshte bir i Zotit, u vjen shume 
keq edhe engjejve pse dikush ka thene se jane bijat e Zotit. Zoti i gjithfuqishem do t'i tuboje 
pas ringjalljes qe te gjithe prane Vetes dhe do te pyese per ate qe nuk donin te ishin rober te Tij. 

Me ndihmen e Zotit e perfunduam perkthimin e kesaj kaptine. Falenderoj Allahun e madheniar! 



SURETU EL MAIDE 



140 



i^^ ^^^MjgglL^ 










^•V 



3. Juve u jane ndaluar {Vi hani): 
ngordhesira, gjaku, mishi i derrit, ajo qe 
therret jo ne emrin e Allahut, e furmja, 
e mbytura, e rrezuarja, e shpuarja (nga 
bririi tjetres), ajo qe e ka ngrene egersira, 
perve^ asaj qe arrini ta therrni (para se te 
ngordhe), ajo qe eshte therrur per idhuj, 
dhe (u eshtc e ndaluar) te kerkoni me short 



fatin. Kjo eshte mekat ndaj Allahut. 
Tashme, ata qe mohuan, humben 
shpresen per fene tuaj (se do te nderroni), 
andaj mos u frikesonju atyre, por Mua te 
me frikesoheni. Sot persosa per ju fene 
tuaj, plotesova ndaj jush dhuntine Time, 
zgjodha per ju islamin fe. E kush 
detyrohet nga uria (te haje nga te 
ndaluarat), duke mos anuar dhe duke mos 
pasur per qellim mekatin, Allahu fale 
shume dhe eshte meshirues. 

4. Te pyesin ty (Muhammed), (ka u 
eshte e lejuar atyre? Thuaj: ''U jane te 
lejuara te gjitha ushqimet e mira dhe ai 
(gjahu) i gjahtareve (shtazeve) te dresuara 
qe i mesoni ashtu si ju ka mesuar juve 
Allahu. Hani, pra, ate qe gjahtuan per 
juve dhe me pare permendnie emrin e 
Allahut. Kini dro nga Allahu pse Allahu 
shpejt merr masa. 

5. Sot u lejuan per ju ushqimet e mira, 
edhe ushqimet (te therrurat) e ithtareve te 
librit jane te lejuara (hallall) per ju, edhe 
ushqimet (te therrurat) tuaja jane te 
lejuara per ta (u jane lejuar). Grate e 
ndershme besimtare, dhe (gra) te 
ndershme nga ata te cileve u eshte dhene 
libri para jush, kur atyre u jepni pjesen 
e caktuar te kurores, por duke pasur per 
qellim martesen, e jo imoralitetin dhe jo 
si dashnore ilegale. E kush mohon 
(tradhton) besimin, ai ka asgjesuar vepren 
e vet dhe ai ne boten tjeter eshte prej te 
shkaterruarve.* 



* Besimtaret jane te obliguar te jene besnike, dhe ?do premtim a obligim duhet zbatuar me 
perpikeri, qofte obligim qe ka te beje mes Allahut dhe njeriut, qofte qe ka te beje mes njerezve. 

Gjate kohes se riteve te haxhit eshte e ndaluar edhe gjuetia, me ?ka kuptohet se Qabja me 
rrethine eshte vend i shenjte dhe vend sigurie edhe kur eshte fjala per shtaze te egra. Prandaj 
nuk lejohet te behen ndryshime ne percaktimet qe ka bere Zoti, nuk lejohet lufta ne muajte e 
shenjte, nuk lejohet pengimi i kurbaneve te caktuar qe te therren te Qabja. Arabet kane pasur 
zakon t'i vejne ne qafe deves nje gjerdan per te treguar se ajo eshte percaktuar per kurban dhe 
ashtu te sigurohet. 

Perve? kafshes se ngordhur, gjakut, derrit, jane te ndaluara edhe ato kafshe qe therren ne 
emer te idhuj ve, e jo ne emer te Zotit. 

E rrezuarja prej ndonje vendi te larte, e shperthyerja nga briri i ndonje tjetre dhe e kafshuarja 
(nje pjese) nga egersirat, nese zihet e gjalle dhe therret, eshte e lejuar te hahet. 



141 



SURETU EL MAIDE 



6. O ju qe besuat! Kur doni te ngriteni 
per te falur namazin, lani fytyrat tuaja dhe 
duart tuaja deri ne berryla; ferkoni kokat 
tuaja, e kembet lani deri ne dy zogjt. Nese 
jeni xhunube, atehere pastrohuni (lahuni)l 
Ne qofte se jeni te semure, ose ne ndonje 
udhetim, ose ndonjeri prej jush vjen prej 
vendit te nevojes, ose keni kontaktuar me 
grate dhe nuk gjeni uje, atehere mesyne 
(merrni tejemum) dheun e paster dhe me 
te ferkoni fytyrat dhe duart tuaja. Allahu 
nuk deshiron (me obligim per abdes e 
larje) t'iu sjelle ndonje veshtiresi, por 
deshiron t'ju pastroje (prej mekateveX t'ju 
plotesoje te miren e Tij ndaj jush e qe t'i 
falenderoheni. 

7. Perkujtonie dhuntine e Allahut qe 
ju dha (fene islame) dhe zotimin e Tij, te 
cilin e pat marre prej jush kur thate: 
''Degjuam e respektuam'*. Kinie frike 






^•A 



Allahun, pse Allahu i di shume mire te 
fshehtat ne gjoksa (ne zemra). 

8. O ju qe besuat! Behuni plotesisht 
te vendosur per hire te Allahut, duke 
deshmuar te drejten, dhe te mos u shtyje 
urrejtja ndaj nje populli e t'i shmangeni 
drejtesise; behuni te drejte, sepse ajo eshte 
me afer devotshmerise. Kinie dro Allahun 
se Allahu di hollesisht per ate qe veproni. 

9. Atyre qe besuan dhe bene vepra te 
mira, Allahu u premtoi falje per mekate 
dhe shperblim te madh. 



"Nusub'' jane gure te vendosur rreth Qabes, mbi te cilet beheshin therorizime te kafsheve 
ne shenje respekti ndaj tyre. Ato jane haram. 

Dita per te cilen thuhet se u plotesua dhe u persos feja islame, ishte nata e bajramit, ne Arafate, 
ne vitin e dhjete te hixhretit. 

Jane te lejuara edhe gjahu i shtazeve te dresuara dhe kafshet e therrura prej ithtareve te librit, 
te krishtere dhe jehudi. Eshte e lejuar edhe martesa me gra te ndershme jomyslimane nga krishteret 
dhe jehudite. 



SURETU EL MAIDE 



142 



^L^^ _»ii3f$&M t^'^'^ ^ 









^gi5^/^^ 



10. E ata qe mohuan dhe 
pergenjeshtraan argumentet Tona, ata 
jane banues te xhehenemit. 

11. O ju qe besuat. Perkujtone te 
miren e Allahut ndaj jush kur, nje popuU 
tentoi te zgjase duart e veta (per mbytje) 
kunder jush, kurse Ai zmbrapsi duart e 
tyre prej jush. Respektonie AUahun (duke 
zbatuar urdherat e Tij) dhe vetem AUahut 
le t'i mbeshteten besimtaret.* 



12. Ne te vertet Allahu pat marre 
zotimin e beni israilve. Dhe prej tyre 
derguam (caktuam) dymbedhjete prijes. 
AUahu tha: ''Une jam (mbrojtes) me ju!" 
Ne qof te se f alni namazin, e jepni zeqatin, 
u besoni te derguarve te Mi dhe u 
ndihmoni atyre, huazoni per hire te 
Allahut hua te mire, Ai patjeter do t'ju 
shlyeje mekatet tuaja dhe do t'ju shtie ne 
xhennete nen te cilet rrjedhin lumenj. E 
kush kundershton pas ketij (zotimi) prej 
jush, ai e ka humbur migen e drejte. 

13. Per shkak se ata e thyen zotimin 
e tyre, Ne i mallkuam ata, dhe zemrat e 
tyre i heme te forta (te shtanguara). Ata 
i ndryshojne fjalet (ne Tbvrat) nga 
domethenia e tyre dhe braktisen nje pjese 
me te cilen ishin urdheruar. Ti 
vazhdimisht do te verejsh tradhtine e nje 
pjese te tyre, perpos nje pakice nga ata. 
Pro falju dhe hiqu tyre. Allahu i do ata 
qe bejne mire. 



* Kur doni te faleni, qyshdo qofte, ne kembe, ulur ose shtrire, eshte obligim t*i lani fytyrat, 
duart deri ne berryla, kembet deri ne zogj te tyre, e kokes duhet dhene mes-h (duhet ferkuar me 
dore te lagur). Keto jane kater farzet e te ashtuquajturit **abdesit**. Tejemmumi eshte zevendesim 
i abdestit e ndonjehere edhe i tere larjes. 

Zotimi i permendur eshte ai qe pat marre Pejgamberi prej besimtareve se do ta ndihmojne 
e do t'i binden ne fdo moment. Ithtaret e besimit islam jane te obliguar qe gjithnje t'i permbahen 
drejtesise, qofte fjala per mikun ose per armikun. Populli qe u perpoq ta mbyste Pejgamberin 
ishte ai i jehudive Beni Nadir, te cilet deshen t'ia hedhin nje gur mbi krye, por Zoti i tregoi dhe 
Pejgamberi u largua. 



143 



SURETU EL MAIDE 



14. Ne e morem zotimin edhe te atyre 
qe thane: ''Ne jemi nesara", e edhe ata e 
harnian nje pjese te saj me te cilen ishin 
udhezuar, andaj Ne kemi ndersyer 
armiqesine e urrejtjen ndermjet tyre deri 
ne diten e kijametit. E me vone AUahu do 
t'i njohtoje ata me ate qe bene. 

15. O ithtare te librit, juve ju erdhi i 
derguari Jone qe ju sqaron shume nga ajo 
qe fshihnit prej librit, e per shume nuk ju 
jep sqarime. Juve ju erdhi nga Allahu 
drite, dhe liber i qarte. 

16. Allahu e ve me ate (me Kur'anin) 
ne rruget e shpetimit ate qe ndjek 
kenaqesine e Tij dhe me ndihmen e Tij i 



f^^^^^^^^_mmm 





















^^« 



nxjerr ata prej erresirave ne drite dhe i 
udhezon ne nje rruge qe eshte e drejte. 
17. E mohuan (e bene knfr) te verteten 
ata qe thane se: ''Zot eshte ai, Mesihu bir 
i Merjemes". Thuaju: ''Nese deshiron 
Allahu ta shkaterroje Mesihun, birin e 
Merjemes, nenen e tij dhe gjithe 9'ka ne 
toke, kush mund ta pengoje ate?" Vetem 
Atij i takon pushteti i qiejve, i tokes dhe 
9'ka ne mes tyre. Ai krijon (do gje qe 
deshiron. Allahu eshte i gjithf uqishem per 
(do gje. 



Sipas "Sahihajneve** Pejgamberi ndahet prej shokeve per te pushuar nen nje hije, ku e kot 
gjumi. Nje arab, njefare Gavreth bin Harith vjen fshehurazi, e merr shpaten qe e kishte varur 
Pejgamberi dhe i drejtohet me te atij (Pejgamberit) duke i thene: Kush me pengon tash qe te te 
mbyse?** Kete e perserit tri here, ndersa Pejgamberi i pergjigjet duke i thene: Allahu! Atehere 
atij i shpeton shpata prej dore, te cilen e kap Pejgamberi, i therret shoket dhe u tregon ngjarjen. 
Kur i thote Pejgamberi: Kush do te shpetoje tash ty? Ai i thote: Ai qe e ka tash shpaten eshte 
me i miri. Pejgamberi ia fale gabimin dhe ai e pranon fene islame. 



SURETU EL MAIDE 



144 



flm^^^^^^m^m 



J^^>^^\j ^JjJjrN--^^ «.WJu13^_-^ JjjC-i<j^ 



^ <Ijs-^J^>^^1Jj 



I rt-^ 1_^ ^ 1 U-^Ib 4JIJ 1 ^ 1 



^^i^Jp-. 



'J 03 



18. Jehudite dhe te krishteret thane: 
''Ne jemi bijte e Allahut dhe te dashuril 
e Tij". Thuaju: **E pse pra, Ai ju denon 
me mekatet tuaja?" Jo, ju jeni njerez qe 



Ai ju krijoi. Ai i fate atij qe do dhe e 
denon ate qe do. Sundimi i qiejve, i tokes 
dhe i gjithe ('ka ne mes tyre eshte vetem 
i Allahut dhe vetem te Ai eshte e ardhmja. 

19. O ithtare te librit, ju erdhi i 
derguari Jone, ju sqaron (geshtjet e fese) 
pas nderprerjes se te derguarve, ne menyre 
qe te mos thoni: ''Neve nuk na erdhi as 
i derguare qe te na pergezoje, e as qe te 
na terheqe verejtjen". Pra ja, ju erdhi 
pergezuesi dhe kercenuesi. Allahu eshte 
fuqiplote per (do send."^ 

20. Perkujto (O i derguar) kur Musai 
i tha popullit te vet: ''O popull imi, 
perkujtonie dhuraten e Allahut ndaj jush, 
kur ne mesin tuaj dergoi pejgambere, iu 
mundesoi te jeni sundues dhe ju dha (ka 
nuk i dha askujt nga popujt. 

21. O popull imi, hyni ne token e 
shenjte, te cilen Allahu ua premtoi, dhe 
mos u ktheni mbrapa, pse atehere 
ktheheni te deshpruar. 

22. Ata (populli i Musait) thane: **0 
Musa, aty eshte nje popull i fuqishem 
(dhunues), prandaj ne nuk do te hyjme aty 
kurre derisa ata te mos dalin nga ajo (te 
na e lirojne pa lufte), nese dalin ata nga 
ajo, ne do te hyjme. 

23. Dy burra, prej atyre (prijesve) qe 
Allahu i kishte pajisur me bindje dhe 
kishin friken e Tij, thane: **Hynju atyre 
nga dera, e kur t'u hyni nga ajo, atehere 
ju jeni ngadhenjyes. Dhe vetem Allahut 
mbeshtetjuni, nese jeni besimtare te 
sinqerte. 



* Allahu mori, nepermjet Musait, bese te forte prej beni israilve qe ta zbatojne me sinqeritet 
ate qe e kishin ne Tevrate dhe ta respektojne e ndihmojne Musain. 

Dymbedhjete prijesit e permendur ishin pergjegjes te popullit te vet. E^si qe u shkaterrua Faraoni 
ne Egjipt, Zoti i urdheron beni israilet te shkojne ne Erijha, ku sundonin Ken'anijet. Aty do te 
jete vendi i tyre, andaj duhej te luftojne kunder atyre shtypesve dhe ndihma e Zotit do te jete me 
ta. Musai i dergon ata dymbedhjete prijes per te vezhguar fuqine e armikut dhe i porosit qe lajmin 
t'ia kumtojne vetem atij, e jo popullit. Ata verejne fuqi te madhe te kundershtarit dhe dhjete prej 
tyre nuk e mbajne besen e dhene, por i tregojne popullit, keshtu qe morali per lufte dobesohet. 
Edhe ky rast eshte nje nga ligeshtite e beni israilve. 

Edhe te krishteret, qe nuk ishin "Nesara" (ndihmes te miges se Zotit), por te tille e mbanin 
veten, nuk e ruajten zotimin, andaj, si mase ndeshkuese, Zoti mbertheu ne mes tyre urrejtje e armiqesi, 
e cila do te vazhdoje deri ne kijamet. 

Muhammedi a.s. erdhi Pejgamber dhe ju sqaroi shume feshtje te librit te tyre qe i kishin fshehur, 
e disa nuk i zbuloi fare. Qellimi ishte t'i sjelle ne rruge te drejte e te ndritshme, mirepo ata nuk 
iu shmangen gabimit te tyre dhe, si jehudite, ashtu edhe te krishteret, duke u mbeshtetur ne ate 
se ishin pasues te Isait dhe te Uzejrit, per te cilet thoshin se ishin ne vend te djemve te Zotit, edhe 
per vete thoshin se ishin te mbeshtetur te te bijte e Zotit dhe si te tille ishin me afer Tij. Prej Is2iit 
e deri te Muhammedi pati nje nderprerje te pejgambereve. Ajo periudhe quhet ''Zemanul fitreti". 
Zoti xh.sh. e dergoi Muhammedin qe te sqaroje te gjitha feshtjet e fese se drejte, ashtu qe te mos 
u mbetet vend thenieve: "gabuam pse nuk patem pejgambere". 



145 



SURETU EL MAIDE 



24. Ata thane: ''O Musa, ne kurre nuk 
hyjme ne te derisa ata jane aty, shko pra 
ti dhe Zoti yt e luftoni, ne po rrime ketu!" 

25. (Musai) Tha: **Zoti im! Une nuk 
kam ne dore pos vetes sime dhe as vellai 
im (Haruni nuk ka ne dore pos vetvetes, 
ose: pos vetes sime dhe vellain tim), 
ndana, pra, neve prej popullit te felliqte. 

26. (AUahu) Tha: **Ajo (toke) eshte e 
ndaluar (haram) per ta katerdhjete vjet. 
Do te sillen neper toke (te hutuar). Ti mos 
u keqeso per popullin e shfrenuar."^ 

27. Lexoju (Muhammed) atyre 
Cehudive e te tjereve) ngjarjen e vertete te 
dy djemve te Ademit, kur te dy flijuan 
kurbane, nga te diet njerit iu pranua, 
ndersa tjetrit nuk iu pranua. Ai (qe nuk 
iu pranua) tha: **Une do te te mbys ty" 
(Kahili i tha Habilit). E ai (qe iu pranua) 
tha: ''Allahu pranon vetem prej te 
sinqerteve", 

28. Dhe, nese ti e zgjate te une doren 
tende per te me mbytur, une nuk e zgjas 
te ti doren time per te mbytur; une i 
frikesohem Allahut, Zotit te boterave!** 

29. Une (nuk dua te te mbys, por) dua 
qe ta bartesh mekatin tim dhe mekatin 
tend, e te behesh nga banoret e zjarrit, e 
ai eshte denim i zullumqareve. 

30. Atehere epshi i tij e bindi ate per 
mbytjen e te vellait dhe e mbyti ate. Ai 
mbeti prej me te deshpruarve (hidheroi 
prinderit, mbeti pa vella, u perbuz prej 
Zotit dhe u fut ne xhehenem). 




->5J 







\\Y 



31. Allahu dergoi nje sorre, e cila 
groponte ne dhe, per t'i treguar atij se si 
ta mbuloje trupin e te vellait. E ai tha: ''I 
mjeri une, a nuk qesh i afte te behem si 
kjo sorre, e ta mbuloja trupin e vellait 
tim?" Ashtu mbeti i penduar.** 



♦ Musai e therret popullin e vet qe t*ia perkujtoje te mirat qe ia dha Allahu si: nder ta me 
se shumti dergoi pejgambere, i shpetoi prej roberise, qe ishin nen faraonet, u bene sundues te 
vetvetes dhe shume miresi te tjera. 

Toka e shenjte, ose e bekuar, ishte ajo toke qe u mbeti trashegim pasardhesve te Ibrahimit, 
e qe perfshin Jerusalemin me rrethine. Zoti i urdheroi beni israilet te hyjne ne te dhe te jetojne 
aty, mirepo ata nuk pranuan te luftojne, sepse kishin frike prej atij populli qe ishte ne te, prej 
amalikeve, qe ishte popull i zhvilluar fizikisht dhe luftarak. Zoti u pat premtuar atyre ate vend 
me kusht qe ata te luftojne, por ata jo vetem qe nuk bene ate, por edhe u shprehen ne menyre 
te panjerezishme, duke i thene Musait: Shko ti dhe Zoti yt e luftoni! Allahu ua beri haram hyrjen 
ne te per katerdhjete vjet. Mbeten ne nje shkretetire te humbur e te hutuar. Ajo ishte mase 
ndeshkuese per ta. 

♦ * Shumica dermuese e interpetuesve te Kur*anit jane te mendimit se ky tregim lidhet me te 
bijte e Ademit: Kabilin dhe Habilin, te cilet duke mos u pajtuar me vendimin e babait, mbyten 
mes vete. Disa mendojne se fjala eshte per dy njerez, kushdo qofshin, sepse per te gjithe njerezit 
mund te thuhet se jane vellezer dhe se jane bij te Ademit. 



SURETU EL MAIDE 



146 



^mm 



mmm 









\ ^ \ * ^Q:J ^ ^^ © >^-i^^ Jy^ ^^ ^^^ 









^^r 



32. Per kete (shkak te atij krimi) Ne 
u shpallem (ligj) beni israilve se kush e 
mbyt nje njeri (pa te drejte)^ pa pase 
mbytur ai ndonje tjeter dhe pa pase bere 
ai ndonje shkaterrim ne toke, atehere 
(krimi i tij) eshte si t'i kishte mbytur gjithe 
njerezit. E kush e ngjall (behet shkak qe 
tejete aigjalle) eshte si t'i kishte ngjallur 
(shpetuar) te gjithe njerezit. Atyre (beni 
israilve) u erdhen te derguarit Tane me 



argumente, mandej edhe pas ketij 
(vendimi) shume prej tyre e teprojne 
(kalojne kufinjt ne mbytje) ne kete toke. 

33. Denimi i atyre qe luftojne 
(kundershtojne) Allahun dhe te derguarin 
e Tij dhe bejne shkaterrime ne toke, nuk 
eshte tjeter vetem se te mbyten ose te 
gozhdohen, ose (tegjymtohen), Vu priten 
duart dhe kembet e tyre te aneve te 
kunderta, ose te debohen nga vendi. Kjo 
(mase ndeshkuese) eshte poshterim per ta 
ne dynja, dhe ne boten tjeter ata do te 
kene denim te madh. 

34. Perve^ atyre qe jane penduar para 
se t'i kapni. E, dine pra se Allahu ben falje 
te madhe, eshte meshirues. 

35. ju qe besuat! Kinie f rike Allahun 
dhe kerkoni af rim te Ai, luf toni ne migen 
e tij qe te gjeni shpetim. 

36. Atyre qe mohuan, edhe sikur te 
ishte e tyre e gjithe ajo qe eshte ne toke, 
e edhe njehere aq per ta dhene shpagim 
(zhdemtim) nga denimi i dites se kijametit, 
nuk u pranohet. Ata kane denim te 
dhembshem. 



Nga kjo ngjarje mund te perfitojme keto mesime: Allahu pranon vepren vetem prej njeriut 
te sinqerte; nder njerez ka asish qe nuk iu nenshtrohet deshirave te epshit, nuk vepron sipas zilise 
ose hasedit dhe e tere qenia e tij eshte e bekuar, edhe ne dynja e edhe ne ahiret. Pastaj, ka edhe 
asish te kundert qe ?do sherr mund te rrjedhe prej tij, megjithse, ky i dyti eshte i humbur per 
te dy jetet. 

Derisa Habili ishte viktima e pare ne faqen e dheut, kurse Kabili ishte katili i pare, qendrimi 
i njerit dhe i tjetrit merren si shembelltyre per mire ose per keq. Sorra thuhet se e mesoi se gka 
duhej te bente me xhenazen e te vellait, duke germuar ne dhe,duke mbuluar nje sorre tjeter, e 
ashtu beri edhe Kabili. Gjithashtu kuptohet se shpezet jane krijesa shume te lashta. 



147 



SURETU EL MAIDE 



37. Ata perpiqen te dalin nga zjarri, 
por s'kane te dale nga ai, ata kane denim 
te perhershem. 

38. Vjedhesit dhe vjedheses preniu 
duart, si shpagim i vepres qe bene, (kjo 
mase eshte) denim nga AUahu. AUahu 
eshte i fuqishem, ligjdhenes i urte. 

39. E kush pendohet pas punes se keqe 
(vjedhjes) dhe permiresohet, s'ka dyshim, 
Allahu ia pranon atij pendimin, Allahu 
eshte qe fale shume, eshte meshinies. 

40. A nuk di se Allahu eshte Ai qe 
sundimi i qiejve dhe i tokes eshte vetem 
i Tij, andaj Ai denon ate qe do dhe e fale 
ate qe do. Allahu eshte i plotf uqishem per 
(do gje.* 

41. O ti i derguar! Te mos brengos 
vrapimi ne mosbesim i atyre qe me gojet 
e tyre thane: ''Ne kemi besuar", e zemrat 
e tyre nuk kane besuar (munafiket), e as 
i atyre qe jane jehudi, te cilet shume i 
pergjigjen genjeshtres dhe shume degjojne 
(fjalen) nje populli qe nuk vjen te ti, ata 
jane qe i menjanojne f jalet pas venies se 
tyre ne vendin e vet (nga ana e Allahut) 



^>:- ;ii \ s:1j^ ^ci^b -AjJi Juo ^ 

<>T^ * s:S^j fW:»> c^>-y j^^^y I LuU 1^ is 



m \\x 



e thone: ''Nese u jepet kjo, pranoni, e nese 
nuk u jepet, atehere refuzoni. Po ate qe 
Allahu do, ta humbe, ti nuk mund te besh 
asgje per te (nuk mund ta shpetosh). Jane 
ata te cileve AUahu nuk deshi t'iu pastroje 
zemrat (prej kufrit). Jane ata qe ne kete 
jete kane poshterim, kurse ne jeten tjeter 
kane denim te madh. 



* Muhammedi urdherohet t*iu tregoje beni israilve per ngjarjen e mbytjes se bijve te Ademit, 
ngase beni israilet ishin njerezit me gjakderdhes, prandaj edhe u rrefehet se sa mekat i madh eshte 
mbytja e njeriut pa faj dhe sa vlere te madhe ka shpetimi i jetes se nje njeriu. 

Ata qe e luftuan Pejgamberin , i luftuan ose i luftojne myslimanet, i luftojne praktikisht 
dispozitat e Allahut, ata konsiderohen se jane kunder mesimeve te Allahut, pse Allahu nuk mund 
te luftohet nga askush. Masat e permendura si mbytja, gozhdimi, prerja e dores a e kembes dhe 
debimi, jane mase e pasojave te vepres se kryer prej kriminelit dhe sipas vepres caktohet edhe 
masa e denimit. Keto masa ndeshkuese nuk i nevojiten asgje Zotit, por qellimi eshte sigurimi 
i jetes, i qetesise, i pasurise dhe i nderit te njeriut. 

Zoti eshte meshirues i pakufishem, andaj ka lene dyert e hapura per pendim e permiresim 
sa jemi ne kete jete, pse ne diten e kijametit eshte vone dhe nuk pranohet me kurrfare pendimi, 
as shpagim e as arsyetim. 



SURETU EL MAIDE 



148 






^idJtijij; 



i SL3 if JL^ ^Jli- \_^l^=j aL^ 






Uo 



42. Jane ata qe i pergjigjen te 
pavertetes dhe e hane shume haramin 
(ryshfetin), Ne qofte se vijne te ti (per 
ndonjegjykim), gjyko mes tyre ose hiqu 
tyre. Nese prapsesh prej tyre (nuk gjykon), 
ata nuk mund te sjellin ty kurrfare demi. 
Po nese gjykon mes tyre, gjyko drejte; 
AUahu i do te drejtit. 

43. E si kerkojne ata gjykimin tend, 
kur ata kane Tevratin, ne te cilin eshte 
vendimi i AUahut, e pastaj ata refuzojne 
me vone ate (vendimin tend)? Ata nuk 
jane besimtare. 



44. Ne e zbritem Tevratin, ne te cilin 
eshte udhezimi i drejte dhe drita. Sipas tij 
gjykuan ndaj atyre qe ishin jehudi, 
pejgamberet qe ishin te bindur, gjykuan 
edhe dijetaret e devotshem e paria fetare, 
ngase ishin te obliguar ta ruanin librin e 
Allahut dhe ishin mbrojtes te tij. Prandaj, 
mos u frikesoni nga njerezit, vetem Mua 
te me frikesoheni dhe mos i nderroni 
argumentet e Mia per pak send. E kush 
nuk gjykon me ate qe e zbriti AUahu, ata 
jane mohues. 

45. Ne u caktuam atyre ne te (ne 
Tevrat) kundermasat ndeshkuese: njeriu 
(nibytet) per njeriun, syri per syrin, hunda 
per hunden, veshi per veshin, dhembi per 
dhembin, por edhe plaget kane 
kundermase. E kush e fale ate 
(hakmarrjen), ajo eshte shpagim (nga 
mekatet) per te. E kush nuk vendos sipas 
asaj qe zbriti AUahu, ata jane mizore (te 
pa drejt). 



Denimi per vjedhje eshte prerja e dores. Shume njerez menduan se kjo mase eshte shume 
e ashper per kohen tone te qyteteruar. Nje mendim i tille i gabuar dhe nje filozofi e tille e verber 
ka bere qe kriminaliteti ne ekonomi te jete gjithnje me i madh, e ne anen tjeter, denimi me burg 
ka bere qe te mbushen burgjet me vjedhes, plagkites, rrembyes, dhunues etj. Nje prerje e dores, 
sheron nje qytet. 



149 



SURETU EL MAIDE 



46. Ne vazhduam gjurmet e tyre (te 
pejgambereve) me Isain, birin e Merjemes, 
vertetues i Tevratit qe kishin me pare. Atij 
i dhame Inxhilin, qe eshte udhezim i drejte 
dhe drite, qe eshte vertetues i Tevratit qe 
kishin prane, qe ishte udhezues e keshiUues 
per te devotshmit.* 

47. (Ezbritem) Qe ithtaret e Inxhilit 
te gjykojne sipas asaj qe Allahu e zbriti 
ne te. E kush nuk gjykon sipas asaj qe 
Allahu e zbriti, te tillet jane mekatare te 
dale jashte rruges se Zotit. 

48. Ne edhe ty (Muhammed) ta 
zbritem librin (Kur'anin) e vertete qe eshte 
vertetues i librave te meparshme dhe 
garantues i tyre. Gjyko, pra, mes tyre me 
ate qe Allahu e zbriti, e mos pelqe epshet 
e tyre e te largohesh nga e verteta qe te 
erdhi. Per secilin prej jush, Ne caktuam 
ligj e program (te posagem ne geshtje te 
veprimit). Sikur te donte Allahu, do t'ju 
bente nje popuU (ne feesheriat), por deshi 
t'ju sprovoje ne ate qe iu dha juve, andaj 
ju (besimtare) perpiquni per pune te mira. 
Kthimi i te gjithe juve eshte te Allahu, e 
ai do t'ju njohtoje me ate qe 
kundershtoheshi. 

49. (Ta zbritem) Qe edhe ti te gjykosh 
me ate qe te zbriti Allahu, e mos ndiq 
deshirat e tyre dhe ruaju rrezikut te tyre 
qe te mos te shmangin nga nje pjese e asaj 
qe ta zbriti Allahu. Nese ata refuzojne 
(gjykimin tend), ti dije se Allahu ka per 



jg^^^^^#j§^„ 






^^•\ 



qellim t'i ndeshkoje ata per disa mekate 
te tyre. Ne te vertete, nje shumice e 
njerezve jane jashte rruges. 

50. A thua mos po kerkojne gjykimin 
e kohes se injorances, po per nje popull 
qe bindshem beson, a ka gjykim me i mire 
se ai i Allahut? 



* Zoti xh. sh. lehteson brengosjet qe ia shkaktonin Muhammedit kundershtaret duke i thene: 
te mos brengosin ty intrigat e hipokriteve, te cilet vetem me goje thone se kemi besuar, por ne 
te vertete nuk jane besimtare. Te mos brengosin as dredhite e jehudive, te cilet me qellim bejne 
interpretime te gabuara ne librin e Zotit dhe perhapin e percjellin ?do genjeshter kunder 
Muhammedit. 

Jehudite u thoshin njerezve te vet te shkonin te Muhammedi dhe ta pyesnin per masen e parapare 
te denimit kunder atij qe ben imoralitet (zina) dhe nese ju thote se masa ndeshkuese eshte rrahja, 
pranoni ate gjykim te tij, por nese ju thote se masa ndeshkuese per te tillin eshte gurezimi - mbytja 
me gure - ate gjykim mos e pranoni, edhe pse kjo mase ishte edhe ne Tevrat. 

Derisa edhe kur u pergjigjej Muhammedi sipas vendimit te Allahut te shenuar ne Tevrat dhe 
ata nuk pranonin, Zoti e le te lire Muhammedin t*iu pergjigjet ose te mos u pergjigjet fare ne 
geshtjet e tyre, duke e garantuar se ata nuk do te mund t*i sjellin kurrfare demi. 



SURETU EL MAIDE 



150 



i ^^^ te^^ __^^'g^ 



^^ ^ .'T- -?.■» • f 'J^^T-^ 1^: > '-*f 



51. O ju qe besuat! Mos zini miq as 
jehudite as te krishteret. Ata jane miq te 
njeri-tjetrit. E kush prej jush I miqeson 
ata, ai eshte prej tyre. Vertet Allahu nuk 
ve ne rnige te drejte popuUin zullumqare. 

52. E ata qe ne zemrat e tyre kane 
semundje, i sheh se ngarendin te ta (per 
miqesi) duke thene: 'To frikesohemi se 
mos po na sillet ndonje e keqe". Po Allahu 
do te sjelle fitoren, ose di( tjeter nga ana 
e Tij, e atehere do te pendohen per ate qe 



e mbanin fsheht ne shpirtin e tyre. 

53. Ata qe besuan ju thone: *'A keta 
ishin qe u betuan ne Zotin me betimin me 
te forte te tyre se ishin me ju? I 
shkaterruan veprat e veta dhe aguan te 
deshperuar. 

54. O ju qe besuat! Kush largohet prej 
jush nga feja e vet (i ben dem vetes) s'ka 
dyshim se Allahu do ta sjelle nje popull 
qe Ai e do ate (popull) dhe ata e duan Ate 
(Zotin), (nje popull) qe eshte modest e i 
bute ndaj besimtareve, por i ashper dhe 
i forte ndaj mohuesve, qe lufton ne migen 
e AUahut dhe qe nuk i frikesohet 
kercenimit te asnje kercenuesi. Kjo (cilesi 
e atij populli) eshte dhurate e AUahut qe 
ia jep atij qe do. Allahu eshte dhurues i 
madh, i dijshem. 

55. Mik (i afert) juaji eshte vetem 
Allahu, eshte i derguari i Tij dhe ata qe 
besuan e qe falin namazin dhe japin 
zeqatin duke here rukue (duke qene 
respektues). 

56. E kush ka per mik AUahun, te 
derguarin e Tij dhe ata qe besuan, s'ka 
dyshim se ana (pala-kmhu) e AUahut eshte 
ngadhenjyese. 

57. O ju qe besuat! Mos i mermi per 
miq ata te cUeve u eshte dhene libri para 
jush edhe as jobesimtaret qe me fene tuaj 
tallen e luajne. Kinie dro AUahun po qe 
se jeni besimtare. 



Pejgamberet dhe ulemaja e pare nga beni israilet i zgjidhnin te gjitha ^eshtjet mes jehudive 
sipas dispozitave te Tevratit, por me vone nje pari e tyre fetare beri ndryshime ne shume ^eshtje. 
Prandaj, edhe parashtrohet (eshtja e mases se denimit per mbytje e te tjera, sepse ishte e vene 
ne baza te drejta e te shendosha, por me vone behet shkallezimi i njerezve ne vete fiset e jehudive 
dhe masat nuk zbatohen njejte. Te gjithe ata qe bejne ndryshime ne dispozitat e Zotit, konsiderohen 
jobesimtare. 

Edhe Inxhili, qe i shpallet Isait, vertetonte shpalljen e meparshme, Tevratin, pse edhe njeri 
edhe tjetri ishin te shpallur prej Zotit, ashtu sikurse eshte edhe vete Kur'ani. Ndonje ndryshim 
mes tyre mund te jete vetem ne dispozita, e kurrsesi ne themelet e besimit. 



151 



SURETU EL MAIDE 



58. Edhe thirrjen (ezanin) tuaj per 
namaz ata e marrin per tallje e loje. Me 
kete vertetojne se jane popull qe nuk 
kupton. 

59. Thuaj: ''O ithtare te librit, a na 
shihni per te mete vetem pse e besuam 
Allahun; besuam ate qe na zbriti neve dhe 
ate qe zbriti me pare! S'ka dyshim, 
shumica jush jane te shfrenuar.* 

60. Thuaj: ''A t'ju lajmeroj per nje te 
keqe (te zeze) me te demshme (nga ajo e 
mete qe na e shihni) si denim nga Allahu? 
(Ajo eshte) Mallkimi i atij qe e mallkoi 
Allahu dhe hidherimi ndaj tij, qe disa prej 
tyre i shnderroi ne majmune e ne derra, 
e i beri adhunies te djallit. Te tillet jane 
ne pozite me te keqe dhe me te humburit 
prej rniges se drejte. 

61. E kur vijne te ju, thone: *'Kemi 
besuar", ndersa ata me (kufr) mosbesim 
kane hyre dhe me te kane dale. Po Allahu 
di me se miri se (ka fshihnin ata. 

62. Dhe, shume prej tyre i sheh se 
nguten ne mekat, ne mizori e ne ngrenie 
te haramit. Sa e shemtuar eshte ajo qe 
bene ata. 

63. E, pse paria fetare (e krishtere dhe 
jehude) te mos i ndalin nga ato thenie te 
tyre te rreme dhe nga ngrenia e haramit 
(e ryshfetit)! Sa pune e keqe eshte ajo e 
tyre (e parise fetare), 

64. Jehudite thane: ''Dora e Allahut 
eshte e shtrenguar!" Qofshin te shtanguar 
duart e tyre dhe qofshin te mallkuar, pse 
thane ate. Jo, duart e Tij jane te shiira. 



_^m^^^^^j^mm 






\^A . 



Ai furnizon ashtu si te doje. Kjo qe t'u 
zbrit ty, do t'u shtoje disave nga ata (nga 
paria fetare) shume largimin dhe 
mohimin. Ne ndermjet tyre hodhem 
armiqesi e urrejtje qe do te vazhdoje deri 
ne diten e kijametit. Sa here qe ndezen 
zjarr per lufte, Allahu e shuajti ate, e ata 
perpiqen per shkaterrime ne toke. Allahu 
nuk i do ngaterrestaret. 



* Kur'ani i cili i zbriti Muhammedit, perve^ qe verteton librat e meparshem, ai eshte edhe 
garantues e sigurues i tyre, ngase devijimet ne to i zbulon dhe e mbron te verteten ne to. 

^do pejgamber thuajse ka pasur ligjin e vet, sipas se cilit ka programuar jeten e atij popullit, 
te cilit i eshte derguar, por te gjithe pejgamberet kane qene unike ne mesimet e bazave te besimit. 

Muhammedi urdherohet te gjykoje sipas Kur'anit, urdherohet qe te mos pajtohet me deshirat 
e kundershtareve, bile urdherohet qe te kete kujdes e te mos mashtrohet nga intrigat e tyre e ta 
shkele ndonje dispozite, sepse ata jane jashte rruges se Zotit, andaj edhe nuk kuptojne te drejten 
e te verteten, e deshirojne gjendjen e hershme te injorances. 

Kur eshte ?eshtja rreth besimit, rreth Kur'anit dhe Muhammedit, nuk lejohet kurrfare miqesie 
me kundershtaret e tij. Ne keto ajete eshte fjala per disa munafike (hipokrite), te cilet vetem ishin 



SURETU EL MAIDE 



152 



i ^^ feg^^ ^^'^-^ % 



Jits J ^ S:^^'y55^c^j^*:?4i\oit>::lS^o^ 




\\\ 



65. Sikur ithtaret e librit te besonin dhe 
te ruheshin (haramit), Ne do t'ua shlyenim 
mekatet e tyre dhe do t'i fusnim ne 
xhennete me perjetime te begatshme. 

66. Dhe, sikur ta zbatonin Tevratin, 
Inxhilin dhe Kur'anin qe u zbriten nga 
Zoti i tyre, ata do te kishin fumizim me 
bollek nga qielli dhe nga toka. Eshte nje 
grup i drejte (i matur) prej tyre, por eshte 



e keqe ajo qe punojne shumica prej tyre. 

67. O ti i derguar! Komunikoje ate qe 
t'u zbrit prej Zotit tend, e nese nuk ben 
(kumtimin ne teresi), atehere nuk e ke 
kryer detyren (revalaten-risalen). AUahu 
te garanton mbrojtjen prej njerezve (prej 
armiqve). Allahu nuk ve ne mige te drejte 
popullin qe mohon. 

68. Thuaj: ''O ithtare te librit, ju nuk 
jeni asgje (ne fe) derisa te mos zbatoni 
Tevratin, Inxhilin dhe ate qe ju zbriti nga 
Zoti juaj. £ kjo qe t'u zbrit ty nga Zoti 
yt do te shtoje te shumica prej tyre 
rezistence e mohim. Po ti, mos u keqeso 
per popullin qe nuk beson. 

69. S'ka dyshim se kush e beson 
AUahun (sinqerisht) e beson diten e 
gjykimit dhe ben vepra te mira, qof te prej 
atyre qe besuan, prej jehudive, prej 
sabiineve (te krishtere qe adhurojne yjte), 
prej te krishtereve, per ta nuk do te kete 
frike as pikellim (me kusht qe te kene 
pranuar te derguar in e fundit - 
Muhammedin). 

70. Ne patem marre besen prej beni 
israilve, atyre u derguam pejgambere, por 
sa here qe u erdhi atyre ndonje pejgamber 
qe (me mesime) nuk u pelqeu epsheve te 
tyre, ata disa prej tyre i pergenjeshtruan, 
kurse disa te tjere i mbyten. 



deklaruar si besimtare, e ne te vertete nuk kishin pranuar sinqerisht fene Islame, me motivacion 
se i kishin frike ndonje rrotuUimi eventual, bashkepunonin me kundershtaret. 

I larguari prej fese Islame eshte "murted**. Edhe kjo eshte nje mrekuUi e Kur*anit, ngase para 
se te ndodhe lajmeron se do te kete ndonje te tille, qe me te vertete pati, por ne kohen e Pejgamberit 
ka pasur pak, kurse ne kohen e Ebu Bekrit - shume. Ebu Bekri i luftoi pa meshire dhe pa frike 
murtedet, te cilet i asgjesoi. Pra, u vertetua fjala e AUahut se do te sjelle popuU qe i do Zoti 
dhe qe ata e duan Zotin, e keta ishin shoket e Pejgamberit dhe te gjithe ata qe luftuan e do te 
luftojne per rrugen e Zotit derisa te ekzistoje kjo jete. 

Ata qe ishin sinqerisht ne krahun e AUahut, te Pejgamberit dhe te myslimaneve, gjithnje ishin 
fitues, andaj nuk duhet afruar atyre qe me fene e Allahut perqeshen e tallen; ata jane fasika dhe 
fuqia e tyre eshte e dobet. Fuqia i takon Allahut dhe atyre qe besojne. 



153 



SURETU EL MAIDE 



71. Ata menduan se nuk do te kene 
telashe (qe i mbyten pejgamberet), mirepo 
ashtu u verbuan (nga rruga e drejte) dhe 
u shurdhuan (nga e verteta). Pastaj (pasi 
i zuri belaja) Allahu u pranoi pendimin. 
Mirepo, me vone shume prej tyre mbeten 
te verber e te shurdher. Allahu di per ate 
qe punuan/" 

72. Bene kufr (mohuan te verteten) ata 
qe thane: **Allah eshte ai, Mesihu, bir i 
Merjemes". E vete Mesihu, (Isai) tha: "O 
beni israil, adhuronie Allahun, Zotin tim 
dhe Zotin tuaj,sepse ai qe i pershkruan 
Zotit shok, Allahu ia ka ndaluar (ia ka 
bere haram) atij xhenetin dhe vendi i tij 
eshte zjarri. Per mizoret nuk ka ndihmes. 

73. Gjithashtu bene kufr ata qe thane: 
''Allahu eshte i treti i treve". S'ka ne 
gjithesi tjeter pos nje Allahu, e nese nuk 
pushojne nga ajo qe thane (trezotera), do 
t'i kape denim i dhembshem, ata qe nuk 
besuan prej tyre. 

74. E pse te mos pendohen dhe te 
kerkojne te Allahu falje, kur Allahu dihet 
se fale shume, eshte meshirues? 

75. Mesihu, bir i Merjemes, nuk eshte 
tjeter, vetem se i derguar; para tij pati 
shume te derguar. Nena e tij ishte e drejte 
(e ndershme). Qe te dy ata ishin qe 
ushqeheshin (si njerezit e tjere). Ja, si u 



jjg^L^^^^j^gi^ 




^ ^ s* > ^^ >>.':t *:- )^ ^^ ^t^< r> 



U« 



sqarohen atyre argumentet dhe shih pastaj 
se si i kthejne shpinen te vertetes! 

76. Thuaju: ''A adhuroni pos Allahut 
ate qe nuk mund t'ju sjelle as dem e as 
dobi? Allahu eshte qe degjon (g'thoni) qe 
di (gWeproni). 



* Jehudite perqeshnin rregullat e fese islame dhe besimtaret qe i zbatonin ato, e nuk e shihnin 
veten se si Zoti, disa prej tyre, me heret i kishte mallkuar, dhe i kishte shnderruar ne majmune 
ata qe nuk respektuan disiplinen ne te shtunen dhe i kishte shnderruar ne derra ata qe kundershtuan 
tryezen e Isait. Verejtja e parise fetare qe nuk u angazhua per t*i ndale te keqiat eshte nje prej 
verejtjeve me te ashpra per te gjithe dijetaret dhe parine fetare edhe nga radhet e fese islame. 

Derisa Zoti xh.sh. ne disa ajete te Kur*anit urdheroi besimtaret t*u japin hua te varferve per 
hire te Tij, disa jehudi thane se Zoti qenka koprrac. Me kete thenie ata bene mekat te madh, 
andaj u mallkuan dhe koprracia iu mvesh shpirtit te tyre, e bota sot thote: **koprrac si jehudi**. 

Eshte karakteristike qe Zoti xh.sh. nuk e therret Muhammedin me emer, por e therret me ndonje 
atribut (sifat) te larte si: Ja ejjuhen Nebijju etj. Sipas Fahru Raziut ne tere Kur*anin Zoti e therret 
Muhammedin: **Ja ejjuher rresulu** dy here ne kete kaptine, ne ajetin 41, dhe ne kete. Kjo eshte 
fame e madhe per Muhammedin. 

Pejgamberi ka qene i shtrenguar qe ta komunikoje ^do gje qe eshte shpallur prej Zotit, andaj 
theniet se ka mbetur di? pa komunikuar jane trillime. 



SURETU EL MAIDE 



154 



M^m^ 



&mm 







.,v 



77. Thuaju: ''O ithtare te librit, mos 
e teproni ne fene tuaj jashte te vertetes dhe 
mos shkoni pas epsheve te nje populli te 
meparshem qe ka humbur, qe ka 
shkaktuar humbjen e shume te tjereve dhe 
qe u largua ne teresi prej rruges se drejte. 

78. Ata qe mohuan te verteten nga 
beni israilet, u mallkuan prej gjuhes se 
Davudit dhe te Isait, te birit te Merjemes. 
Keshtu u veprua sepse kundershtuan dhe 
e tepruan. 

79. Ata ishin qe nuk ndalonin njeri- 
tjetrin nga e keqja qe punonin. E ajo qe 



benin ishte e shemtuar. 

80. I sheh shume prej tyre qe i 
miqesojne ata qe mohuan. E keqe eshte 
ajo qe i pergatiten vetes se tyre ngase 
Allahu eshte hidheruar kunder tyre dhe 
ata perjete jane ne azab (ne vuajtje te 
denimit), 

81. Sikur te ishin ata qe vertet e 
besojne AUahun, pejgamberin dhe ate qe 
i zbriti atij, nuk do t'i zinin per miq ata 
(idhujtaret), por shumica prej tyre jane 
fasika (mekatare). 

82. Gjithqysh ti do te veresh se 
jehudite dhe ata qe i pershkruan Zotit 
shok (idhujtaret) jane njerezit me armiqesi 
me te forte kunder besimtareve (kunder 
myslimaneve). Ndersa do te veresh se me 
te afermit si miq per besimtaret jane ata 
qe thane: ''Ne jemi nesara-krishtere". Kete 
ngase prej tyre (te krishtereve) ka dijetare 
(ulema) dhe te devotshem, dhe se ata nuk 
jane kryene^e. 



Nuk mund te merret si besim i pranueshem pa e pranuar Muhammedin, sepse besimi i sinqerte 
ne Zotin vetvetiu kerkon besimin ne te gjitha shpalljet dhe ne te gjithe te derguarit qe i ^oi 2^ti. 
Ne kete menyre nuk eshte besim i sinqerte as ndaj Zotit, nese nuk pranohet i derguari i Tij, 
Muhammedi; pra, jehudite, te krishteret, sabiinet, munafika nuk do te kene frike ne diten e gjykimit 
nese sinqerisht e besojne Zotin dhe pranojne Muhammedin te derguar. 



155 



SURETU EL MAIDE 



83. Kur e degjojne ate qe i eshte zbritur 
te derguarit (Kur*anin)j prej syve te tyre 
rrjedhin lote, ngase e kane kuptuar te 
verteten, e thone: ''Zoti yne, ne kemi 
besuar, pra na regjistro nder ata qe 
deshmojne (nder ymetin e Muhammedit). 

84. (dhe thone) Perse te mos besojme 
Allahun dhe ate te vertete qe na erdhi, 
duke qene se ne shpresojme qe Zoti yne 
do te na ^oje (ne xhennet) se bashku me 
njerezit e mire. 

85. Per ate qe thane, Allahu i 
shperbleu me xhennete, nen te diet 
rrjedhin lumenj, ku do te jene 
pergjithmone. Ky eshte shperblim per 
njerezit bamires. 

86. Nderkaq, ata qe mohuan dhe 
pergenjeshtruan argumentet Tona, ata 
jane banues te zjarrit.* 

87. ju qe besuat! Mos i ndaloni (mos 
i beni haram) te mirat qe per ju Allahu 
1 lejoi (i bed hallall) dhe mos teproni, se 
Allahu nuk i do ata qe e teprojne (i 
kalojne kufijte e dispozitave te Zotit). 

88. Ham* nga ajo qe Allahu ju f umizoi 
si hallall te mire dhe, duke qene se ju 
Allahut i besoni, nianu denimit te Tij! 

89. Allahu nuk ju merr ne pergjegjesi 



^m ^^^ mm i 



l_jiL-i^-»j>JLli]L>-ii[j.»S\^2*jl oj2Jso (^b ^Ui ^ulij 



\TT ; 



per betimet tuaja te paqellimta (per 
betim)j por ju merr per ato qe jeni zotuar 
qellimisht. E shpagimi i tij (i betimit te 
bere) eshte duke i ushqyer dhjete te varfer 
me ushqim mesatar qe ushqeni familjen 
tuaj, ose duke i veshur ata (te dhjete)^ ose 
duke liniar nje rob. E kush nuk ka 
mundesi t'i beje keto, le t'i agjeroje tri 
dite. Ky eshte shpagim per betimet tuaja 
kur i theni ato. Ruani betimet tuaja. 
Keshtu Allahu ju sqaron dispozitat e veta, 
ashtu qe te jeni mirenjohes. 



* Derisa vete Isai a.s. i thirri njerezit te besojne Zotin qe eshte nje, u shpreh haptas se edhe 
ai eshte rob i Tij, besimi ne Isain si zot ose besimi ne "trini" eshte i gabuar. Isai ishte i derguar 
i Zotit sikurse edhe te derguarit qe ishin para tij, ishte njeri qe kishte nevoje te ushqehej si njerezit 
e tjere; ashtu ishte edhe nena, Merjemja e ndershme. Kur*ani u terheq verejtjen qe te mos e teprojne 
e Isain ta quajne zot, dhe te mos shkojne pas atyre shtremberimeve ne besim, te cilat ishin si 
trashegim prej injoranteve, qe ishin para kohes se Muhammedit. Beni israilet, tek te cilet ishte 
i derguar Isai, ishin te mailkuar edhe prej Davudit e edhe prej Isait, pse ishin shume te shfrenuar. 



SURETU EL MAIDE 



156 



le^m^ 



%wm 



X^j\jJ)^ ^ j^^ fiKi«3 »>:^li c;!*:-^ ^^bt 
>Lji 4.^231 i:iS3 \ j^ljJLA >^ 



\Yr ; 



90. O ju qe besuat, s'ka dyshim se 
vera, bixhoad, idhujt dhe hedhja e shigjetes 
(pet fall) jane vepra te ndyta nga shejtani. 
Pra, largohuni prej tyre qe te jeni te 
shpetuar. 

91. Shejtani nuk deshiron tjeter, 
pervef se nepermjet veres dhe bixhozit te 
hedhe armiqesi mes jush, t'ju pengoje nga 
te permendurit Zotin dhe t'ju largoje nga 
namazi. Pra, a po i jepni fund (alkoolit 
e bixhozit)? 

92. Bindjuni AUahut dhe bindjuni te 



derguarit e kini kujdes (mos 
kundershtoni), £ nese refuzoni, atehere 
pra, dine se obligim i te derguarit Tone 
eshte vetem komunikimi i qarte. 

93. Ata qe besuan dhe bene pune te 
mira, nuk kane mekat per ate qe u 
ushqyen (me heret) derisa ata ruhen (prej 
haramit), besojne dhe bejne vepra te mira, 
mandej ruhen (nga ajo qe ka qene e lejuar 
e eshte ndaluar) dhe besojne dhe pastaj 
ruhen (nga gdo mekat) dhe bejne mire. 
Allahu i do ata qe bejne mire. 

94. O ju qe besuat, Allahu do t'ju 
sprovoje me dif ka nga gjahu qe e arrijne 
duart ose shigjetat tuaja, per t'u dalluar 
te Allahu ai qe i f rikesohet Atij ne heshtje 
(ne haze besimi), E kush i shkel 
(dispozitat) pas ketij (sqarimi), ai ka 
denim te dhembshem. 

95. O ju qe besuat, mos e mbytni 
gjahun, duke qene ju ne ihram. £ kush e 
mbyt ate me qellim, atehere denimi eshte 
therrorizimi i nje kafsheje shtepiake te 
ngjashme me ate (te egren) qe e ka mbytur. 
Per kete ^eshtje vendosin dy njerez te 
drejte nga mesi juaj, duke here ate kurban 
per Qabe , ose (denimi eshte) duke 
ushqyer te varfer, ose sa 9a(ushqimi), 
agjerim, kete per ta shijuar te keqen e 
punes se tij. Allahu ka falur te kaluaren. 
£ kush ben perseri, (gabimin) Allahu e 
denon ashper. Allahu mbizoteron 
(geshtjet), hakmerret (me denim). 



Perve? armiqesise qe beni israilet e ushqenin kunder myslimaneve, ata e shtonin ate armiqesi 
duke bashkepunuar edhe me idhujtaret, armiq te perbetuar te Muhammedit dhe te misionit te 
tij. Prandaj, beni israilet ishin dhe jane armiqet me te ashper te myslimaneve, ndersa te krishteret 
nga vete natyra e ideologjise se tyre jane me te bute, me te lehte dhe, si te tille, jane edhe me 
afer myslimaneve. Nder te krishtere ka pasur dijetare fetare dhe njerez te devotshem (asketike 
- terki dynja), andaj shpallja e Zotit gjithnje ka pasur ndikim me te madh nder radhet e te 
krishtereve. 



157 



SURETU EL MAIDE 



96. Gjahu dhe ushqimi ne det u eshte 
lejuar, si perjetim per ju dhe per 
udhetaret, kurse gjahu tokesor u eshte 
ndaluar sa te jeni ne ihram. Kinie dro 
Allahun, te i cili do te tuboheni!* 

97. AUahu e beri Qaben, shtepine e 
shenjte, vend jetesimi (geshtje te fese e te 
jetes) per njerez, dhe muajin e shenjte, 
edhe kurbanin edhe (ato kafshe te 
shenuara per kurban) ate me qafore. Kete 
(percaktim nga Zoti) qe ta dini se AUahu 
e di 9'ka ne qiej dhe 9'ka ne toke dhe se 
AUahu ka perfshire me urtesine e dijen e 
vet ^do send (percaktimi i Zotit per keto 
eshte me qellim te caktuar, e per te miren 
e njerezve), 

98. Dine se AUahu eshte ndeshkues i 
rrepte, dhe dine se AUahu eshte dhurues, 
eshte meshirues. 

99. I derguari nuk ka tjeter obligim 
vetem te kumtoje (shpalljen); AUahu di 
9'publikoni dhe 9'mbani fshehte. 

100. Thuaj: ''Nuk eshte e njejte e 
keqja dhe e mira, po edhe nese te mahnit 
ty shumimi i se keqes, pra kini frike 
Allahun (e mos pranoni te keqen) o ju te 
zotet e mendjes, ashtu qe te shpetoni. 

101. O ju qe besuat, mos pyetni per 
sende qe, nese u thuhet ajo (pyetja) 
haptazi, ju vjen keq juve, e nese pyetni per 
to gjate kohes kur zbritej Kur'ani, do t'ju 
dale ne shesh (dhe do ta ngarkoni veten 
pa nevoje). AUahu u fall ate (pyetjet qe 
i bete me heret): AUahu fale shume, eshte 
i bute. 

102. Nje popuU qe ishte para jush pat 
here aso pyetjesh, e pastaj (nuk i zbatoi) 




jgi^^^^^_smpi 






\yi 



u be mohues i tyre. 

103. AUahu nuk emeroi (per te shenjte) 
Behiren, as Saiben, as VesUen, dhe as 
Hamen, por ata qe nuk besuan trillojne 
rrene per Allahun, (duke thene se AUahu 
i percaktoi) dhe shumica e tyre nuk e 
kuptojne (se jane duke shpifur), 



* Myslimanet urdherohen te mos i kalojne kufinjte ne shfrytezimin e begative. Begatite e mira e te lejuara te shfiTtezohen, 
te mos iket prej tyre ne shenje te ndonje asketizmi, misticizmi, heqjeje dore nga kenaqesite e kesaj bote etj. Ne anen tjeter, 
nuk duhet t'u afrohen sendeve te ndaluara. 

Betimet e rastit ne shenje vertetimi ose mohimi, fjala vjen: po, vail llahi, jo vail llahi, nuk kane ndonje pergjegjesi. 
Betimet me qellim te caktuar kane pergjegjesi, andaj duhet respektuar ato, e nese vjen puna te thyhet nje betim i tille, 
masa ndeshkuse eshte: te ushqyerit e dhjete te varferve, ose veshja, e tyre, ose agjerimi. 

Pijet alkoolike, luajtja ne komar, adhurimi i statujeve, fall! per njohje te fatit, jane te felliqta, jane nxitje e shejtanit, 
prandaj jane rreptesisht te ndaluara. Ky eshte ajeti me te cilin ndalohen definitivisht alkololi dhe bixhozi. 

Pasi qe u ndalua pija e veres dhe e braktisen myslimanet, u shtrua pyetja: fka ishte puna e atyre qe e pine me pare 
dhe vdiqen, a kane pergjegjesi? Ajeti sqaron se ata nuk kane kurrfare pergjegjesie derisa atehere nuk ishte e ndaluar 
definitivisht. 

Arabet ishin gjahtare te njohur, ngase jetonin prej gjuetise, ne kohen kur ishin ne ihram e kishin te ndaluar gjahun 
tokesor dhe nese e shkehiin ligjin ishin te obliguar te kompensonin per shtazen e mbytur duke bere kurban nje nga kafshet 
shtepiake, ose te ushqenin te varfer, ose te agjeronin. Keto dispozita ishin sprovim per te paret - sahabet, ashtu qe te dihet 
se kush i respekton dispozitat e Zotit e kush jo. Keto dispozita te gjuetise ne kohen e haxhit ose te umres, jane te perhershme 
deri ne kijamet. Ihrame eshte nje farshaf me te cilin eshte mbeshtjellur njeriu gjate kryerjes se detyres se haxhit. 

Nga kjo pjese e Kur'anit po kuptohet se edhe egersirat jane te sigurta ne Qabe me rrethine, e te mos flasim per njerez. 



SURETU EL MAIDE 



158 



U ^^ Wm=^!SfM^' s^^^ 









104. E kur u thuhet atyre: ''Ejani te 
ajo qe e zbriti AUahu dhe te {gka. thote) 
i derguari, ata thone: ''Na mjafton ajo qe 
i gjetem prinderit tane", (a mjafton) edhe 
nese prinderit e tyre ishin qe nuk dinin 
asgje dhe nuk ishin ne mige te drejte. 

105. ju qe besuat, mane veten tuaj! 
Ai qe ka humbur, nuk Ju demton juve kur 



jeni ne mige te drejte. Kthimi i te gjithe 
juve eshte te AUahu dhe Ai ju njohton per 
ate qe vepruat.* 

106. O ju qe besuat, deshmimi me 
rastin e atij qe le testament (vasijet) kur 
eshte afruar ndonjerit prej jush vdekja, 
behet me dy deshmitare te drejte nga mesi 
juaj, ose dy te tjere pos jush, nese jeni ne 
udhetim (ne rruge e s'keni te aferm) dhe 
ju gjen telashja e vdekjes. E nese dyshoni 
(ne deshmine e tyre) i ndalni ata te dy pas 
namazit (te iqindise) dhe ata betohen ne 
Aliahun: ''Ne nuk e japim betimin ne 
AUahun per asgje edhe sikur te jete (ai per 
te cilin betohemi) i aferm dhe nuk e 
fshehim deshmine e (porositur prej) 
Aiiahut, pse atehere ne do te jemi 
mekatare!" 

107. E nese dihet se ata te dy kane 
merituar mekat (kane genjyer) atehere ne 
vend te tyre merren dy te tjere prej atyre 
qe kane me merite (merite trasheghni) dhe 
ata te dy betohen ne AUahun: ''Deshmimi 
yne eshte me i drejte nga deshmimi i atyre 
(dy te pareve), dhe ne nuk e tejkaluam 
(drejtesine), pse atehere do te ishim nga 
mizoret!" 

108. Ky (rreguU) eshte me affer qe te 
bejne deshmimin (deshmitaret e 
testamentit) ashtu si eshte drejt, dhe qe te 
frikesohen (deshmitaret trashegimtare) se 
po thyhet betimi i tyre me nje betim tjeter. 
Kini f rike AUahun dhe bindjuni, se AUahu 
nuk ve ne mige te drejte popuiiin 
shkaterrues. 



* Pfer te miren e njerezve, AUahu e beri te shenjte Qaben me rrethine, i percaktoi te shenjte kater muaj 
ne vit, ashtu qe ne ate vend dhe ne ate kohe ndaloi luften, bile edhe gjuetine e egersirave. I beri te shenjta 
edhe kafshet e shenuara me qafore, qe ishte shenje se ajo eshte e zgjedhur per kurban. Te gjitha keto behen 
per te qene njerezit te hre ne ^eshtjet e fese dhe ne ^eshtjet e jetes, por megjithekete, idhujtaret mekas 
kundershtonin udhezimet e Zotit. 

Nuk eshte kompetence e Pejgamberit qe njerezit t'i vere ne rruge te drejte; detyra e tij eshte ta kumtoje 
shpalljen e Zotit. 

Te pyetet Pejgamberi ose dijetaret e fese per ^eshtje te fese e te jetes, eshte porosi e Zotit, por pyetjet e 
panevojshme, pyetjet pergjigjet e te cilave do te shkaktonin brengosje e keqesim, nuk duhet bere. Keso pyetjesh 
i paten bere SaUhut per deve, Musait per ta pare Zotin, Isait per tryezen dhe pasi qe moren pergjigjen, nuk 
zbatuan urdherin, andaj edhe u bene qufare. 

Ne kohen e xhahilijetit arabet kishin ndaluar disa kafshe shtepiake qe te mos u hahet mishi i tyre, te mos 
pihet qumeshti ose te mos ngarkohen me barre, si? ishin Behire - devja qe kishte lindur pese here e te mbramin 
mashkuU, i shkyhej veshi dhe shpallej e lire, nuk ngarkohej, nuk i hypej. Saibe-deve, qe behej e lire kur njeriu 
thoshte: nese sherohem nga semundja, devja ime qoft^s Saibe. Vesile - ishte qengji mashkuU i lindur binak me 
nje femer. Qengjin femer e konsideronin te tyre, mashkullin te zotave, e kur lindte mashkulli binak me femren. 



159 



SURETU EL MAIDE 



109. (Perkujtonie o njerez) Diten kur 
Allahu i tubon te derguarit e u thote: 
**^fare pergjigje (popujt) u dhane juve?" 
Ata (pejgamberet) thone **Ne nuk dime, 
vertet Ti je qe i di te gjitha te fshehtat!"* 

110. Allahu (ate dite) i thote: ''O Isa, 
bir i Merjemes, perkujtoj te mirat e Mia 
ndaj teje dhe ndaj nenes sate, kur te 
fuqizova me shpirtin e shenjte (Xhibrilin), 
e ti u fole n jerezve (kur ishe) ne djep dhe 
(kur ishte) i pjekur (si burre), kur ta 
mesova ty librin e urtesine Tevratin e 
Inxhilin, kur me lejen Time formove nga 
balta si forme shpeze e i fryve asaj dhe me 
urdherin Tim u be shpeze, kur i sherove 
te verberin dhe te semurin nga semundja 
e lekures me deshiren time, kur me 
urdherin Tim i nxore (te gjalle) te 
vdekurit, kur i zbrapa beni israilet prej teje 
(qe deshen te te mbysin) atehere kur u 
erdhe me argumente, e disa prej tyre qe 
nuk besuan thane: ''Kjo (mrekuUia e Isait) 
nuk eshte tjeter vetem se magji e qarte!" 

111. Dhe kur i frymezova Havarijjunet 
(i urdherova): ''Te me besoni Mua dhe te 
derguarin Tim!" E ata thane: ''Ne 
besuam, e ti deshmo se ne jemi 
myslimane". 

112. Dhe (perkujto) kur Havarijjunet 
thane: "O Isa, bir i Merjemes, Zoti yt a 
mund te na zbrese nje tryeze nga qielli?" 
(Isai) Tha: "Kinie frike Allahun nese jeni 
besimtare!" 



I -^mm ^^^^ mm^ 






>Yn : 



113. (Ata) Thane: "Ne deshirojme te 
hame nga ajo dhe te na binden (edhe me 
shume) zemrat tona dhe te vertetojme 
bindshem se na e the te verteten e te 
behemi deshmues te saj!" 



nuk therrej per zotat. Hami - ishte mashkuUi i deves, dhe pasi qe bijte e tij ishin rritur, shpina e tij ndalohej 
per hipje. Keto ishin adete te injoranteve, keshtu qe feja islame i anuloi. 

Jemi te obliguar te keshillojme per mire e te ndalojme nga e keqja derisa te mos dominoje: lakmia e tepert, 
dhenia pas epsheve, dhe t*i jape perparesi secili arsyes se vet. Nese arrin kjo gjendje nder njerez, atehere ruaje 
veten tende, pse keshilla nuk ka me efekt. 

* Njeriu ka te drejte ta lere testament nje pjese te pasurise se tij, por nuk duhet demtuar 
trashegimtaret. Per testamentin e lene duhet te jene deshmitare dy njerez te drejte nga te afermit 
e atij qe le testament. Nese eshte ne ndonje udhetim e nuk ka te aferm, atehere mund te caktohen 
dy deshmitare, te tjere. Nese trashegimtaret dyshojne ne drejtesine e deshmitareve, prej tyre kerkohet 
te betohen ne emer te Allahut. Betimi behet pas namazit te iqindise e ne prezencen e njerezve. 
Nese zbuiohet se deshmitaret e testamentit nuk e kane treguar te verteten, atehere betimi i tyre 
asgjesohet dhe ne vend te tyre betohen dy nga te afermit e testamentuesit. 

Ne diten e kijametit Zoti i pyet pejgamberet per popullin, te cilit i ishin derguar se a iu pergjigjen 
thirrjes ose jo. Pejgamberet, edhe pse e dine gjendjen, para Zotit paraqiten sikur nuk dine, e kete 
ngase momenti eshte i veshtire dhe se Zoti e di gjendjen me mire se ata, andaj tregojne paaftesi, 
perulesi, respekt para madherise se Zotit xh. sh. 



SURETU EL MAIDE 



160 



m^m' 



BMiM 



^urvJtif^l JkJj^ j^lV tlJL^,Aj j^l;i|b J^ 









114. Isai, bir i Merjemes, tha: ''O 
Allah, Zoti yne, zbritna nga qielli nje 
tryeze, te na jete feste (gezim) per neve dhe 
per ata (qe vijne) pas nesh, te jete 



argument prej Teje, dhe dhurona se Ti je 
furnizuesi me i mire!" 

115. AUahu tha: ''Une ate ua zbres, 
e kush prej jush mohon pastaj, Une ate 
e denoj me nje denim qe nuk e denoj asnje 
nga njerezit". 

116. Dhe kur AUahu tha: ''O Isa, bir 
i Merjemes, a ti njerezve u the: **Me 
besoni mua dhe nenen time dy zota pos 
AUahut!?" (Isai) Tha: **Larg asaj te mete 
je Ti (o Zoti im). Nuk me takon mua te 
them ate qe s'eshte e vertete. Ta kisha 
thene une ate, Ti do ta dije. Ti e di 9'ka 
ne mua, e une nuk di ^'ka ne Ty. Ti je me 
i dijshmi i te fshehtave!" 

117. Une nuk u kam thene tjeter atyre, 
pos asaj qe Ti me urdherove; ta adhuroni 
Allahun, Zotin tim dhe Zotin tuaj, dhe sa 
isha nder ta, kam qene percjelles i tyre, 
e pasi qe me more mua, ti ishe roje (dhe 
deshmues) i tyre. Ti je deshmitar per ?do 
send!" 

118. Nese i denon ata, ne te vertete ata 
jane rober Tu, e nese u fale atyre, Ti je 
i gjithefuqishmi, i urti. 

119. Allahu tha: ''Kjo eshte dita qe te 
drejteve u ben dobi drejtesia e tyre. Ata 
kane xhennete ne te diet rrjedhin lumenj, 
jane per jete te pasosur ne ta. Allahu eshte 
i kenaqur me ta dhe ata jane te kenaqur 
ndaj Tij. Ky eshte shpetim i madh. 

120. Vetem i AUahut eshte sundimi 
ndaj qiejve e tokes dhe ^ka ka ne to. Ai 
eshte i plotfuqishem per ^do send."^ 



* Pasi qe Zoti permendi diten e gjykimit ne te cilen i tubon te gjithe pejgamberet dhe njerezit, e pejgamberet i pyet se kush 
e pranoi thirrjen e tyre e kush jo, ne menyre te ve(?ante do ta marre ne pyetje Isain, ngase jehudite dhe te krishteret paten qendrime 
te kunderta rreth tij. Jehudite nengmuan ate dhe nenen e tij, ndersa te krishteret e tepruan duke e ngritur ne nivel te Zotit. 

Te gjitha te mirat dhe mrekullite e permendura rreth Isait, jane te mbeshtetura ne deshiren dhe ne fuqine e Zotit, me te cilen 
gje kuptohet se Isai ishte njeri dhe pejgamber dhe se vepronte me iejen e Zotit. 

Havarijjunet ishin njerezit me te sinqerte, te diet kishin besuar Zotin dhe Isain si pejgamber, ishin krahu i Isait. Kerkuan qe 
Zoti t'ua zbrese nje tryeze nga qielli, jo pse kishin dyshim ne fuqine e Zotit, dhe jo pse kishin per qellim te hanin nga ajo, por 
nga deshira qe te manifestonin besimin e tyre me bindje edhe me te forta dhe te ndiejne nje kenaqesi. 

Duke e pyetur Isain se a i ka thene popuUit qe ta besojne ate dhe nenen e tij per zotera, shfaqet qortimi me i forte kunder atyre 
qe paten bindje te gabueshme ndaj Isait dhe nenes se tij. Zoti e di se Isai nuk u ka thene ashtu, por deshiron qe para te gjithe 
njerezve ne diten e gjykimit ta parashtroje gabimin dhe kokefortesine e tyre, te cilin e vazhduan edhe pas shpjegimeve te Kur'anit 
se Isai eshte njeri dhe i derguar i Zotit e jo zot dhe se denimi per gabimin e here me qellim, eshte merite e vete atyre. Isai, pasi 
qe e arsyeton veten, i drejtohet Zotit me respekt, duke i thene se nese i denon ata jane rober Tu, s'ka kush qe mund te nderhyje, 
e nese i fale, perseri Ti je ai qe ke fuqi per gjithgka. 

Muslimi ne sahihun e vet shenon kete hadith: Pejgamberi paska lexuar kete ajet 118 te kesaj kaptineje dhe ajetin 36 te kaptines 
Ibrahim, e pastaj i paska ngritur duart e ka thene: "0 Allah, ymmetin tim, ymmetin tim dhe paska qare. Zoti i ka thene Xhibrilit: 
shko te Muhammedi, Zoti yt e di me se miri, e pyete perse qane? Vjen Xhibrili dhe e pyet e Pejgamberi i tregon, Allahu i thote 
Xhibrilit shko dhe thuaj Muhammedit: Do te beje te kenaqur ty me ymmetin tend dhe nuk lejoj qe ti te jesh i brengosur!" 

Me ndihmen e Zotit perfundoi perkthimi dhe komentimi i kaptines "El Maidetu", lavdi i qofte Allahut! 



161 SURETU EL EN'AME 



SURETU EL EN^AME 
KAPTINA 6 

E zbritur ne Meke pas sures Hixhre, ajete: 165 

E tere kjo kaptine ka zbritur pernjehere dhe eshte nje nga ato kaptinat e gjata qe 
zbriten ne Meke. 

Tematika e kesaj kaptine ndryshon nga ajo e kaptinave qe i mesuam me pare, ngase 
kjo nuk parashtron rreguUa e dispozita qe kane te bejne me bashkesine e myslimaneve, 
sigjane obligimet fetare dhe marredheniet familjare, nuk e permend geshtjen e luftes, 
nuk pershkruan qendhmet e ithtareve te librit e as te hipokhteve. 

Si tematike kryesore e kesaj kaptine eshte geshtja e besimit, respektivisht geshtja 
me e madhe dhe me e rendesishme, geshtja e themeleve te besimit: besimi ne Zotin 
qe eshte nje, ne shpallje (vahj), ne ringjallje dhe ne pergjegjesi. 

Duke parashtruar fakte te forta e te prera ne forme dialogu me politeistet, perveg 
qe mposht kundershtaret, u terheq verejtjen me shembuj te ndryshem te ndeshkimeve 
kunder atyre qe pergenjeshtruan me pare faktet e Zotit. 

Permendet roli i larte i misionit te pejgambereve, e ne veganti ai i Ibrahimit, madje 
parashtron dhjete porosite qe kane qene shpallur edhe ne te gjithe librat e meparshem, 

Perfundon me nje ajet qe prezenton: poziten e njeriut ndaj Zotit, caktimin e tij 
si halif ne kete toke e jete, meremetimin e kesaj ekzistence brez pas brezi nepermjet 
duarve te tij, dhurimet e posagme nga ana e te madhit Zot disa individeve per nje qellim 
te larte, e nga urtesia e madhe e Tij per persosjen e kesaj krijese dhe sistematizimin 
e jetes se kesaj bote. 

Meqe ne kete kaptine parashtrohet primitivizmi i idhujtareve, te diet benin flijim 
bagetine per hire te idhujve, e tere kaptina e merr emrin: "En'ame - Bagetite". 



SURETU EL EN'AME 



162 








SURETU EL EN'AME 



Me emrin e Allahut, Meshiruesit, 
Meshireberesit! 

1. Falenderim i qofte vetem Allahut, 
qe krijoi qiejt dhe token, qe formuloi 
erresirat e driten, e megjithkete {qe A\ 
meriton lavderim) ata qe mohuan, i 



barazojne (idhujt) me Zotin e tyre. 

2. Ai eshte qe ju krijoi nga balta, e 
mandej ju caktoi nje afat (per vdekje) dhe 
nje afat eshte i caktuar prane dijes se Tij, 
dhe pas (gjithe kesaj te vertete) ju dyshoni. 

3. Ai eshte Allahu (qe adhurohet e 
madherohet prej gka ka) ne qiej e ne toke; 
Ai i di fshehtesite dhe publikimet tuaja 
dhe Ai e di ate qe beni. 

4. Nuk ka argument qe u vjen atyre 
nga argumentet e Zotit te tyre, e qe ata 
nuk i shmangen. 

5. Ata pergenjeshtnian te verteten kur 
u erdhi, e me vone do ta kuptojne lajmin 
e asaj me te cilen talleshin. 

6. A verejten ata sa gjenerata para tyre 
i shkatemiam e qe Ne u patem mundesuar 
atyre (komoditet) ne toke ^fare juve nuk 
ju mundesuam; u patem leshuar nga qielli 
shi me bollek dhe u patem here qe te 
rrjedhin lumenj nder ta, e per shkak te 
mekateve te tyre i shkaterruam dhe pas 
tyre sollem (breza) te tjere. 

7. Edhe sikur ta zbritnim ty nje liber 
te shkruar ne leter, e ta preknin ate me 
duart e tyre, ata qe mohuan do te thoshin: 
**Kjo nuk eshte tjeter pervey nje magji e 
qarte". 

8. Pastaj thane: *Tse te mos i zbret atij 

(Muhammedit) nje engjell (te na thoteper 
Muhammedin se eshte i derguary\ E sikur 
te zbritnim Ne nje engjell, ^eshtja do te 
merrte fund duke mos u dhene atyre afat. 



163 



SURETU EL EN'AME 



9. Sikur ta benim Ne ate (te derguarin) 
engjell, ate do ta benim (ne forme) njeriu 
e do t*ua perzienim (ngaterronim) atyre 
ate qe i perzien ata vetes se tyre. 

10. Edhe te derguarit e tjere para teje 
jane perqeshur, e ata qe u tallen pesuan 
(denim) per shkak se talleshin."* 

11. Thuaj: ''Ecni neper toke e mandej 
shikoni se si qe perfundimi i 
genjeshtareve." 

12. Thuaj: 'T kujt eshte e tere kjo ne 
qiej e toke?" Thuaj: **Vetem e Allahut". 
Ai ia percaktoi meshiren Vetes. Ai do t'ju 
tuboje ne diten e gjykimit, per te cilen gje 
nuk ka dyshim. Ata qe i shkaktuan 
humbje vetvetes, ata nuk besojne. 

13. Vetem e Tij eshte gjithe^ka pushon 
e leviz naten e diten. Ai gjithe^ka degjon 
dhe gjithe^ka di. 

14. Thuaj: ''A pos AUahut, krijues i 
qiejve dhe i tokes, qe ushqen te tjeret, 
ndersa vete nuk ushqehet, te pranoj Zot 
tjeter?" Thuaj: **Une jam i urdheruar te 
jem i pari qe bindem dhe (urdherohem): 
te mos behem kurrsesi nga idhujtaret. 

15. Thuaj: **Vertet, une i frikesohem 
denimit te dites se madhe, nese nuk i 
perulem Zotit tim". 

16. Kush menjanohet ate dite nga ai 
(denimi), ate Ai e ka meshiruar, dhe ai 
eshte shpetimi i qarte. 

17. Nese AUahu te godet me ndonje 
te keqe, s'ka kush qe ta largoje ate pos Tij, 




y '^^ «-j-r-**^ ^^}-^ l^=» '^^wf^ 'JLr^^-^ ^J-xJi-:^ \ 
^^ > '^^-T'X »>''-f.tf^> < ^ -tf^ • -""n't 






e nese te dhuron ndonje te mire, duhet 
ditur se Ai eshte i gjithef uqishem per (do 
send. 

18. Ai eshte mbizoterues ndaj roberve 
te Tij. Ai hoUesisht di punet e Tij dhe te 
roberve te Vet.** 



* Ne vend qe adhurimi, madherimi dhe lavderimi t'i behet vetem Allahut, qe krijoi tere 
ekzistencen me te gjitha qeniet dhe komandon me te gjitha ngjarjet e ndodhite; Atij qe eshte 
i adhuruar prej gjallesave te qiejve e te tokes, idhujtaret mekas i pershkruanin shok dhe i njihnin 
per zota idhujt e tyre te gedhendur me duart e tyre dhe nuk kuptonin se do t'i shkaterroje Allahu 
sikurse i shkaterroi ata para tyre, te diet ishin edhe me te fuqishem. 

Nga kokefortesia dhe inati, idhujtaret nuk deshen ta pranojne Muhammedin si pejgamber, 
as Kur'anin si shpallje te Zotit. Kerkuan t'u vije ndonje melek e te vertetoje per Muhammedin 
etj. Zoti e ngushellon Muhammedin per talljet qe benin, duke i thene se edhe me pejgamberet 
para teje beheshin keso talljesh dhe se Zoti do t'u jape atyre denimin e merituar. 

♦♦ Ne keto ajete sillen argumente te forta per njesine e Zotit per fuqine e Tij te pakufishme, 
me te cilen ndeshkon disa ne kete jete, dhe, derisa eshte meshirues, ai shumices i jep afat te mendoje 
e veshtroje dhe te gjeje te verteten, perndryshe Atij nuk mund t'i iken askush, sepse ne diten e 
gjykimit do t'i tuboje te gjithe. 



SURETU EL EN'AME 



164 



i^m 






CijVi 



J^j ji^^-vJiil ^\^ jS <JiJS_ 
1^ 'l^!l?i>^i3^*lJ^J'-^J*^^^.*-H 







19. Thuaj: ''Cili send ka deshmine me 
te madhe?" Thuaj: ''Allahu eshte 
deshmues mes meje e jush, e mua me 
eshte shpallur ky Kur'an qe me te t'ju 
terheqe verejtjen juve dhe atij qe i 
komunikohet (dhe tegjithe atyre qe vijne 
pas jush deri ne diten e kijametit), Ju po 
deshmoni se pos Allahut ka edhe zota te 
tjere, a?" Thuaj: ''Une nuk deshmoj!'' Ai 
eshte vetem nje Zot dhe une jam i paster 
nga ajo qe ju i shoqeroni!'' 

20. Atyre qe Ne u kemi dhene librin, 
e njohin ate (Muhammedin) sikurse i 
njohin bijte e tyre. Jane ata qe asgjesuan 



vetveten, andaj nuk besojne. 

21. Kush eshte me mizor se ai qe ndaj 
Allahut shpif genjeshtra apo ka 
pergenjeshtruar faktet e Tij? S'ka dyshim, 
shpifesit e genjeshtaret nuk kane shpetim. 

22. Perkujto diten kur Ne i tubojme 
te gjithe dhe u themi atyre qe i shoqeruan: 
''Ku jane ata te shoqeruarit tuaj, qe i 
trillonit?" 

23. Atehere (pas atij sprovimi) 
pergjigje tjeter s'u mbetet perve^ te thone: 
''Per Allahun, o Zoti yne, ne nuk ishim 
idhujtare!" 

24. Shih, se si bejne genjeshtra kunder 
vetes dhe si u shkoi huq ajo qe trillonin! 

25. Ka prej tyre qe ty te degjon (kur 
lexon Kur'anin), Po Ne kemi krijuar 
mbulese mbi zemrat e tyre qe te mos e 
kuptojne ate dhe ne veshet e tyre sajuam 
shurdhim, dhe edhe sikur t'i shohin te 
gjitha faktet, ata nuk besojne, derisa kur 
vijne te ti e te polemizojne ata qe mohuan 
thone: ''Nuk eshte tjeter ky (Kur'ani) 
vetem se mit i hershem. 

26. Ata ndalojne (te tjeret) nga ai dhe 
vete largohen prej atij (Kur'anit), e me ate 
nuk shkaterrojne tjeter vetem vetveten, 
dhe nuk e hetojne. 

27. E sikur t'i shihje ata kur jane 
ndaiur prane zjarrit e thone: "Ah sikur te 
ktheheshim (ne dynja), te mos genjejme 
faktet e Zotit tone e te behemi nga 
besimtaret!" 



Idhujtaret i thane Muhammedit te shkoje dhe te adhuroje idhujt, e ata se bashku me te do 
te adhurojne Zotin e vertete. Muhammedi refuzoi propozimin e tyre, duke u terhequr vemendjen 
ne madherine e Zotit, e ne anen tjeter ne paaftesine e zotave te trilluar si per kete jete, si per 
diten e gjykimit, kur askush s'ka gje ne dore pos Allahut dhe u tregoi se, askush mos qofte besimtare 
une, tha, jame i pari. 



165 



SURETU EL EN'AME 



28. Jo, (s'eshte ashtu) po atyre u doli 
ne shesh ajo qe e mbanin fshehte me pare, 
prandaj edhe sikur te ktheheshin ata do 
te perseritnin ate qe e kishin te ndaluar, 
e s'ka dyshim, ata jane genjeshtare. 

29. Ata thane: **Nuk ka tjeter, vetem 
kjo jeta jone ne kete bote, dhe ne nuk do 
te ringjallemi.* 

30. Dhe, sikur t'l kishte pare ata kur 
te ndalohen para Zotit te tyre e u thuhet 
atyre: **A nuk eshte kjo (ringjalija) e 
vertete?" Ata thone:"Po, per Zotin tone!" 
thote: ''Shijoni pra denimin per ate qe 
mohonit!" 

31. Ata qe pergenjeshtruan se do te 
takohen me Allahun (ne diten e gjykimit) 
kane humbur perderisa t'u vije momenti 
(kijaTneti)bef^s e te thone:**Te mjeret ne 
per ate qe leshuam" (nga punet e mira ne 
dynja), e duke i bartur gabimet e veta ne 
shpine, dhe, e shemtuar eshte ajo qe 
bartin. 

32. Jeta e kesaj bote nuk eshte gje 
tjeter vetem se nje perjetim e mashtrim. 
S'ka dyshim se bota tjeter eshte me e 
dobishmja per ata qe ruhen. A nuk 
logjikoni? 

33. Ne dime se ty te brengos ajo qe 
thone, e ata nuk te genjejne ty, por ata 
mizore mohojne argumentet e Allahut. 

34. Jane pergenjeshtruar te derguar 
para teje, duruan ate genjeshter, dhe u 
torturuan perderisa u e^hi ndihma Jone, 
prandaj s'ka kush qe ndryshon fjalet 
(premtimet) e Allahut. E ti je i njohur me 



^j^^^^^^^ mm~^ 



^^2\iyl^\Cj ^ djjjC ilSVt jUjl4^ j^ 

^ .\'i. \ ^ -r^ »r \-: ^>^ .-^'i '^k'V ^*'<^'' ^ »^ ^^ 



\rs 



disa nga ngjarjet e te derguarve (edhe ti 
do te ndihmohesh sikurse ata). 

35. Por, nese refuzumi i tyre te eshte 
here brenge e madhe, ti kerkoje, nese ke 
mundesi, ndonje vrime ne toke ose shkalle 
ne qiell e t'u sjellesh atyre ndonje 
argument (po ti s'mund ta besh kete). Te 
kishte dashur Allahu i kishte tubuar ne 
rruge te drejte; po ti mos u be nga te 
padishmit (dhe mos u brengos)** 



* Idhujtarel i thane Muhammedit se perve? nesh, qe nuk po te besojme se je i derguar, kete 
nuk po ta vertetojne as jehudite e as te krishteret, e kush do te vertetoje per ty? Atehere zbriti 
ajeti, u thuhet se Zoti i madheruar deshmon per te, s*ka deshmi me e madhe. 

Me kete ajet vertetohet gjithashtu se Muhammedi a. s. u eshte derguar jo vetem arabeve dhe 
gjenerates qe e pane dhe e degjuan, por u eshte derguar te gjithe njerezve, te gjitha gjeneratave 
qe do tM arrije Kur'ani deri ne kijamet. 

Ata e njihnin Muhammedin se nuk ishte genjeshtar, por nga inati shpifnin edhe kunder Zotit, 
duke thene se Kur'ani qe ishte fjale e Zotit,eshte mit i te pareve. Ata do te pendohen ne diten 
e gjykimit, do te mohojne turpesine e tyre, do te perligjin te verteten, do te deshirojne te kthehen 
edhe njehere ne dynja qe te besojne dhe te bejne pune te mira, por atehere eshte vone, atehere 
jane ne buze te xhehenemit, duke u hudhur ne te. 

* * Derisa nje pjese e jobesimtareve e mohonte mundesin e ringjalljes dhe pergjegjesine ne boten 



SURETU EL EN'AME 



166 




4J j^Viilii j,^i«-i^05jj \j djm.^ ..^ ct^ \ ^,^w:>j^LiS, ^ 



^^o^^-'^Jo^'i^^^X J^^^ i_^ ISJ ^ J^y^ 






^^ ii\* J^oji^j j^u 



>w\^A-i^\ A£^l^\ rt>sl:\j\ Ab\<^\ Ju>JpsiJ\ol(^^ 

* ^-^^ »^cr /^<-^? > <r-,^ > V > ^r/ riXT'T"^ /^ 

^s-I^ J^^^ s-^^^U ^^Ir- 1:*>*::.3 ^ aj \j>^.^=> j u \j-*i 
f^ -r ^I'-s >y<x': <.""'' > -r ''"^tr-^ 4t-' ?-* ^i"!^-^ 

L^ 0^^14*4 rt^liteAlLmi rt-^-A^n_yjl Ujl^^\i| 



^Igj^tg^ 



yWi 



36. Vetem ata qe kane degjim te 
shendoshe i pergjigjen (fteses), Te 
vdekurit (ata qe nuk degjojne dhe nuk 
besojne) Allahu i ringjall, e pastaj tek Ai 
kthehen (u jep ate qe e meritojne . 

37. Dhe thane: ''Perse te mos i zbret 
atij (Muhammedit) nje mrekulli nga Zoti 
i tij?" Thuaj: <<S'ka dyshim se Allahu ka 
fuqi t'ia zbrese nje mrekulli, por shumica 
e tyre nuk e dine (se gka do t'i gjente me 
pas). 



38. Nuk ka asnje gjallese ne toke dhe 
as shpende qe fluturojne me dy krahe e 
qe nuk jane te ndara ne grape (te 
ndryshme), sikurse edhe ju (Zoti i khjoi, 
i pajisi sijuve). Asgje nuk kemi lene pas 
dore nga evidenca. Me ne fund te Zoti i 
tyre do te tubohen. 

39. E ata qe i bene te rreme faktet 
Tona jane shurdhmemece te mbetur ne 
erresira. Allahu e humb ke te doje dhe e 
ve ne rruge te drejte ate qe do. 

40. Thuaju: '*Nese u vjen denimi nga 
Allahu ose u vjen kijameti, me tregoni, 
nese jeni te sinqerte, a do te thirrni ke pos 
Allahut (per ndihme)?" 

41. Jo, vetem Atij (Allahut) do t'i 
luteshi, e nese do Ai, ju heq ate per (ka 
i luteni, e do t'i harronit ata (zota) qe ia 
shoqeronit. 

42. Ne kemi derguar (pejgambere) 
edhe te popujt para teje (e derisa nuk 
degjuan), 1 denuam me skamje e mjerim, 
ashtu qe te peralen. 

43. E pse te mos peraleshin kur ju 
erdhi atyre denimi jone? Por zemrat e tyre 
ishin ngurosur, po edhe djalli ua hjeshoi 
ate qe benin. 

44. Meqe lane pas dore ate me f ka u 
keshilluan (t*i drejtohen Zotit), Ne ua 
hapem dyert e (do gjeje (begatie) derisa 
kur u gezuan per ate qe ju kishte dhene, 
i kapem befas, e ata mbeten te zhgenjyer. 



tjeter, Kur'ani parashtron ne menyre figurative paraqitjen e atyre para Gjykatesit suprem, deshperimin e tyre pse nuk besuan 
te verteten dhe sugjeron ate se jeta e kesaj bote, ne krahasim me jeten e botes se amshueshme, eshte nje loje e mashtrim. 

Kundershtaret e fyenin Muhanunedin duke i thene: nenes, magjistar, falltor etj., edhe pse e dinin se ai ishte I drejte, besnik, 
i sinqerte. Ai ishte i njohur ne Meke si njeriu me i drejti, andaj edhe i paten dhene ofiqin "El-Emine" - me besniku, por para 
se t'i vinte shpallja prej Zotit. Kur i erdhi, nuk deshen ta pranojne dhe filluan ta fyejne, e Zoti i thote mos u brengos per ate 
qe po te thone, ata jane duke mohuar aigumentet e Zotit, mandej edhe pejgamberet para teje i kane fyer, por ata duruan, duro 
edhe ti, se ndihma e Zotit eshte e sigurt, ate s'ka kush qe mund ta pengoje. 

Zoti fuqiplote i thote Muhammedit mos e ngushto veten pse nuk po besojne; ti nuk ke mundesi t'i vesh ne rruge te drejte; 
ajo eshte pune e Zotit; Ai e di se kush do te besoje e kush jo, e ti duhet ta dish fuqine dhe mjeshterine e Zotit e te jesh i qete. 



167 



SURETU EL EN'AME 



45. Ndaj, u zhduk mbeturina e fundit 
e popuUit mizor, pre ffalenderim i qofte 
Zotit te botave!* 

46. Thuaj: *'Nese Allahu ua merr te 
degjuarit, te pamurit dhe ua mbyll zemrat, 
pos Allahut cili zot tjeter do t'ju sjelle 
ate?". Shih se si ua sqarojme faktet e 
megjithkete ata nuk ua vene veshin! 

47. Thuaj: **Me tregoni nese denimi 
nga Allahu u vjen befas ose me 
parashenja, a shkaterrohet kush tjeter pos 
popullit mizor?" 

48. Ne te derguarit nuk i dergojme 
ndryshe vetem si pergezues dhe qortues. 
E kush besoi dhe u permiresua, ata nuk 
kane as frike as brenge. 

49. Ata qe i pergenjeshtruan faktet 
tona, ata i kap denimi ngase nuk 
respektuan normat. 

50. Thuaj: ''Une nuk u them juve se 
1 kam ne kompetence depote e Allahut (e 
t'ju sjelle mrekulli), as nuk pretendoj se 
i di fshehtesite (e t'ju tregoj se kur do t'u 
vije denimi), as nuk u them se une jam 
engjell. Une ndjek vetem ate qe me 
shpallet mua. Thuaj: ''A jane baras i 
verbeti dhe ai qe sheh?" A nuk mendoni? 

51. Ti terhiqu verejtjen me kete 
(Kur'an) atyre qe i frikesohen tubimit para 
Zotit te tyre, ne menyre qe te ruhen, sepse 
pos Tij nuk do te kene as mbrojtes as 
ndermjetesues. 

52. Dhe mos i perze ata qe adhurojne 
Zotin e tyre pa pra mengjes e mbremje, 



K i)^tm 



^ mm^ 



ojJoj^ ^^ bi»J-^ \>-^J Oj^-Xj uloJ bjii Vj M 

•^y^ov^j %ks^ bt ^■^-^ o^^i-^^ L4>M^j 



^^^^^0U 



^g,^^>^^ 



duke qene te sinqerte ndaj Tij. Ti nuk 
pergjigjesh asgje nga llogaria e tyre e as 
ata nuk kane kurrfare pergjegjesie nga 
llogaria jote, e po i debove ata, do te 
behesh nga te padrejtit."^^ 



* Njerezit jane te atille qe iu pergjigjen udhezimeve te pejgamberit dhe shpalljes se Zotit dhe 
te atille qe nuk duan te degjojne, prandaj t*i keshillosh ata, ishte si t*i keshillosh te te vdekurit. 
Zoti do t*i ringjalle te dy palet dhe do t*u jape shperblimin e merituar. 

Kerkonin prej Muhammedit t*u sjelle ndonje mrekulli konkrete si? ishte Devja e Salihut, Shkopi 
i Musait, Tryeza e Isait etj. Ata nuk e dinin se po t*u sillej di^ka e tille e ata te mos besonin, do 
t'i kapte menjehere azabi. 

Allahu qe krijoi (jdo gjallese ne toke e ne qiell, i ndau ne gnipe te UojUojshme, i furnizoi dhe 
i percoUi secilen prej tyre; Ai eshte i plotfuqishem t*i sjelle Muhammedit ?faredo mrekuUie qe 
deshiron, por Ai vepron sipas dijes se vet. 

Veshi qe nuk degjon te dobishmen, dhe gjuha qe nuk e thote te verteten, mjerisht jane te humbura 
dhe jane me defekte. 

^do besim ne di?ka tjeter pos ne Allahun eshte i rreme, pse ne momentet e veshtira (jdokush 
i drejtohet Zotit, e jo atij qe s*ka fuqi. 

Ndonje mase ndeshkuese nga Zoti kunder njerezve ne kete jete ka per qellim edukimin, por 
zemerfortet nuk i vene veshin mases se tille derisa t*i perfshije ndonje katastrofe e pergjithshme. 

Zullumqaret do te zhduken, heret a vone, ashtu sikurse u zhduken idhujtaret mekas. ^do popull 
qe ben zuUum, ai ka per t*u zhdukur. 

♦* Zoti xh. sh. u sjell, fakte te sigurta mohuesve per fuqine e Tij dhe per te mirat me te cilat 



SURETU EL EN'AME 



168 



i^m 



B&m 









53. Keshtu Ne i sprovojme disa me disa 
te tjere (pasanikun me varfanjakun, ate me 
autoritet me ate pa te) ashtu qe te thone: 

''A keta jane mes nesh qe Allahu i dhuroi?" 
A nuk eshte AUahu me i dijshmi per ata 



qe jane mirenjohes?! 

54. E kur te vijne ty ata qe i besojne 
ajetet tona, thuaju: ''Selamun alejkum, Zoti 
juaj ia ngjeshi vetes meshiren. Kush ben prej 
jush ndonje te keqe pa dije, e mandej pas 
asaj (te keqe) pendohet dhe permiresohet, 
s'ka dyshim se Allahu eshte qe fale shume 
dhe eshte Meshinies. 

55. Ja, keshtu Ne i sqarojme 
argumentet, ne menyre qe te dale ne shesh 
iTuga e krimineleve. 

56. Thuaj: ''Une jam i ndaluar te 
adhuroj ata qe adhuroni ju, pos Allahut! 
Thuaj: ''Une nuk ndjeki deshirat tuaja, pse 
atehere do te isha i humbur e jo prej te 
udhezuarve (ne mige te drejte). 

57. Thuaj: ''Une i permbahem te 
vertetes (qe me erdhi) nga Zoti un. Ju e 
genjet ate, e per ate qe nguteni ju (denimin), 
nuk e bej une, vendimi i takon vetem 
Allahut; Ai e rrefen te verteten Al eshte me 
i nuri i gjykatesve. 

58. Thuaj: ''Sikur te ishte ajo per te 
dlen ngutem' ju te une, (eshtja mes meje dhe 
mes jush do te ishte e perfunduar. Allahu 
me se miri di per mizoret. 

59. ^lesat e fshehtesise jane vetem te 
Ai, ate (fshehtesine) nuk e di kush pos Tij. 
Ai e di ^ka ka ne toke dhe ne det, Ai e di 
per 9do gjeth qe bie dhe s'ka kokerr ne 
thellesi te tokes, s'ka te njome dhe s'ka te 
thate qe nuk eshte (shenuar) ne Ubrin e qarte 
(Levhi Mahfudh). 



i pajisi njerezit vetem Ai e askush tjeter. 

Pejgamberet gjithnje i kane gezu2ir besimtaret me ate qe u ka premtueir Zoti, dhe u kane terhequr 
verejtjen refuzuesve per tmerret e azabit, pra askush nuk ka te drejte te thote se nuk ka ditur. 

Pejgamberi urdherohet t'u thote atyre qe kerkonin prej tij mrekulli te posa^me; se ai nuk posedon 
ate fuqi qe te beje fka te doje, te lajmeroje per momentin e denimit qe e meritonin; se nuk ishte 
melek qe te mos ece, te mos haje, etj. Te gjitha keto jane ne dore te Zotit; thuaj: une jame njeri, 
une i permbahem asaj qe me shpail Zoti. Sikunder po shihet, Ffejgamberi yne asnje here nuk pretendoi 
ne difka mbinatyrore edhe pse kishte virtyte e cilesi shume te larta e te veganta ne krahasim me 
njerezit e tjere. I tere qellimi i tij ishte t'i orientoje njerezit kah Fuqiploti duke mos lejuar kult individi, 
mirepo te kota jane rrezet e diellit per te verberin. I tille eshte ai qe nuk e angazhon mendjen per 
te gjetur te verteten. 

Nje pari kurejshite vjen te Pejgamberi e i thote: Largoji prej vetes disa myslimane te varfer e 
te dobet si: Suhajbin, Hababin, Bilallin, Amarin etj., e afrona neve qe jemi popull yti e ndoshta 
do te pranojme ty Pejgamber. Pejgamberi lakmoi per besimin eventual te asaj parie, e cila do te 
ndihmonte shume ne perhapjen e fese islame, mirepo Zoti, i cili i di te gjitha fshehtesite, e dinte 
edhe qeUimin arrogant te asaj parie, andaj me kete ajet te Kur'anit e udhezoi Muhanmiedin per 
qendrimin qe duhet ta mbaje dhe i tha: Mos i leu-go... 



169 



SURETU EL EN'AME 



60. Ai eshte qe ju ve ne gjume naten 
dhe e di ^ka vepruat diten, pastaj ju ngjall- 
zgjon ne te (diten) per deri ne afatin e 
caktuar (vdekje). Pastaj do te ktheheni e 
do t'ju njoftoje me ate qe keni pas 
vepruar. 

61. Vetem Ai eshte mbizoterues ndaj 
roberve te vet. Ndaj juve dergon roje 
(cakton engjej) derisa kur t'i vije ndonjerit 
prej jush vdekja, atij ia marrin shpirtin 
te derguarit Tane (te tjere) dhe ata nuk 
bejne kurrfare leshimi. 

62. Pastaj i kthehen Allahut, 
Sunduesit te vertete te tyre. Vetem i Tij 
eshte sundimi (gjykimi) dhe Ai eshte me 
i shpejti i llogaritesve.* 

63. Thuaj: *'Kush ju shpeton prej 
erresirave (trishtuese) te tokes e te detit e 
(nga trishtimi) ju e lutni ate haptas e 
fshehtas (duke thene), nese Ai na shpeton 
prej kesaj, ne do te jemi (besimtare) 
mirenjohes?" 

64. Thuaj: ''Allahu ju shpeton nga ajo 
dhe nga (do brengosje. Megjithekete ju 
Atij i pershkruani shok. 

65. Thuaj: **Ai ka fuqi (t'ju shpetoje, 
por edhe) t'ju sjelle denim prej se larti ose 
prej se poshti nen kembet tuaja apo t'ju 
ndaje ne grupe e ta luftoni njeri-tjetrin. 
Shih se si sqarojme faktet ne menyre qe 



^^^ -^.^^-^y^^- s^^ai 



i-^i^" .^-r- ^^'^ "f -r-^ i-Tr-* 't- i^^ >e^'^''^Y'\ 






te kuptojne". 

66. E populli yt e konsideroi ate 
(Kur'anin) te rreme, porse ai (Kur'ani) 
eshte i vertete. Thuaj: "Une nuk jam roje 
e juaj". 

67. ^do lajm e ka afatin e realizimit, 
e me vone, ju do te kuptoni. 

68. Kur sheh ata se jane thelluar (me 
tallje) ne ^eshtjet Tona, largohu prej tyre 
derisa te kalojne ne bisede tjeter. Nese 
djalli te ben te harrosh (e rri me ta), pasi 
te bie nder mend, mos rri me popullin 
mizor. 



* Paria mekase ishte e rendit feudal, mendonte se ishte e privilegjuar edhe te Zoti dhe te 
Pejgamberi i Tij, andaj i brente pozita e afert te Pejgamberi e disave qe kishin qene rober, qe 
nuk ishin te origjines arabe ose kurejshite. Zoti xh. sh. i tregoi Muhammedit se ai e di me se 
miri per ate qe eshte mirenjohes dhe atij ia dhuron rrugen e drejte, e di edhe per ate qe eshte 
bukepermbyste dhe e ie ne erresire. Mandej, e urdheron Muhammedin qe ata, besimtaret e sinqerte 
t'i pershendese perpara tyre, t'ju rrefeje se ai qe pendohet per gabimin e bere pa dije Zoti do t'ia fale. 



SURETU EL EN'AME 



170 



ILJ^'^ ^^>£^$^^ j^^ 8 




^^ ^ ^ ^ * ^ ^ i»^ ^.^ \' y.^ .^ /' 

^ ^>»-»^> ■?-* ^> ^^ '^t'' *■? ^J-X"* <, '*'' -* ""^ 



69. Per ata qe ruhen (p'qt besimtaret) 
s'ka kurrfare pergjegjesie (qe tallen), por 
duhet t'u perkujtojme ne menyre qe te 
ruhen edhe ata (qe tallen). 

70. Hiqu atyre qe e marrin fene (ne 
vend qe ta respektojne) per loje e defrim 
dhe i ka mashtruar jeta e kesaj bote. Ti 
perkujto me te (Kur'anin) qe te mos bjere 
njeriu viktime e asaj qe ka vepruar, e qe 
s'ka mbrojtes as ndermjetesues per te pos 
Allahut. Madje ai (njeri) edhe nese jep, 
^do lloj shpagimi nuk i pranohet. Te tillet 



jane ata qe rane viktime e asaj qe punuan. 
Ata, per shkak se mohuan, per pije kane 
uje te vluar e denim te idhet. 

71. Thuaj: ''A pos Allahut te 
adhurojme ^ka nuk na sjell as dobi e as 
dem dhe te kthehemi mbrapa (ne kufr) 
pasi qe Allahu na vuri ne rruge te drejte? 
Dhe atehere te behemi sikurse ai, te cilin 
djallezit e kane rrembyer (e kane hedhur) 
ne toke (ne nje humnere) e lene te hutuar 
qe, edhe pse ai ka shoke qe e therrasin ne 
rruge te drejte (i thone): **Eja te ne" (ai 
nuk pergjigjet). Thuaj: **I vetmi udhezim 
eshte ai udhezimi i Allahut, dhe se jemi 
urdheruar qe t'i dorezohemi Zotit te 
boteve. 

72. (Na eshte thene) Dhe falne 
namazin dhe kini frike prej Tij, se Ai eshte 
te cili do te tuboheni. 

73. E Ai eshte qe krijoi qiejt, dhe 
token me qellim te caktuar, e (ruajuni 
denimit) diten kur thote: **Behu"! Ajo 
behet. Fjala e Tij eshte e njemendte dhe 
Atij i takon sundimi diten kur i fryhet 
**Surit" (kjo eshte hera e dyte). Ai e di 
te fshehten dhe konkreten, eshte me i urti 
qe di per ^do gje ne hollesi. 



Idhujtaret talleshin me Muhammedin per kercenimet, me te cilat u terhiqte verejtjen e i thoshin: 
ku jane ato denime per te cilat thua? Muhammedi u tha se ajo geshtje nuk eshte ne doren time, 
eshte geshtje e Zotit, vetem Ai i di te fshehtat, di per gdo qenie ne toke apo ne uje, e di per faren 
ne thellesi te tokes se a do te mbije ose jo, ia di vendin ku gjendet, e di per ?do gjeth qe bie, 
i di te gjitha ne teresi e ne hollesi. 

^eshtjet e fshehta nuk i di kush, pos Zotit. Ai ndodh qe ndonje pejgamber a njeri te devotshem 
ta njohtoje per ndonje sosh. 



171 



SURETU EL EN'AME 



w>ji 



74. Perkujtoju (o i derguar) kur 
Ibrahimi i tha babait te vet Azerit: ''A 
statuja (idhuj) adhuron per zota? Une po 
te shoh ty dhe popullin tend ne nje 
humbje te sigurt. 

75. Edhe keshtu Ibrahimit ia 
mundesuam t'i shohe madhesite e qiejve 
e te tokes per t'u bere edhe me i bindur. 

76. E kur ate e mbuloi nata, ai e pa 
nje yll e tha: ''Ky eshte Zoti im!'' E kur 
u zhduk ai (perendoi) tha: ''Une nuk i dua 
ata qe humben". 

77. Kur e pa henen te posa lindur tha: 
''Ky eshte Zoti im! E kur perendoi ajo, 
tha:''Nese Zoti im nuk me udhezon, une 
do te jem prej njerezve te humbur!" 

78. Kur e pa diellin te lindur, tha: ''Ky 
eshte Zoti im, ky eshte i madh!"E kur ai 
perendoi, tha: ''O populli im, une jam i 
paster nga ajo qe ju i shoqeroni!" 

79. Une me veten time i drejtohem Atij 
qe krijoi qiejt e token, larg besimeve te 







Xil LIL ^(i^ J-^==»(^j ^jllli»cijiCi4ol VJ. 
<\^'t> ^mT^ '^I'T'f ^'^y ^;^-r-*^ <^^ 




^rv 



tjera; une nuk jam prej atyre qe i 
pershkruajne shok! 

80. Po ate e (me Ibrahimin) polemizoi 
populli i tij e ai tha: ''A polemizoni me 
mua, rreth Allahut e Ai me udhezoi?*' 
Une nuk u frikohem atyre qe ju ia beni 
shok, vetem nese Zoti im do ndonje send 
(temegodas, aimegodet). Me dijen e Tij 
Zoti im ka perfshire (do send, a nuk e 
merrni me mend?" 

81. E si t'u frikohem atyre qe ju ia 
shoqeruat, e ju nuk frikoheni per ate qe 
i shoqeruat Allahut pa pasur kurrfare 
argumenti. E cili grup, pra, eshte me i 
drejte te jete i sigurt, nese jem* qe kuptoni? 



Gjumi eshte nje nimel i madh prej Zotit, nuk eshte vdekje e vertete, por jo edhe jete frytdhenese. 

Cdo njeri ka roje engjesh te caktuar prej Zotit, te cilet e percjellin deri ne momentin e vdekjes, 
e ne ate moment vijne engjejt e tjere, te caktuar per marrjen e shpirtit. Engjejt nuk guxojne t'i 
shmangen detyres se vet as sa qimja e flokut. 



SURETU EL EN'AME 



172 




82. Ata qe besuan dhe besimin e tyre 
nuk e ngatemian me besim te kote, atyre 
u takon te jene te sigurt dhe ata jane ne 
mige te drejte. 

83. Keto jane argumentet Tona qe ia 
dhame Ibrahimit kunder popullit te tij. Ne 



ngrisim ne shkalle te larte ate qe duam. Zoti 
yt 9do send e ve ne vendin e vet, asgje nuk 
mund t'i fshehet* 

84. Ne atij (Ibrahimit) i falem Is-hakun 
dhe Jakubin dhe secilin prej tyre e 
udhezuam. Me pare edhe Nuhun e patem 
udhezuar. E nga pasardhesit e tij (te 
Ibrahimit) udhezuam Davudin, Sulejmanin, 
Ejjubin, Jusufin, Musain dhe Harunin. 
Keshtu i shperblejme bamiresit. 

85. (shperblyem) Edhe Zekerijane, 
Jahjane, Isain, Dijasin te gjithe prej te 
mireve te persosur. 

86. (snperblyem) Edhe Ismailin, 
Eljesane, Junusin dhe Lutin. Te gjithe keta 
i ve^uam mbi njerezit e tjere. 

87. Edhe disa nga prinderit, nga 
pasardhesit dhe nga vellezerit e tyre i 
zgjodhem (per pejgambere) dhe i udhezuam 
ne mige te vertete. 

88. 1^ eshte udhezun i Allahut, udhezon 
me te ke te doje nga robet e Tij. E sikur 
t'i pershkruajne shok Zotit (edhe ndonje 
nga keta) kishte per t'iu shkuar huq ajo qe 
kane vepruar.** 

89. Ata isliin qe u patem dhene librin, 
urtesine e pejgamberDekun; e nese keta 
(idhujtaret mekas) e refuzojne kete 
(pejgamberllekun tend), Ne e kemi siguruar 
kete me nje popuU qe nuk e refuzon. 

90. Ata (te derguarit e permendur) ishin 
qe Allahu i vuri ne mige te drejte, andaj 
ti merri shembuU ne udhezim. Thuaj: "Une 
nuk kerkoj per kete (komunikimin e 
Kur'anit) shperblim prej jush. Ky nuk eshte 
tjeter, perve^ nje keshiDe per mbare njerezit 



* I ati i Ibrahimit dhe populli i tij besonin ne shume zota. Ne asi zotash qe i kishin gdhendur nga gun, nga 
druri, nga melali e trajtesuar si statuja, por edhe ne trupa qiellore si ne yje, diell e hene. Paraqitja e Ibrahimit 
sikurse e beson njehere nje yll e pastaj henen dhe diellm, ka pasur per qellim dialogun me anen e te dlit do 
ta bindte kundershtarin per besimin e tij te gabuar. Per ndryshe Ibrahimi asnjehere nuk ka pasur dyshim ne Zotin 
e vertete Krijues. Te ketij mendimi jane mufessiret me eminente si: Kurtubi, Zamahsheri, Ebisuud, Ibni Kethir, 
Bahrul muhit, Rrazi, Sabuni etj. 

** Ne keto ajete pershknihet qendrimi jo korrekt i disa njerezve. Kur kane veshtiresi ose kane ndonje frike 
te madhe, i luten Zotit, i luten Atij qe eshte per tMu lutur, por kur (lirohen, harrojne, bile edhe e mohojne. 

Zoti ka fiiqi te ndeshkoje me lloj-lloj ndeshkimesh: me fatkeqesi natyiore si nga qielli me ndonje stuhi, vershim 
etj., ashtu edhe nga toka me ndonje termet, shembje etj., por edhe tM per^je njerezit qe ta luftojne njeri-tjetrin. 
Keto jane masa per ata qe nuk respektojne mesimet e Zotit, Kur'anin, e as keshillat e Pejgamberit, andaj besimtari 
nuk duhet pajtuar me talljet qe behen ne llogari te fes^ e nese s'ka tjeter mundesi, duhet te laigohet nga ai mes. 
Megjithate; duhet perkujtuar ata qe i ka mashtruar kjo jete dhe kane lene pas dore jeten e vertete e te amshueshme 
se gabimet e bera nuk kane me (ka t'i shpaguajne. 

Nese njeriu le pas dore udhezimet e Zotit, ai i pemgjan nje te humburi ne nje shkretetire qe ka mbetur hajran-i 
hutuar dhe s'ka kush qe mund ta shpetoje; pos Zotit, por Ai nuk i shpeton kriminelet. 

Ne keto ajete jane te permendur me emra tetembedhjete pejgambere bashke me Ibrahimin. Derisa Ibrahimi 



173 



SURETU EL EN'AME 



91. Ata (mohuesit) nuk e njohen 
Allahun sa duhet njohur Ate kur thane: 
*Vy]ahu nuk i shpalli gje asnje njeriu!" 
Thuaj: **Kush e zbriti librin, me te cilin 
erdhi Musai e qe ishte drite e udherefyes 
per njerez, e te cilin ju e beni te shperadare 
ne letra, qe disa i prezentoni, kurse 
shumicen e fshehni. Dhe u mesuat 9ka nuk 
e dinit ju as prinderit tuaj? Thuaj: (e zbriti) 
Allahu". Mandej leri ata te luajne ne ate 
kotesine e tyre. 

92. Edhe ky (Kur*an) eshte liber qe e 
zbritem; eshte i bekuar, vertetues i te 
meparshmes, e qe t'i terheqesh verejtjen 
nenes se fshatrave (te banoreve mekas) dhe 
atyre perreth saj (mbare botes). Ata qe e 
besojne Ahiretin, besojne ne te (Kur'anin), 
ata edhe e falin namazin rregullisht. 

93. E kush eshte me gabimtar i madh 
se sa ai qe triDon rrene ndaj Zotit, ose thole: 
*'Mua po me shpallet e nuk i eshte shpallur 
asgje, ose se sa ai qe thote: ''Do te thur 
di^ka te ngjashme me ate qe e ka zbritur 
Allahu". E, sikur t'i shihje mizoret kur jane 
ne agoni te vdekjes, e engjejt kane shtrire 
duart e veta (me ndeshkim) e (u thone): 
''Shpetonie pra vetveten (nese mundeni)**, 
''Tash peijetoni denimin e turpshem per 
shkak se e thoshit te paverteten per Allahun, 
dhe ndaj ai^umenteve te Tij ishit kryene^ 

94. Ne te vertete ju na erdhet nje nga 
nje (te vetmuar), ashtu si ju krijuam se pari; 



^^m 



"w- 



rr4^ 



mm 












keni lene prapa shpines ate qe u patem 
dhene, e nuk po shohim se i keni me vete 
ndermjetesuesit tuaj, te cUet i mendonit se 
per ju jane ndihmetare (i shoqeronit 
Allahut). S'ka dyshim, eshte keputur lidhja 
mes jush, dhe mbaroi ajo 9ka mendonit 
(ndermjetesues apo zotera te tjere)* 



ishte i shtyre ne moshe kur i dhuroi Zoti djalin Is-hak, e gezoi edhe me shume kur e arriti edhe 
djahn e djalit Jakubin pejgamber. Permendet Nuhu si paraardhes i Ibrahimit dhe si babai i dyte 
i njerezimit. Davudi dhe Sulejmani ishin edhe pejgambere edhe mbreter. Ejubi dhe Jusufi ishin 
qe te dy te sprovuar me shume vuajtje, andaj permendet ndaj njeri-tjetrit, kurse Musai e Haruni 
ishin vellezer. Zekerijai, Jahjai, Isai dhe Iljasi ishin te ve^uar ne modesti ndaj perjetimeve te kesaj 
jete. Ismaili ishte bir i Ibrahimit, por nga tjeter nene, e Luti djali i vellait te Ibrahimit. Pejgamberet 
e permendur ketu nuk jane radhitur sipas dates historike, por sipas cilesive te tyre te posa^me. 

Edhe pejgambereve do t*u shkonte huq mundimi nese do te gabonin rreth besimit ne Zotin 
nje, pra kuptohet se sa rrezik eshte t'i mendohet ndonje shok Atij. 

Pejgamberi yne, Muhanmiedi a.s. eshte me i lavdishmi ngase eshte i urdheruar t*i mane shembull 
virtytet e pejgambereve te tjere dhe te grumbuUoje cilesi te tera qe per pejgamberet e tjere ishin 
te posagme. 

* Pasi qe u terhoqi verejtjen atyre qe donin te mohonin mundesine e shpailjes se Zotit 



SURETU EL EN'AME 



174 



Mt iiSgNi'ii^ 



Bmm 



^, ^ . "i^ XL »^^^^*<^^ ^ 




95. S*ka dyshim, Allahu eshte 
zberthyes i fares (i kokrres se saj) dhe i 
berthames (se pemes). Ai nxjerr te gjallin 
nga i vdekuri dhe Ai eshte nxjerres i te 
vdekurit nga i gjalli. Ky eshte Allahu, e 
si atehere shmangeni (nga besimi)? 

96. Ai eshte krijues i drites se 
mengjesit. Naten e beri kohe pushimi, e 
diellin dhe henen per llogaritje te kohes. 
Ky (rreguH) eshte caktim i te 
plotfuqishmit, i gjithedijshmit. 

97. Ai eshte, qe krijoi yjet per ju qe 



me ta te orientoheni ne erresira kur jeni 
ne toke ose ne det. Vertet Ne i shpjeguam 
argumentet tona per nje popull qe di te 
mendoje. 

98. Ai eshte qe ju krijoi (filloi) prej nje 
njeriu; aty (mbi toke) jetoni (qendroni) 
dhe nen te do te pushoni. Ne i sqarruam 
argumentet nje popuUi qe di te kuptoje. 

99. Ai eshte qe leshoi nga larte shiun 
e me te xori bimen e (do sendi dhe prej 
bimes gjelberim dhe prej tij (prej 
gjelberimit) kokrra te dendura ne kallinj. 
E nga hurmet, nga sythat e tyre kalaveshe 
te afert (per t'i vjele). Edhe kopshtie me 
hardhi, ullinj e shege te ngjashme (ne 
dukje) e te llojllojshme (ne shije). Shikoni 
pra frutat e tyre kur i formojne dhe kur 
piqen (te gjitha keto nga shiu). Edhe ne 
keto ka fakte per njerezit qe besojne. 

100. E xhinet ia bejne shoke Allahut, 
e ne te vertete Ai i krijoi ata (xhinet) dhe 
duke mos pasur kurrfare dije, ata shpifen 
se Ai (Zoti) ka djem e vajza. Larg 
(shpifjeve) eshte madheria e Tij e larte. 

101. Ai (Allahu) eshte qe krijoi (pa 
kurrfare shembulh) qiejt dhe token (e duke 
qene i tille), e si do te kete Ai femije kur 
nuk pati bashkeshorte? ^do send e krijoi 
Ai, dhe eshte me i dijshmi per te gjitha 
sendet e krijuara. 



pejgambereve, dhe jehudive qe e falsifikonin Tevratin, duke fshehur ate qe kishte te bente me lajmin 
mbi ardhjen e pejgamberit te fundit, Muhammedit, edhe atyre qe perpiqeshin te paraqiteshin si 
pejgambere te rrejshem apo perpiqeshin te thurnin digka ngjashem me Kur'anin - fjale e Zotit, 
ne ajetet e fundit pershkruhet denimi i mizoreve mu ne gastin e vdekjes, te cilin e zbatojne engjejt 
dhe u japin mundime te medha, e me ne fund pershkruhet edhe paraqitja e secilit te vetmuar 
para Zotit, pa mall e pa evlade, ashtu si kane ardhur ne kete jete dhe demaskimi qe do t'u behet 
atyre qe i bene shok ose i luten tjeter kujt, pos Zotit. 



175 



SURETU EL EN'AME 



102. Ky eshte Allahu, Zoti juaj, nuk ka 
te adhuruar perve^ Tij, Krijues i (do sendi, 
pra adhuronie Ate; eshte mbikeqyres ndaj 
(do sendi. 

103. Te paret (e njerezve) nuk mund ta 
perfshine Ate, e Ai i perfshin te paret. Ai 
eshte shume i kujdesshem, hoUesisht i 
njohur."^ 

104. Juve ju erdhen argumente te qarta 
nga Zoti juaj e kush i sheh (kupton) ai e 
ka per vete, e kush verberohet, ai e ka per 
te zezen e vet E une (Pejgamberi) nuk jame 
roje e juaj. 

105. E keshtu Ne i sqarojme deshmite, 
ashtu qe ata thone: '*Ke mesuar ti'' (nga 
Uhraty po fjales se tyre nuk i vihet veshi) dhe 
qe per t'ia here edhe me te qarta nje populli 
qe di te dalloje (te verteten nga e kota). 

106. Ti (Muhammed) praktiko ate qe t'u 
shpall nga Zoti yt. S'ka zot, perve^ Tij. 
Largohu prej idhujtareve. 

107. E sikur te donte Allahu, ata nuk 
do te ishin idhujtare. Ne nuk te heme 
percjeiles te tyre as qe je mbikeqyres i tyre. 

108. Ju mos ua shani ata (zota) qe u 
luten (idhujtaret), pos Allahut, e (si 
hakmarrje) te fyejne AUahun nga armiqesia, 
duke mos ditur (per madherine e Tij.) 
Keshtu Ne i kemi zbukuruar (do populli 
veprimin e vet, mandej e ardhemja e tyre 
eshte te Zoti i tyre, e Ai i shperblen per ate 
qe vepruan. 

109. Ata u betuan me nje betim te forte 
ne Allahun, se nese u vjen atyre ndonje 
mrekulli, do ta besojne. Thuaj: **^shtja e 



<:^M^^'^3 ^ J^ ^r^ Oiltl J Ui-i^ 






g^- 




atyre mrekullive eshte te Allahu". E ku e 
dini ju, ndoshta kur te vijne ato nuk u 
besojne. 

110. Ne i rrotuDojme zemrat dhe te paret 
e tyre (prej besimit) ashtu sikunder nuk e 
besuan ate (Kur'anin) per here te pare, dhe 
i leme te bredhin te hutuar ne ate 
mashtrimin e tyre. 



* Ne keto ajete u fol mbi fuqine e pakufishme te Zotit Krijues, i cili nga sendi i thate, i vdekur 
e i keq, nxjerr te njomin, te gjallin, te mirin, dhe anasjelltas. Ai eshte qe pas pushimit dhe erresires 
se rende te nates, na gezon me agimin e mengjesit. Ai eshte qe me krijimin e yjeve te llojllojshme, 
na mundesoi te llogarisim kohen tone dhe te orientohemi. Per kete duhet menduar. Ai eshte qe 
na mundesoi jete mbi toke dhe jete nen te deri ne diten e gjykimit. 

Vetem fuqia dhe mjeshteria e Tij ben qe prej te njejtit shi te mbijne bime te ndryshme me 
shije e forma te llojllojshme. 

Me gjithe keto fakte bindese, disa njerez besuan edhe zota te tjere te trilluar. Madje disa te 
tjere thane se Zoti, larg qofte asaj fjale, ka femije; djem si Uzejr e Isa, e vajza, engjejte. Ai qe 
shpik e krijon, Ai nuk eshte i llojit te krijesave Ai nuk ka nevoje per asnje send. 

Ne domethenien e ajetit te fundit dijetaret islame jane te ndare ne mendime. ?ka eshte me 
e sigurt: Zotin do ta shohin ne boten tjeter. 



SURETU EL EN'AME 



176 



m]^ 



OTA . '^ -». »> -f '^ > - rr^ -vM^ t ^1 

/, » ''i'" > ^ \y^* <''^^ ^^ ^ ' " >'\K ^^ "^^ ^^ <^ 



UY 



111. E edhe sikur t'ju zbritnim Ne atyre 
engjejt, t'ju flitnin te vdekurit, t'ju tubonim 
atyre ^do send (gjallese) konkretisht, ata nuk 
kishin per te besuar, vetem po donte ADahu 
por shumka e tyre nuk dine (se besuni eshte 
dhumte nga Zoti)T 

112. Dhe keshtu (sikurse edhe ty) (do 
pejgamberi i beme armiq disa nga njerezit 
dhe nga xhinet e djallezuar, qe me fjale te 



shkekiyeshnie ne meqyre te fishehte nxit njeii- 
tjetrin ne mashtrime. E sikur te donte Zoti 
yt, ata nuk do benin ate (arwiqesi), po t'i 
leri ata me ato triOima 

113. Dhe qe te anojne (te ato fjale 
mashtruese) zemrat e atyre qe nuk e besojne 
boten e ardlishme dhe qe te kenaqen e 
ngarkohen me ate qe jane duke u ngarkuar 
(ty nuk te demtojne asgje). 

114. (Thuaj) A pos ADahut te kerkoj une 
gjykates (mes meje ejuve)*t Kur Ai eshte qe 
ju zbriti librin ne meqyre te shkoqitur? Atyre 
qe u dhame librin e dine se ai (Kw'ani) eshte 
i zbritur prej Zotit tend saktesisht, pra mos 
u be prej atyre qe dyshojne. 

115. Fjalet e Zotit tend jane plot te 
verteta (gka lajmerojne) dhe plot te drejta 
(gka gjykojne). S'ka kush qe te ndryshoje 
fjalet (vendimet) e Tij. Ai eshte qe degjon 
e di. 

116. Ne qofte se u bindesh shumices 
(mohuese qejane) ne toke, ata do te bugojne 
ty nga miga e ADahut Ata nuk ndjekin 
tjeter vetem supozime dhe nuk jane tjeter 
vetem se rrenacake. 

117. S'ka dyshim, Zoti yt e di me se miri 
per ate qe eshte larguar nga miga e Tij dhe 
Ai eshte me i dijshmi per te udhezuarit 

118. Ju (besantaie) hanl nga ajo qe (eshte 
thenvr dhe) eshte pennendur emri i ADahut, 
po qe se jeni te bindur ne faktet e Tij. 



* Zoti xh. sh. parashtroi argumente dhe e beri te qarte te verteten. Kush e kuptoi dhe e besoi, 
ai e ka per te miren e vet, e kush nuk deshi te kuptoje, faji eshte i tij. Pejgamberi eshte vetem 
komunikues. 

Muhammedi urdherohet ta ndjeke ate qe i shpallet nga Zoti e te mos u vere veshin ideve idhujtare: 
Besimtareve u eshte ndaluar t'i fyejne zotat (idhujt) e idhujtareve e te nxisin armiqesi nga 
e cila idhujtaret injorante kalojne (do kufi dhe e fyejne Zotin, pse ata veprojne e besojne aq sa 
kane mend. Ata thoshin se do te besonin po t'u vinte ndonje mrekulli. Mrekullite i sjell Zoti 
atehere kur te doje, po ku ta dime, ndoshta edhe keta nuk do t'i besojne sikurse nuk i besuan 
te paret e tyre. Zoti ju rrotullon zemrat dhe te paret e as nuk kuptojne as nuk shikojne ato mrekuUi 
dhe mbesin te humbur si mbeten edhe te paret e tyre. 



177 



SURETU EL EN'AME 



119. Q'keni ju qe te mos hani nga ajo 
per le cUen eshle permendur emri i ADahut, 
e Ai ju sqaroi juve se (ka eshle e ndaluar 
per ju, perve^ kur jeni te detyruar (atehere 
edhe harami eshte hallall), Njc shumice (e 
mohuesve), duke mos pasur kunfare dije, 
por vetem nga pasionet e tyre, duan t'i 
largojne nga e \erteta (njerezit), Po Zoti yt 
di me se miri per ata qe i shkelin dispozitat 

120. Dhe mos beni mekate as haptas as 
fshehtas. Ata qe bejne mekatin do te 
ndeshkohen per mekatin e here. 

121. Dhe mos hani nga ajo qe (para 
therjes se saj) nuk eshte permendur emri i 
AUahut, vertet ajo (ngrenia) eshte mekat 
Djallezit i nxism miqte e vet qe t'ju 
polemizojne juve, e nese i degjoni ata, 
atehere jeni si ata (idhujtare)!' 

122. \ldle, a eshte ai qe qe i vdekur kurse 
Ne e ngjaDem dhe i dhame drite, me te dlen 
ecen mes njerezve, si ai qe ka mbetur ne 
erresira (i humbur) dhe nuk mund te 
shpetoje nga ajo? Ja, keshtu (si ketij ne 
erreske) iu duket mire mohuesve ajo qe 
veprojne. 

123. Dhe ashtu (sikurse ne Meke) ne (do 
qytet kemi here kriminelet e tij pari, ne 
menyre qe te bejne dredhi ne te, por nuk 
mashtrojne tjeter ke pos veten e tyre dhe 
prapeseprape nuk kuptojne. 

124. E kur u vjen atyre ndonje aigument 
i prere (per Muhammedin), ata thone: 
"Kurrsesi nuk e besojme ate (dergesen e 
Muhammedit) derisa te mos na jepet edhe 



$^^^mw^^^^_ 







>tr 



neve ngjashem me ate qe iu pat dhene te 
deiguarve te AOahut"! Me se nuri AUahu 
e di ku ta vere dei^gesen (risalen) e vet Ata 
qe bene krim do t'i godase poshterimi dhe 
denimi i forte te ADahu per shkak se 
vazhdimisht benin hile. 



* Muhammedit a.s. i jepet shenje qe te jete i durueshem. Armiq nga radhet e njerezve e te xhin. 
ve paten edhe pejgamberet e tjere dhe se ata perpiqeshin ne menyra te ndryshme te largojne prej 
rruges se drejte. Veset e atyre armiqve gjenin perkrahje te ata qe ishin te luhatshem ne besim ndaj 
botes tjeter. Ata nuk benin gje tjeter vetem se e ngarkonin veten me mekate, e Pejgamberit nuk 
mund t'i sillnin kurrfare demi. Sipas ketyre ajeteve po kuptohet se nga xhinet ka besimtare dhe 
jobesimtare sikurse edhe nga njerezit. 

Mushriket kurejshite i thane Muhanmiedit te caktoje nje gjykates nga prijesit fetare jehudi ose 
te krishtere, e ai te informoje masen se ?ka shkruan ne librat e tyre per Muhammedin. Zoti e uidheroi 
Muhammedin te refuzoje ate propozim, pasi qe Kur'ani kishte sqaruar ?do gje dhe ata dinin per 
saktesine e tij. 

Me shumicen ne toke, fjala eshte per banoret e Mekes, te cilet ne ditet e para te fese islame 
ishin mohues. 

Mushriket u thoshin myslimaneve: nuk po e hani ate qe e mbyt Zoti (kishiii per qeDim te ngoidhten) 
e po hani ^ka mbytni ju vete. Me kete donin t'ju ngaterronin myslimaneve hallallin me haram. 

^eshtja e ngrenies se mishit te therrur pa bismilah eshte shume e rende, ngase urdheri per te 
mos ngrene eshte shume i ashper. 



SURETU EL EN'AME 



178 







^^^^^TTT 



125. Ate qe ADahu deshiron ta udhezoje, 
ia zgjeron zemren per (ite pmnuar) islamin. 
Ate qe deshiron ta lere te hiunbur, zemren 
e tij ia l)en shiune te ngushte sikur te ngjitej 
ne qiell. Keshtu Ailahu leshon denimin mbi 



ata qe nuk besojne. 

126. Kjo eshte miga e Zotit tend, eshte 
e drejte, Ne sfapjeguam aigumentet per njerez 
qe perkujtojne. 

127. Ata e kane vendin e shpetimit 
(xhennetin) te Zoti i tyre; Ai eshte mbrojtes 
i tyre, per ate qe ata vepruan. 

128. P^rkujto diten kur Ai i tubon ata 
te gjithe (e u thote): ''O grumbuD i xhinve, 
ju mashtruat shume njerez!" E nga njerezit 
qe ishin miq te tyre (te xhinve) thone: '^Zoti 
yne ne perhtuam njeri prej tjetiit, dhe e 
arritem afatin te dlin e caktove!" Tha: 
''(Zoti) Zjani eshte vendi juaj, pefigjithmone 
jeni ne te, pos (kohes) ^ do AJlahu" Vertet 
Zoti yt eshte me i urti, me i dijshmL 

129. Po ashtu (sikur u dhame xhinve dhe 
njerezve perjetim), Ne i bejme sundues disa 
mizore mbi mizoret e tjere per shkak te asaj 
qe fituan (vepruan). 

130. O grumbuU i xhinve dhe i njerezve 
! A nuk ju erdhen nga mesi juaj te deiguar 
t'ju rrefejne argumentet e Mia dhe t'u 
terheqin verejtjen per takimin tuaj ne kete 
dite? Ata thone: ''Deshmojme kunder 
vetvetes". I pat mashtruar ata jeta e kesaj 
bote dhe ashtu (te detyruar) deshmuan 
kunder vetvetes se me te vertete e ref uzonin 
(te verteten). 

131. Kete (dergimin e te derguarve) 
ngase Zoti , yt nuk eshte qe per shkak te 
mekatit te shkaterroje nje vend , e bonoret e 
tijtejene te painformuar!^ 



* I vdekuri i permendur ne kete ajet, eshte ai qe ishte i humbur ne besim, e i gjalle me drite 
ne dore qe shkon kah te doje eshte ai qe besoi. Kur'ani e konsideron te verber ne shpirt ate qe ka 
mbetur ne erresire te paditurise, ne erresire te mohimit. E ate qe pranoi mesimet e Kur'anit, e 
konsideron te shpetuar prej verberise shpirterore; te ngjallur prej asaj erresire te vdekjes dhe te ndriguar 
ne driten e besimit. 

Paria e ?do vendi eshte gjithnje me afer perbuzjes se te mirave te Zotit ngase i mashtron pozita 
dhe pasuria. Ashtu i bene dredhi Muhammedit edhe paria mekase si Ebu Xhehli etj. per nimetin 
qe ia dha Zoti. Nga inati nuk deshen ta pranojne si pejgamber, mirepo Ailahu e di me se miri se 
ku dhe cilit duhet dhene graden pejgamber. Zoti i shpeton mirenjohesit, duke e dhuruar besimin 
e drejte, e i denon perbuzesit, duke i lene ne mosbesim. 

Ailahu i tubon ne diten e kijametit njerezit dhe xhinet shejtanet. Xhinet shtangen dhe nuk mund 
te flasin, e njerezit gabimtare perpiqen te kerkojne falje, por eshte vone. 

Zullumqarin qe nuk ndalet prej puneve te keqia, Zoti e denon ne kete dynja, duke i dhene pushtet 
mbi te, nje zullumqari tjeter. 

Drejtesia e Zotit eshte aq e larte sa qe asnje popull a njeri nuk e denon pa ia komunikuar rrugen 
e drejte dhe terhequr verejtjen per te shtremberen, ashtu qe ne diten e kijametit te mos kene arsye 
te justifikohen. Prej xhinve nuk pat te derguar. 



179 



SURETU EL EN'AME 



132. Po per secilin (veprues) ka shkalle 
(qe do t'i arrije) sipas asaj qe vepruan. 
AUahu nuk eshte i pakujdesshem ndaj 
asaj qe veprojne. 

133. Zoti yt nuk ka nevoje per asgje, 
Ai eshte meshirues. Nese do Ai, juve ju 
zhduk dhe sjell ke te doje pas jush, ashtu 
sikurse ju solli juve nga pasardhesit e atyre 
qe ishin para jush. 

134. Ajo qe iu kercenohet (kijameti, 
ringjallja, Uogaria, pergjegjesia) pa tjeter 
do te vije, e ju nuk mund ta pengoni. (Nuk 
mund ta menjanoni caktimin e Zotit). 

135. Thuaj: "O popuUi im (kurejshit)l 
veproni ne ate qe jeni, e une do te vazhdoj 
te veproj ne ate qe jam, e me vone do ta 
dini se kujt do t'i takoje e ardhmja e 
lavdishme. Eshte e ditur se zullumqaret 
nuk gjejne shpetim. 

136. Dhe nga ajo qe krijoi Ai prej te 
lashtave dhe prej kafsheve shtepiake, ata 
(idhujtaret) e ndane nje pjese per Allahun 
dhe thane: *'Kjo eshte per Allahun, si 




mendonin ata, e kjo eshte e idhujve tane". 
Ajo qe ishte per idhujt, nuk shkon te 
AUahu, e ajo qe eshte per Allahun, shkon 
te idhujt e tyre. Sa gjykim i shemtuar eshte 
ai qe gjykojne (pjesen e idhujve e 
plotesonin nga ajo e Allahut, ne vast 
nevoje, e te Allahut jo), 

137. Keshtu shumices se idhujtareve, 
idhujt ua hijeshuan atyre mbytjen e 
femijeve te vet per t'i shkaterruar (me 
mashtrime) dhe per t'ua ngaterruar fene 
(qe e kishin pasur te Ismailit). Po sikur 
te donte AUahu, ata nuk do te benin ate, 
andaj hiqu tyre dhe asaj qe shpifin."^ 



* Veprat e njerezve jane te niveleve te ndryshme, andaj edhe shperblimet ne Ahiret do te jene 
te shkalleve te llojllojshme. 

Zoti nuk ka nevoje per asnje send, eshte Meshirues dhe nga meshira dergoi pejgambere pas 
pejgamberi, nga meshira qe ka, nuk i ndeshkoi mekataret menjehere pas mekatit, por iu dha afat 
qe te pendohen, ndonese momentet e paralajmeruara pa tjeter do te ndodhin. 



SURETU EL EN'AME 



180 



^^^^^^^^^ 



:;i^it;i:;]::-:J^ 









K \ti 



^''^M^ 




'J 



138. Dhe sipas bindjes se tyre ata 
thoshin: ''Keto kafshe dhe keto bime jane 
te ndaluara, nuk mund te ushqehet me to, 
perve^ ata, te cileve ne ua lejojme; keto 
jane kafshe qe eshte e ndaluar t'u hipet; 
keto jane kafshe gjate therrjes se tyre nuk 
permendin emrin e Allahut, duke shpifur 
ndaj Tij. Ai do t'i ndeshkoje ata per 
shpif jet e tyre. 

139. Madje ata thoshin: <<C^a eshte ne 
barqet e ketyre kafsheve eshte vetem per 
meshkujt tane, e ndaluar per grate tona. 
E nese ishte e ngordhte (fruti ne bark) ata 
(mashkuj e femra) ishin te barabarte ne 
te. Do te ndeshkoje Ai cUesimin e tyre te 



rrejshem. Ai eshte i persosur ne punet e 
Tij, i dijshem per krijesat e Tij. 

140. S'ka dyshim se kane deshtuar keq 
ata qe mbyten femijet e tyre nga 
mendjelehtesia e pa kurfare dije dhe ata 
qe duke i shpifur Zotit, shpallen te 
ndaluar ate qe Zoti u kishte dhuruar. Ata 
kane humbur migen e drejte dhe prej 
fillimit nuk ishin ne udhezim. 

141. Ai (AUahu) eshte qe krijoi 
kopshte (bimet e te cilave) te ngritura lart 
(ne shtylla) dhe te rrafshta (te shtrira 
per toke) , edhe hurmet dhe dritherat 
me frute (shije) te ndryshme; (krijoi) 
uUinjte dhe sheget te ngjashme (nga 
forma) e jo te ngjashme (nga shija), Hani 
frutat e tyre kur te piqen dhe diten e 
korrjes (te vjeljes) se frutave jepne ate 
pjese qe eshte obligim (te varferve e 
nevojlive) dhe (hani-jepni) mos teproni, 
pse Ai nuk i do shkaperderdhesit. 

142. Nga kafshet (shtepiake krijoi) 
edhe aso per ngarkim (per hipje) dhe aso, 
prodhimi i te cUave perdoret per shtroje 
Oeshi i tyre ose per therrje). Hani nga ajo 
qe AUahu ju dhuroi, e mos ndiqni gjurmet 
(rrugen) e shejtanit, pse ai eshte armik 
juaj i hapet. 



Edhe nje nga xhahilijeti i idhujtareve ishte krahasimi i idhujve me Zotin e vertete, kur nje 
pjese te bereqetit e caktonin per ta. Madje aq shume i kishte mashtruar dreqi nepermjet idhujve 
te tyre, sa qe edhe femijet i flijonin per ta, e me kete edhe i shkaterronte edhe i largonte nga feja 
e Ismailit qe kishte qene e drejte. 



181 



SURETU EL EN'AME 



143. Ai (krijoi) tete lloje (nga kafshet 
shtepiake) prej deleve dy (dash e dele), prej 
dhive dy (cjap e dhi). Thuaj: **A jane te 
ndaluar (haram) dy meshkujt apo dy 
femrat apo ^ka mbane (pjell) mitra e dy 
(Uojeve te tyre) femrave?" Me tregoni, pra 
me fakte te ditura (e jo me trillime) nese 
jeni te sinqerte. 

144. Ai (krijoi) edhe nga devet dy 
(lloje) dhe nga lopet dy (lloje). Thuaj: ''A 
dy meshkuj i ka ndaluar (haram), a dy 
femrat, ose 9ka mban mitra e dy (Uojeve 
te tyre) femrave?" A mos ishit te 
pranishem kur Allahu ju porositi me kete 
(hallall apo haram)V^ E kush eshte me 
mizor se ai qe trillon rrene per Allahun 
dhe ashtu t'i humbe njerezit ne mungese 
te dijes. Allahu nuk ve ne mige te drejte 
mizoret. 

145. Thuaj: ''Ne ate qe me eshte 
shpallur mua (ne Kur 'an) nuk po gjej te 
ndaluar di^ka nga ushqimi, perve^ ne 
qofte se ai (ushqim) eshte: cofetine, gjak 
i derdhur ose mish derri, ai eshte i ndyte, 
dhe pos asaj qe eshte themir jo ne emer 
te Allahut (por te ndonje idhulli) e qe 
eshte mekat. E kush detyrohet (t'i haje 
keto te ndaluara), por duke mos pasur per 
qellim shijen dhe duke mos e tepruar; Zoti 




dJJ^- 



JiJSCsl^ 



'SJjC] cn^VUf>- j=;^=='!ii;^ 










Mv : 



yt eshte qe fale e meshiron shume.* 

146. E (posagerisht) ndaj atyre qe jane 
jehudi Ne u kemi ndaluar (do (kafshe) 
thundrake: nga lopet dhe delet u kemi 
ndaluar dhjamin e tyre, pos atij (dhjami) 
ne shpinen dhe ne zorret e tyre dhe pos 
atij te pender me ndonje asht Kete (mase- 
ndalese) e morem si ndeshkim per shkak 
te mekatit te tyre. S'ka dyshim, Ne jemi 
te vertete (ne gka ju rrefejme). 



* Mushriket, perve^ te tjerash klasifikonin bagetine si te lejuara posa^erisht per meshkuj apo 
per femra, mbytnin femijet e tyre e ve^anerisht vajzat, te cilat i varrosnin te gjalla, madje shpif^n 
si te ndaluara disa kafshe dhe disa drithera. 

Zoti xh. sh. ju numeron, begatite qe ua ka dhuniar, si vreshtat e UojUojshme, si kafshet per 
hipje, per qumesht, per lesh, per mish etj., per Uojet me kryesore te kafsheve si? jane: devet, lopet, 
delet e dhite, te cilat, meshkuj e femra jane tete llojesh. 

Te gjitha trillimet e tyre rreth ndalimit te ngrenies se disa kafsheve, i sqaron ajeti i fundit, 
sipas te cilit eshte e ndaluar te hahen: kafsha e ngordhur, gjaku, mishi i denit dhe kafsha qe 
eshte themir ne emer te ndonje idhulli e jo ne emer te Allahut. 



SURETU EL EN'AME 



182 



"■M 



j^::^*^ "^ ^j J^ o^ \ JCJb ^jj- -ui\6» ^^jA^ 
^ ^^.\\\>^ '^'<^\^^> \<\^^^^ ^'^'<^''i^'.'\'\ 



:ma 



147. Po, ne qofte se (per kete jehudite) 
te pergenjeshtrojne Thuaj: ''Sa meshirues 
i madh eshte ky Zoti juaj, po (mos u 
mashtroni) denimi i Tij per njerezit 
kriminele nuk mund te pnipesohet!" 

148. E ata qe 1 shoqenian Zotit, do te 
thoshin: ''Sikur te donte Allahu nuk do 
t'i benim shok (nuk do te ishim idhujtare), 
as ne, as prinderit tane, e as nuk do te 
ndalonim asnje send." Keshtu paten 
genjyer edhe ata qe ishin para tyre derisa 
(per shkak te mekatit) perjetuan denimin 
tone te ashper. ThuaJ: ''A mos ken! 
ndonje fakt e te na e prezentoni ate neve?" 
Ju mbeshteteni vetem hamendjes, ne te 



vertete, vetem genjeni. 

149. Thuaj: ''Allahu ka argumentin 
me te plote dhe sikur te donte Ai do t'ju 
vinte ne rruge te drejte te gjitheve. 

150. Thuaj: ''SiUni deshmitaret, te cUet 
deshmojne se Allahu ndaloi (beri haram) 
ato (qe i ndalonin vete), Nese duan te 
deshmojne rrejshem, ti mos deshmo 
bashke me ta dhe mos shko pas deshirave 
te atyre qe argumentet Tona i bene te 
rreme dhe pas atyre qe nuk besojne jeten 
tjeter e qe largohen prej Zotit te tyre 
(adhurojne tjeter) T 

151. Thuaj: ''Ejani t'ju lexoje ate qe 
me te vertete ju ndaloi Zoti juaj: te mos 
i shoqeroni Atij asnje send, te sUleni mire 
me prinderit, te mos i mbytni femijet tuaj 
per shkak te varferise, sepse Ne ju 
ushqejme juve dhe ata, te mos u af roheni 
mekateve te hapta apo te fshehta, mos e 
mbytni njeriun sepse mbytjen e tij e ndaloi 
Allahu, perpos kur eshte me vend. Keto 
jane porosite e Tij, keshtu qe te mendoni 
thelle. 



* Jehudite u ndeshkuan edhe me ndalimin e ngrenies se mishit te disa kafsheve, per shkak 
te sjelleve te tyre te shfrenuara. Kete mase ndeshkuese u vime rende ta pranonin, ndaj gjithnje 
polemizonin me Muhammedin. 



183 



SURETU EL EN'AME 



152. Mos iu af ronu pasurise se jetimit 
derisa ai te arrije pjekurine, (mund t'i 
afroheni) vetem ne menyren me te mire, 
zbatoni me drejtesi masen dhe peshojen, 
Ne nuk ngarkojme asnje njeri pertej 
mundesive te tij. Kur te flitni (te 
deshmoni), duhet te jeni te drejte edhe 
nese eshte ^eshtja per (kunder) te afermit, 
dhe zotimin e dhene Allahut plotesonie. 
Keto jane me f ka Ai ju porosite keshtu 
qe te perkujtoni. 

153. Dhe se kjo eshte rruga (feja) Ime 
e drejte (qe e caktova per ju), pra 
permbajuni kesaj, e mos ndiqni rruge te 
tjera e t'ju ndajne nga rruga e Tij. Keto 
jane porosite e Tij per ju, ashtu qe te 
ruheni. 

154. E Musait i dhame librin plotesim 
(i te mirave) per ate qe tregon bindje te 
mire, dhe sqarues per (do send, 
udherref yes e meshire, ashtu qe te besojne 
se do te takohen me Zotin e tyre. 

155. Dhe ky eshte liber, dobiprures, Ne 
e zbritem, permbanju ketij, ruajuni ashtu 
qe te meshiroheni. 

156. (E zbritem Kur'anin) Qe te (mos) 
thoni: 'Xibri u zbriti vetem dy grupeve 
para nesh (jehudive e te krishtereve) dhe 



rM^J ^^ ^^ Ol^^J y J£^& JLJli V^Ij \^^J 



^^i-j^>j^.^JL^:;:o^ >M M^gSfer^^^^^ 



se ne ishim te panjohur me librat (me 
mesimet) e tyre. 

157. Dhe qe te (mos) thoni ''Sikur te 
na kishte zbritur neve libri, (sikurse u 
zbriti atyre dy grupeve) ne do te ishim 
edhe me te udhezuar se ata. Juve ju erdhi 
nga Zoti juaj argumenti (Kur'ani), ju 
erdhi udhezimi, meshira, E kush eshte me 
zullumqar se ai qe argumentet e Zotit i 
ben te rreme dhe ua kthen shpinen atyre? 
Ne do t'i ndeshkojme me ndeshkimin me 
te rende ata qe ua kthyen shpinen 
argumenteve Tona, per shkak te 
prapesimit qe bene. 



E madhe eshte meshira e Zotit: i lejon mekataret te vazhdojne jeten, por edhe denimi i Tij 
eshte shume i rrepte dhe ate nuk ka kush qe ta pengoje. Idhujtaret mekas, sikunder bejne edhe 
mekataret e tjere, kur u thuhet te largohen nga mekati, perpiqeshin t'ia mveshin fajin tjeterkujt 
e jo vetes. Ne te vertete, ne rastet e tilla pranojne doktrinen e "Xhebrijve" sipas se ciles mohohet 
liria e pavarur e njeriut ne vepra e deri diku edhe pergjegjesia. 



SURETU EL EN'AME 



184 



i}^m 



mm 






>o» 



158. A mos jane duke pritur tjeter ata (pas 
ketyrc fakteve) vetem t'ju vijne engjejt (t*u 
marrin shphtin), te vije Zoti yt (urdheri per 
shkatenim) ose te vijne disa nga shenjat e ziotit 
tend, (ne) diten kur vijne disa shenja te Zotit 



tend, asnje njeriu nuk i vien besimi i Tij nese 
nuk ka besuar me pare ose nuk ka bere ne 
besimin e tij kurrfare te mires. Thuaj: "Pritni, 
edhe ne jemi duke pritur!"* 

159. Vertet ata qe e pei^ane fene e tyre dhe 
u ndane ne grupe» ti (Muhanuned) nuk ke 
kunfare peigegjesie: ^^tja e tyre eshle velem 
te Allahu, Ai do t'i njohe me ate qe punuan. 

160. Kush vjen me nje (pime) fe mire, ai 
(ne diten e gjykLnit) shp^lehet dhjete fish, e 
kush vjen me (veper) te keqe, ai ndeshkohet 
vetem per te. Atyre nuk u behet e padrejte. 

161. Thuaj: "Vertet Zoti im me udhezoi ne 
rruge te drejte, qe eshte U e drejte, U e 
Ibrahunit, qe ishte laig besimeve te kota. Ai 
(Ibrahimi) nuk ishte idhujtar! 

162. Thuaj: "Namazi un, kurbani un, jeta 
ime dhe vdekja une jane thjesht per AUahun, 
Zotin e boteve! 

163. Ai nuk ka shok (nuk adhuroj tjeter). 
Me kete (thjeshtesi te adhurimit veteni per 
Zotin) jam i urdheruar dhe jam i pari i 
myslimaneve (i pari qe pranoj dhe i bindem)l 

164. Thuaj: 'A te kerkoje Zot pos ADahut, 
e Ai eshte Zot i (do sendi (ekzistues) dhe demi 
i sedlit person eshte kunder vetes. Askush nuk 
do te borte barren e tjetrit Mandej, kthimi juaj 
eshte te Zoti juaj; e Ai ju njofton per ate qe 
pergaheshit 

165. Ai eshte qe ju beri sundues 
(zevendesues) ne toke (pas shkatenimit te atyre 
qe ishin me pare) dhe lartesoi ne nje shkaDe 
me te larte disa nga ju mbi fe tjeret, per t'ju 
sprovuar ne ate qe ju dha. Allahu eshte 
ndeshkues i shpejie, eshte qe fale e Meshirues.* * 



* Ne ajetet 151, 152, 153 flitet per dhjete vasijetet-urdherat qe kane qene te porositura edhe 
ne shpalljet e meparshme. Derisa pese porosite e para jane qe i menguri te ruhet prej tyre, vjen 
shprehja **ta*kilune" te mendoni. Kater ndalesat e tjera jane qe i perkasin lakmise, e ai qe nuk 
u ve veshin mund te gaboje, andaj vjen shprehja "tedhekkenine" te perkujtoni. Ecja neper migen 
e drejte kerkon maturi te madhe, andaj thuhet **te ruheni*'. Ibni Mes'udi thote: "Pejgamberi 
e beri nje vije te drejte e tha: **Kjo eshte rruga e Zotit", pastaj i beri disa vija ne te djathte dhe 
ne te majte te saj e tha: "Keto jane rruge qe ne krye te seciles eshte nga nje shejtan qe te therret 
te hysh ne te**, pastaj e lexoi ajetin **Hadha sirati Mustekimen fettebiuhu...** 

Idhujtaret thoshin se atyre nuk u erdhi liber si jehudive dhe te krishtereve, andaj kishin mbetur 
te paudhezuar. Ata nuk paranonin as Kur*anin, as Muhammedin, e ne anen tjeter sikur ankoheshin 
per udhezim. Si te tille, si mizore te pashoke, edhe denimi i Zotit kunder tyre do te jete shume 
i ashper. 

Shenja e permendur thuhet se eshte nje nga ato paralajmeruese per afrimin e kijametit. Sipas 
nje hadithi qe e shenon Buhariu thuhet: **Katastrofa e pergjithsme nuk ndodh para se te linde 
dielli nga perendimi i tij, e kur te Hnde dhe e shohin njerezit besojne qe te gjithe**, pastaj e lexoi 
ajetin 158. 

** Feja e copetuar eshte feja e Ibrahimit, ngase si jehudite ashtu edhe te krishteret dipka 
pervetesuan prej saj e dipka tjeter refuzuan. 

Cdo per^arje ne fe', pdo grup i formuar sipas ndonje dijetari a sipas nje te pari, eshte i perbuzur. 

Dhjetefishi i shperblimit per nje veper te mire eshte shkalla me e ulet e shperblimit, pse me 
e larta eshte shtateqind e siper. 



185 SURETU EL A'RAFE 



Shperblimi i shumefishte eshte bujaria e Zotit, e ndeshkimi sipas vepres eshte drejtesia e Tij. 

Kush nuk i permbahet fese islame, ai eshte edhe jashte fese se Ibrahimit. 
Muhammedi a.s. eshte i pari qe ne menyren me te persosur e praktikoi fene islame. Ne fene 
islame nuk guxon te kete formalitet, fdo Uoj vepre duhet kryer per hire te Zotit. 

Asnje person nuk pergjigjet per vepren e tjetrit, e as nuk e barte mekatin e tjetrit. Ky eshte 
parim i pergjithshem islam edhe pse mund te kete thjeshtesime (tahsise). 

Shpeshhere ne Kur*an Zoti xh.sh. i bashkon cilesite e veta meshiruese dhe ndeshkuese, ashtu 
qe ndonjehere i therret robte e vet ne shprese e xhennet, e ndonjehere tjeter ne frike,kercenim 
e zjarr, kuptohet per te mjekuar secilin sipas semundjes. 

Me ndihmen e Zotit perfundoi perkthimi i kaptines En'ame. Falenderim i qofte Atij 

SURETU EL A'RAFE 
KAPTINA7 

E zbritur ne Meke pas sures Sad, ajete: 206 

Kjo kaptine eshte me e gjata prej kaptma\/e qe zbriten ne Meke, Eshte e para qe parashtron 
ne menyre mjaft te gjere tregime per pejgamberet. 

Kaptinat qe zbriten ne Meke, ne mesin e te dlave eshte edhe kjo, si tematike kryesoie 
kishin geshtjen e vertetimit te bazave te besimit te diejte, te besimit islam, sig jane: besimi 
ne nje Zot, ringjallja, pergjegjesia per vepra, shpallja prej Zotit dhe pejgamberet. 

Ne fillhn te kesaj kaptine flitet per vleien e larte te Kur'anit, qe eshte nje mrekuUi per 
te gjithe njerezit qejetojne dhe do te jetojne ne kete tokeperderisa te vazhdoje jeta. Kur*ani, 
dhiuate prej Zotit, eshte udherefyes i jetes se lumtur ne te dy botet, andaj, njerezit porositen 
t*u permbahen udhezimeve te tij. 

P^rmendet nderimi dhe lartesimi, qe Zoti u beri njerezve, km i obligoi engjejt Vi perulen 
ne shenje respekti babait te tyre Ademit. Terheq verejtjen edhe per rrezikun qe u kanoset 
prej shejtanit, i cili eshte perbetuar se do te perpiqet me te gjitha faqite Vi shmange njerezit 
prej rruges se drejte, te percaktuar prej Allahut. 

Pershknihet intriga e shejtanit kunder Ademit, debimi i tij prej xhennetit ne toke si 
vazhdim i kacafytjes se hajrit me sherrin, te drejtes me te shtremberen etj. Ne kater ajete, 
gati te njepasnjeshme te kesaj kaptine, Zoti i therret njerezit: O bijte e Ademit, duke u 
perkujtuar rastin e dredhise se Iblisit qe i beri babait te tyre dhe armiqesise qe ushqen kunder 
pasardhesve te tij. 

Kjo kaptine pershkruan edhe nje prani nga ato te dites se kijametit. I pershkruan tri 
grupe dhe dialogun mes tyre; grupin e besimtareve ne xhennet, grupin jobesimtar ne xhehenem 
dhe nje grup tjeter, per te dlin ben fjale vetem kjo kaptine ne tere Kur*anin, pra grupin 
**A*rafe** - as-habi A'raf, sipas se dlit edhe kaptina e merr emrin: "SuretuI A'rafe". A*raf 
do te thote dig lart pyrg, sig eshte bedeni i kalase prej nga mund te shihet larg. Dialogu 
mes atyre grupeve, tash per tash, duket fantazi, e ne diten e kijametit do ta shohim realitet. 

Sjell tregime bukur te gjera per pejgamberet: Nuhun, Hudin, Salihun, Lutin, Shuajbin 
e Musain. Fillon me tregimin e babait te dyte te njerezimit dhe kryeplakun (kryeparm) e 
pejgambereve, te Nuhut, ngase ishte pejgamberi i pare qe pad nevoje Vi therras njerezit ne 
besim te nje Zoti, pse pak para tij u lajmeruan adhurime ndaj statu jave Me detalisht 
pershknihet ngjarja mes Musait, beni israilve, faraonit dhe kopteve P^rmenden edhe denimet 
me te shemtuara qe perjetuan beni israilet per shkak te kokefortesise se tyre. 

Perfshin edhe nje shembuU te shemtuar te dijetareve, te diet e keqperdorin ate nimet 
te Zotit dhe duke lakmuar ne perjetimet e perkohshme te kesuj bote; shtremberojne te verteten. 
Te tillet i shembllen me nje figure te shemtuar qe nuk mund te merret me mend, i trajton 
si qenin qe ulerin. 

P^rfimdon me vertetimin per Zotin nje dhe me qortimin e atyre qe adhurojne sende 
qe nuk mund t*u sjellin as dem as dobi. 



SURETU EL A'RAFE 



186 



%^^^mjm^^:&^ mm ^ 




j^^^ »^<^^ y / y -^ i « « 4 ■^y ^y y^ ^ 

^ 0j;^^^U'ij3^^ici:i fe(^ ^2ii-S L>jV^4 



v^b^^J^i^-^/^ 



SURETU EL A' RAPE 



^a: 



\o^ '-.^^-c'ZyrjC'^^^^'- 



Me emrin e AUahut, Meshiruesit, 

Meshireberesit! 
1. Elif, Lam, Mim, Sade. 



2. (Ky eshte) Ubri, qe te eslile zbiitur ty, 
qe me te t'u terheqesh verejtjen dhe t'i 

keshfllosh besimtaret, pre le mos kete 
shtrengim ne gjoksiii tend (per kumttnin e 
tij). 

3. FSrvelesoni ale qeju eshte zbiitur nga 
Zoti juaj, e mos zmi miq (perkrahes) pos TIj. 
Fak eshte ajo qe po merrni pervoje. 

4. Sa fshatra (banore) kemi shkatemiar 
(me fajin e tyre) e denimi Jone u erdhi atyre 
naten, a (diten) kur ishin duke pushuar (duke 
fjetur) 

5. Kur u eidhi atyre denimi Jon^ s'kishin 
9'te kerkonin Qeter, vetem te thone: ''Vertet, 
ne ishim zuDumqare" (te pranojne gabimin) 

6. Ne patjeter do te marrim ne peigjegjesi 
ata, te dH^ u eshte dei^uar (pejgamber), e 
do t'i marrim ne pyetje edhe te dei^guarit). 

7. Dhe duke e ditur mire Ne do t'u 
rrefejme atyre (per ate qe pimuan), se Ne 
nuk ishim qe mungonim (ishim te 
pranishem). 

8. Ate dite peshimi (masa) eshte i drejte. 
Atij qe i rendohen peshojat, ata jane te 
shpetuar. 

9. Kujt i vijne lehte peshojat, ata e 
humben vetveten, ngase i refuzuan 
aiigumentet Tona me te padrejte. 

10. Ne ju vendosem ne toke dhe ju 
mundesuam jetesen (mjetet per tejetuar), e 
pak prej jush po falenderoni.* 

11. Ne ju krijuam pastaj ju dhame 
formen, e mandej engjejve u thame: ''Beni 
sexhde per Ademin". Ata i bene sexhde pos 
Iblisit Ai nuk qe prej atyre qe bene sexhde 



* Kur'ani iu shpall Muhammedit, per t'ju kumtuar njerezve edhe kercenimet per ndeshkime 
e edhe per t'i keshilluar per pune sa me te mira. Sigurisht Pejgamberi ishte i preokupuar me ate 
se do te pranonin thirrjen e tij, ose do te refuzonin. Per kete arsye Zoti i thote qe te mos ndiej 
veshtiresi per te, pse Ai eshte ndihmes i tij. 

Kundershtareve denimi u ka ardhur zakonisht ne befasi per te qene edhe me i rende, pra u 
vinte naten ose diten kur ishin duke pushuar e fjetur. Kur u vinte denimi, ata pranonin gabimin, 
por ishte vone dhe nuk u vlente asgje. 

Perve? denimit ne dynja, ata dhe te gjithe njerezit e tjere do te merren ne pergjegjesi per 
qendrimin qe paten ndaj pejgambereve dhe udhezimeve te Zotit, e do te merren ne pergjegjesi 
edhe pejgamberet se si pranohej ose nuk pranohej thirrja e tyre te njerezit. E derisa nga droja 
heshtin qe te gjithe, Zoti parashtron gjendjen, pse Ai e di me se miri. 

Veprat e njerezve do te peshohen ne diten e gjykimit. Per formen e peshojes nuk kemi ndonje 
dokument te sigurt. Veprat jane sende abstrakte, por Zoti i gjithefuqishem ka mundesi t'i 
konkretizoje ato. Tash edhe njerezit kane arritur t'i masin sendet abstrakte, f. v., nxehtesine, te 
ftohtit, shtypjen e ajrit etj. Prandaj nuk ka dyshim per peshojen. 



187 



SURETU EL A'RAFE 



12. (AUahu) Tha: ''C^ka te pengoi ty 
te besh sexhde, kur Une te urdherova?" 
Ai (Iblisi) tha: ''Une jam me i vlefshem 
se ai, me krijove mua nga zjarri, e ate e 
krijove nga balta!" 

13. (AUahu) Tha: **Zbrit nga ai 
(xhenneti), nuk te takon te besh kryelartesi 
ne te, dil jashte, s'ka dyshim ti je i 
poshteruar." 

14. (Iblisi) Tha: ''Me afatizo gjer diten 
kur ringjallen (njerezit)V^ 

15. (AUahu) Tha: "Ti je i afatizuar!" 

16. (Iblisi) Tha'Ter shkak se me 
humbe mua, une do t'u ulem atyre (do t'u 
ze pusi) ne rrugen Tende te drejte, 

17. Mandej, do t'ju sillem atyre para, 
prapa, nga e djathta dhe nga e majta e 
tyre, e shumicen e tyre nuk do ta gjejsh 
qe te falenderohen (te besojne)V^ 

18. (Allahu) Tha: ''Dil nga ai 
(xhenneti), i urrejtur, i debuar. Kush prej 
tyre vjen pas teje, Une kam per ta 
mbushur xhehenemin me te gjithe ju.* 

19. (Ne i thame) O Adem, ti dhe 
bashkeshortja jote zini vend ne xhennet, 
hani nga te doni e mos in afroni kesaj 
peme, pse do te beheni prej zullumqareve 
(te vetvetes suaj). 

20. Shejtani i nxiti ata te dy (i 
mashtroi), qe t'ua zbuloje atyre pjeset e 
turpshme qe u ishin te mbuluara dhe tha: 
"Zoti juaj nuk ua ndaloi ju dyve ate peme 
vetem qe te mos behi meleqe (engjej), ose 






JU 



-^^Cj^y^^ri^'^^ 



o^y^j^ ^p OiJ^i^'u^^^^^ «^,»ei^\« JtAUyi 3jLiii» 



iO^ 



: ^oY 



te mos beheni prej te perjetshmeve. 

21. Dhe ju beri be at>re (duke u thene) 
se: une jam keshillues per ju. 

22. Atehere me mashtrim i zbriti (ne 
nivel te palakmueshem), E kur e shijuan 
pemen u zbulua vendturpi i tyre dhe 
filluan te mbulojne ate (duke vene gjeth 
mbi gjeth) nga gjethet e (pemeve te) 
xhennetit.Zoti i tyre i thirri^duJ^e u thene): 

"A nuk ua ndalova ju dyve ate peme 
dhe a nuk ju thashe ju dyve se shejtani 
eshte armik i hapte per ju?!" 



* Zoti eshte Ai qe e krijoi njeriun, prej dheul Ademin, e prej nje pike uji (menije) pasardhesil 
e tij, i dha formen me te bukur dhe e nderoi kur i urdheroi melaiket t'i bejne sexhde. Shejtani 
qe ishte ne grupin e melekeve, por nuk ishte melek, nuk e respektoi urdherin e Zotit nga 
mendjemadhesia, pra beri analogji (kijas) te gabuar. I beri tri gabime: kundershtoi urdherin e 
Zotit, u nda nga bashkesia dhe beri kryelartesi. Pasi qe perzihet prej xhennetit si i mallkuar, kerkon 
prej Zotit t'i jape afat te jetoje deri kur te ringjallen njerezit. Zoti i dha afat, por jo deri ne ringjallje, 
pse atehere do te shpetonte pa e kapur vdekja. Ne kaptinen "H Hixhni" eshte i theksuar afati i tij. 



SURETU EL A'RAFE 



188 



tSlg^lM 



m\iS^ 



X . ^< .-" >'"t-'> >* *"^ ^ ^ ♦' « ''^ <"^ .* < ^ , •^ 



>or : 



23. Ata te dy thane: **Zoti yne, ne i 
heme padrejte {i demtuam) vetvetes sone, 
e ne qofte se nuk na mbulon (mekatin) 
dhe nuk na meshiron, ne me siguri jemi 
prej te shkaterruarve!'* 

24. (Allahu)Th2L: ''Zbritni, jeni armik 
i njeri-tjetrit. Ne toke ju e keni 
vendqendrimin (vendbanimin) dhe 
perjetim deri ne nje kohe. 

25. Tha: ''Ne te (ne toke) do te jetoni 
(do te gjalleroni), ne te do te vdesni (do 



te varroseni) dhe prej saj do te nxirreni (do 
te ringjalleni). 

26. O bijte e Ademit, Ne krijuam per 
ju petk qe ju mbulon vendturpesine dhe 
petk zbukurues. Po petku i devotshmerise, 
ai eshte me i miri. Keto jane nga 
argumentet e Allahut, ashtu qe ata te 
perkujtojne. 

27. O bijte e Ademit, te mos ju 
mashtroje kurrsesi shejtani sikurse i nxori 
prinderit tuaj nga xhenneti, zhveshi prej 
tyre petkun e tyre qe t'ju dale ne shesh 
lakuriqesia e tyre. Vertet ai dhe shoqeria 
e tij ju sheh, ndersa ju nuk e shihni. Ne 
i kemi here shejtanet miq te atyre qe nuk 
besojne. 

28. Kur punojne ata (idhujtaret) di^ka 
te shemtuar, thone: ''Ne i gjetem qe 
keshtu prinderit tane, edhe Allahu na 
urdheroi kete (viziten rreth Qabes 
lakuriq). Thuaju: "Allahu nuk urdheron 
te shemtuaren , a thoni per Aiiahun ^ka 
nuk dini?" 

29. Thuaj: Allahu me urdheroi mua 
drejtesine dhe ne teresi kthejuni Atij ne 
fdo namaz (lut/e^ dhe adhuronie Ate duke 
qene te sinqerte ne lutje vetem per Te. 
Ashtu sikur qe ju filloi (krijoi) se pari do 
te ktheheni te Ai. 

30. Nje grup (nga ju) Ai e vuri ne mige 
te drejte, e nje grup meritoi te jete i 
humbur, pse ata (te humburit) shejtanet 
i moren per miq, e megjithate mendonin 
se ishin ne rruge te drejte.* 



Shejtani thote se do t'u ze pusi per t'i larguar nga rruga e drejte nga te gjitha anet, do t'i 
mashtroje me dynja e do t'i largoje nga ahireti, nga punet e mira ne te keqija, nga sevabet ne 
gjynahe etj. 

Zoti i tha se njerezit do te kuptojne se ti je i mallkuar, i debuar prej meshires Sime, i poshteruar 
dhe i nengmuar, e kush vjen pas mesimeve tua pasi qe ta kete kuptuar sherrin tend, ata bashke 
me ty do t'i fuse ne xhehenem. 

* Pasi qe Zoti e deboi shejtanin prej xhennetit, Ademit i tha te haje nga cili Uoj ushqimi te 



189 



SURETU EL A'RAFE 



31. O bijte e Ademit, vishuni bukur per 
^do namaz Qutje), hani dhe pini e mos 
teproni, pse Ai (Allahu) nuk i do ata qe e 
teprojne (shkaperderdhin). 

32. Thuaj: ''Kush i ndaloi bukurile dhe 
ushqimet e mini qe AUahu i krijoi per roble 
e vet?" Thuaj: ''Ato jane ne kele bole per 
ata qe besuan, e ne diten e kijametit jane 
te posa^me per ta. Keshtu i sqarojme 
argumentet nje populli qe kupton. 

33. Thuaj: ''Zoti im i ndaloi vetem te 
keqijat e turpshme, le te jene te hapta ose 
te fshehta, ndaloi mekatin, ndaloi shtypjen 
e tjetrit pa te drejte, ndaloi t'i mvishni 
Allahut shok pa patur per te kurrfare 
argumenti, dhe ndaloi te thoni per Allahun 
ate qe nuk e dini se eshte e vertete. 

34. ^do popull (qe pergenjeshtroi 
pejgamberet) ka statin e vet, e kur t'u vije 
afati i tyre, ai nuk mund te shtyhet per asnje 
moment, e as te pemgutet me pare. 

35. O bijte e Ademit, juve ju vijne te 
derguar nga mesi juaj, ju perkujtojne faktet 
e Mia (shkoni pas tyre). E kush ruhet dhe 
permiresohet, per ta s'ka as frike as s'kane 
perse te pikellohen. 

36. E ata qe i konsideruan te rreme faklet 
tona dhe me krydartesi u larguan prej tyre, 
ata jane banues te zjarrit dhe ne te jane 
peijete. 

37. Kush eshte me mizor se ai qe trillon 
shpifje ndaj Allahut, apo i pergenjeshtron 
argumentet e Tij? Ata e arrijne pjesen e tyre 
qe u eshte caktuar (ne shenhne) deri kur t'u 
vijne atyre te derguarit Tane (melaiket) t'ju 



^ m^m I 



mm 






Not 



marrin shpirtin e u thone: ''Ku jane ata qe 
pos Zotit i lutshit?" Ata thone: ''Kane 
humbur prej nesh" dhe ashtu deshmojne per 
vete se ishin mohues (kafta). 



deshiroje me perjashtim te njerit te caktuar. Shejtani u betua ne Allahun se eshte keshillues per 
te miren e tyre, por Ademi nuk dinte se mund te behet betimi rrejshem, andaj u mashtrua dhe 
hengri ate peme, te cilen e kishte te ndaluar. 

**Avret" mund te kete kuptimin, turpesi, organi gjenital, pjese e trupit qe duhet mbuluar etj. 
Pasi qe Ademi dhe Hava e hengren pemen e ndaluar, ata zbulohen - u duket avreti, andaj fillojne 
te mbledhin gjethe e te mbulojne. Zoti e di, por si duket avreti i tyre nuk shihej me pare ngase 
e mbulonte nje drite e forte e padepertueshme prej syrit. 

Pas gabimit u penduan dhe kerkuan prej Zotit falje. Allahu i zbriti per te jetuar ne toke dhe 
u tregoi se shejtani eshte armik i tyre dhe i pasardhesve te tyre, andaj ne disa ajete thirren: O bijte 
e Ademit te mos ju mashtroje shejtani dhe perkujtonie ate qe u ndodhi Ademit dhe Haves. 

Petku i permendur mund te kete per qellim: begatine e Zotit me te cilen i furnizoi njerezit me 
veshmbathje, me ushqim te Uojllojshem e me te mira te tjera. E mund te kete per qellim edhe zhveshjen 
e njeriut prej virtyteve te larta dhe atehere te turperohet para Zotit dhe para njerezve, andaj edhe 
thuhet se devotshmeria, maturia, ruajtja e njeriut prej puneve te liga, eshte petku me i mire. 

^do lutje dhe Qdo veper e mire duhet bere per hire te Allahut, sepse sikunder qe kemi ardhur 
ne kete jete pa asgje, ashtu do te ringjallemi pa asgje tjeter, pos veprave te mira. Lakuriqesia eshte 
veper e shejtanit, andaj ate nuk duhet menduar civilizim, qyteterim, por mashtrim me prejardhje 
prej shejtanit. 



SURETU EL A'RAFE 



190 




38. (AUahu) Ju thote: ''Hyni ne 
xhehenem me ate popuD qe ishte para jush 
nga xhinet dhe njerezit (e qe ishin siju). Sa 
here qe nje grup fayn ne ^ e maDkon ate 
te meparshmin derisa kur te anijiie 



ne te te gjithe > grapi i fundit i 
tyre thote per grapm e pare : ''Zoti 
yne» keta (paiia) na kane humbur neve (nga 
rruga e drejte), pra shtoju denunm me zjarr 
atyre!" (AUahu) Thote: "Pfer secilin (grup) 
eshte (denimi) i shtuar, por ju nuk po e dinL 

39. Te paret e tyre (paria) te mbrameve 
te tyre ju thote: ''Ju nuk keni perparesi ndaj 
nesh (pse vete keni here kufur), shijone pra 
denimin per ate qe e fituat!". 

40. Nuk ka dyshim se ata qe 
pei^enjeshtnian aigumentet Tona dhe nga 
mendjemadhesia u laiguan prej tyre, atyre 
nuk u hapen dyert e qieDit dhe nuk do te 
hyjne ne xhennet deri te perbiroje devja 
neper vrunen e gjilperes. Ja, keshtu i 
shperblejme krinunelet 

41. Pfer ata eshte pergatitur shtrat nga 
zjarri dhe mbuloje (nga zjarri.) E keshtu pra 
i shperblejme zuDumqaret* 

42. Ata qe besuan dhe bene vepra te 
mini, e Ne as qe obligojme ndoken (ka nuk 
ka mundesi (te veproje), te tiDet jane banues 
te xhennetit dhe ne te jane peigjithmone. 

43. Nga »mrat e tyre kemi hequr (kenii 
zhdukur) (do gje qe ishte krijuar nga zilia 
(nga urrejtja), jane ne xhennet, ku njedhin 
lumenj, e ata thone: falenderojme ADahun 
qe na udhezoi per kete (per iman, per pune 
te mim, na hoq zUine, na futi ne xhennet), 
pse sikur te mos na drejtonte ADahu, ne nuk 
do te dinim te udhezohemL Vertet, te 
derguarit e Zotit na e thane te \erteten dhe 
ne i besuam!" E atyre u drejtoliet thirrje: 
''I^ eshte xhenneti, iu dha juve per ate qe 
vepruat 



* Njerezit pervep faktit se jane te lejuar, jane edhe te porositur t'i perjetojne begatite e kesaj 
bote, qofshin ne veshmbathje, qofshin ne ushqime te mira, posa^erisht ne vendtubime publike, 
kur eshte fjala per petka. Por nuk duhet tepruar, e ve^anerisht ne ushqim. 

Te mirat e kesaj bote, ne themel, jane krijuar per njerezit qe zbatojne udhezimet e Zotit, mirepo 
ne kete bote ne shfrytezimin e tyre marrin pjese edhe ata qe kundershtojne, por ne boten tjeter 
te mirat kane per t'i perjetuar vetem besimtaret. 

Zoti i ka ndaluar vetem sendet dhe punet e keqia e te shemtuara; per to na mesojne pejgamberet, 
andaj duhet ndjekur mesimet e tyre, pse kush nuk degjon, e mban veten larte, ate e kap zjarri 
i xhehenemit. 

I Plotfuqishmi nuk ngutet, i lejon t'i shfrytezojne te mirat e kesaj bote edhe ata qe kundershtojne, 
por ne ?astin e vdekjes do ta kuptojne te zezen e vet, pse ata zota qe i besonin, nuk u vijne ne 
ndihme, ata as qe ekzistuan. Kur do te futen ne xhehenem, perpiqen t'ia hedhin fajin njeri-tjetrit, 
duke thene qe keta na mashtruan e nuk ditem, te tjeret ju thone se vete keni faj, pse vinit pas 
nesh, por te gjitha ato arsyetime jane te kota, te gjithe kane per t'u grumbuUuar ne zjarr qe i 
perfshin nga te gjitha anet. 



191 



SURETU EL A'RAFE 



44. Ata te xhennetit i therrasin (i 
pyesin) banuesit e zjarrit e u thone: ''Ne 
e gjetem te vertete ate qe na e pat premtuar 
Zoti yne, e ju (banues te zjarrit) a e gjetet 
te verteten ate qe u pat premtuar Zoti 
juaj?" Ata (banuesit e zjarrit) thone: 
**Po". Atehere ne mes tyre (mes dy 
grupeve) therret nje ze: ''Mallkimi i 
Allahut qofte mbi zullumqaret!" 

45. Ata qe penguan nga miga (imani) 
e Allahut dhe qe kerkuan shtremberimin 
e saj dhe ata qe ishin mohues te botes 
tjeter. 

46. E mes atyre dyi^ (dy grupeve) eshte 
nJe perde (mur), e mbi A'raf (lart mbi 
mm) jane burra qe i njohin secilin (te 
xhennetit dhe te xhehenemit) me shenjat 
e tyre. Ata i therrasin banuesit e xhennetit 
''Paqja (shpetimi) qofte mbi ju!" Ata (te 
A'rafit) nuk kane hyre ne te, po 
shpresojne. 

47. E kur u shkon shikimi i tyre nga 
ata te xhehenemit, Thone: ''Zoti yne mos 
na be neve me mizoret!" 

48. Ata te A'rafit i therrasin do burra 
qe i njohin me shenjat e tyre dhe u thone: 
''^ka ju vlejti ai grumbullimi juaj (ne 
pasuri e numer) dhe ajo qe benit 
kryelartesi?" (e tash jeni ne xhehenem). 

49. A keta jane ata (besimtaret)j per 
te cilet betoheshi se nuk ka per t'i perfshire 
meshira e Allahut?" (ne menyre ironike 
i perqeshin kufaret, mandej u thone 
besimtareve): ''Vazhdoni ne xhennet, as 
nuk ka frike per ju, as nuk keni per t'u 
brengosur!" 




^^k^m^ ~ tMJT^ 



Ol/vt^.o J^ 03V« ^(ijc \_^ b u^l>jj Jcj U ^ j^j J^ 

^ l^^ >cK>^^>-»-f^j M «^jyp ^y^ ^^j V^ 






50. Banuesit e zjarri i therrasin (dhe 
i lusin) ata ne xhennet (duke ju thene): 
''Na qitni dif nga uji apo nga ajo qe u ka 
fumizuar Allahu (se mbaruam nga etja)V^ 
Ata (ne xhennet) Thone: "Allahu i ka 
ndaluar qe te dyja keto per jobesimtaret!" 

51. Ata qe fene e tyre e moren tallje 
e loje dhe te cilet i mashtroi jeta e dynjas. 
Sot, pra, Ne i harrojme ata sikurse e paten 
hamiar takimin e kesaj dite te tyre dhe, 
sikurse i refuzonin argumentet Tona!"* 



Kur vdes njeriu, shpirti i tij ngrihet larte, poqese eshte besimtar, e nese jo, shpirtit te tij nuk 
i hapet dera e meshires, ndaj, poqese devja mund te kaloje neper vrimen e gjilperes, shpirti i tille 
aq mund ta shijoje kenaqesine e xhennetit. 

* Ata qe besuan dhe bene vepra te mira, Zoti i fut ne xhennet, me pare i pastron prej veseve, 
te cilat i praktikonin ne dynja si: ziline, urrejtjen, menine etj. Ata falenderojne Zotin qe u mundesoi 
ta kuptojne te verteten, te shkojne pas mesimeve te pejgambereve dhe qe me pak pune dhe me 
pune te lehte i shperbleu me xhennet. 



SURETU EL A'RAFE 



192 



I ^mm^^^^m'3_ 



'"I't- -^'"^ ^ ^ '\ 'i^^^T^'^ /c^ ^.^l "^A" 
J^I-joLSc^ ji\j\C. jlii ijjjl U i_j«-iijL3 frLnii 4>^ 



\&s 



52. Ne u sollem atyre (mekasve) nje 
liber (Kur*anin) qe ua shkoqitem ne baza 
te diturise, e qe eshte udherrefyes e 
meshire per ata qe besojne. 

53. Ata nuk presin tjeter, por vetem ate 
qe do t'u vije. E ate dite kur t'u vije 
(denimi i premtuar) ajo qe e pritnin, ata 
te cUet me pare e kishin harruar thone: 
''Vertet te derguarit e Zotit tane erdhen 



me fakte te verteta, a kemi ndonje 
ndermjetesues qe te na shpetoje, ose te 
kthehemi (ne dynja) e te veprojme tjeter 
nga ajo qe vepruam!" Ata shkaterruan 
vetveten dhe u shkoi huq trillimi qe e 
benin. 

54. Vertet, Zoti juaj, AUahu eshte ai 
qe krijoi qiejt e token brenda gjashte 
ditesh, pastaj qendroi mbi Arshin , Ai e 
mbulon diten me naten, qe me te shpejte 
e kerkon ate (mbulimin e drites se dites), 
edhe dielli, edhe hena e edhe yjet i jane 
te nenshtruar sundimit te Tij. Ja, vetem 
Atij i takon krijimi dhe sundimi. I 
madheruar eshte AUahu, Zoti i boteve. 

55. Lutnie Zotin tuaj te perulur e ne 
heshtje, pse Ai nuk i do ata qe e teprojne. 

56. Mos beni (rregullime ne toke pas 
rregullimit te saj (me te ardhur te 
pejgambereve) dhe lutnie ate duke pasur 
frike (denimin) dhe duke shpresuar 
(meshiren). S'ka dyshim se meshira e 
Allahut eshte prane atyre te mireve. 

57. Ai eshte qe i leshon ererat si 
myzhde prane meshires (shiut) se Tij. E 
kur ato (ererat) bartin re te medha, Ne i 
sjellim mbi nje toke te vdekur dhe 
leshojme ne te ujin (shiun), dhe me te (me 
ujin) nxjerrim te gjithe frutat. Keshtu i 
nxjerrim (i ngjallim) te vdekurit, ashtu qe 
te perkujtoni (fuqine e Zotit). 



Eshte karakteristike se ne kete kaptine permenden tri grupe: nje ne xhennet, nje ne xhehenem 
dhe nje as ne xhennet, e as ne xhehenem, por ne njefare vendi te larte ndermjet xhennetit e 
xhehenemit, nga i cili vend i shohin dy palet. Ai vend quhet A*raf. 

Si duket ata te A'rafit jane njerez qe kane baras sa sevabe aq gjynahe, nuk kane fituar xhennetin, 
por as edhe xhehenemin. Kur i shikojne ata ne xhennet, i pershendesin dhe u urojne, e kur u 
shkojne syte te ata ne xhehenem, e lusin Zotin te mos i coje aty. Ata i njohin banuesit e xhehenemit 
dhe u thone: as pasuria, as krenaria juaj ne dynja nuk u solli kurrfare dobie derisa u vendoset 
ne xhehenem. Madje u thone: qe, ata besimtare me te cilet u perqeshet e fituan xhennetin. Atyre 
ne xhehenem u del flaka nga etja, kerkojne prej atyre ne xhennet t*u japin pak uje ose lengje 
te tjera, kerkon njeriu prej vellait e babait, por ato jane haram per mohuesit e fese - besimit. 



193 



SURETU EL A'RAFE 



58. Me lejen e AUahut toka e mire 
mbine bimet, e ajo qe nuk eshte 
kualitative, ajo nuk mbine vetem (pak) me 
veshtiresi. Keshtu Ne i radhisim 
argumentet Tona per ata qe falenderojneJ^ 

59. Ne e patem derguar Nuhun te 
populli i vet, e ai tha: ''O populli im, 
adhuronie AUahun, nuk keni zot tjeter pos 
Tij. line kam frike per denimin tuaj ne nje 
dite te madhe!'' 

60. Paria nga populli i tij tha: ''Ne po 
te shohim (ne kete qe na therret) plotesisht 
te humbur!" 

61. (Nuhu) Tha: "O populli im, une 
nuk kam kurrfare humbje, por une jam 
i derguar prej Zotit te boteve!" 

62. ''line ju kumtoj juve shpalljet e 
Zotit tim, ju keshilloj dhe une di nga Zoti 
im (ka ju nuk dini!'' 

63. ''A mos u ^uditet qe shpallja ju 
erdhi nga Zoti juaj permes (gjuhes se) nje 
njeriu nga mesi juaj, per t'ju terhequr 
verejtjen qe te ruheni dhe ashtu te 
shpetoni!'' 

64. Po ata e pergenjeshtruan ate 
(Nuhun), e Ne e shpetuam ate dhe ata qe 
ishin me te ne anije, ndersa ata qe 
pergenjeshtruan faktet Tona i fundosem. 



mm 



Y ^•'- '^c^- ^T^ .1""r"1i^" >^\"«i\^ 
oj> -6^^ ^ oyv x^j ^y^J ^^^p^ i^ 




^OA . 



Vertet, ata ishin popull i verber. 

65. Edhe te (populli) Ad-i (derguam) 
vellain e tyre Hudin, e ai tha: ''O populli 
im, adhuronie (nje Zot) Allahun, ju nuk 
keni zot pos Tij, a nuk po frikesoheni?!'' 

66. Paria qe nuk besoi nga populli i 
tij tha: ''Ne po te shohim mendjelehte dhe 
te konsiderojme vertet rrenacak!** 

67. Tha (Hudi)\ "O populli im, nuk 
jam mendjelehte (nuk kam te mete 
mendore), por une jam i derguar prej 
Zotit te boteve". 



* E verteta mbi theniet e Kur'anit eshte e pranishme ne dynja per ata qe kuptojne, e kete te 
vertete do ta kuptojne edhe ata qe e refuzuan ne diten e kijametit, por atehere eshte pa dobi. 

?do send eshte krijese e Zotit. Ai krijoi qiej e toke. Ka mundur t'i krijoje per nje moment, 
por i krijoi ne etapa per te na dhene te kuptojme se ne nguti nuk ka rezultate. Qendrimin e Zotit 
mbi Arshin duhet besuar bindshem e pa kurrfare komentimi. Sikurse e ngjall token e vdekur 
me anen e shiut, ashtu do t'i ngjalle te vdekurit pas shkaterrimit te pergjithshem te ekzistences. 



SURETU EL A'RAFE 



194 



i^ ^^'j^ ^^g^a^ ^^ I 



^i-:; ,^ ^< ^^ >^ •^^•3'f ^> '^t 1^- - ll'^n-)?^ 
O^ 4j^ ^v^==u #-1:3^ JL3 ,ojv-^ ^^(>t (*=^=^ ^ 







68. (^Jam derguar) Qe t'u komunikoj 
shpalljet e Zotit tim dhe une jam 
keshillues besnik per ju. 

69. A mos ju erdhi ^udi qe ju erdhi 
shpallja nga Zoti juaj permes nje njeriu 
nga mesi juaj, e per t'ju terhequr 
verejtjen. Perkujtoni kur Ai ju beri 
sundues pas popullit te Nuhut dhe ju shtoi 
fuqine fizike. Perkujtoni te mirat e Allahut 
qe te gjeni shpetim. 

70. Ata thane: **A na erdhe (te na 
frikesosh) qe ta adhurojme vetem Allahun 
e te braktisim ate ^ka adhuronin prinderit 



tane? Nese je i vertete (gka thua) sillna ate 
qe na premton (kercenoheshy\ 

71. (Hudi) Tha: **Juve ju gjeti denimi 
dhe perbuzja nga Zoti juaj. A me 
polemizoni mua per emra (te idhujve) qe 
i emeruat ju dhe prinderit tuaj, e qe per 
ta AUahu nuk shpalli kurrfare argumenti? 
Pritni pra, (denimin) edhe une se bashku 
me ju jam duke pritur". 

72. Ne me meshiren Tone e shpetuam 
ate dhe ata qe ishin me te, dhe i shkulem 
nga rrenja, ata qe pergenjeshtruan 
argumentet Tona dhe nuk ishin besimtare."^ 

73. Edhe te (populli) Themud u 
derguam vellain e tyre, Salihun, e ai u tha: 
''O populli im, besonie Allahun (nje) nuk 
keni Zot tjeter pos Tij. Qe, ju erdhi 
argumenti nga Zoti juaj. Ja, kjo devja 
eshte mrekulli per ju. Linie kete te lire te 
haje ne token e Allahut dhe kurrsesi mos 
e merrni me te keq, e t'ju kape denimi i 
dhembshem. 



* Nuhu eshte nje nder pejgamberet e pare pas Idrizit, jetoi me se gjati dhe pati vuajtjet me 
te medha prej krereve te atij popuUi, i cih u denua me vershime. Sipas nje variant!, ne anijen 
e Nuhut ishin katerdhjete burra dhe aq gra qe shpetuan e sipas nje tjetre, ishin tre djemt e Nuhut 
dhe gjashte te tjere. Hudi ishte shume me i vonshem se Nuhu. Edhe kete, ashtu sikurse edhe 
Nuhun, e perqeshi aristokracia e popullit, duke i thene se nuk ishte i zgjuar, apo trillonte gjera 
nga vete mendja e tij. PopuUin e Hudit, popullin Ad e shkaterroi stuhia e eres se forte. 



195 



SURETU EL A'RAFE 



74. Perkujtoni kur Ai ju beri sundues 
pas Adit, ju vendosi ne toke e ju ne 
rrafshin e saj ndertoni pallate, kurse ne 
kodrina ngritni shtepia, perkujtoni te 
mirat e Allahut e mos u beni shkaterrues 
ne toke. 

75. Kreret kryelarte nga populli i tij u 
thane atyre qe isliin me te dobet e qe 
kishin besuar: **A e dini se me te vertete 
Salihu eshte i derguar nga Zoti i tij?" Ata 
thane: ''Vertet, ne jemi besimtare te asaj 
me 9ka eshte derguar". 

76. Ata kryelartit thane: **Ne jemi 
mohues (jobesimtare) te asaj qe ju i 
besuat". 

77. Ata e therren deven dhe me 
kryelartesi shkelen dispoziten e Zotit te 
tyre dhe thane: ''O Salih, sillna ate me ^ka 
na u kercenove, nese je prej te derguarve". 

78. Atehere ata perjetuan termetin dhe 
u gdhine ne shtepite e tyre kufoma te 
ngrira. 

79. Ai u zmbraps prej tyre e tha: ''O 
populli im, une ju kominukova dergesen 
e Zotit tim, ju keshillova sa munda, por 
ju nuk i perfillni keshilluesit". 

80. Perkujto kur popillit te vet Luti i 
tha: ''A punoni te shemtuaren, qe asnje 
nga popujt e botes nuk e beri para jush". 



tj^^^]^^$^^_J»I^ 



^j^ iji^j:^==^Ty fill 1 ji5 ^ ^xJ^ 

-^lWj^ ^^^LjUj] l5-:^j^>^ Jill^lklii :^ 



81. Vertet, ju te shtyre nga epshet u 
afroheni burrave duke i lene grate. Po ju 
jeni popull i shfrenuar". 



SURETU EL A'RAFE 



196 




82. 
tjeter 

(Lutin 



#.U OjiftjrJXi ^iu5 (♦■==^ ^ 



Pergjigjja e popuUit te tij nuk ishte 
vetem se te thone: ''Deboni ata 
me besimtare) nga vendbanimi juaj, 



ata jane njerez qe rahen shume (i largohen 
te shemtuaresY\ 

83. Ne e shpetuam ate dhe familjen e 
tij, pos gnias se tij qe mbeti aty (nder te 
shkaterruarit). 

84. Ne leshuam mbi ata nje Uoj shiu 
(me gure). E shiko se si ishte fundi i 
krimineleve! 

85. E ne M edjen (derguam) vellain e 
tyre Shuajbin. Ai tha: ''O popuUi im, 
adhuronie Allahun (nje), ju nuk keni zot 
tjeter pos Tij. Juve ju erdhi mrekullia nga 
Zoti juaj. Zbatoni drejte matjen dhe 
peshojen, e mos u beni padrejtesi njerezve 
ne sendet e tyre, dhe mos beni ^rreguUime 
ne toke pas permiresimit te saj. Keto jane 
me te dobishme per ju, nese jeni 
besimtare. 

86. Mos zini pusi ne (do rruge e te 
kercenoheni dhe te pengoni nga rruga e 
AUahut ate qe i ka besuar atij (Shuajbit), 
e te kerkoni shtremberimin e asaj (e 
rruges), Perkujtoni kur ishit pakice e Ai 
ju shumoi juve dhe shikoni se si qe fundi 
i (ireguUuesve. 

87. E ne qofte se nje grup prej jush 
eshte qe i besoi asaj me te cilen une u 
dergova, e nje grup nuk besoi, duroni deri 
te gjykoje mes nesh Allahu, e Ai eshte 
gjykatesi me i mire. 



197 



SURETU EL A'RAFE 



88. Paria, qe ishte kryelarte nga 
popuUi i tij, tha: ''O Shuajb, ne do te 
debojme ty dhe se bashku me ty edhe ata 
qe besuan nga fshati yne, ose pa tjeter te 
ktheheni ne fene tone". Ai (Shuajbi) tha: 
''A edhe nese ne nuk e deshirojme ate 
(kthimin)V\ 

89. Ne do te kemi shpifur genjeshter 
ndaj AUahut, nese kthehemi ne fene tuaj 
(idhujtare), pasi qe AUahu na shpetoi nga 
ajo. Nuk eshte per ne te kthehemi ne te 
vetem nese eshte deshira e AUahut, e Zotit 
tone. Zoti yne ka perfshire me diturine e 
vet (do send, ne ju kemi mbeshtetur 
AUahut. Zoti yne, vendos mes nesh dhe 
mes popuUit tone gjykimin tend te drejte, 
se Ti je me i miri gjykates. 

90. Kreret prej popuUit te tij, qe nuk 
besuan, i thane: (PopuUit i thane) Nese 
shkoni (pranoni) pas Shuajbit, (pas fese 
se tij) atehere ju jeni me siguri te 
deshperuar. 

91. Ata (popullin e padegjueshem) i 
kapi termet i forte dhe aguan ne shtepite 
e tyre kufoma te gjunjezuara. 

92. Ata qe pergenjeshtruan Shuajbin, 
sikur nuk ekzistuan fare aty, ata qe 
konsideruan Shuajbin rrenacak, vertet 
ishin te deshtuarit. 

93. E ai (Shuajbi) u kthye e tha: **0 
popuUi im, vertet une ju kumtova porosite 
e Zotit tim, ju dhashe keshUla, e si te 
brengosem per nje popuU qe nuk besoi"."* 

94. Ne nuk e derguam asnje 



^lli oW [\^^ ^yo J U Oyo Cj l^iil Ulj«i il^juj 
•C-; ":,^ m::-' »>»^ V''/- 1^ ^ ,< TT-»'*t'?l^ 



>^^^fgt^iT ^5^g@i$gr 



pejgamber ne ndonje vendbanim e qe nuk 
e ndeshkuam ate (popullin) me skamje 
veshtiresi te tjera, ne menyre qe ata te 
peruien (te binden), 

95. Mandej e zevendesuam te keqen 
me te miren derisa u shumuan ato (te 
mirat) e thane: 'Trinderit tane i pat 
goditur skamja e mjerimi" (ky eshte 
rregull natyror, po ata nuk falenderuan) , 
Atehere befas i denuam pa e verejtur ata. 



* Edhe Salihu, sikurse edhe pejgamberet para tij, ishte i derguar ta udhezoje popullin ne besim 
te drejte, ne besim ne nje Zot. Mrekullia e Salihut ishte deveja, mirepo, edhe ne popullin e tij 
pati asi kryelarte, te cilet edhe i refuzuan udhezimet e pejgamberit e edhe penguan te tjeret, andaj 
si mase ndeshkuese i kapi nje termet me nje krisme dhe i la te shtanguar. 

Popullin e Lutit Zoti e shkaterroi me gurezim nga qielli qe binte si shi. U shkaterrua edhe 
bashkeshortja e tij, e cila nuk besoi dhe nuk i vlejti asgje ajo qe ishte grua e pejgamberit. 

Edhe Shuajbit, sikurse edhe Salihut dhe Lutit, i erdhi keq pse populli i tij nuk pranoi 
mesimet e Zotit dhe nuk u ndal nga punet e keqija. Megjithate, ata e kryen detyren 
e vet ne menyre shume te njerezishme e edukative. 



SURETU EL A' RAPE 



198 










96. E sikur banoret e ketyre 
vendbanimeve te kishin besuar dhe te ishin 
ruajtur, Ne do t'ju hapnim begati nga 
qielli e toka, por ata pergenjeshtruan, 
andaj i denuam me shkaterrim per ate qe 
merituan. 



97. A mos u siguruan banoret e 
fshatrave nga denimi jone kur ata ishin 
fjetur (naten)l 

98. A mos u siguruan banoret e 
fshatrave nga denimi jone para dite kur 
ata ishin duke luajtur? 

99. A mos u siguruan ata prej 
ndeshkimit te Allahut? Nuk sigurohet 
kush prej frikes se ndeshkimit te Allahut 
pos njerezve te humbur. 

100. A nuk e kane te qarte ata qe 
trasheguan token pas banoreve te saj (qe 
u shkaterruan) se, nese deshirojme Ne i 
godasim (i denojme) per mekatet e tyre, 
ua mbyllim zemrat e tyre, dhe ata nuk 
degjojne (keshillat). 

101. Keto jane fshatra per te cilat po 
te tregojme disa nga lajmet e tyre. Atyre 
iu paten ardhur te derguarit e tyre me 
argumente (me mrekulli), por ata nuk i 
besuan asaj te cilen me pare e kishin 
genjyer. Ja, keshtu vulos Allahu zemrat e 
atyre qe nuk besojne. 

102. Ne te shumica e tyre nuk gjetem 
zbatimin e premtimit, e gjetem shumicen 
e tyre jashte bindjes (respektit), 

103. Mandej pas tyre e derguam 
Musain me mrekulli te argumentuara te 
faraoni dhe rrethi i tij, e ata i refuzuan 
edhe ato, e shih se si ishte perfundimi i 
shkateruesve? 

104. Musai tha: ''O faraon, s'ka 
dyshim, une jam i derguar prej Zotit te 
boteve". 



199 



SURETU EL A'RAFE 



105. Eshte dinjitet per mua ta them per 
Allahun vetem te verteten. Une u kam 
ardhur me argumente nga Zoti juaj, lejoi 
pra beni israilet te vijne me mua!" 

106. Ai (faraoni) tha: ''Nese ke ardhur 
me ndonje argument, dhe nese je ai qe 
thua, na e trego pra ate argument". 

107. Ai (Musai) e hodhi shkopin e vet, 
kur ja, u shfaq gjarper i vertete. 

108. Dhe e nxori doren e vet, kur qe, 
per shikuesit drite e bardhe. 

109. Rrethi i parise nga populli i 
faraonit tha: ''Ky nuk eshte tjeter pos nje 
magjistar i persosur". 

110. Ai deshiron t'ju nxjerre prej tokes 
suaj: **E ?ka me urdheroni (propozoni 

111. Ata (kreret) thane: **Ndale ate 
dhe vellain e tij, e dergo neper qytete 
tubues (te magjistareve). 

112. Te sjellin (do magjistar te dijshem 
(te afte), 

113. Magjistaret erdhen te faraoni, e 
thane: ''Ne do te kemi shperblim, ne qofte 
se dalim fitues!" 

114. Ai (faraoni) tha: Po, dhe ju do te 
jeni prej te afermeve te mi". 

115. Ata (magjistaret) thane: **0 
Musa, (zgjidh) ose do te hedhesh ti ose 
ne po hedhim?" 

116. Ai (Musai) tha: **Hidhni ju"! E 
kur hodhen ata (shkopinj e litare), 
magjepsen syte e njerezve, i frikesuan ata 
dhe sollen nje magji te madhe. 

117. E Ne e frymezuam Musain (duke 




'^^^^^^W^^^_^^^^ 



l^l^i^\'^l^\^J^\'^d^-^^ 



.\'(^-K-'^'\^. .\\<.K^^ ^ .^\\\' i^< '^-'*rT" 1 

'b U JJa>j jil jjy M oy^3 1^ 




■ ni :g 



i thene): ''Hidhe shkopin tend!" Kur qe, 
ai gelltiste ate qe kishin magjepsuar. 

118. Atehere u deshmua e verteta dhe 
u zhduk ajo qe kishin pergatitur. 

119. Aty u munden ata (magjistaret 
dhe faraoni) dhe u kthyen te poshteruar. 

120. E magjistaret u hodhen 
(u perulen) ne sexhde. 



SURETU EL AGRAFE 



200 



i tDfeNii^ 



t mm 



"^^ 



-^ \X^ i. > "^ ^ »v?f ^i^ 11"'-^ 'f^ ■== f I > ^ •t 
• 'vM V '"^ 'Ti* ^ '^^ •■'^- '^''^ ^^11 »> t 



^fwo 



121. Dhe thane: ''Ne i besuam Zotit 
te gjithesise, 

122. Zotit te Musait dhe te Harunit!'' 

123. E faraoni tha: *'! besuat atij 
(Musait) para se t'ju lejoja une? Kjo eshte 
nje dredhi qe ju e pergatitet ne qytet (Misir) 
per t'i debuar prej tij banoret e tij (kibtet), 
po me vone do ta kuptoni (gka do t*ju 
gjeje). 



124. Kam per t'ua prere duarte dhe 
kembet terthorazi, pastaj te gjithe juve do 
t'ju gozhdoj. 

125. Ata (qe besuan) thane: **S'ka 
dyshim, ne jemi te kthyer te Zoti yne". 

126. Ti nuk hakmerresh ndaj nesh 
vetem pse besuam ne argumentet e Zotit 
tone, pasi qe na erdhen ata. Zoti yne, na 
dhuro durim (per denimin qe do te na e 
ben faraoni) dhe na ben te vdesim 
myslimane!"* 

127. Te paret nga popuili i faraonit 
thane: ''A do te lejosh Musain dhe 
popullin e tij te bejne per^rje ne toke dhe 
te braktisin ty dhe zotat e tu?" Ai 
(faraoni) tha: **Do t'ua mbysim djemte e 
do t'i leme te gjalla grate e tyre per 
sherbim, ne jemi dominues mbi ta". 

128. Popullit te vet Musai i tha: 
''Kerkoni ndihme prej Allahut dhe kini 
durim. S'ka dyshim se toka eshte e 
Allahut, ia le ne trashegim atij qe do nga 
robte e Tij, e ardhmja e lumtur eshte per 
te devotshmit. 

129. Ata (popuili i Musait) thane: **Ne 
ishim te shtypur para se te na vije ti, e edhe 
pasi na erdhe". Ai (Musai) tha: ''Eshte 
shprese se Allahu do ta shkaterroje 
armikun tuaj (faraonin)y e ju do t'ju beje 
ta zevendesoni ne kete vend, e do t'ju 
shikoje se si ju veproni". 

130. (Per niadherine e Zotit) Ne e 
proYuam popullin e faraonit me skamje 
dhe me pakesim te f rutave, ne menyre qe 
te marrin mesim. 



♦ Prej ajetit 94 - 102 behet fjale per masat ndeshkuese te cilat jane rrjedhoje e mosperfilljes 
se dispozitave dhe te porosive te Zotit. Sikur njerezit te ishin besimtare te sinqerte dhe te ruheshin 
nga punet e keqia, bereqeti i Zotit do t*u vinte nga qielli e nga toka. Masa ndeshkuese zakonisht 
vie befas per te pasur ndikim me te madh te njerezit qe te kthehen ata ne mige te drejte. Kokefortesia 
ndaj dispozitave te Zotit, eshte nje shenje deshperuese, nga e cila kuptohet se te tillet nuk do 
te gjejne kurre rrugen e vertete. Ruana Zot! 

Kur u paraqit Musai, pejgamberi i derguar prej Zotit, kerkoi prej faraonit t'ia liroje beni israilet 
te shperngulen prej Egjiptit. Beni israilet ne Egjipt ishin prej kohes se Jusufit, ndersa faraoni 
qe i takonte popullit kipt, 1 mundonte dhe i torturonte pa mase. 

Mrekullia e Musait ishte shkopi, i cili shnderrohej ne gjarper te madh (belle) dhe dora e tij 
e djathte e cila shkelqente me drite me te forte se dielli. Gara e zhvilluar mes magjistareve dhe 
Musait para publikut, thuhet se ka ngjare ne Aleksandrine e Egjiptit. 



201 



SURETU EL A'RAFE 



131. Kur u vinte atyre e mira (viti i 
begatshem), ata thonin: ''Kjo eshte e 
(mira) jona thjesht''. £ kur i godiste 
ndonje e keqe, fatin e zi ia pershkruanin 
Musait dhe atyre (besimtareve) qe ishin me 
te. Veni re, fati i tyre eshte te AUahu (ejo 
te Musai)y por shumica e tyre kete nuk e 
dinin. 

132. Ata thane: **Me (faredo 
argument! te na vijshe qe me te te na 
magjepsesh (largosh nga feja qe kemi), ne 
nuk do te besojme ty''. 

133. Atehere (per shkak te mohimit) 
Ne leshuam kunder tyre: vershimin, 
karkalecat, rriqerat (insekte demtuese), 
bretkocat dhe gjakun, fakte te qarta njera 
pas tjetres, po ata mbanin kokefortesi 
sepse ishin popull mekatar. 

134. Pasi qe i gjeti belaja (me ato masa 
denimi) ata thane: „0 M usa, lute per ne 
Zotin tend me ate merite qe e ke (si 
Pejgamber), nese na e largon denimin ne 
do te pranojme ty (si te derguar) dhe do 
t'i lejojme beni israilet bashke me ty (te 
shkoni ku te doni). 

135. E kur e larguam nga ata denimin 
(me lutjen e Musait) per deri ne nje afat 
qe do te arrinin, ata e thyen besen. 

136. Atehere ndermorem kunder tyre 
dhe i fundosem ne det, ngase 
pergenjeshtnian argumentet Tona dhe nuk 
qane koken per to. 







ti' 









nn 



137. E atij popullit qe ishte i 
nenshtniar i trasheguam lindje e perendim 
te tokes, qe Ne e bekuam (me te mira), 
ndersa per durimin qe paten, u plotesua 
f jala me e mire (premtimi i vertete) e Zotit 
ndaj beni israilve; rrenuam ate qe bente 
faraoni dhe populli i tij, si dhe ate qe 
kishin ndertuar ata.* 



* Pasi qe u vertetua se Musai ishte i derguari i Zotit dhe mrekuUite e tij asgjesuan triUimet 
e magjistareve te faraonit, dhe pasi qe magjistaret pranuan besimin e drejte, parise se popullit 
te faraonit i hyri frika, andaj e ngacmuan faraonin qe te marre masa te ashpra kunder beni israilve. 
Faraoni pat thene se te gjithe meshkujt e tyre do t*i mbyste e grate do t*i perdorte si sherbetore. 
Musai i kuptoi qellimet e ndyra te faraonit andaj e porositi popuUin e vet te jete i qendrueshem, 
se ndihma e Zotit eshte me ta. 

Faraonin dhe popullin e tij e denoi Zoti me pese lloj denimesh, dhe gjithnje fajin per ato 
denime qe i perjetonin, ia mveshnin Musait dhe besimtareve. Me ne fund, te lodhur prej skamjes, 
ata e luten Musain te lutet te Zoti i madherishem qe t*ua largoje ato masa denimi. Zoti ua largoi 
denimin, por ata nuk e mbajten besen dhe per ate shkak i fundosi ne det, ndersa beni israilet 
trasheguan begatite e asaj toke. 



SURETU EL A'RAFE 



202 



jkjj A^j»A U/p. oi j> oi ^ »->>U^ f y r^i<-^ * 




i 



138. Beni israilet i kaluam pertej detit, 
e ata u takuan me nje popuU qe adhuronte 
do statuja te tyre, dhe thane: ''O Musa, 
na e ben edhe ne nje zot (statuje) si zotet 
qe i kane ata (aipopuliy\ Ai (Musai) tha: 
''Ju jeni popull qe nuk dini". 



139. Vertet, ai popull (qe po adhuron 
idhuj) eshte i shkatemiar ne ate (adhurim) 
dhe ajo qe vepnian eshte e asgjesuar (s'ka 
dobi). 

140. Musai tha: ''Mos deshet, pos 
AUahut, te kerkoj per ju zot tjeter, kurse 
Ai ju vleresoi mbi njerezit e tjere?" 

141. Perkujtoni (o beni israil) kur Ai 
ju shpetoi prej popullit te faraonit, qe u 
shtroi me te keqin mundim, ua mbyti 
djemte tuaj, ua la te gjalla grate tuaja. E 
ju me keto ishit ne sprove te madhe nga 
Zoti juaj". 

142. Dhe Ne i caktuam Musait 
tridhjete net (afatin per shpallje), e ato i 
piotesuam edhe me dhjete dhe keshtu u 
mbush afati per takim me Zotin e tij ne 
katerdhjete net. Ndersa Musai vellait te vet 
Harunit, i tha: ''Me zevendeso mua te 
populli im dhe rreguUo, e mos shko miges 
se te keqinjve". 

143. E kur Musai erdhi ne kohen qe 
i caktuam dhe i foli Zoti i vet, ai tha: 
''Zoti im! Me mundeso pamjen tende e 
te shikoj!" Ai (Zoti) i tha: "Ti nuk ke 
mundesi te me shohesh, por shiko kodren, 
e nese ajo qendron ne vendin e vet, ti do 
te me shohesh Mua. Kur u drejtua kah 
kodra, nje pjese e drites nga Zoti i tij e 
beri ate (Kodren) thermi, e Musait i ra te 
fiket. Kur erdhi ne vete, tha: "E larte eshte 
madheria Jote, pendohem te Ti (per ate 
qe kerkova), dhe une jam i pari 
i besimtareve!" 



203 



SURETU EL A'RAFE 



144. Ai (Allahu) tha: **0 Musa, Une 
te gradova ty mbi njerezit me shpalljen 
Time dhe me te folurit Tim. Merr ate qe 
te dhash dhe behu mirenjohes. 

145. Dhe i pershkruam atij ne pllaka 
9do gje (qe i nevojitej), si keshillim dhe 
sqarim per secilin send. ^'Merri keto me 
seriozitet dhe urdheroje popullin tend qe 
t'i pervetesojne me te mirat e tyre 
(dispozitat me shperblim me te madh). 
Une do t'ua tregoj vendbanimin e 
mekatareve. 

146. Une do t'i zbraps nga argumentet 
e Mia ata te diet pa pasur te drejte bejne 
kryelartesi ne toke, te cilet edhe nese 
shohin (do argument nuk besojne, dhe 
nese shohin udhen e shpetimit, nuk e 
marrin ate rruge, nese e shohin rnigen e 
gabuar ate e marrin rruge. Kete (kete 
verberim te tyre), ngase ata i konsidenian 
te rreme faktet Tona dhe ngase i lane pas 
dore ato. 

147. Ata te diet i mohuan argumentet 
Tona dhe takimin ne diten e botes se 
ardhshme, ata asgjesuan veprat e tyre. A 
shperblehen ata (me thevab ose me denim) 
pos sipas asaj si kane vepniar. 

148. PopuIIi i Musait, pas tij (kur ai 
shkoi ne kodren Tur per pranimin e 
shpalljes) e mbaroi nga stolite e tyre nje 



Cj^gg^^^^^l^^^^ 









, ^c ^ 



llli^^y o^i y ui_^Li?Jd ^-^\\'^j3 (^^Js^ 



^Jg^^ M 



figure vi^i qe kishte britme (Polite), A nuk 
e shihnin ata se ai nuk ju fliste as nuk i 
udhezonte ne ndonje rruge te drejte. E 
moren ate (e adhuruan si idhull vigin), e 
ishin te padrejte ndaj vetes se tyre. 

149. E kur ne duart e tyre u thye (ajo 
veper e shemtuar u penduan) dhe e 
kuptuan se me te vertete kane gabuar 
thane: ''Nese nuk na meshiron Zoti yne 
dhe nuk na e fale gabimin, ne pa dyshim 
do te jemi nga me te deshpniarit.* 



* Pasi qe Zoti i shpetoi beni israilet prej torturave te faraonit, ua mundesoi kalimin pertej 
detit, ata hasen nje popuU qe adhuronte statuja - idhuj, e duke mos ditur per pasojat e nje adhurimi 
te tille, menduan se do te ishte mire qe edhe ata ta kene ndonje idhull permes te cilit do t*i luteshin 
Zotit. Musai qe ishte sikurse edhe pejgamberet e tjere kunder idhujtarise, i qortoi ashper. 

Musai i kishte premtuar popuUit te vet, duke qene ende ne Egjipt, se nese Allahu e shkaterron 
faraonin, do t*u sillte nje liber prej Zotit, sipas te cilit do te orientoheshin. Kur u shkaterrua faraoni, 
Musai e luti Zotin per ate liber. Ai i tha te pergatitet tridhjete dite (te agjeroje) e ia shtoi edhe 
dhjete, ashtu qe pas katerdhjete ditesh Musai shkoi ne vendin e caktuar per te pranuar shpalljen. 



SURETU EL A'RAFE 



204 



mB\ 







m 



t\w 



^ 




150. £ kur u kthye Musai shume i 
hidheruar te popuUi i vet, tha: ''Sa keq me 
paskeni zevendesuar pas shkuarjes sime! 
A e ngutet (pritjen) urdherin e Zotit tuaj? 
I hodhi pllakat dhe e zuri per (floke) koke 
vellain e vet duke e terhequr kah vetja". 
Ai (vellai Harun) tha: **0 bir i nenes sime, 



populli me mundi dhe gati me mbyti, mos 
me konsidero mua me njerezit mizore". 

151. (Musai) Tha: ''Zoti im, me fale 
mua dhe e fale vellain tim dhe na dhuro 
meshiren Tende, se Ti je meshirues i 
meshiniesve. 

152. Nuk ka dyshim se ata qe 
adhuruan vi^in ka per t'i perfshire 
perbuzja nga Zoti i tyre dhe nenf mimi ne 
jeten e dynjase. Keshtu, i shperblejme (me 
denim) trilluesit e rrenes. 

153. E ata qe bene vepra te keqia e 
pastaj u penduan pas atyre, dhe besuan 
sinqerisht, Zoti yt ua fale gabimet dhe 
eshte meshirues pas tij (pas pendimit te 
tyre). 

154. E kur iu ndale hidherimi Musait, 
ai mori pllakat (qe pat hedhur), e ne 
tekstin e tyre ishin (shenuar) udhezime e 
meshire per ata qe kane frike ndaj Zotit 
te tyre. 

155. Musai zgjodhi nga populli i vet 
shtatedhjete veta per kohen qe Ne i 
caktuam takimin. E pasi qe i kapi ata 
dridhja (e tokes), ai tha: ''Zoti im!, sikur 
te kishe dashur Ti, i kishe zhdukur me 
pare ata dhe mua. A po na zhduk per ate 
qe bene te marret nga ne? Kjo eshte vetem 
sprove e Jotja, qe me te e ben te humbur 
ate qe do, dhe e ve ne rruge te drejte ate 
qe do. Ti je mbrojtesi yne, pra falna e 
meshirona, se Ti je me i miri qe fale 
(gabimet). 



Kur i foli Zoti Musait pa kurrfare ndermjetesimi, Musai u kenaq, e kur e rrembeu 
dashuria per ta pare drejtpersedrejti Zotin, u mashtrua dhe e kerkoi ate. Zoti i tha se 
konstrukti i perberjes se njeriut ne kete bote, s*ka fuqi ta perjetoje shikimin ndaj 
Madherise se Tij, mandej i tha: Une po paraqitem me nje pjese te drites Sime, nje 
qenieje me te fuqishme se ti - kodres, e nese ajo perjeton driten Time, edhe ti do te 
me shohesh. Kur Zoti leshoi nje pjese te vogel te drites se Vet ndaj kodres, ajo u copetua 
dhe u rrafshua e Musait i ra te fiket. Kur erdhi ne vete kerkoi falje prej Zotit per kerkesen 
e pakuptimte. Zotin do ta shohin besimtaret ne xhennet. 

Derisa Musai ishte ne Mikat duke pranuar shpalljen, Tevratin, nje fare Samirij e 
konstruktoi nga ari dhe argjendi nje figure si vi? dhe populht i dukej se po pallte si 
vigi dhe fillun ta adhurojne ate. Kur e kuptuan gabimin e bere, kerkuan falje prej Zotit. 



205 



SURETU EL A'RAFE 



156. Dhe cakto per ne Q^te) te mire ne 
dynja dhe te mire ne boten tjeter, pse 
vertet jemi kthyer kah Ti. Ai (Zoti) tha: 
**Denimi im eshte ai me te cilin e godas 
cilin dua, e meshira Ime ka perfshire 
secilin send. Ate (Meshiren) do ta caktoj 
per ata te diet ruhen (mekateve), e japin 
zeqatin dhe per ata qe argumentet tona i 
besojne. 

157. Qe pranojne te derguarin 
(Muhammedin), Pejgamberin arab, (qe 
nuk shkruan as nuk lexon), te cilin e 
gjejne te cilesuar (te pershkruar me 
virtytet e tij), te ata ne Tevrat dhe ne 
Inxhil, e qe i urdheron ata per (do te mire 
dhe i ndaSon nga (do e keqe, u lejon 
ushqimet e kendshme dhe u ndalon ato te 
pakendeshmet, dhe heq nga ata barren e 
rende te tyre dhe prangat qe ishin mbi ta. 
Pra, ata te cilet e besojne ate, e nderojne 
dhe e ndihmojne, veprojne me driten qe 
iu zbrit me te, te tillet jane te shpetuarit. 

158. Thuaj (Muhammed): **0 ju 
njerez! Une jam i derguari i Allahut te te 
gjithe ju. Allahut qe vetem i Tij eshte 
sundimi i qiejve e i tokes, s'ka te adhuruar 
tjeter pos Tij; Ai jep jete dhe Ai jep 
vdekje, pra besoni Allahun dhe te 
derguarin e Tij, pejgamberin e 



^m^m^^^^^m^ 



Jrf ^ > c _ 



r-'^^C^-^^-^J^^l^i 



-^>^^ 



vv< 



pashkolluar, qe beson Allahun dhe 
shpalljet e Tij, ndiqnie rrugen e tij qe ta 
gjeni te verteten.* 

159. Edhe prej popuUit te Musait qe 
nje grup qe udhezoi drejt dhe iu permbajt 
asaj (drejtesise). 



* Kur u kthye Musai prej Mikatit e gjeti popullin e vet qe e kishin rrethuar vi^in dhe e adhuronin. 
I hidheruar pa mase, i hodhi pllakat, e te vellain e vet Harunin e kapi per floke dhe e shkundi 
pse kishte lejuar nje gje te tille, mirepo pasi e kuptoi se Haruni nuk kishte kurrfare faji, Musai 
u pendua dhe kerkoi falje prej Zotit. 

Musai zgjodhi shtatedhjete burra te diet nuk kishin adhuruar vifin, dhe se bashku me ta shkoi 
ne vendin e caktuar prej Zotit, e per t*i kerkuar falje per adhurimin e here ndaj vifit. Mirepo, 
edhe ata gabuan, kerkuan ta shohin Zotin, andaj i kapi denimi i permendur. 

Kur*ani e permend shume shpesh meshiren e Zotit e cila perfshin te gjithe ata qe edhe pas 
gabimit te tyre do t*i perfshije nese pendohen. Pra, edhe beni israilet qe adhuruan vigin, por me 
kusht qe te besojne edhe Pejgamberin e fundit, Muhammedin. Fjala **ummij** si atribut i 
Muhammedit, jep per te kuptuar se ai i takonte nje populli te pashkolluar, arabeve etnikisht te 
paster. Muhammedi ishte Pejgamber i derguar per te gjithe njerezit dhe per te gjitha kohet e kesaj 
jete. 



SURETU EL AGRAFE 



206 



^^mm ^ 











C" w^ 



160. Ne i ndame ata (popuUin e 
Musait) ne dymbedhjete grupe fisesh, e 
kur Musait i kerkoi uje popuUi i vet, Ne 



e udhezuam (duke i thene): **Bjeri me 
shkopin tend gurit" (ai i ra) dhe prej tij 
(gurit) gufuan dymbedhjete kroje, ashtu 
qe secili grup e dinte kroin e vet. Ne heme 
qe rete t'u bejne hije atyre dhe u sollem 
rreshire dhe shkurteza (dhe u thame): 
''Hani nga te mirat me te cilat ju 
dhuruam!'' (e pse ishin perbuzes). Ata 
nuk na demtuan Ne, por e demtuan 
vetveten e tyre (ngase u denuan), 

161. (perkujto edhe kete) Kur atyre iu 
tha: ''Banoni ne kete fshat (vendbanim) 
dhe hani nga (frutat e tij) kah te doni e 
thuani: 'Talje" dhe ne dere hyni te 
perulur, se Ne do t'u falim mekatet tuaja 
dhe do t'ua shtojme edhe me 
punemireve!" 

162. E ata prej tyre qe ishin mizore 
ndryshuan f jale tjeter nga ajo qe iu kishte 
thene, atehere Ne zbritem kunder tyre nje 
denim nga qielli per shkak se ishin 
zuUumqare. 

163. Dhe pyeti ti (Muhammed) per 
fshatin qe ishte ne breg te detit e ata e 
shkelen rendin e te shtunes (qe e kishin te 
ndaluar gjuajtjen e peshqve), kur ne te 
shtunen e tyre peshqit u vinin sheshazi 
mbi uje, e ne diten qe nuk festonin te 
shtunen nuk u vinin. Ja, keshtu i 
sprovuam ata ngase ishin mekatare. 



207 



SURETU EL AGRAFE 



164. Dhe kur nje grup prej tyre thane: 
'Terse keshilloni nje popull qe AUahu do 
ta shkaterroje ose denoje me nje denim 
te ashper?" Thane (keshilluesit): 
''Arsyetim para Zotit tuaj dhe me shprese 
qe t'u largohen gabimeve'*. 

165. E kur braktisen ate per te cilen 
ishin keshilluar, Ne i shpetuam ata qe 
pengonin nga te keqiat, ndersa ata qe 
kundershtuan i kapem me nje denim te 
forte, ngase ishin te shfrenuar. 

166. E kur ata tejkaluan me arogance 
te hapet, nga ajo qe ishin te ndaluar, Ne 
i shnderruam ne majmune te perbuzur. 

167. Perkujto (o i derguar) kur Zoti 
Yt shpalli qartas se mbi ta do te ve, deri 
ne diten e kijametit, sundimin e ndonje 
qe ka per t'ua shijuar atyre mundimin me 
te shemtuar. Vertet Zoti Yt ndermerr 
shpejt denimin, Ai edhe fale e meshiron 
shume. 

168. Ne i shperndame ata ne grupe 
neper toke; prej tyre ka te mire, por edhe, 
jo te tille. Ne i provuam me te mira e me 
te keqia, ne menyre qe te terhiqen nga e 
keqja. 

169. E pas tyre erdhi brezi qe trashegoi 
librin. Keta merrnin mjete te pavlere te 
kesaj bote (lakmues qe nuk dallonin te 
miren a te keqen) e thonin: **Do te na 



mm^ 



mm 



• i^i* y r-* % y y. ^.<y <L .h ^ 



Sjjlgj 






^-g^SL^^^^vry^gS^^ 



behet falje", ndersa, po t'u vije atyre di^ 
si ajo, e merrnin ate perseri. A nuk eshte 
marre prej tyre zotimi ne librin (Tevratin) 
se nuk do te thone ndaj AUahut tjeter pos 
te vertetes dhe ata e dinin mire se 9'ka ne 
te (liber). Po, a nuk po kuptoni se bota 
tjeter eshte me e mire (se ajo gka merrnit 
ju) per ata qe ruhen. 

170. Po atyre qe i permbahen librit dhe 
e falin namazin, Ne nuk u humbim 
shperblimin te te mireve.* 



* Zoti xh. sh. i tregon Muhammedit per te kaluaren e jehudive, per te mos u brengosur per 
kokefortesine e tyre ndaj tij dhe ndaj Kur*anit. I tregon se si i ndau ne dymbedhjete grupe te 
udhehequra prej nje prijesi, e per t*ia lehtesuar punen Musait, se si i furnizoi me uje, u solli re 
qe u benin hije, i ushqeu me kompot e mish shkurtezash. Te gjitha keto kur ishin te humbur 
ne shkretetire. Edhe pas te gjithe atyre te mirave, ata nuk respektuan urdherin e Zotit, andaj i 
denoi me denime te llojUojshme, por me ne fund e per shkak te kryeneqesise se tyre, Zoti vendosi 
te ushtroje kunder tyre denim te perjetshem permes popujve te tjere, te diet do t*i nenshtrojne 
e nen^mojne deri ne kijamet. 



SURETU EL A'RAFE 



208 



S ism^ ^g^^^s^' ^'^..'1^ 







<^^ \vr 



171. Perkujto kur ngritem kodren mbi 
ta si re, e ata menduan se ajo do te bie 
mbi ta. (Ne u thame): Merrni kete qe u 
dhame me kujdes dhe perkujtoni 9'keni 
ne te, e te ndaleni nga ajo qe eshte e 
ndaluar. 

172. Perkujto kur Zoti Yt nxori nga 



shpina e bijve te Ademit pasardhesit e tyre 
dhe i beri deshmues te vetes se tyre (duke 
u thene): **A nuk jam Zoti juaj?" Ata 
thane: 'To, deshmuam!" Te mos thoni 
ne diten e kijametit: ''Ne nga ky 
(deshmim) ishim te panjohur. 

173. Ose te mos thoni: "Prinderit tane 
me pare ishin idhujtare, e ne ishim 
pasardhes te tyre. A do te na shkaterrosh 
ne per ate qe bene ata asgjesues te se 
vertetes?" 

174. Po keshtu u sqarojme 
argumentet, qe ata te kthehen nga e 
gabuarja ne te verteten. 

175. Dhe lexoju atyre tregimin e atij 
qe i patem dhene diturite Tona, ndersa ai 
u zhvesh prej tyre dhe atehere ate e 
shoqeroi shejtani dhe keshtu ai u be prej 
te humbureve. 

176. E sikur te donim Ne, do ta 
ngrisnim larte me ate (dituri), por ai nuk 
iu largua tokes (dynjase) dhe shkoi pas 
epshit te vet. ShembuIIi i tij eshte si ai i 
qenit, te cilin nese e perze ai e nxjerr 
gjuhen, po edhe nese nuk e perze, ai serish 
e nxjerr gjuhen. Ky eshte shembulli i atyre 
qe i konsideruan te rreme argumentet 
Tona. Ti rrefe tregimet (ymetit tend) ne 
menyre qe ata te mendojne. 

177. Shembull i keq eshte populli, qe 
pergenjeshtroi faktet Tona dhe e demtoi 
vetveten. 

178. Ate qe Allahu e udhezon, ai eshte 
ne rruge te drejte, e ate qe e humb, ata jane 
te deshpruarit. 



209 



SURETU EL A'RAFE 



179. Ne krijuam shume nga xhinet e 
njerezit per xhehenem. Ata kane zemra qe 
me to nuk kuptojne, ata kane sy qe me 
ta nuk shohin dhe ata kane veshe qe me 
ta nuk degjojne. Ata jane si kafshet, bile 
edhe me te humbur, te tille jane ata te 
marret. 

180. Allahu ka emrat me te mire, andaj 
Ate thirrnie me ata e hiquni nga ata qe 
bejne shtrem berime me emrat e Tij. Ata 
kane per t'u shperblyer (me denim) per 
veprimet e tyre. 

181. E nder ata qe krijuam Ne, ka 
njerez qe udhezojne ne te drejten e edhe 
veprojne me te. 

182. Ndersa ata qe i konsideruan te 
rreme argumentet Tona, Ne do t'i 
shpiejme ne humbje ne menyre graduale 
kah nuk e kuptojne ata. 

183. Mirepo, atyre u jap afat, se kapja 
(denimi) Ime eshte e forte. 

184. A nuk menduan ata se ai 
bashkekohaniku i tyre (Muhammedi) nuk 
ka fare ^mendurie, ai eshte vetem qortues 
i hapet. 

185. A nuk veshtruan ata me vemendje 
pushtetin e madh ne qiej e ne toke dhe ne 
(ka krijoi Allahu prej sendeve, e edhe ne 
ate se ndoshta u eshte afruar afati i tyre 
i vdekjes. Atehere, ciles bisede pos kesaj 
(Kur'anit) do t'i besojne? 

186. Per ate qe Allahu e la ne humbje, 
s'do te kete udhezues, dhe ata do t'i le te 
bredhin ne vrazhdesine e tyre."^ 

187. Te pyesin ty (Muhammed) per 
^astin (katastrofen e pergjithshme) se kur 
do te ndodhe ai. Thuaj: ''Ate e di vetem 




^^'A>fj'^^^^'^ 



J4>Jlitjijiilj 






^vt: 



Zoti im, kohen e tij nuk mund ta zbuloje 
kush pos Tij (e sjell kijametin pa e hetuar 
asnje nga krijesat.) ^eshtja e tij (se kur 
do te ndodhe) eshte preokupim i rende 
(per krijesat) ne qiej e ne toke. Ai 
(katastrofa) nuk ju vjen ndryshe, vetem 
befas. Te pyesin ty sikur ti di per te. Thuaj: 
'Ter te di vetem Allahu, por shumica e 
njerezve nuk e dine (pse eshte e fshehtey\ 



♦ Per marrjen e deshmise se besimit ne Zotin xh.sh., ka mendime te ndryshme. Disa jane te 
mendimit se nga palca e kurrizit te Ademit, Zoti nxori te gjithe pasardhesit e tij qe ishin si grimca 
atomi dhe mori prej tyre zotimin e besimit. Te tjeret jane te mendimit se i pergatiti me te menduar 
e te kuptuar, ua parashtroi faktet mbi ate se Ai eshte i vetmi krijues, e kjo do te thote sikur t*ua 
kishte prezentuar Veten dhe sikur ata te kishin vertetuar. Te mendimit te pare jane thuaj se te gjithe 
muhadithinct - tradicionalistet, nga se ekzsitojne shume hadithe qe vertetojne per te. Me se miri 
eshte qe ^eshtja t'i lihet Zotit. 

Rrefimi rreth atij dijetarit qe u largua nga e verteta u dha pas epsheve e deshirave te kesaj 
bote, shembulli i krahasimit per te me qenin, eshte verejtja me e ashper per ulemane qe jepen 
pas dynjase dhe deshirave te epshit. 



SURETU EL AGRAFE 



210 



J ^^ '^i^^^&m ^^ ^ 






< wo 



w 



^V-J^ 



>^^^.^ 



,^^^:^^ 



188. Thuaj: 'Une nuk kam ne done per 
veten time as ndonje dobi, as ndonje dem, 
pos 9ka do AUahu. Sikur ta dija te fshehten, 
do te shumoja per \ete te dobishmet, e nuk 
do te me prekte gje e keqe. Une nuk jam 
tjeter vetem se qortues dhe pergezues per 
njerezit qe besojne. 

189. Ai (AUahu) eshte Ai qe ju krijoi prej 
nje vete, e prej saj, krijoi palen e saj per t'u 
qetesuar prane saj, kur e mbuloi ai 
(mashkulli) ate (gruan), ajo u ngaricua me 



nje barre te lehte dhe ashtu vazhdoi me te, 
e kur u be e rende, ata te dy luten AUahun, 
Zotin e tyre: "Nese na jep nje (femije) te 
mire (pa te meta), ne do te jemi falenderues 
ndaj Teje". 

190. Pasi qe atyre te dyve ju dha (femije) 
te mire, ata (femije pasardhes) i pershknian 
shoke ne ate qe iu dha. I paster eshte AUahu 
nga ajo qe ia pershkruajne. 

191. A i pershkruajne shok ate ^ka nuk 
mund te krijoje asnje send, e ata fidhujt) vete 
jane te krijuar. 

192. Ata (idhujt) nuk mund t'ju sjellin 
atyre ndonje ndihme e as veten e tyre ta 
ndihmojne. 

193. Dhe, edhe nese i thirmi per V\ 
udhezuar, ata nuk ju pei^igjen, per ju eshte 
njejte, i thirret ata ose heshtet 

194. S'ka dyshim se ata qe po i adhuroni 
ju pos AUahut, jane te krijuar sikur ju 
(njerezit jane me te persosur). Thirmi pra 
ata, e le t'ju pei^igjen ju\e nese thuani te 
verteten. 

195. A kane ata (idhujt) kembe te edn 
me to, a kane duar te rrembejne me to, a 
kane sy te shohin me ta, a kane veshe te 
degjojne me ta? Thuaj: ''Thirmi shoket 
(zotat) tuaj e thurmi kurtha per mua e mos 
pritni". 



Njerezit qe nuk e angazhojne aftesine e tyre mendore e shpirterore per te gjetur te verteten, 
si duket jane te gatuar per xhehenem. 

Emrat e Allahut jane me te miret, andaj Allahun duhet thirrur me emrat e Tij, qe thuhet 
se jane te shumte dhe duhet perkujtuar domethenien e tyre kur permenden. Kur'ani permend 
se Zoti ka emra te mire ne kater vende: ne kete, ne kaptinen Isra, ne Taha dhe ne El Hashru. 

Po edhe pse pati dhe ka njerez qe e shtremberojne te verteten, Kur*ani jep shenje e gjithnje 
do te kete njerez qe e thone e veprojne me te verteten. Pejgamberi paska thene: "Nje grup nga 
ymmeti im do te jete vazhdimisht ne te verteten, nuk mund t'i luhasin ata nga e verteta, as 
kundershtaret, as nengmuesit, ashtu te vendosur do ta presin kijametin**. (Sahihajn). 



211 



SURETU EL A'RAFE 



196. Mbrojtesi i im eshte ADahu qe zbriti 
librin. Ai kujdeset per te miret 

197. E ata qe ju i lutni pos Tij, ata nuk 
kane mundesi per ndihme ndaj jush e as 
veten ta ndihmojn& 

198. Dhe nese i thiimi per udhezim, nuk 
degjojne, e te duken se po te shikojne ty, po 
ata nuk shohin.'*' 

199. Ti (Muhammed) merre te lehten, 
urdhero per mire dhe hiqu prej te 
padijshmeve. 

200. E nese te godet shejtani me ndonje 
vesvese, ti kerko strehim te AUahu, sepse 
vertet Ai degjon e di. 

201. Vertet, ata qe jane te ruajtur, kur 
i prek ndonje iluzion nga djalli, ata 
peiiaijtojne (Allahun), dhe atehere shohin (te 
verteten). 

202. E vellezerit e tyre (jo te ruajturit) i 
perkrahin (shejtanet) per ne humbje dhe nuk 
u ndahen. 

203. Dhe, kur ti nuk u sjell atyre ndonje 
nuiekuDi (qe e kerkojne) thone: ''^rse ti nuk 
e triUove vete?" Thuaj: "Une (nuk trilloj) i 
permbahem vetem asaj qe me shpaUet nga 
Zoti im, ky (Kur'ani) eshte argument (me te 
cilin ndrigohen zemrat) nga Zoti juaj, eshte 
udherrefyes dhe meshire per popullin qe 
beson. 

204. Kur kxohet Kur'ani, ju degjonie ate 
(me vemendje) dhe heshtni, ne menyre qe te 
fitoni meshire. 

205. Ti permende Zotin tend ne vete 
(heshtas), me respekt e me dro, jo me 
shprehje te larta, (permende) ne mengjes e 
ne mbremje dhe mos u here prej atyre qe 




^_^^,^g>&g^^ ^^ w 






i:!!^ 



nuk kane kujdes. 

206. S'ka dyshim se ata qe jane prane 
(afet) Zotit tend (meleket) nuk terhiqen nga 
adhurimi ndaj Tij nga mendjemadhesia, Ate 
e madherojne dhe vetem Atij i bejne sedidef * 



* ^eshtja e perfundimit te jetes se kesaj ekzistence, eshte enigme per te gjitha krijesat, duke 
perf shire edhe pejgamberet e edhe melaiket. Ai do te vije befas, andaj ?do parashikim eshte vetem 
supozim. 

Pejgamberi, me urdherin e Zotit e shpreh qarte aftesine e njeriul per sendet e fshehta, pra 
eshte ?udi se si disa njerez ende mashtrohen e shpresojne se fati i tyre eshte ne dore te ndonje 
tjetri pos Zotit. 

Ne kaptinen En Nisae eshte theksuar krijimi i Ademit, i shoqes se tij dhe i pasardhesve. 
Ketu permendet se si ne ditet e para te shtatzenesise barra eshte aq e lehte sa nuk hetohet, por 
gradualisht rendohet dhe atehere prinderit fillojne te interesohen per pasardhesin e tyre, e 
ve?anerisht per shendetin e tij pa te meta. E udhes eshte qe njerezit te falenderojne AUahun per 
dhuraten e tille. Mirepo, shume njerez e harrojne te miren dhe nuk respektojne udhezimet e 
Krijuesit te tyre, e madje edhe i falenderohen dikujt tjeter. 

Disa mufesirine shkuan kah ajo se me burr e gnia ne kete ajet eshte fjala per Ademin e Haven, 
madje soUen edhe disa hadithe, por jo aq te besueshme. Si duket me i drejte eshte mendimi se 
ketu eshte fjala per gdo bashkeshortesi, prej Ademit e deri ne kijamet, ngase ne fund te ajetit 
thuhet: **I larte eshte Allahu nga ajo qe i shoqerojne**, e shoqerojne eshte shumes, qe do te thote 
se nuk eshte fjala per dyjesi te posa?me, por per te gjitha dyjesite bashkeshortore (fiftet 
bashkesbortore), 
** I porositur prej Zotit, Pejgamberi gjithnje ka shkuar kah lehtesimi, e shokeve ju thoshte: 



SURETU EL ENFALE 212 



lehtesoni, mos shtrengoni, afroni, mos iargoni. 

Nese njeriut i lajmerohet ndonje shqetesim, ai duhet te kerkoje perkrahjen e Zotit, duhet 
thene: E udhu bil lahi mineshshejtanirr rraxhime", e me kete largohet vesvesja. 

Kur lexohet Kur'ani duhet degjuar dhe veshtruar permbajtjen e tij, pse vete tingulli i fjaleve 
te Zotit eshte sherues shpirteror, e besa, edhe shenies i semundjeve te nervave te njerezit, sipas 
zbulimeve me te reja, te cilat po vertetojne fjalen e Zotit: ve nunezzilu minel Kur'ani ma huve 
shifaun ve rahmetun lil muminine...". 

Zotin duhet permendur e perkujtuar me lutje, me lexim Kur'ani, me shprehje te emrave te 
Tij etj., por te gjitha keto me nje maturi, me nje pervujteri, e jo me ze shume te larte, ngase 
britma largon vemendjen nga veshtrimi i duhur ndaj Madherise. 

Sexhdeja ndaj Zotit eshte adhurimi me i lavdishem. Kete e bejne per Zotin edhe meleket me 
te larte dhe me afer Zotit. Sexhdeja pra, eshte shprehje e devotshmerise se njeriut ndaj Zotit 
ne nje nivel me te iarte , atehere perve? mekatit te pa mase , eshte turpesi dhe primitivizem i 
per^udet qe njeriu te perulet ne sexhde per nje njeri tjeter. 

Me ndihmen e Allahut perfundoi perkthimi i domethenies se kaptines EL A' RAPE - 
Falenderuar qofte Zoti. 



SURETU EL ENFALE 
KAPTINA 8 

E zbritur ne Medine pas sures Bekare, ajete: 75 

Si shkak i zbritjes se kesaj sureje, sipas shpjegimit te Ibni Abasit, ishte geshtja e 
menyres se ndarjes se mallit prese, te cilen e fituan myslimanet ne luften e BedriL Andaj, 
perveg tjerash, ne kete kaptine behet fjale per principin sipas te cilit duhet ndare malli 
i fituar ne lufte. 

Lufta ne Beder ndodhi ne muajin e Ramazanit ne vitin e dyte te Hixhres, Disa pjese 
te kesaj kaptine zbriten gjate rrjedhes se luftes e disa me vone. Nga arsyeja se kjo kaptine 
ka tematike kryesore ngjarjen rreth luftes se Bedrit, disa sahabe e quajten "SuretuI 
Bedri" - Kaptina e Bedrit 

Kjo lufte shenoi momentin me te rendesishem ne historine e myslimaneve, ngase 
per here te pare ballafaqohet e verteta me te paverteten, besimtaret e drejte me idhujtaret 
dhe njekohesisht mposhtet e zmbrapset fuqia e mizoreve mekas, Largohet dhuna dhe 
te dobetit si gra, femije e pleq, te diet per shkak te paaftesise se tyre ishin te detyruar 
te mbesin ne mesin e armikut, ne mesin e mushrikeve mekas, gjejne shpetimin dhe 
gjejne mundesine t'u bashkohen vellezerve te tyre ne Medinen e ndritshme, 

Edhe pse myslimanet ishin pak ne numer dhe jo te pergatitur sa duhej per lufte, 
ndihma nga i madhi Zot beri qe te ngritet larte morali i tyre luftarak dhe te fitohet 
lufta, te shkaterrohet ne themel armiku dhe t'u mundesohet rrezeve te drites islame 
te vershojne pa pengese deri te dashamiret e saj, 

Natyrisht, ne kete kaptine flitet edhe per heroizmin e besimtareve mysUmane, te 
diet ia dolen ta shpartallojne fuqine e armikut, duke likuiduar kreret e tij, si Ebu Xhehlin 
etj,, por u terhiqet verejtja edhe per te metat e disave prej tyre, P^rmendet edhe ndihma 
e engjejve, te diet si duket, kishin per detyre te trimerojne besimtaret, e ne anen tjeter 
te mbjellin frike ne zemrat e idhujtareve, ne menyre qe ta ndiejne veten te dobet dhe 
te marrin iken, 

Ne ajetet e fundit te kesaj kaptine behet fjale rreth Udhmerise dhe kujdesit, te dlin 
duhet ta kene gjithnje parasysh myslimanet per njeri tjetrin, sepse edhe armiku i tyre, 
pa marre parasysh se dlit grup i takon, eshte i lidhur ngusht mes vete per t'i luftuar 
besimtaret myslimane, 

Quhet: "Suretu! Enfale'' - kaptina e prese se luftes. 



213 



SURETU EL ENFALE 



SURETU EL ENFALE 



Me emrin e Allahut, Meshiruesit, 
Meshireberesit! 

L Te pyesa ty (Muhammed) per pfai^laen 
(e ntuar ne lufteh thuaju: ''Pla^ka, (menym 
e ndarjes se saj) estate $esta^ qe i takon 
ADataut dhe te deiguarit, prandaj Idiii frike 
ADahun, permiresoiii gjmdjen e uniletit tuaj 
dhe nese jeni besuntare, respektone ADahun 
dhe te deiigiiaiiii e Hj. 

2. E, besiintare te wtete jane vetem ata, 
te te cOeve kur pennendet ADahu u 
irenqethen zenuat e tyre^ te cileve kur u 
lexohen ajetet e Hj u shtohet besimi, dhe qe 
jane te mbeshtetur vetem te Zoti i tyre: 

3. Dhe, te cilet f alin (ncgaSMit) namazin 
dhe i^ ajOy me ^ksi Ne i fumizuam, ata 
japin. 

4. Te tiDet jane besimtare te vertete dhe 
per kete kane vende te larta te Zoti i tyre, 
kane f ajle dhe kane fumizim ne menyre te 
ndershme. 

5. (Mospajtuni i tyre per plagke eshte) 
Ashtu si ai kur te nxori Zoti yt nga shtepia 
jote per te \€rteini, e nje gnip nga beshntaret 
nuk ishte i kenaqur. 

6. Bejne polemike me ty per te i^rteten 
pasi qe e kishin te qarte (se ti vqyivn me lejen 
e Zotit) sikur me qene se shtyheshin ne 
\dd^je te sigurt 

7. Pferkujtoni kur AUahu ju premtoi 



^^J^m^'^M ^^ 




*^jj U-*j 6>Wai ' ^:-i^*t^*iN.J^JJ \ yj Oj« j^ 

oJ2t J j^oy Llli Ljis jrtJ li juo 



njeren prej dy grupeve se eshte juaja, e ju 
deshironit t'ju takoj^ ai (gnip) i paarmatosur, 
ndersa AUahu deshiroi qe me premtimet e 
Hj ta vendose te verteten, e te zhduke ne 
themel mbeturinen e mohuesve. 

8. Ik forcoje te \erteten e ta ^rrenjose 
te koten, edhe pse kete e urrejne krimmelet* 



* Thuhet se nje karvan i madh dhe i pasur i tregtise se kurejshiteve kthehej prej Shamit - Sirise. 
Me urdherin e Zotit vjen Xhibrili dhe i thote Muhammedit se Allahu ju premtoj: devet me tregti 
ose fitore kunder kurejshiteve. Pejgamberi konsultohet me shoket e ata e deshiruan grupin e deveve. 
Mirepo, Ebu Sufjani, udheheqes i tregtise e shmang rrugen dhe i lajmeron mekasit per rrezikun 
qe u kanoset prej myslimaneve dhe i therret ne ndihme. Ebu Xhehii ne krye gati te njemije 
idhujtareve, me te shpejte arrin ne Beder. Pejgamberi i njofton shoket se karvani i tregtise ka ikur 
bregut te detit, ndersa Ebu Xhehii ka ardhur ne Beder. Disa shoke i thone - O i derguar i Zotit, 
ne kemi dale per devet, jo te pergatitur sa duhet per lufte, e hiqu luftes dhe armikut. Pejgamberit 
i vjen rende. Ngritet Sad ibni Ubade e thote: vazhdo o i derguar si ta marre mendja, ne jemi 
me ty. Pas tij ngritet Sad ibni Muadhie e thote: Pasha Ate, qe te dergoi ty me te verteten! Nese 
ti hidhesh ne det, edhe ne do te hidhemi se bashku me ty, prandaj vazhdo ne saje te Zotit! Ky 
qendrim i ketyre dy sahabeve autoritative medinas e gezoi pa mase Pejgamberin. 

Edhe rreth ndarjes se pla?kes se fituar pati kunderthenie, andaj Zoti xh. sh. i thote Muhanmiedit 
qe t'i udhezoje myslimanet se ?fare virtytesh duhet te posedojne per te qene besimtare te sinqerte. 



SURETU EL ENE\LE 



214 






9. Pgrkujtoni kur kerkuat ndihme prej 
Zotit tuaj, e Ai ju eshte peiigjigjun ''Une do 
t'ju ndihmoj me njemije engjej qe vijne nje 
pas nje (jgrup pas grupi), 

10. AUahu nuk e beri ate (ndihmen) per 
tjeler, vetem qe t'ju gezoje (t'u jape myzhde) 
dhe per t'i forcuar (qetesuar) me te zemrat 



tuaja, pse ndihma ne realitet eshle ye&m piej 
ADahut ADahu eshle mbizolenies dhe i lule. 

11. Dhe kur Ai ju kaploi me nje kotje 
(gjume) qe ishte siguri per ju nga ana e Tij, 
ju leshoi shi nga qielli per t'ju pastruar me 
te, lai^oi prej jush te shtimet e shejtanit, e 
qe te fuqizoje bindjen ne zemrat tuaja dhe 
qe t'ju perforcoje me te (me shi) kembet 
tuaja. 

12. Edhe kur Zoti yt u kumtoi engjejve 
se : ''Une jam me ju, pra, inkurajoni ata qe 
besuan! Une do te hedh frike ne zemrat e 
atyre qe nuk besuan, e ju goditni ne qafe 
e larte, meshonju atyre ne (do gjymtyre 
(gjshterinj). 

13. Kete (ndeshkim per ta) ngase 
kundershtuan ADahun dhe te deiguarin e Hj, 
e kush kundershton Allahun dhe te 
derguarin e Tij, nuk ka dyshim se AUahu 
eshte ndesiikimforte. 

14. Keshtu e keni (denimin)^ pra siiijone, 
e per mohuesit eshte edhe denimi i zjarrit* 

15. O ju qe besuat! Kur te ndesheni ne 
turmen (qe leviz ngadale) e atyre qe mohuan, 
mos ua ktheni shpinen. 

16. Kush ua kthen atyre shpinen, ne ate 
moment vb( atg qe kthehet per te hiftuar ose 
per t'iu bashkengjitur nje grupi tjeter, ai ka 
terhequr kunder vetes hidherimin e ADahut 
dhe vendi i tij eshte xhehenemL E ai eshte 
perfundim i keq. 



♦ Pasi qe u vendos t'i vihen perballe armikut, qe ishte gati tri here me shume ne numer, 
Pejgamberi iu drejtua Zotit per ndihme dhe mori pergjigjen se do te ndihmohet me anen e engjejve. 
Zbritja e melaikeve pati ndikim te madh ne ngritjen e moralit luftarak nder myslimanet, e nder 
kundershtarin u intensifikua frika. Zoti xh. sh. i ndihmoi myslimanet edhe me ate se ua leshoi 
nje gjume te lehte, e pas gjumit ata ishin edhe me te forte edhe me te guximshem. Pos kesaj, 
atyre u ndihmoi edhe me nje shi, i cili perve? qe e forcoi dhe e rrastoi reren e imet ne te cilen 
nuk zinin vend kembet, ai shi u siguroi edhe uje per pije, per larje e pastrim, ngase shejtani kishte 
nxitur njefare dyshimi te myslimanet, se do te luftojne e do te vdesin duke qene te papaster. 

Te gjitha keto te mira ishin prej Zotit xh. sh. Kundershtaret, idhujtaret mekas nuk ishin kunder 
vetem ndaj mesimeve te Zotit, po edhe kunder ^do norme njerezore, andaj likuidimi i tyre ishte 
ne dobi te njerezve. Ata ne Beder perjetuan grushtin me te forte prej myslimaneve, por e zeza 
me e madhe per ta ishte se ata do te behen banore te zjarrit. 



215 



SURETU EL ENE\LE 



17. Ju nuk i ml^t (he te vertete) ata, 
por AOahu (me ndihmen qe ua dha) i mbyti 
ata, dhe ti nuk i gjuajte (he te vertete) kur 
i gjuajte ata, por AUahu (te ndihmoi) i 
gjuajti, e (beri kete) per t'i shperblyer 
besimtaret me nje dhunti te mire nga ami e 
Tij. ADahu gjith^ka degjon dhe di. 

18. Ja kjo estate e i^erteta. ADahu 
dobeson dredhite e qafirave (mohuesve). 

19. Nese ju (idhujtare) kerkuat fitore, ja, 
ku e keni fitoren, (kjo eshte irom per ta), po 
nese hiqni dore (nga lufta kunder 
Pejgamberit), ajo do te jete ne dobme tuaj, 
e nese ju ktheheni, edhe Ne kthehemL Ana 
(grumbuUi) juaj nuk do t'ju vleje asgje edhe 
nese eshte e madhe, sepse Allahu eshte me 
besimtaret 

20. O ju ge besuat, respektone AHahun 
dhe te deiguarin e Tij, e mos e braktisni ate 
se ju po e degjoni (Kur'anin). 

21. Dhe mos u beni si ata qe thane: „ 
Degjuam", e ne te \ertete ata nuk degjojne. 

22. Krijesat (gjallesat) me te demshme te 
AUahu jane ata te shurdhetit (qe nuk 
degjojne te verteten) memecet (qe nuk e 
thone te diejten) te diet nuk logjikojne. 

23. ADahu do t'i bente te degjojne ata 
(shurdhmemecet) po te dinte (te pritej prej 
tyre) se do te aninin ndonje te mire» po edhe 
sikur t'i bente te degjojne, ata do te 
zbrapseshin dhe do te refuzonin. 

24. O ju qe besuat, pergjigjuni (thirrjes 
se) ADahut dhe te te deiguarit Inu* ai (i 
derguari) ju fton per ate qe ju jep jete» (per 



a 



^^^^^^_^^^m^^^__^^^m J 



' •> >,> tC <' 



/vAju**— *»iyifl^^:^jj5 'y^^^ jjM o^*«— i 

< \WV\^^ -^ ^ > -^ -*-! W•>^^''t,'r- 



^g^^^?g^ \v^ |^g^.g@^:^i^ 



fene e drc/te) dhe ta dini se ADahu nderhyn 
ndermjet njeriut dhe zemres se tij, dhe se ju 
do te tuboheni te AL 

25. Ruajuni nga e keqja (ng;a derma) qe 
nuk i godet vetem ata qe bene mizori prej 
jush (por edhe te miret), dhe ta dini se 
ADahu eshte ndeshkues i rrepte. 



SURETU EL ENFALE 



216 



^*'_-i LlLi^O,. 



L^mms^^ ^''^ 



;!^j 0j>y\i5j ii^^^jl ii^i:LA>3^ AyJiJ^\^j£ 

^^ X >. '^ »^ »>• »>''*: ^>>- f^,-^ i;^^^^- • '' f ^ 



26. Perkujtoni kur ishit pakice e dobet 
ne toke (Meke) dhe frikesoheshit se do t'ju 
membejne njerezit (idhujtaret)^ e Ai ju 
miindesoi vend (e sigurt (ne Medine) dhe ju 
perkrahu me ndihrnen e Tij, ju furnizoi me 



te mira ne menyre qe te jeni mirenjohes. 

27. O ju qe besuat, mos e tradhtoni 
AUahun dhe te derguarin, e ashtu te 
tradhtoni amanetet tuaja, derisa e dini sa e 
keqe eshte kja 

28. Dhe, duie mire se pasuria e juaj dhe 
femijet tuaj jane vetem nje sprove, dhe se te 
AUahu eshte shperblimi i madh. 

29. O ju qe besuat, nese keni frike 
AUahun, Ai do te vere udhezun (ne zemrat 
tuaja) per ju, do t'ua mbuloje te keqiat, do 
t'ua fale mekatet Allahu eshte dhuraes i 
madh.* 

30. Pgfkujto (o i derguar) kur ata qe nuk 
besuan thurnin kunder teje; te ngujojne, te 
mbysui ose te debojne. Ata benin plane, e 
AUahu i asgjesonte, se ADahu eshte me i miii 
qe asgjeson (dredhite). 

31. E kur atyre u lexohen ajetet Tona 
(Kur'ani), thonin: ''Kemi degjuar (keso 
fjalesh) edhe sikur te donim edhe ne do te 
thonim di^ka te ngjashme me kete dhe se 
ky nuk eshte gje tjeter pos mit i lashte". 

32. Dhe (perkujto) kur thane: ''O Allah! 
nese eshte ky (Kur*ani) vertet prej Teje, lesho 
gure nga qielli kunder nesh, ose sOhia ndonje 
denim te idhet 

33. Po AUahu nuk do t'i denoje ata, 
derisa ti (Muhanuned) je ne mesin e tyre dhe 
ADahu nuk do t'i denoje derisa ata kerkojne 
falje (istigfare). 



♦ Besimtaret urdherohen qe armikut mos t'i kthehet shpina kurrsesi. Ai qe iken prej betejes, 
eshte i denuar ne te dy jeterat, sepse besimtari duhet ditur qe ndihma e Zotit eshte me te, po 
nese vdes, ai eshte shehid. Kur u ndeshen besimtaret me ate grumbull te madh te armikut, Pejgamberi 
e kap nje grusht dhe, e me te i gjuan ne ftyre armiqte, per t'ua trubuUuar syte, ndersa me ndihmen 
e Zotit fdo njerit prej armiqve iu mbushen syte dhe hundet me dhe, keshtu qe ata filluan te ikin. 
Mos te ishte deshira e Zotit, besimtaret qe ishin pak ne numer, nuk do te mund t'i mbytnin sikunder 
qe ndodhi, e as pluhuri natyrisht nuk do t'ua mbushte syte. 

Armiqte perqeshen ne menyre ironike per disfaten qe pesuan dhe keshillohen te nderprejne 
armiqesine, perndryshe Zoti do t'i ndihmoje serish besimtaret. 

Besimtaret urdherohen te jene te sinqerte ne besim e vepra, ngase Allahu u ka dhuruar logjike 
te shendoshe per ta kuptuar te verteten. 

Allahu nuk i dhuron te miren e besimit atij qe ka ndergjegje te semure. Ate qe e ka ndihmuar 
ta dalloje te miren nga e keqja, ia ka ndripuar zemren me besimin e drejte, e zemrat jane ne dore 
te Allahut, i rrotullon ato ashtu si do Ai. 

Ndeshkimet si mase permiresuese kunder mizoreve e dhunuesve, nuk i perfshijne vetem fajtoret, 
por ndodh qe edhe ndonje i mire te pesoje bashke me ta, andaj eshte detyre e te mireve qe te 
keshillojne per mire dhe te ndalojne nga te keqiat, perndryshe do te jene pergjegjes. 



217 



SURETU EL ENFALE 



34. QiSi kane ata qe te mos i denoje 
Allahu, kur ata jane qe pengojne (te tjeret) 
nga xhamia e shenjle (Qabja), e edhepse nuk 
jane mbikeqyres te saj. Kujdestaret e saj jane 
vetem ata qe nihen (te devotshmit), por 
shumica e tyre nuk estate qe di. 

35. Lutja e tyre prane shtepise (Qabes) 
nuk isfate tjeter vegse biitme dhe duartrokitje, 
prandaj vuane denimin per shkak se 
motaonit 

36. Ata qe nuk besuan, shpenzojne 
pasuiine e tyre per te penguar nga miga e 
Allahut Ata do ta shpenzojne ate dtae ajo 
do te behet destaprim i tyrei, madje ata do 
te mpostaten. E ata qe mohuan, do te 
permblidtaen vetem ne xhehenem. 

37. (Kjo mase) Qe ta daDoje ADahu te 
keqin nga i miri, dtae qe te ve te keqinjte 
njeiin mbi tjetrin, t'i beje grumbuD te gjittae 
e t'i hedhe ne xhehenem. E te tiUet jane me 
te deshpraarit 

38. Thuaju atyre qe nuk besuan, nese 
heqin dore (nga miga e tyre e gabuar dhe 
besojne) do t'u falet e kaluara, po nese 
vazhdojne, ligji (i Zotit), i zbatuar ndaj te 






^A^ 



pareve estate i ditur (edhe ju do t'ju ze). 

39. Luftonj ata deiisa te mos mbetet 
idtaujtari (beshni i kote), e i tere adtaurimi 
te behet vetem per ADahun. Po nese ata 
ndalen (i japin fund mosbesimit), AUahu 
eshte mbikeqyres per ate qe veprojne. 

40. Po nese refuzojne, ta dini se ADahu 
eshte mbrojtes i juajL E, sa mbikeqyres e 
ndihmes i mire eshte AL* 



Tradhtia e permendur ka te beje me nje person qe sekretet e myslimaneve ua dha idhujtareve 
apo jehudive. 

F^suria dhe femijet jane preokupim i kesaj jete, prandaj nuk duhet mashtruar pas tyre, e lere 
ate qe eshte te Allahu si shperblim i madh e i perhershem. 

* Thuhet se kurejshitet ishin mbledhur ne shtepine "Nedvetu** dhe po planifikonin kunder 
Muhammedit. Njeri propozoi ta mbyllnin e ta pengonin te kete kontakt me njerez, tjetri propozoi 
ta debonin diku larg, ndersa Ebu Xhehli propozoi te pergatisin te rinj te armatosur prej ?do fisi 
qe ta mysin, ashtu qe gjaku i tij te shperndahej nder te gjitha fiset. Ky propozim u pranua, e 
pelqeu edhe plaku i Nexhdit, shejtani dhe u shperndane. 

Me urdherin e Zotit, Muhammedit i vjen Xhibrili, i thote te mos flinte ne shtratin e tij dhe 
i jepet leja per shperngulje. Kete nimet ia perkujton 2^ti Muhammedit pasi qe ai ishte ne Medine. 



SURETU EL ENFALE 



218 




tll^li^ 



(mi» ip^ 






gjg^@^^^ >A7 M^gS^^cr^^ 




41. Ju (besimtare) ta dini se nje e pesta 
e asaj qe e fituat, nga ndonje send, i takon 
(perkujtuesve te) AUahut, le dei^guaiit te Tij, 
te afermve te tij (te derguarit), jetimeve, 
nevojtareve dhe atyre ne inergim, (ky eshte 
percaktim i Zotit), nese keni besuar ADahim, 
dhe ate (Kur'anin) qe ia zbritem robit Tone 
(Muhammedit) diten e furkanit (diten e 
Bedrit, kur u dallua e verteta nga e 
shtrvmbera), diten e konfrontimit te dy 



gnipeve. ABahu eshte i fuqishem per (do gje. 

42. Kur ju ishit ne bregun e afert te 
lugmes, e ata ne bregun e target te saj (/u 
kah Medina e ata kah Meka), ndersa karvani 
ishte me poshte prej jush (kah deti). Dhe, 
sikur te ishit ju ata qe njeri tjetrit i keni 
caktuar takimin, do ta thyenit caktimin. POr 
Allahu ishte Ai qe zbatoje ^eshtjen e kryer 
tanime, e te shkaterroje me argument ate qe 
u shkatemia dhe ta beje te jetoje me 
argumente ate qe jetoL AUahu vertet degjon 
e di. 

43. Dhe (perkujto) kur AUahu t'i deftoi 
ty ata ne enderr, te palde ne numer, e sikur 
t'i deftonte shume, ju do te dobesoheshit e 
do te grindeshit per ^eshtjen (e luftes), por 
AUahu ju shpetoi. AUahu vertet e di shume 
mire se ('mbajne kraharoret (zemmt). 

44. P^rloijtoni kur u takuat (ne sheshin 
e luftes), e Ai beri qe ata ne syte tuaj te 
duken pak, e po ashtu edhe ju te dukeni ne 
syte e tyre pak; e beri kete per te zbatuar 
AUahu nje ^eshtje qe ishte e vendosur. Vstem 
te AUahu eshte perfundimi i ^eshtjeve. 

45. O ju qe besuat, kur te konfrontoheni 
me ndonje gnip, perqendrohuni dhe 
permendni (do here AUahun qe te arrini 
fitoren e deshiruar. 



Idhujtaret, ne shenje euforie e luten Zotin t'i gurezoje, por ishte ligj i Zotit qe te mos shkaterrohet 
nje popuil duke qene ne mesin e tyre Pejgamberi. Besa, Zoti nuk shkaterron as popullin qe kerkon 
falje, andaj duhet pasur kujdes dhe gjithnje duhet kerkuar falje prej Zotit, ngase istigfari eshte 
nje garanci per shpetim. Ata e merituan denimin edhe pse mendonin se ishin kujdestare te Qabes. 
Lutjet e tyre rreth Qabes ishin te ?uditshme: britme, loje, lakuriqesi, e jo perulesi e devotshmeri. 
Ata u perpoqen ta pengojne shpalljen e Zotit, bile edhe me pasuri, por kjo ju shkoi huq ngase 
forcat myslimane i mposhten dhe dalengadale i shkaterruan. 

Zoti eshte meshinies i madh, andaj sa here i thirri te heqin dore prej miges se gabuar, u premtoi 
se do t'ua fale gabimet e bera e derisa ata nuk pranuan, i lejoi myslimanet qe t'i luftojne deri 
ne fund duke u premtuar se ndihma e Tij do te jete gjithnje me ta. 



219 



SURETU EL ENFALE 



46. Dhe respektone AUahun e te 
derguarin e Tij, e mos u pergani mes yeie 
e le dobesoheni e ta humbni fuqine 
(luftamke). le jeni te duraeshem se AHahu 
eshte me te durueshinit 

47. Mos u beni si ata qe dolen prej 
shiepive le tyre sa per krenari e per t'i pare 
bota, e qe pengonin nga miga e AUahut 
Allahut nuk mund t'i shpetojne me ate 
veprim te tyre. 

48. F^rkujto (Muhammed) kur shejtani 
u dha guxim per veprat e tyre dhe u tha: 
''S'ka kush qe mund t'iu mposhte sot ju, 
une jam mbrojtes Juaji!" E kur u 
baUaf aquan te dy grupet, ai u terhoq prapa 
e tha: ''Une terhiqem prej jush, une shoh 
9ka nuk shihni ju, une i f rikesohem ADahut 
Allahu ndeshkon shume ashper. 

49. Kur hipokritet dhe ata qe ne zemrat 
e tyre kishte semundje (dyshhn) thane ''Keta 
(myslhnanet) i ka mashtruar feja e tyre 
(s'kanefiiqi te luftojne), Fo kush mbeshtetet 
ne AUahun, s'ka dyshun, se Allahu eshte 
ngadhenjyes i urte. 

50. Sikur t'i kishe pare engjejt kur ua 
marre shpirtin atyre qe mohuan (do te shihje 
tmerr), u binin fytyrave dhe shpinave te tyre 
(pam, prapa): ''Shijoni denimin e djegies!" 

51. Kete (denim e moret) per shkakun 
e asaj qe fituat Allahu nuk eshte i padrejte 
per robte e Tij.* 

52. Edhe idhujtaret, sig e kishte tradite 



dl^tM 



^ib^ 



-^ 



_^/^j^~.>^ a;:xj^ c3^^yL 



^, i^.P 



^ Jl^.>^ Jill 4i\^^j ji^==^? r^*^ O^ jillj 



popuDi i foraonit, e dhe ata qe ishin para tyres, 
i mohuan aiigumentet e ADahut, e per shkak 
te mekateve Allahu i shkaterroL Allahu eshte 
i plotfuqishem, ndeshkues i ashper. 



* Pasi qe pati mospajtime rreth ndarjes se prese se luftes, si? u mor vesh tie fillim te kaptines, 
zbriti kjo pjese e Kur'anit si dsipozite per ndarjen e plagkes. Pjesa qe permendet per AUahun 
dhe per te derguarin e Tij, eshte per nevojat e bashkesise se myslimaneve. Mysiimanet dhe idhujtaret 
u ndeshen ne Beder pa parapergatitje, pse mysiimanet kishin dale me qellim per karvanin e tregtise, 
ndersa idhujtaret per ta shpetuar karvanin. Mirepo, caktimi i Zotit ishte qe lufta te zhvillohet, 
te prezentohet e verteta, te lartesohet ana isiame e te turperohet ajo idhujtare. 

Naten, para luftes, naten e xhumase se shtatembedhjete te Ramazanit, Pejgamberi sheh ne 
enderr se armiku eshte i pakte ne numer dhe u tregon shokeve, e ata trimerohen. Po keshtu edhe 
diten e ndeshjes qe te dy grupet e shohin njeri-tjetrin ne numer shume me te vogel se ?'ishin ne 
te vertete dhe keshtu fillon lufta per te ardhur ne vend vendimi i Zotit. 

Mysiimanet keshillohen te jene te durueshem e te qendrueshem, pse ndihma e Zotit ishte me 
ta. Idhujtaret dolen prej Mekes per ne Beder. Duke u krenuar e lavderuar, sepse shejtani ua kishte 
marre mendte duke i lavderuar se ishin ne rruge te drejte per ndryshim nga mysiimanet, te cilet 
gjoja ishin ne rruge te shtrember dhe duke iu premtuar se fitorja ishte ne anen e tyre. Kur fiUoi 
lufta dhe doli ne shesh heroizmi i myslimaneve, shejtani iku. Thuhet se e pa Xhibrilin qe kishte 
zbritur me melaiket, duke i rreshtuar ata dhe u frikesua. Ne nje hadith thuhet: Shejtani asnjehere 
nuk e ka pare veten me te vogel, me te poshteruar, me te perbuzur se ate dite ne Beder, perve? 
dites se Arafatit. 



SURETU EL ENFALE 



220 



i!})^& 



i^}m :* 









*;^ \Ai 



53. Kete (hiase ndeshkuese) e beri ngase 
AUahu niik ishte ndryshues i nje begatie» te 
cilen ia ka dhuraar nje popuOi, derisa te 
ndryshoje ai vete ne vetvete (te behet 
perbuzes i se wires) dhe ngase ADahu degjon 
(gka thone) dhe di (gka punojne). 

54. Ashtu si9 ishte tradite e popuOit te 
faraonit dhe e atyre qe kishm qene me pare, 
qe i konsideruan te rreme faktet e Zotit te 
tyre, e Ne per keto te keqija te tyre i 
shkatemiam, e popullui e faraonit (edhe 
faraonin) e fundosem, por (e gjithe keta ishin 
demtues te vetes se tyre. 

55. Krijesat me te demshme te AUahu 



jane ata qe mohuan, nuk pritet qe ata te 
besojne; 

56. Keta jane ata prej te dleve ti pate 
marre premtimin (se nuk do te ndihmojne 
idhujtaret) e te dlin ata nuk e raajten por 
si (do here e thyejne premtimin e tyre 

57. P6 nese i ndesli (i ze) ata ne lufle, 
atehere ti me ta (me shkaterrimin e tyre) 
shpartaDo ata qe te marrin mesim. 

58. Nese ti e heton tradhtine e nje popuDi 
(ndaj marreveshjes), atehere edhe ti ua hidh 
atyre (maneveshjen) ne meqyre te njejte, 
sepse AUahu nuk i do ata qe tradhtojne 
(fshehmazi). 

59. Dhe, ata qe mohuan, mos te 
mendojne kurrsesi se shpetuan, (se na iken). 
Ata nuk mund ta bejne te paafte Ate (zotin) 
qe i ndjek. 

60. E ju pergatituni sa te keni mundesi 
force, (mjete luftarake) e kuaj (e caktuar per 
beteje kunder atyre (qe tradhtojne) e me te, 
(me pergatitje) ta frikesoni armikun e 
AUahut, armikun tuaj dhe te tjeret, te cUet 
ju nuk i dini (se kush jane), e AUahu i di 
ata. ^ado qe shpenzoni per mige te 
AUahut, ajo do t'ju kompensohet dhe nuk 
do t'ju behet padrejte. 

61. Ne qofte se ata, anojne kah paqja, 
ano edhe ti kah ajo, e mbeshtetu ne AUahun. 
Ai eshte qe degjon dhe di. 



Edhe ata qe ishin hipokrite te fese, i perqeshen myslimana para se te fiUonte lufta duke u thene 
se ishin mashtruar, se nuk do te kene fuqi te luftonin me kete numer kaq te madh te idhujtareve; e 
nuk e dinin se myslimanet i kishin te mbeshtetura shpresat e tyre ne ndihmen e Zotit qe gjithnje eshte 
triumfues. 

Melaiket qe marrin shpirterat u shkaktuan mundime mohuesve te se vertetes, duke i rrahur para 
e prapa, dhe i njoftuan per denimin e zjarrit qe do ta perjetonin ne xhehenem. Keshtu veprohet me 
te gjithe kundershtaret. Edhe pse nuk e shohim ate denim ne prag te vdekjes, kjo eshte e vertete Kur'anore 



221 



SURETU EL ENFALE 



62. IV> nese duan te mashtrojiie me le 
(me paqcn), ty te mjafton ADahu. Ai estate 
qe te fuqizoje ty me ndihmen e vet dhe me 
besimtaret 

(>3. Dhe Ai estate qe bostakoi asemnit e 
tyre. Edtae sikur ta stapenzostae gjittae ata qe 
^le De toke, nuk do te mimd t'i bastakoje 
asemrat e tyre^ por ADatau beri bastaldmui e 
tyre, pse Ai estate i gjithefuqistaem, i urte.* 

64. O Pejgamber! ADatau te mjafton ty 
dtae besuntareve qe jane me ty. 

65. O Pejgamber! Nxiti besimtaret per 
lufte. Nese prej justa jane njezet te 
duruestaem, (trima te faqishem)^ do t'i 
mundni dyqind, e nese jane njeqind, do t'i 
mundni nje mije sista qe nuk besuan, per 
stakak se ata jane njerez qe nuk kuptojne 
(pse luftojne). 

66. ADatau ju beri letatesun tasta duke 
ditur se jeni dobesuar. Nese prej justa jane 
njeqind le duruestaem, do t'i mundni dyqpnd, 
e nese prej justa jane nje mije, me nditamen 
e Zotit do t'i mundi iy mije. ADatau estate 
me ata qe jane te duruestaem. 

67. 1% asnje pejgamber nuk qe me vend 
te kete rober derisa ta keie deimuar me hifle 
(annikun) ne toke. Ju keni per qeDim 
perjetimet e kesaj bote^ ndensa Allatau 
destairon per ju Atairetin. ADatau mbizoleron 
9do gje» di 9ka estate mire per robla 

68. P6 te mos istate dispozita e taerstame 
e caktuar prej ADataut (qe te mos denohet 
ai qe perpiqet, po nuk e qeUon), juve do t'ju 
kistate goditur nje denim i madta per ate qe 
e moret 



^ii^fe^ -..^c^^x^/^.- ^y^ 






^^^^T;r 



69. Pre, (es/ite /e/uar p/i?/a e /u/lEes) taani 
ate qe e fituat me lufle» si te lejuar diie te 
mire, permbajuni dispoadtave te ADataut se 
ADatau estate Ai qe foie diie qe mestairon. 



* Zoti xh. sh. nuk ia merr e as nuk ia shkatenon nje te mire qe ia ka dhuruar nje populli, per derisa ai popull nuk behet perbuzes 
i asaj te mire, e kur e perbuz, atehere me fajin e vet mbetet pa te. Kurejshitet e kishin Qaben, e kishin autoritetin me te madh ne 
ate and Qabja u siguronte mjete per jetese dhe siguri per tregtine e tyre Zoti u deigoi pejgamber nga mesi i tyre, e meshire per 
mbare boten. Ata i perbuzen te gjitha ato te mini dhe mbeten pa ta 

Psjgamberi kishte lidhur marreveshje me jehudite qe te mos u bashkohen idhujtareve; por ata e prishen marreveshjen dhe i ndihmuan 
me arme ne luften e Bedrit, i ndihmuan edhe ne Hendek. Per arsye se nuk respektuan premtimin, ishin te denuar, ne rast se do 
te ziheshin ne lufte, me nje denim te tmerrshem i cili do te sherbente si mesim edhe per te tjeret, nese do te benin tradhti. 

Zoti nuk i do tradhtaret, andaj i porositi myslimanet qe ta shpallin haptazi te pavlefshme marreveshjen me ta, kur te verejne 
se ata nuk i permbahen, ne menyre qe te mos befasojne me lufte ate me te dlin kane pasur kontrate. Kufaieve qe shpetuan ne Beder, 
u terhiqet verejtja se Zotit nuk mund t'i iket, andaj ose te heqin dore nga armiqesia ndaj myslimaneve, ose ta dine se do te kapen 
dhe do te zhduken. 

Myslimanet nuk qene te pergatitur ne luften e Bedrit, por ndihma e Zotit ishte shkak i fitores se tyre, andaj porositen te peigatiten 
maksimalisht ne pik^)amje materiale edhe ne ate shpirterore, ngase ndihma e Zotit eshte gjithnje me te pergatiturit, e me rraUe me 
ata te papergatiturit. 

Feja islame nuk e deshiron luften, andaj porositet Pejgamberi qe nese veren shenja te paqes, te perpiqet per te. Ndihma e Zotit 
eshte me Pejgamberin, nese ata me paqe duan te mashtrojne dhe ta befasojne. Arabet kokeforte dhe idhnake te pashoke, te pergare 
e te gjaksuar mes vete, nuk do te mund ti bashkonte kush pos fiiqise se Zotit, e pasi qe ata, fisi Evs dhe ai Hazrexh u pajtuan 
mes vete me ndihmen e fese islame, u bene fuqi e pathyeshme, per te dlen flasin keto pjese te Kur'anit 



SURETU EL ENFALE 



222 



1 >^ \^ ''!>'' \^ ^^ .'♦f'' <<^t -«* :> -V, /< ^ ,*^rf 



\A-\^ 



70. O Pejgamber! Thuaju atyre roberve qe 
i keni ne duart tuaja se posa te vereje AUahu 
ndonje te mire (besim fe dre/Ye e te sinqerte) 
ne zemrat tuaja, Ai ju jep edhe me shume te 
mini nga ajo (ka eshte marre nga ju, ua fale 
gabimet, se AUahu fale pa mase, se eshte 



meshiraes i madh. 

71. E nese (roberit) duan te tradhtojne ty, 
ata me pare tradhtuan AUahun, (nuk besuan) 
e Ai (te ndihmoje), te mundesoje te 
ngadhenjesh ndaj tyre. Allahu i di te gjitha 
ndodhite, ^pron me urtesine e Tij.* 

72. Eshte e vertete se ata qe besuan, u 
shperogulen dhe hiftuan me pasurine e shpirtin 
e tyre ne migen e ADahut, dhe ata qe strehuan 
(te shpemguluht) dhe u ndihmuan, te tiDet jane 
miq te njeiitjetiit (ne ndihme dhe ne tiashegim) . 
Ata qe besuan por nuk u shpemgulen, ju nuk 
keni perkujdes as ndihme per ta deri sa te 
shperogulen edhe ata. E nese ata kerkojne 
ndihme prej jush per (eshtjen e fese, atehere 
jeni te oMiguar t'u ndOunoni, perve^ nese eshte 
puna kunder nje popuUi qe me te keni 
marreveshje (nuk mund t'u ndihmoni ne iufte 
kunder atij popuUi), Allahu mbikeqyr ate qe 
veproni. 

73. Ata qe e mohuan te verteten jane miq 
te njeri-tjetrit E nese nuk e beni ate (te 
ndihmoni e te kujdeseni per njeri-tjetrin), behet 
trazire dhe rremuje e madhe ne toke. 

74. Po ata qe besuan, migruan dhe luftuan 
per nrugen e Allahut, dhe ata qe strehuan dhe 
ndihmuan, jane besimtare te verteta Atyre u 
takon falje (e mekateve) dhe furnizimi ne 
menyre te ndershme. 

75. Ndersa edhe ata qe besuan me vone, 
e qe u shperogulen dhe luftuan se bashku 
me ju, jane te njejte me ju (ne te drejta). E, 
(sipas dispozitave te Zotit), farefisi ka me 
perparea ndaj njeri-tjetrit (se sa ensaiet e 
muhaxhirinet) mes Allahu di ne hoDesi per (do 
send. 



♦ Ndihma e Allahut i mjafton Pejgamberit, u mjafton edhe besimtareve. Ka mendime te interpretuesve se: 
ndihma e Allahut dhe besimtaret jane mjafte per Pejgamberin. Ibni Tejmijje eshte shume kunder interpretimit 
te dyte, bile e konsideron te ngjashem me kufrin. 

Gjithashtu ka mendime se ky ajet ka te beje me pranimin e fese islame te Ymerit te Hatabit. Para tij kishin 
pranuar fene islame tridhjete e tre burra e gjashte gra, Ymeri ishte i katerdhjeti, pra deri diku ishte siguruar 
situata e myslimaneve. 

Rreth peshtjes se nje myslim duhet t'i munde dhjete armiq si9 thuhet ne ajetin e pare, dhe nje myslim mjafton 
t'i munde dy armiq, si? thuhet ne ajetin vijues, interpetuesit e Kur'anit kane dhene interpretime te ndryshme. 
Edhe njeri edhe tjetri ajet kane vleren e vet. Me ajetin e pare fjala eshte per mysiimanet e forte, te qendrueshem 
e trima dhe te mbeshtetur kryekeput ne ndihmen e Zotit. Te tille ishin mysiimanet e pare, kur ishin pak ne 
numer dhe dinin se pos perpjekjeve te tyre per Iufte ne maksimum, nuk ka kush t'u ndihmoje pos Allahut. 
Andaj, shfrytezuan te gjitha fuqite e veta dhe sinqerisht e kerkuan ndihmen e Zotit, prandaj nje i mundi dhjete. 

Ne ajetin vijues flitet per mysiimanet e mevonshem, kur numri i tyre shtohet, ndersa pergjegjesia per Iufte 
kunder armikut mendohet se bie ne nje rreth me te gjere, pra ate pergjegjesi nuk e ndien secili individ. Edhe 
mbeshtetja ne ndihmen e Zotit ishte prezente, por jo si nder te paret, ngase ajo mbeshtetje eshte bartur mjaft 
ne shprese te turmes, se gjere myslimane pra morsili luftarak nuk ishte si te grupi i pare, andaj nje ka mund 
t'i munde vetem dy. 

Pejgamberit dhe myslimaneve u terhiqet verejtja pse i liruan roberit e zene ne luften e Bedrit me kompensim. 
Shkak i zbritjes se ketij ajeti, sipas nje variant! me te sigurt ishte: Ne Beder mbyten shtatedhjete idhujtare dhe 
po aq zihen rober. Pejgamberi konsultohet me Ebu Bekrin, e ai i thote: o i derguar i Zotit, ata jane kusherinj 



223 SURETU ET TEVBE 



e te fisit tone, nese u marrim kompensim, ne forcohemi, e ndoshta edhe ata e pranojne fene islame dhe ashtu 
e forcojme krahun tone, pra, liroji me kompensim. Pejgamberi thote: si ta merr mendja ty o bir i Hatabit (Ymeri)? 
Ai, Ymeri tha: nuk pelqej me Ebu Bekrin. Ndersa une them: Une ia shkurtoj koken te afermit tim, Aliu le 
t'ia shkurtoje Ukajlit (djalit te axhes), Hamza vellait (Abasit), e le te kuptohet se ne nuk na dhimbsen mushriket, 
e keta ishin pari e tyre! Pejgamberi anoi kah propozimi i Ebu Bekrit dhe i liroi me kompensim. Sipas Kur'anit, 
myslimanet do te duhej ta nenshtrojne me lufte armikun, ta kuptoje armiku se fuqia islame eshte e forte, e 
me vone do t'u lejohej lirimi i roberve me kompensim. 

Abasit, axhes se Pejgamberit iu caktua nje shume e madhe per kompensim, prandaj ai i tha Pejgamberit: 
a po me ben qe t'ua shtrije doren kurejshiteve sa te jeme gjalle? Pejgamberi e pyeti: ku eshte an qe ia dhe 
nenes se Fadilit kur u nise per kendej? Abasi u pergjegj: e, ku e di ti? Pejgamberi tha: Zoti im me lajmeroi! 
Abasi: pra, vertetoj se je Pejgamber dhe e tha shehadetin. 

Me ndihmen e Allahut perfundoi perkthimi dhe komentimi per kaptinen "El Enfalu" - Falenderoj Zotin! 



SURETU ET TEVBE 
KAPTINA 9 

E zbritur ne Medine, pas sures Maide, ajate: 129 

Kjo eshte njera prej kaptinave te fundit qe u shpallen ne Medine, pjesa e pare i shpallet 
Pejgamberit pasi qe kthehet ai prej Tbbukut. Ishte viti i nente i hixhretit, kur Ebu Bekrin 
e kishte derguar udheheqes te haxhinjve Nuk shkoi vete Pejgamberi, ngase edhe idhujtaiet 
ishin ne vizite te Qabes, pra nuk deshi te perziehej me ta, P^ Ebu Bekrit, ai dergoi Aliun 
per te lexuar pjesen e pare te ajeteve te kaptines dhe per te kumtuar dispozitat e Allahut, 
sipas se dlave shkeputen lidhjet e myslimaneve ne menyre te qarte te hapet me idhujtare, 
te cileve u jepet afat prej kater muajsh qe te rishqyrtojne gjendjen e tyre, 

Pastaj, gati ne nja njezet ajete flitet per ithtaret e librit dhe qendrimin e tyre jo te drejte 
ndaj myslimaneve, 

Ne kete kaptine behet fjale per sprovimin e madh te myslimaneve me rastin e pergatitjes 
per lufte ne Tbbuk, 

Duke shqyrtuar geshtjen e pergatitjes se luftes ne Tbbuk, behet edhe demaskimi i te gjitha 
metodave, menyrave dhe ngjyrave te veprimit te munafikeve - hipokriteve, zbulohen te gjitha 
intrigat e tyie, te dlat edhe xhamine deshen ta bejne gerdhe per pergarjen e myslimaneve 
dhe per peigatitje te luftes kunder tyre; andaj, prej ajetit 42 deri ne ate 110 rrahet geshtja 
e hipokriteve, ashtu qe gati e tere kaptina ka nje atmosfere kunder hipokriteve dhe hipokrizisei 

Quhet: **Suretu et Tevbeti" - kaptina e pendimit, ngase pranohet pendimi i atyre qe 
nuk shkuan ne lufte, por nuk paten qellim te keq, Disa as-habe e quajten **Ei Fadibatu** 

- turpesia, ngase zbulohen te gjitha turpesite hipokrite Nje sahab e quan ''SuretiU adbabi'' 

- kaptina e ndeshkimit ngase ndeshkohen te gjithe kundershtaret, Ai sahabij ishte Huzejfeja, 
ishte me njohes i disa sekreteve qe ia pat besuar Pejgamberi, 

Ne krye te kesaj kaptine nuk eshte shenuar „Bismll'lahi", Sigurisht Pejgamberi ka 
urdheruar qe te mos shkruhet ngase bismilahi duhet garantuar paqe e qetesi ne te gjitha 
ato pune qe fillohen me te, e derisa ne kete kaptine flitet per nderprerjen e marreveshtjeve 
per paqe me idhujtaret, kuptohet se fjala eshte rreth perdorimit te domosdoshem te shpates! 

Kur u tubua Kur'ani ne nje mus-haf, ne kohen e halifit Othman, pati mendime te 
dyaneshme Disa njohes te mire te Kur'anit ishin te mendimit se kjo dhe kaptina para saj 
ishin nje kaptine, e per ta respektuar mendimin e tyre, nuk u shkrua bismilahi, qe jepe, 
shenje per kaptine te vegante. Disa te tjere, edhe ata njohes te mire te Kur'anit, ishin te 
mendimit se kjo eshte kaptine e vegante e per ta respektuar edhe mendimin e tyre, u shenua 
e ndare nga kaptina e pare, anipse edhe pa bismilah, Ka edhe mendime te tjera, por jo 
aq te besueshme Allahu di me se miri per kete dhe te gjitha geshtjet! 



SURETU ET TEVBE 



224 



m.^ t^lj^ '^-B 



m^ 



gjg; m^^^m 



J^yl^\ji^M^CfJ^^^^ 




SURETU ET TEVBE 



1. Denoncim nga Allahu dhe i dei^ari 
i Tij ndaj idhujtareve me te cilet ju patet 
lidhur kontrate (kumtese per shkeputjen e 
marreveshjes) 

2. Pra, ju (idhujtaw) qarkulloni neper 



toke (Urisht) kater muaj, e dine se fuqine e 
Allahut nuk mund ta beni 1e paafte dhe se 
Allahu mposhte mohuesit 

3. Dhe (ky eshte) nje kumtim nga Allahu 
dhe i deiguari i Tij, drejtuar le gjidie njerezve 
ne diten e haxhit te madh, se Allahu eshte 
terfaequr prej (marreveshjes se) idhujtareve;, 
e njekohesisht edhe i dei^guari i Tij. Po nese 
pendoheni, do te jete me mire per ju, e nese 
ia ktheni shpuien (miges se drejte), ta dini 
se nuk mund t'i shpetoni (ndjekjes se) 
Allahut E ti, pergen>ji ata qe mohuan me 
nje denim te padurueshem. 

4. Pos atyre idhujtareve me te diet keni 
lidhur marreveshje, e te diet nuk ju kane 
shmangur asgje dhe nuk e kane ndihmuar 
askend kunder jush, pra, edhe ju permbushni 
marreveshjen e tyre deri ne af atin e caktuar. 
S'ka dyshim se AUahu i do te devotshmit 

5. E kur te kalojne muajte e shenjte, 
luftoni idhujtaret kudo qe t'i gjeni, roberom* 
dhe ngujoni ata, e vinju prite ne (do shteg. 
Ne qofte se pendohen, e falin namazin dhe 
e japin zeqatin, atehere ua leshoni migen, 
se vertet Allahu f ale eshte meshinies. 

6. E nese ndokush prej idhujtareve te 
kerkon strehim, ti strehoje ne menyre qe t'i 
degjoje fjalet e Allahut (Kur'anin), e mandej 
perdlle deri ne vendin e tij te sigurt Kete 
ngase ata jane popuD qe nuk e dine (te 
verteten e fese islame). 



225 



SURETU ET TEVBE 



7. Si mund te kene idhujtaret bese 
(marreveshje) te Allahu dhe te i derguari i 
Tij, perve^ atyre me te diet keni lidhur 
marreveshje prane xhamise se shenjte 
(Qabes), e derisa ata i permbahen 
(mamveshjes) permbahuni edhe ju. AUahu 
i do ata qe ruajne besen. 

8. Si (mund te kene bese) ata te diet nese 
ju mundin, nuk perflllin ndaj jush as 
farefisni dhe as marreveshje. Ata ju bejne 
lajka me fjalet e tyre, kurse zemrat e tyre 
kundershtojne ngase shumica e tyre jane 
besethyes. 

9. Ata i shkembyen ajetet e Allahut per 
nje vlere te pakte dhe penguan nga miga e 
Tij. Ata keq vepruan. 

10. Ata nuk respektojne te asnje 
besuntare as fareflsnine as marreveshjen; si 
te tille ata jane perdhunues.* 

11. Po, nese ata pendohen, e falin 
namazm dhe e japin zeqatm, atehere i keni 
vellezer ne f^. Ne sqarojme argumentet per 
ata njerez qe kuptojne. 

12. E nese ata thyejne zotimet e tyre pas 
marreveshjes, ofendojne fene tuaj, atehere 
luftoni kreret e mohuesve. Ata vertet nuk 
kane bese, luftoni qe te f renohen (nga krkni 
e fyerja). 



~&^^^^^^jm^»^ 



4y^\^yii '^^=4^ ijj^iSoii J4^ 



>AA ; 



13. P^rse te mos e luftoni nje popull qe 
thyen zotimet e veta dhe tentuan te debojne 
te derguarin? Ne te vertete ata ua filluan te 
paret luften. A u frikesoheni atyre? Me e 
drejte eshte t'i frikesoheni AOahut, nese jeni 
besuntare. 



* Derisa palet kundershtare te myslimaneve, si idhujtaret ashtu edhe jehudite here pas here 
thyen marreveshjen qe kishin me myslimanet, ekzistimi i nje kontrate me ta ishte i kote, andaj 
zbret kjo pjese e Kur*anit me te cilen anulohen marreveshjet me ta. 

Ishte viti i nente i hixhretit. Ebu Bekri ishte caktuar udheheqes i haxhinjve nga ana e Pfejgamberit. 
Pasi kishte shkuar Ebu Bekri me haxhinjte, Pejgamberi e dergon Aliun qe t*ua kominukoje keto 
dispozita te Kur*anit ne diten e Bajramit. Aliu ngritet e thote: pas ketij viti te Qabja nuk mund 
te afrohet asnje idhujtar; tavafi (vizita) rreth Qabes nuk mund te behet duke qene lakuriq; ne 
xhennet nuk do te hyje kush pos myslimaneve; kush ka marreveshje me Pejgamberin dhe nuk 
e ka thyer deri tash ajo vazhdon deri ne afatin e caktuar dhe prej sot Allahu dhe i derguari i 
Tij shkepusin (jfaredo lidhjesh me idhujtaret. 

Vizata e Qabes ne kohen e caktuar te vitit, konsiderohet "haxh", e vizita jashte kohes se caktuar 
ne cilendo kohe te vitit quhet "umre", ndersa derisa ishte koha e caktuar per haxh, kur bie edhe 
Bajrami, u quajt: **Haxhi i madh", e Umreja eshte '*Haxhi i vogel". 



SURETU ET TEVBE 



226 







¥^ \hs\ w 



14. Lutfoni ata , Allahu i denon dhe 
i mposht ata nepermjet jush, e juve ju 
ndihmon kunder tyre dhe sheron zemrat 
e njerezve besimtare. 

15. Dhe Ai menjanon brengat nga 
zemrat e tyre. Allahu ia pranon pendimin 
atij qe do. Allahu i di te fshehtat , me 
urtesi zgjidh 9eshtjet. 

16. A mos menduat se do te mbeteni 
anash {pa u provuar), e pa u sqaruar te 
Allahu ata qe luftuan prej jush dhe, 
perpos Allahut, pos te derguarit te Tij dhe 
pos besimtareve, nuk moren ndonje te 
jashtem mik intim. Allahu e di hollesisht 
ate qe beni ju. 



17. Nuk eshte e drejte e idhujtareve te 
kujdesen per xhamite e Allahut, duke 
qene se vete deshmojne per veten e tyre 
se jane mohues. Te tilleve u shkuan kot 
veprat e tyre dhe ata jane pergjithmone 
ne zjarr. 

18. E drejte e perkujdesjes se xhamive 
te Allahut eshte vetem e atij qe i ka besuar 
Allahut dhe dites se mbrame e qe e fale 
namazin, jep zeqatin e nuk i frikesohet 
askujt pos Allahut . Te tillet do te jene 
te udhezuarit (ne rrugen e drejte). 

19. A mos e konsideruat dhenien e ujit 
haxhinjve dhe kujdestarine ndaj xhamise 
se shenjte, si besimin e atij qe i besoi 
Allahut dhe dites se fundit dhe qe luftoi 
ne rrugen e Allahut? Jo, ato nuk jane te 
barabarta te Allahu. Popullin mizor 
Allahu nuk e ve ne rruge te drejte. 

20. Ata te cilet besuan, migruan dhe 
luftuan me pasurine dhe veten e tyre ne 
rrugen e Allahut, ata kane pozite me te 
larte te Allahu dhe vetem ata jane fatlume. 



Idhujtareve u jepet afat te qarkullojne e te pergaiten kater muaj rresht, pastaj ose do te kthehen 
ne fene islame ose do te luftohen pa meshire, ngase ata nuk respektonin as besen e dhene e asgje 
t Jeter, por sa here qe u vinte ne dore benin masaker ndaj myslimaneve. 



227 



SURETU ET TEVBE 



21. Zoti i tyre i pergezon ata me 
meshire nga Ai, me disponim ndaj tyre, 
me xhennete ku ata do te kene nimet 
(hiresi-miresi) te panderprere. 

22. Ata aty do te jene per jete te 
pasosur e te Allahu eshte shperblim i 
madh.* 

23. O ju qe besuat, mos u ofroni 
miqesi (dashuri) prinderve tuaj, as 
vellezerve tuaj, nese ata vleresojne 
mosbesimin kunder besimit. E kush prej 
jush miqesohet me ta, ata jane mizor. 

24. Thuaj (o i derguar): **Ne qofte se 
eterit tuaj, djemte tuaj, vellezerit tuaj, 
bashkeshortet tuaja, farefisi juaj, pasuria 
qe e fituat, tregtia qe frikoheni se do te 
deshtoje, vendbanimet me te cilat jeni te 
kenaqur, (te gjitha keto) jane me te 
dashura per ju se Allahu, se i derguari i 
Tij dhe se lufta per ne rrugen e Tij, 
atehere, pritni derisa Allahu nuk ve ne 
rrugen e drejte njerezit e prishur. 

25. Nuk ka dyshim se Allahu ju ka 
ndihmuar ne shume beteja, e edhe ne 
diten e Hunejnit, kur juve ju mahnit 
numri juaj i madh, i cili nuk ju vlejti asgje, 
dhe me gjeresine e saj qe e kishte toka u 



H^ tsS^J-i^ 



i^mb^ 






'3\\\: 



'^yjsj^ 






M» 



ngushtua per ju, pastaj ju u zbrapset 
(iket). 

26. Pastaj Allahu zbriti qetesine e vet 
ne te derguarin e Tij dhe ne besimtare, 
zbriti nje ushtri qe ju nuk e pate, i denoi 
ata qe mohuan, e ai ishte ndeshkim ndaj 
mosbesimtareve. 



* Allahu ua ka lene dyert e hapura atyre qe duan te besojne, e nese nuk duan te besojne dhe 
tradhtojne marreveshjet, ofendojne fene islame, ata meritojne te luftohen, ngase ata ishin te paret 
qe i luftonin myslimanet, ata u perpoqen ta likuidojne Pejgamberin, kur nuk ia dolen kesaj pune, 
e detyruan ta leshoje vendlindjen. Te gjitha keto ishin krime te tyre te cilat terhoqen luften kunder 
vetes. Myslimanet u urdheruan ta luftojne parine idhujtare, ngase ata ishin ata qe pengonin te 
tjeret te pranonin besimin e drejte. Disa nga paria e tyre si Ebu Sufjani, Ikrime, Suhejl ibni Amri, 
e pranuan islamizmin diten kur u flirua Meka dhe Allahu ua pranoi pendimin. 

Lufta qe u propozohej myslimaneve, kishte per qellim qe te dihej dhe te dale ne shesh besimtari 
i sinqerte dhe ai i luhatshmi, dhe ashtu te pastrohen mire radhet e myslimaneve, andaj edhe 
permenden ata qe luftuan me pasuri, me jete, kurse sekretet e myslimaneve nuk ua shpallen asnje 
te huaji, si? benin disa nga munafiket. Allahu i ka ditur dhe i di te sinqertit dhe jo te sinqertit, 
e ajo dije e Allahut duhej te manifestohej konkretisht. E tere kjo kishte per qellim filtrimin e 
njerezve. 



SURETU ET TEVBE 



228 



i^^^g^^Sf^- a^-iaTj 



/ >, ,^ »>' ^ ' -i" (It I*-/ <' •' ' ^ tf 
I ^^^ 'T -1(1'- ^ > -<> 



-^^.- 



^ ^^^^^ 



27. Allahu pastaj i fale atij qe do. 
Allahu fale shume dhe meshiron shume. 

28. O ju qe besuat, vertete idhujtaret 
jane te ndyre, andaj pas ketij viti te mos 
i afrohen me xhamise se shenjte. Nese i 
frikesoheni skamjes, Allahu me deshiren 
e vet do t'ju pasuroje me miresite e Tij. 
Allahu eshte i gjithdijshem, eshte i urte. 

29. Luftoni ata qe nuk besojne 
Allahun e as boten tjeter, nuk e 
konsiderojne te ndaluar (haram) ate qe e 
ndaloi Allahu dhe i derguari i Tij, nuk 
besojne fene e vertete, prej atyre te cOeve 



u eshte dhene libri, derisa ta japin xhizjen 
ne dore e duke qene te mposhtur. 

30. E jehudite thane: Uzejri eshte djali 
i Allahut, e te krishteret thane: Mesihu 
eshte djale i Allahut. Ato ishin thenie te 
tyre me gojet e tyre (fraza te thata), qe 
imitojne theniet e jobesimtareve te 
mehershem. Allahu i vrafte, si largohen 
(nga e verteta)! 

31. Ata i konsideruan ''ahbaret" 
(prifter jehudi) te tyre, ''ruhbanet" 
(murgjit e khshtere) te tyre dhe Mesihun 
(Isain) birin e Merjemes, per zota pos 
Allahut, ndersa ata nuk jane urdheruar 
per tjeter (nga pejgamberet) pos per 
adhurimin ndaj Allahut nje, e qe nuk ka 
te adhuruar tjeter pos Tij. I larte eshte Ai 
nga (ka i shoqerojne. 



Mushriket mendonin se edhe ata kane nje privilegj meqe u jepnin uje haxhinjve, kujdeseshin 
per Qaben etj. Kjo pjese e Kur'anit u dha te kuptojne se veprat e tyre jane te kota, derisa te mos 
besojne, andaj edhe ua mohonte te drejten perderisa nuk besuan. 

Allahu i pergezon ata qe migruan me nje shkalle te larte te shperblimit per shkak se ata besuan, 
migruan dhe luftuan, e si shpagim te vuajtjeve te tyre, kane meshiren, kenaqesine e Zotit dhe 
perjetime te pakeputura. 



229 



SURETU ET TEVBE 



32. Ata perpiqen me gojet e tyre ta 
shuajne driten e Allahut, e Allahu nuk do 
tjeter, pos ta persose driten e Tij, ndonese 
jobesimtaret e urrejne. 

33. Ai (AUahu) eshte qe e dergoi te 
derguarin e Tij me udhezim te drejte e te 
vertete, e per ta bere qe te dominoje mbi 
te gjitha fete, edhe pse e urrejten 
idhujtaret."^ 

34. O ju qe besuat, vertet nje shumice 
e parise fetare e jehudive dhe e te 
krishtereve, ne menyre te paligjshme e 
hane pasurine e njerezve dhe pengojne te 
tjeret nga rniga e Allahut. Ata te diet e 
ruajne arin e argjendin e nuk e japin per 
rrugen e Allahut, lajmeroji per nje denim 
te dhembshem. 

35. Ate dite kur ajo (pasuri e 
deponuar) fergohet ne prushin e 
xhehenemit, e me te (ashtu zharave) lyhen 
ballet, anet dhe shpinat e tyre (do t'u 
thuhet): ''Kjo eshte ajo qe e depozituat 
per veten tuaj, pra shijoni ate qe e 
depozitonit!" 

36. Te Allahu numri i muajve eshte 
dymbedhjcte (sipas henes), ashtu si eshte 
ne librin e Allahut prej dites kur krijoi 
qiejt dhe token. Prej tyre kater jane te 




^mm 



tmm 






>^Y 



shenjte. Kjo eshte f6 e drejte. Pra, mos e 
ngarkoni (me mekat) veten tuaj ne ata 
(kater muaj). Luftoni te gjithe idhujtaret 
pa dallim, si^ ju luftojne ata juve pa 
dallim, e dine se Allahu eshte me ata qe 
ruhen (te keqiave). 



* Kur u lejua Pfejgamberi te beje hixhret, i thirri edhe shoket qe te shpemgulen dhe ta praktikojne 
lirisht besimin islam. U shpemgulen edhe shoket, por pati prej tyre qe per hir te ndonje te afermi 
te mos shpemgulen, e mandej edhe te sprovohen ne besimin e vet, pse ndodhte qe ndonje sekret 
i myslimaneve te zbulohet prej te tilleve. Kur*ani nuk ndalon lidhjen e farefisnise, nese ajo nuk 
shkon ne dem te fese, e nese po, atehere perparesi ka feja e jo fareOsi. 

Pasi shkeputja e marreveshjeve me mushriket shpallet haptazi, pati te atille qe u frikesuan 
per ^eshtjet e jeteses etj. Zoti xh. sh. ua perkujton ndihmen qe u ofroi ne shume raste dhe ne 
luften e Hunejnit, kur myslimanet ishin te shumte ne numer dhe u krenuan per kete; mirepo, 
u doli e kunderta, sepse u thyen derisa ne nje gast Pejgamberi mbeti vetem ne sheshin e luftes 
e Zoti ua dergoi engjejt. 

Idhujtaret, shpirterisht ishin te ndyre, andaj, u ndalohet vizita e Qabes pas atij viti, vitit te 
nente. Pati edhe asish qe iu frikesuan skamjes, ngase idhujtaret nuk do te vinin me per tregti, 
prej te ciles mekasit gjallonin. Zoti u premtoi miresi e fumizim nga begatite e veta. 



SURETU ET TEVBE 



230 



j^j&m'^ ifi^p ji 






Jjyyi$?^^.^$^ :\^r -^ ^^^3^>5:/^J 



37. E shtyrja fe /ije mua/i /le veud te 
ii/e tietri) nuk eshte tjeter vetem se rritje 
e mosbesimit, qe me te edhe me shume 
humbin ata qe mohuan, pse ne nje vit e 
bejne te lejuar ate (muajin e shenjte), e ne 
nje vit te ndaluar (te shenjte), e per te 
perputhur numrin qe Allahu i beri te 
shenjte dhe me ate, e bejne te lejuar ate 
qe Allahu e ndaloi. Atyre u jane hijeshuar 
veprat e tyre te keqia. Po, Allahu nuk ve 
ne rruge te drejte popuUin mohues. 



38. O ju qe besuat, (eshte me ju, qe 
kur u thuhet: ''DUni ne (lufte) migen e 
AUahut", ju u renduat ne vend (si te ishit 
te gozhduar). A mos ishit me te kenaqur 
me jeten e kesaj bote, se sa me ate te 
ardhmen? Perjetimi i jetes se kesaj bote 
ndaj asaj te ardhmes, nuk eshte asgje. 

39. Nese nuk dUni (ne lufte), Ai ju 
denon me nje denim te rende, ju 
zevendeson me nje popull tjeter, dhe Atij 
nuk i behet fare demi. Allahu eshte i 
gjithfuqishem per (do gje. 

40. Ne mos e ndihmofshit ate 
(Pejgambehn), ate e ka ndihmuar Allahu; 
kur ata qe nuk besuan, e nxoren ate vete 
te dytin; kur qe te dy ishin ne shpelle, kur 
po i thoshte shokut te vet: ''Mos u pikello 
(friko), Allahu eshte me ne!" E Allahu i 
zbriti qetesi (ne shpirtin e) atij, e fuqizoi 
me nje ushtri qe ju nuk e pate; e f jalen 
e atyre qe nuk besuan e beri me te ulten, 
kurse fjala e Allahut (eshte) me e larta. 
Allahu eshte me i fuqishmi, me i urti. 



Ithtaret e librit, jehudi dhe te krishtere, ishin te obliguar te japin xhizjen. Xhizja ishte nje 
pagese qe behej nga ata qe nuk ishin myslimane, e per ta gezuar Urine dhe sigurine ne fe e ne 
jete ne shtetin islam. Te keqiat e tyre ishin se njera pale thonin per Uzejrin djale i Zotit, e tjetra 
per Isain. Ashtu paten thene me pare disa per melaiket se ishin bija te Zotit. Sendet qe i kishte 
ndaluar Kur'ani, ata i perdornin si te lejuara. Perpiqeshin qe drita e Kur*anit, e fese islame te 
pengohej e te shuhej, por me kot, sepse Zoti kishte vendosr qe ajo te triumfoje mbi te gjitha 
te tjerat, anipse kete nuk e deshironin ithtaret e libirt e as idhujtaret. 



231 



SURETU ET TEVBE 



41. Dilni (ne lufte), le t'ju vije (lufta) 
e lehte ose e rende, luftoni per hire te 
Allahut me pasurine tuaj dhe me veten 
tuaj; kjo eshte gjeja me e dobishme per 
ju, nese e kuptoni. 

42. Sikur te ishte fitim i afert dhe 
udhetim mesatar, ata (hipokritet) do te 
vinin pas teje, por per ta ishte largesi e 
veshtire. Ata do te betohen ne Allahun: 
''Sikur te kishim pasur mundesi, do te 
dilnim me ju". E shkaterrojne veten e tyre; 
AUahu e di se ata jane rrenacake. 

43. Allahu ta fali ty (Muhammed) 
gabimin pse atyre ju dhe leje (te ngelin pa 
dale) para se te behej per ty e qarte se cilet 
ishin te drejte dhe t'i dije me kohe 
rrenacaket. 

44. Ata qe besojne Allahun dhe boten 
tjeter, nuk te kerkojne leje per te mos 
luftuar me pasurine dhe veten e tyre. 
Allahu i di te sinqertit. 

45. Vetem ata qe nuk besojne Allahun 
dhe boten tjeter dhe qe zemrat e tyre jane 
te dyshimta, te kerkojne leje (per te mos 
vajtur ne lufte)^ pra ata, sUlen verdalle ne 
dyshimin e tyre.* 

46. E sikur te kishin deshiruar ata te 
dalin, do te benin per te (per lufte) ndonje 
pergatitje, por Allahu nuk e pelqeu 



jI/^I^ jliliuSl^© jfuLJL'i^ ^iljl^^ij 



ngritjen e tyre, andaj i zmbrapsi, dhe u 
eshte thene: ''Rrini me te paaftit (femijet, 
grate e pleqte). 

47. Edhe sikur te dilnin me ju, ata nuk 
do t'ju shtonin tjeter pos ngaterreses dhe 
shume shpejt do te per^nin mesin tuaj, 
duke kerkuar t'ju turbuUojne. E nder ju 
ka te tille qe i degjojne ata. Allahu I di 
shume mire hipokritet. 




* Paria e keqe fetare nga radhet e jehudive dhe e te krishtereve, sillej keq ndaj mases besimtare, 
duke ndryshuar dispozitat e librit dhe duke trilluar dispozita te reja, me qellim te pasurimit te vet. 

Kjo verejtje vlen per te gjithe parine fetare, edhe te fese islame. 

Ata qe depozitojne pasurine e tyre dhe nuk zbatojne obligimin fetar, ndaj saj, ajo pasuri e 
tyre do te vihet ne zjarrin e xhehenemit, e pastaj ashtu e ndezur do t*u ngjitet per trupin e tyre. 

Zoti ka caktuar pergjithmone dymbedhjete muaj te vitit, e ne kater prej tyre ka ndaluar luften. 
Arabet, ndonjehere nuk perfiUnin ate urdher dhe ndonje muaj qe ishte i shenjte, ata e shpallnin 
te pashenjte, e keshtu e vazhdonin luften, kurse me vone e shpallnin ndonje tjeter, pra e shtonin 
kufrin e vet. 

Muajt e shenjte jane: Dhil kade, Dhil hixhe, Muharrem dhe Rexheb. 



SURETU ET TEVBE 



232 



^m^ m^^^M.. ^ 















0jj»p^j'^iS><^X>(y*--^==(*j'j'^i 



^21lJ 



48. Ata edhe me pare tentuan 
per^rjen tuaj, t'i ngatemian ty ^eshtjet 
derisa te erdhi e verteta dhe ngadhenjeu 
vendimi i AUahut, perkunder asaj qe ata 
e urrenin. 

49. Dhe prej tyre ka te tille qe thote: 
"Me lejo mua (te mos shkoj ne lufte) e 
mos me ve ne sprove!" Ja, ata mu ne 
sprove kane rene (me pare), Xhehenemi 
gjithsesi i perfshin nga te gjitha anet 



jobesimtaret. 

50. Nese ty te takon ndonje e mire (ne 
lufte), ajo u vjen keq atyre, e nese te godet 
ndonje e pakendeshme, ata thone: ''Ne 
edhe me pare kemi ndermarre per ^eshtjen 
tone dhe kthehen te gezuar. 

51. Thuaj: ''Neve nuk na godet asgje 
tjeter, perve^ ^ka na eshte caktuar nga 
Allahu; Ai eshte ndihmetar yni". Prandaj, 
vetem AUahut le t'i mbeshteten 
besimtaret. 

52. Thuaj: "C^'pritm* per ne tjeter, pos 
njeres nga dy te mirat (o Htues, o 
deshmore)! Ndersa ne presim per ju qe 
nga ana e Allahut, ose nepermjet duarve 
tona, t'ju godas me denim. Pra, ju pritni, 
e bashke me ju presim edhe ne. 

53. Thuaj: "Shpenzuat ju me deshire 
a me dhune, nuk u pranohet kurrsesi, 
vertet ju ishit popuU i padegjueshem. 

54. Mospranimin e dhenieve te tyre 
nuk e pengoi tjeter gje vetem pse ata 
mohuan Allahun dhe te derguarin e Tij, 
dhe namazin e falin vetem me pertaci, e 
lemoshen nuk e japin ndryshe pos duke 
urrejtur. 



Kur Pejgamberi kthehet prej Tkifit dhe luftes se Hunejnit, urdheron per lufte ne Tebuk. Ishte 
skamje, sepse frutat e bereqetit nuk ishin pjekur ende, vape e madhe, udhetimi bukur i gjate, 
andaj disa njerez nuk qene te disponuar per te shkuar ne ate lufte. Zoti i qorton pertacet dhe 
lakmuesit e perjetimeve te kesaj jete dhe i urdheron te shkojne ne lufte pa marre parasysh veshtiresite. 

Disa hipokrite i ankohen Pejgamberit se s'kane mundesi te shkojne, e duke menduar se ata 
e thane te verteten, Pejgamberi i lejon. Per kete Zotih xh. sh. e fale Pejgamberin, por i thote se 
do te duhej t'i linte te dalin ne shesh ata qe ishin te drejte ne theniet e tyre dhe ata te cilet nga 
hipokrizia perpiqeshin te arsyetoheshin. Hipokritet nuk do te shkonin ne lufte edhe sikur te mos 
i lejonte Pejgamberi, por atehere do te vertetohej hipokrizia e tyre ne menyre te hapet. 



233 



SURETU ET TEVBE 



55. Prandaj, mos te mahnite (mos e 
shih te mire) pasuria e tyre e as femijet e 
tyre, Allahu do vetem t'i denoje me to ne 
jeten e kesaj bote e t'ju nxjerre shpirterat 
duke qene ashtu qafira. 

56. Ata betohen ne Allahun se vertet 
jane si ju, po ata nuk jane me ju, por jane 
popull qe frikohet. 

57. Sikur te gjenin ndonje 
vendstrehim, ndonje shpelle a ndonje 
vrime, ata do te shkonin aty me vrapim.* 

58. Ka prej tyre qe do te bejne verejtje 
ne ndarjen e lemoshes, nese u jepet nga 
ajo, ata mbesin te kenaqur, u nese nuk u 
jepet, ata hidherohen. 

59. E sikur te kenaqeshin me ate qe ua 
dha Allahu dhe i derguari i Tij, e te 
thonin: ''Ne na mjafton Allahu, AlSahu 
do te na fumizoje nga te mirat e Tij, e 
edhe i derguari i Tij, dhe se vetem te 
Allahu e mbeshtesim deshiren (do teishte 
shume me mire per tay\ 

60. Allahu caktoi obligim qe lemoshat 
(zeqati etj.) t'ju takojne vetem: te varferve 
(nevojtareve), te ngrateve (qe s'kane fare), 
punonjesve (qe e tubojne), atyre qe duhet 
perfituar zemrat (te dobetve ne besim), e 
duhet dhene edhe per lirim nga roberia, 
te mbyturve ne borxhe, (luftetareve), ne 
migen e Allahut dhe atij qe ka mbetur ne 
mige. Allahu e di gjendjen e roberve, 
punon sipas urtesise se vet. 

61. Ka prej tyre qe e ofendojne 
Pejgamberin e thone: ''Ai eshte here vesh 
(beson gka degjony\ Thuaj: Ai eshte vesh 



I t^i^ 'm?^m?^sm ^^^ 







^^kJ^3 



i te mires suaj (degjon te miren dhe vepron 
e jo te keqen), ai beson Allahun (gka i 
thote), u ze bese besimtareve dhe eshte 
meshirues per ata qe besuan nga mesi 
juaj, e ata qe nuk e lene te qete te 
derguarin e Allahut, ata kane denim te 
dhembshem. 



♦ Hipokritet betoheshin ne Allahun se do te kishin shkuar ne lufte me Pejgamberin sikur te 
kishin pasur mundesi, mirepo, vete fakti se ata nuk kishin bere fare pergatitjeje tregon se ata 
genjenin. 

Zoti xh. sh. e dinte se prej hipokriteve nuk pritej ndonje e mire per myslimanet, sepse edhe 
sikur te shkonin ne lufte, ata me shume do t*u sillnin kokegarje myslimaneve, sikunder u soUi 
ne luften e Uhudit Ibni Ubej, kreu i munafikeve kur u kthye me nje grup njerezish dhe ashtu 
shkaktoi njefare per^arje dhe indisponim ne radhet e myslimaneve. Prandaj, edhe thuhet ne kete 
ajet se Allahu nuk e deshiroi shkuarjen e tyre, deshi t*i damkose me hipokrizine e tyre, i perqeshi 
duke ju thene te rrine me te paaftet, me gra, femije, pleq e te gjymte. Hipokritet edhe me, rastin 
e asaj lufte treguan veten se ishin vetem formaiisht myslimane, pse ?do fitore e myslimaneve nuk 
i kenaqte shpirterat e tyre, me shume i kenaqte disfata. 

Myslimanet ishin te vetedijshem se nuk mund t*ju ndodhe asgje, jashte deshires se Zotit. Ata 
gjithsesi ishin ne fitim, ngase o do ta fitonin luften o do te vriteshin si shehide, e cilado prej tyre 
per ata ishte fitim. 



SURETU ET TEVBE 



234 



A imm^ '^ 



§ ^m^i» m 



^ jci\ij 4jii Ll jd 4^i o^^ ll^= dj \^^^^ 











t''>*f> >^^'t'' •^/'^ ''^l'^- 




62. Ata ju betohen (myslimaneve) ne 
Allahun per t'ju bere juve le kenaqur (se 
s'kane qellhne te keqia), e me e drejie eshte 
qe ata te bejne te kenaqur AUahun 



dhe te dei^guarin e Tij (me adhurim e vepm 
te sinqerta) nese vertet jane besinitare. 

63. A nuk e diten ata se kush 
kundershton ADahun dhe te derguarin e Tlj, 
atij i eshte caktuar zjani i xhehenemit, ku 
do te jete perjete, e ky eshte ai poshterimi 
i madh. 

64. Hipokiitet kane dro se do te zbritet 
ndonje kaptine qe do te nxjerre ne shesh ate 
qe kane ne zemrat e tyre, thuaj: ''Ani, 
taUuni!" Allahu do ta zbuloje ate qe i 
frikesoheni. 

65. E nese i pyet ti ata (perse tallen), do 
te thone: ''Ne vetem jemi mahitur e defruar". 
Thuaju: 'A me Allahun, librin dhe te 
deiiguaiin e Tlj taDeni?'* 

66. Mos kerkoni fare ndjese, ju pasiqe 
(shpallet se) besuat, keni mohuar. Nese nje 
grupi nga ju i Mm, grupin tjeter e denojme, 
ngase ishin kriminele. 

67. Hipokiitet dhe hqx>kritet jane si njeri 
tjetri; urdherojne per te keqen e ndatojne nga 
e mini dhe shtrengojne duart e tyre Hamian 
Allahun (nuk u bindeii^, prandaj Ai i harroi 
(nga meshira). Nuk ka dyshim, hipokritet 
jane ata te prishurit 

68. Hipokriteve dhe hipokriteve dhe 
jobesimtareve Allahu u ka percaktuar zjarrin 
e xhehenemit, ku do te jene pergjithmone, 
ai mjafton per ta, dhe ata i ka mallkuar, 
Allahu. Ata kane denim te panderprere.* 



Atyre qe nuk e kishin besuar me bindje e sinqeritet Allahun, te derguarin e Tij, Ahiretin, 
Allahu nuk ua pranon veprat, pse edhe namazi i tyre ishte me pertaci, e edhe sadakate qe i jepnin 
ishin me teper sa per sy e faqe. 

Zoti porositi myslimanet te mos i mashtroje, e as te mos e ?mojne aq shume pasurine e as 
femijet e tyre, sepse ato jane shkak i denimit te tyre, ngase ata kane lidhur lakmine per to, e do 
te ngelin jashte besimit dhe do t*i ngulfate vdekja me kufr. MysUmanet duhej te dinin se ata nuk 
ua donin te miren, duke u bere lajka nga frika; prandaj nuk duhet besuar atyre. 

* Munafiket i bene verejtje Pejgamberit ne ndarjen e pla^kes se fituar ne luften e Hunejnit. 
Ata nuk perfillnin urdherin e Zotit sipas te ciUt e ndante Pejgamberi, por sahere qe nuk u jepej 
shume, ankoheshin ne drejtesine e ndarjes. Pejgamberi degjoi per intrigat e tyre dhe u brengos 
shume e pastaj tha: '*Zoti e meshirofte Musain, ate e kane ofenduar edhe me shume!" 

Per t'i ndale atakimet e tyre, Zoti percaktoi definitivisht kategorite te cilave u takojne pjeset 
nga llojet e lemoshave. Ketu nuk eshte fjala per lemoshat vuUnetare, por per ato obhguese, si? 
eshte zeqati etj. Ketu jane permendur tete kategori per te cilat obligohet bashkesia njerezore te 
ndihmoje, nese ekzistojne te gjitha keto kategori ne nje shoqeri, e nese jo, atehere ajo e cila ekziston. 



235 



SURETU ET TEVBE 



69. Ju hipokrite jeni si ata para jush, 
qe ishin me te fuqishem se ju, kishin me 
shume pasuri e femije, qe perjetuan ata 
qe u takoi, sikurse qe perjetuat edhe ju 
pjesen tuaj, madje edhe ju u zhytet (ne te 
keqija) si^ u zhyten ata. Te tillet asgjesuan 
veprat e veta ne kete jete dhe ne jeten 
tjeter, dhe te tillet jane plotesisht te 
deshpruar. 

70. A nuk u arrijti atyre lajmi i atyre 
qe ishin me heret si: i popuUit te Nuhut, 
i Adit, i Themudit, i popullit te Ibrahlmit, 
i atyre te Medjenit dhe i te rrotuUuarve 
(popuUi i Lutit). Atyre u paten ardhur te 
derguarit e tyre me argumente. Allahu (qe 
i shkaterroi) nuk ua beri atyre padrejte, 
por ata ia bene vetes. 

71. Besimtaret dhe besimtaret jane te 
dashur per njeri-tjetrin, urdherojne per te 
mire, e ndalojne nga e keqja, e falin 
namazin dhe japin zeqatin, respektojne 
AUahun dhe te derguarin e Tij.Te tillet do 
t'i meshiroje Allahu. Allahu eshte 



'^m_mm_^ 









liijtiLlS=> •"•lit ^ ^yl*^ ^^ 'V^ >'^'\ 



^^'^^^st^'^^ 'i.\\K ;^ 



ngadhenjyes, i urte. 

72. Besimtareve dhe besimtareve 
Allahu u premtoi xhennete nen te diet 
rrjedhin lumenj, ne to do te jene 
pergjithmone, dhe (u premtoi) 
vendbanime te bukura ne xhennetin e 
Adnit, edhe nje disponim nga Allahu qe 
eshte mbi te gjitha. Ky, pra eshte ai 
shpetimi i madh. 



Me fjalen "punonjesit" kuptohen ata qe e mblidhnin zeqatin, pra kuptohet se tubimit te zeqatit 
i eshte dhene rendesi e madhe. "Muelefeti kulube'' ishin ata qe kishin pranuar fene islame, por 
druhej se nuk ishin mjaft stabile. Umeri i Hatabit nuk u dha me te tilleve, ngase nuk ndjeu nevoje 
per ta. **Rruga e Allahut" - eshte ?do perpjekje per te miren e bashkesise islame ne pergjithesi. 

Hipokritet, te cileve ende nuk u kishte fjetur besimi si duhet ne zemrat e tyre, e fyenin 
Pejgamberin, e kur degjohej per fyerjet e tyre, ata betoheshin sikur nuk kane pasur ndonje qellim 
te caktuar, mirepo, kur verejten se ^do gje i shkon ne vesh pejgamberit, u frikesuan se Zoti do 
te shpallte ndonje pjese nga Kur'ani e do t*i demaskonte. Disa prej tyre u penduan sinqerisht 
dhe shpetuan, disa i denoi Zoti edhe ne kete jete dhe i njoftoi me denimin qe i pret ata ne Ahiret. 



SURETU ET TEVBE 



236 



^ 



t^l^ ^iM^^S^M i^^ 




1^ :^\yoyi0\yj^^^===^\^t^KH 



73. O P^jgamber, lufto jobesimtaret dhe 
hipokritet dhe siUu rrepte ndaj tyre - vendi 
i tyre eshte xhehenemi qe eshte perfundimi 
me i keq. 

74. Ata betohen ne AUahiin se nuk kane 
thene (asgje te keqe), e ne te ^rtete, kane 
thene f jale qe nuk perkojne me besimin, dhe 
pasa paten shprehur besimm ata e mohuan, 



dhe u perpoqen per ate (mbytjen e 
Ftjgamberit) qe nuk e arriten. Ata nuk 
uiTCJne per tjeter pos pse ADahu nga miresite 
e Tij dhe i derguari i Tij i begatoi ata. Nese 
ata pendohen do te jete me mire per ta, e 
nese refuzojne, ADahu i denon me nje denim 
te dhembshem si ne kete bote ashtu edhe ne 
boten tjeter. E ne kete mizuU te tokes nuk 
ka per ta as mbrojtes, e as ndihmes. 

75. E prej tyre (hipokriteve) pati sish qe 
i paten dhene besen Allahut qe: **Nese na 
jep (Allahu) nga miresia e Tij, ne do te 
ndajme lemoshe dhe do te behemi prej 
punemireva 

76. Kur ju dha (Allahu) nga te mirat e 
Veta, ata bene koprraci me ate (qe u dha), 
e thyen besen dhe u zmbrapsen nga respekti 
ndaj AUahut 

77. Dhe per shkak se e thyen besen qe 
i paten dhene Allahut, dhe per shkak te asaj 
se genjenin, ADahu u ngjeshi hipokrizine ne 
zemrat e tyre deri ne diten qe e takojne Ate. 

78. A nuk e diten ata se ADahu e di 
fshehtesine e tyre (ne zemra), biseden e tyre, 
dhe se Ai (Allahu) i di te gjitha te fshehtat* 

79. Ata (hipoknte) qe i perqeshin 
besuntaret, qe me vuDnetin e vet japin 
lemoshe, i perqeshin edhe ata te cOet nuk 
kane me shume se 0ai eshte e domosdoshme 
per jetesen e tyre, e njekohesisht taDen me 
ta, ADahu u dha shperblimin e taDjeve te 
tyre - denimin me te rende. 



* Edhe hipokritet e kohes se Pejgamberit ishin si popujt para tyre, te cileve u paten ardhur 
pejgambere, por ata nuk degjuan, andaj edhe pse ishin me te fuqishem dhe me te pasur, nuk 
fituan asgje sepse Allahu i shkaterroi ata, e do t'i shkaterroj edhe keta. Hipokritet jane miq te 
njeri-tjetrit, dhe i kishin pese vese: mesonin per keq, ndalonin nga e mira, faleshin me pertese, 
nuk jepnin zeqat dhe nuk respektonin urdherin e Allahut e te Pejgamberit per lufte etj. 

Besimtaret jane te pajisur me pese cilesi te perkunderta: mesojne per mire, ndalojne nga e 
keqja, falen me deshire e pa pertese, japin me deshire zeqatin dhe respektojne pdo udhezim te 
Allahut dhe te te derguarit te Tij. 

Xhenneti qe u eshte premtuar besimtareve do te jete "Adni", qe eshte nje nder xhennetet me 
te dalluara e me te mira. 

Pejgamberi eshte urdheruar t*i luftoje kater kategori: idhujtaret, ithtaret e librit, hipokritet 
dhe rrebelet (ajetet: 5, 29, 73 ne kete kaptine dhe 9 Huxhurat). 



237 



SURETU ET TEVBE 



80. Kerko falje per ta ose mos kerko 
(eshte njejte), e edhe nese kerkon falje 
shtaledlyete here, ADahu nuk do t'ua fale, 
sepse ata mohuan ADahun dhe te deiguariii 
e Hj, e ADahu nuk ve ne rrug^ te drejte (te 
shpetinut), ata qe nuk respektojna 

81. Ata (hipokrite) qe mbeten (pa shkuar 
ne lufte), u gezuan per ndejen e tyre pas te 
deiguarit te Allahut dhe nuk deshiruan qe 
te luftonm me pasurine dhe veten e tyre ne 
migen e Allahut dhe thane: ''Mos dilni (ne 
lufte) ne vape!" Thuaju: ''Zjarri i 
xhehenemit ka yapen edhe me te forte, nese 
jane qe kuptojne!" 

82. Le te qeshin pak (ne dynja) e le te 
qajne shume (ne boten tjeter), Ai eshte 
shperblun i asaj qe fituan. 

83. Nese Allahu te kthen ty (prej 
Tbbukut) te ndonje gnip i tyre hipokriteve), 
e ata te kerkojne leje per te dale (me ty ne 
ndonje lufte), thuaju: ''Ju nuk do te dilni 
kurre me mua dhe kurre nuk do te luftoni 
ndonje armik se bashku me mua! Ju ishit 
te kenaqur heren e pare qe nuk luftuat, pra 
rrini me ata qe mbeten!" 

84. Dhe asjnerit prej tyre kur te vdesin, 
mos ia fal namazin (e xhenazes) kurre, e as 
mos qendro pnme varrit te tij (per lutje e 
vizite), pse ata mohuan Allahun dhe te 
deiguarin e Tlj dhe vdiqen kryene^ 






_:jfc*^ <:^j>as 'W-A<a j ;' ^l^)c;^ 












:m(^''' 






85. Po ty te mos duket e mire pasuria 
e tyre dhe femijet e tyre. Allahu deshi t'i 
mundoje me te ne kete bote dhe t'u dale 
shpirti duke qene mohues. 

86. E kur zbritet nje kaptine (qe thote): 
te besoni Allahun dhe luftoni se bashku me 
te dargasain e Tij, ata te pasurit kerkuan leje 
prej teje dhe thane: "Na le te mbesim me 
ata qe nine!" 



Ibni Ubej, kreu i munafikeve pat folur kunder Pejgamberit edhe ne luften Beni Mustalik, mandej 
edhe ne ate ne Tebuk. Ata u perpoqen ta mbytnin Pejgamberin mu ne Tebuk, por nuk paten sukses, 
e betoheshin se nuk kishin folur gje kunder. Ata, e mira e Zotit i kishte ?uar peshe, ishin pasuruar, 
ishin siguruar etj., e Pejgamberi nuk u kishte faj. 

Ai qe pat thene se do te jape zeqat e sadaka nese Allahu me begaton, ishte njefare hipokriti 
i quajtur me emrin Thalebe, i cili pasi ishte pasuruar, dalengadale u largua prej namazeve, prej 
xhumase, prej zeqatit, prandaj Pejgamberi i tha: vaj medet per Thaleben. Thuhet se ky ishte shkak 
i zbritjes se ketij ajeti. 

Te gjitha keto sjellje tradhtare kunder Pejgamberit dhe myslimaneve ishin si shkak qe jeta 
e tyre te perfundoje me hipokrizi - ruana ZjoU 



SURETU ET TEVBE 



238 



fe^l^.,JgCg^iS^^ ^^'!^ 










''•^^S^c^^J 






87. U pajtuan te mbesin me ata qe nuk 
vajten (he \ufte), Po zemrat e tyre jane 
mbyllur, andaj ata nuk kuptojne. 

88. Por ,i derguari, e se bashku me te 
edhe ata qe besuan, luftuan me pasurine 
dhe veten e tyre dhe atyre u takuan te 



gjitha te mirat, ata jane te shpetuarit. 

89. Allahu u ka pergatitur atyre 
xhennete qe ne to rrjedhin lumenj, ku do 
te qendrojne pergjithmone. Ai eshte 
suksesi i madb* 

90. Disa nga arabet beduine qe 
kerkuan falje, erdhen per t'iu dhene leje 
(ie mos shkonin ne lufte), e ata te tjeret 
qe kishin genjyer (me besim) Allahun dhe 
te derguarin e Tij ishin ndale (pa leje), Ata 
qe prej tyre nuk besuan, do t'i godase 
denim i ashper. 

91. Nuk eshte ndonje mekat per te 
dobetit, as per te semuret, e as per ata qe 
nuk kane me (ka te pergatiten, kur jane 
te sinqerte ndaj Allahut dhe te derguarit 
te Tij, pra per te miret nuk ka rruge 
qortimi. Allahu fale shume, eshte 
meshirues. 

92. (nuk ka qortim) Dhe as per ata qe 
kur erdhen te ti per t'i bartur me kafshe, 
u the: **Nuk kam me (ka t'ju barte. Ata 
u kthyen, e prej pikellimit pse nuk kishin 
me (ka te pergatiteshin nga syte e tyre 
ridhnin lote. 

93. E keqja eshte per ata qe duke qene 
pasanike kerkuan leje dhe u pajtuan te 
mbeteshin me ata qe nuk vajten. Po, 
Allahu ka vulosur zemrat e tyre, ata nuk 
do te gjejne rruge. 



♦ Per pergatitje te luftes ne Tebuk, myslimanet dhane sasi te medha te pasurise se vet, dhane 
edhe ata qe nuk kishin aq mundesi, vetem qe te mos ndaheshin nga vellezerit e tyre. Hipokritet 
per ata qe dhane shume thonin: Japin per autoritet, kurse per ata qe dhane pak: Zoti nuk ka 
nevoje per nje dhenie te tille. 

Thuhet: Kur vdiq Ibni Ubejj ibni Selul, kreu i munafikeve ne Medine, vjen djali i tij, Abdullahu, 
qe ishte sahabij shume i mire dhe kerkoi prej Pejgamberit t*i jape kemishen e vet per ta mbeshtjellur 
babain e tij ne vend te qefinit. Pejgamberi ia dha. Pastaj, lut Pejgamberin t*ia fale xhenazen. 
Pejgamberi ngritet t*ia fale, e Ymeri thote: O i derguar i Allahut! A munafikut me te perbetuar 
i fal xhenazen?!*' Pejgamberi ia ktheu: Largohu Ymer, Zoti me tha: kerko ose mos kerko... e 
une po shfrytezoj te paren: kerko falje...! Ia fall xhenazen, e percolli dhe u ngrit mbi varrin e 
tij. Por nuk shkoi shume e u shpall ajeti: 84, sipas se cilit nderpriten te gjitha lidhjet me munafiket. 

Fjala shtatedhjete, nuk eshte numer i kufizuar, por arabet kishin adet te thonin per di?ka shume, 
shtatedhjete here, sikur qe kemi zakon te themi ne: njeqind here. Pra, nuk eshte qellim numri 
i caktuar. 



239 



SURETU ET TEVBE 



94. Kur te ktheheni te ata, ata do t'ju 
kerkojne falje, thuanju: ''Mos u arsyetoni, 
ne nuk ju besojme, per gjendjen e juaj na 
ka njoftuar Allahu. Vepren tuaj do ta 
shohe Allahu dhe i derguari i Tij, e pastaj 
ju do te ktheheni te Ai qe i di te fshehtat 
dhe te dukshmet, e Ai do t'ju lajmeroje 
per ate qe keni vepruar. 

95. Ata do t'ju betohen ne AUahun, 
kur te ktheheni te ata, per te mos i 
qortuar, ju pra hiqnu tyre ata jane te 
ndyre, e vendi i tyre do te jete xhehenemi, 
shperblim per ate qe fituan. 

96. Ata ju betohen juve qe te jeni te 
kenaqur ndaj tyre, e nese ju shprehni 
kenaqesi, Allahu nuk eshte i kenaqur me 
popullin e paturpshem. 

97. Arabet beduine jane te pajisur me 
mohim e hipokrizi me te forte, dhe jane 
me te pershtatshem per te mos i njohur 
dispozitat qe ia zbriti te derguarit te Tij 
Allahu. Allahu i di ^eshtjet, Ai eshte i urte. 



tJ^]m^^^^^^^^mmM 









98. Ka disa beduine qe per ate qe e jep, 
e konsideron si te deshtuar dhe presin 
kthesa kunder jush. Kunder tyre e 
ardhmja qofte e keqe ! Allahu degjon, di. 

99. Po, ka edhe disa nga beduinet qe 
besojne Allahun dhe boten tjeter dhe ate 
qe e japin e konsiderojne af rim te Allahu 
dhe bekim te i derguari. Veni re, ato jane 
afrime te Allahu per ata, e Allahu do t'i 
perfshije ne meshiren e Tij. Allahu fale 
dhe eshte meshirues. 



Pasi munafiket nuk shkuan me Pejgamberin ne momentin me te veshtire ne lufte, edhe te tjereve 
u thane te mos shkojne, pastaj u tallen me besimtaret, Allahu tha: qeshni ne kete dynja, por kjo 
eshte kohe e shkurter, keni per te qare ne Ahiret pa pushim. 

Ne Medine kishin mbetur pa shkuar ne lufte edhe disa besimtare, me arsye dhe me lejen e 
Pejgamberit, por per ata qe kishin bere genjeshter, Allahu e urdheroi Pejgamberin qe te mos i 
pranoje te shkojne me te kurre, edhe nese kerkojne. Dhe keshtu, me munafiket e Medines keputen 
te gjitha marredheniet, madje edhe ato shpirterore. 



SURETU ET TEVBE 



240 



u;-d Ij^l^ V ij 05;/>c4iJ ^ t>t o^ 









:; <Uiijj.^.j^t->v-'& 



VL3rlWj(n:- 



olil4Jiil 



Y»r ; 



100. AUahu eshte i kenaqur me te 
hershmit e pare prej muhaxhireve 
(migruesve) dhe prej ensareve (vendasve- 
ndihmetare) dhe prej atyre qe i pasuan ata 
me pune te mira, e edhe ata jane te 
kenaqur ndaj Tij. Atyre u ka pergatitur 
xhennete, ne te cUet rrjedhin lumenj, ku 
do te jene perjete te pasosur. E ky estate 
fitim i madta. 



101. Edtae rretta justa ka beduine qe 
jane hipokrite, e edhe nga banoret e 
Medines qe jane percaktuar per hipokrizi. 
Ti nuk i di ata, Ne i dime, ata do t'i 
denojme dy here, pastaj shtyhen ne 
denimin e madh. 

102. Ka edhe te tjere qe i kane pranuar 
mekatet e veta: ata perzien vepra te mira, 
e edhe te tjera te keqija. Atyre do t'ua fale 
AUahu, se Ai i fale atij qe pendohet, e 
meshiron ate qe permiresohet. 

103. Merr prej pasurise se tyre (te atyre 
qe pranuan gabimin) lemoshe qe t'i 
pastrosh me te dhe t'u shtosh (te mirat) 
dhe njekohesisht lutu per ta, se lutja jote 
eshte qetesim per ta. Allahu degjon e sheh. 

104. A nuk e diten ata se Allahu eshte 
Al qe pranon pendimin e robeve te vet, 
pranon lemoshat dhe se, vetem Allahu 
eshte Ai qe shume pranon pendimin dhe 
eshte meshirues. 

105. Dhe thuaj: ''Veproni, Allahu do 
ta shohe vepren tuaj, edhe i derguari i Tij 
e besimtaret, e me vone do te ktheheni te 
njohesi i te fshehtes dhe te dukshmes, e 
do t'ju njoftoje per ate qe vepruat. 

106. Ka edhe te tjere qe jane duke 
pritur urdherin e AUahut, a do t'i denoje 
apo do t'i fale pas pendimit. Allahu e di 
gjendjen e tyre dhe di ^'ben me ta.* 



♦ Ne keto ajete flitet per hipokritet nga radhet e beduineve qe nuk paten shkuar ne lufte, si 
fisi Esed e Gatfane, te cilet kerkuan falje. Disa te tjere nuk kerkuan fare. Allahu nuk i merr ne 
pergjegjesi ata qe ishin te dobet fizikisht, te semure, ata qe nuk kishin me ?ka te pergatiteshin, 
e as ata qe u kthyen duke qare, pse nuk paten me ?ka te udhetonin. Keta ishin nja shtate ensare. 
Ai do t'i marre ne pergjegjesi ata qe paten mundesi e nuk shkuan. Ata kerkuan falje duke u betuar 
ne Allahun dhe perpiqeshin t'i perfitonin myslimanet, por Allahu keshilloi myslimanet te hiqen 
prej tyre, sepse Ai nuk ishte i kenaqur me ta. 

Arabet beduine ishin edhe me mohues e me hipokrite, ngase jetonin ne shkretetire dhe nuk 
dinin per norma morali, nuk dinin fare per sheriatin islam, ndersa ate qe e jepnin si lemoshe 
e trajtonin si gjobe, andaj mezi pritnin ndonje te keqe per myslimanet. Por kishte edhe asish qe 
besonin drejt. 



241 



SURETU ET TEVBE 



107. (nga hipokritet me te shemtuarit 
jane) Edhe ata qe ndertuan xhami sherri, 
mosbesimi e per^arjeje mes besimtareve 
dhe ftuan ne pritje (solemne) ate qe me 
pare kishte luf tuar kunder Allahut dhe te 
derguarit te Tij. Ata do te betohen: ''Ne 
nuk kemi pasur tjeter qellim, vetem per 
te mire!" Po Allahu deshmoi se ata vertet 
jane rrenacake. 

108. Ti mos u f al aty kurre! Nje xhami 
e cila qe prej dites se pare eshte themeiuar 
ne respekt ndaj Allahut (pa hile), eshte me 
e drejte te falesh ne te, aty ka burra qe 
deshirojne te pastrohen mire, e Allahu i 
do te pastrit. 

109. A eshte me i mire ai qe ndertesen 
e vet e themeloi ne devotshmeri dhe ne 
kenaqesi te Allahut, apo ai qe ndertesen 
e vet e themeloi buze bregut te shembur 
e bashke me te bie ne zjarrin e 
xhehenemit? Allahu nuk i udhezon 
njerezit zullumqare. 

110. Ndertesa e atyre te cilen e 
ndertuan ata (e qe e shembi Pejgamberi) 
vazhdimisht do te jete mllef ne zemrat e 
tyre, pos nese pelcasin zemrat e tyre. 
Allahu di, eshte 1 urte. 

111. Allahu bleu prej besimtareve 
shpirtrat dhe pasurine e tyre me xhennet. 
Luf tojne ne migen e Allahut, mbysin dhe 
mbyten. (Allahu dha) Premtim te cilin e 







ljj^_4jaio 01 vid^j^ J W-j j^ ^--^ ^y^ o' C^^^y, 



t'i : 



vertetoi ne Tevrat, Inxhil e Kur'an. E kush 
eshte me zbatues i sigurt i premtimit te vet 
se Allahu? Pra, gezonju tregtise qe e bete 
me Te. Ky eshte suksesi i madh. 



Meriten me te madhe e kane ata me te hershmit, muhaxhire e ensare, por meqe thuhet se edhe 
ata qe ndjekin traditat e tyre jane me ata me te cilet Allahu eshte i kenaqur, eshte shprese se kjo 
dispozite do te vleje per te gjithe myslimanet e mire, deri ne kijamet. 

Edhe ne Medine, e edhe perreth saj kishte hipokrite te fshehte per te cilet Zoti e njoftonte 
Muhammedin. Thuhet se Pejgamberi i kishte treguar nje shokut te vet, Huzejfe bin Jumanit, 
emrat e disa hipokriteve te fshehur dhe i kishte thene qe te mos i tregonte askujt. Huzejfeja 
konsiderohej shoku i sekreteve te Pejgamberit, andaj Ymeri i Hatabit nuk shkonte t'i fale askujt 
xhenazen, pok nuk e shihte aty Huzejfen. 

Hipokritet e tille, Zoti tha se do t'i denoje dy here; heren e pare ose do t'i mbyste ose do 
t'i (ponte ne roberim, e heren tjeter ne (pastin e vdekjes dhe ne varr. 

Nje grup ishte qe nuk kishte vajtur ne lufle, jo pse ishin hipokrite, por nga pertacia, e Pfejgamberi 
porositet te pranoje nga ata lemoshe dhe te lutet per ta ne menyre qe ta ndiejne veten myslimane 
te mire, 

Sikunder po shihet, hipokritet ishin tre llojesh: te vendosur ne hipokrizi, te penduar qe kerkonin 
falje dhe te tille qe geshtja e tyre priste urdherin e Zotit. Ata ishin tre shoke te Pejgamberit qe 
kishin marre pjese ne luften e Bedrit, por ne rastin e Tebukut ngelen ne shtepi dhe nuk u nguten 
te kerkonin falje e as te shprehnin pendimin. Ata mbeten pesedhjete dite te izoluar prej myslimaneve 
derisa erdhi shpallja nga Zoti kur ua pranoi pendimin. 



SURETU ET TEVBE 



242 







,jii:S]ij 



^» < ». >^ ' >^, ' ,'\^ ^^ ir^ 'I "* r- 



X'O 



112. (Te xhennetit jane) Edhe ata qe 
pendohen, ata qe sinqerisht adhurojne, ata 
qe falenderojne, ata qe agjerojne, ata qe 
bejne niku, qe bejne sexhde, qe urdherojiie 
per te mini e ndalojne nga te keqiat, edhe 
ata qe permbushu] dispozitat e Allahut Pra, 
pei^ezoj besimtaret 



ID. Nuk eshte e drejte per Pejgambeiin 
e as per besimtaret te kerkojne faije per 
idhi^jtaret, edhe nese Jane le a^ le tyre^ pasi 
qe ta kene te qarte se me te vertete ata 
(idhujtaret) jane banues te xhehenemit 

114. Edhe hitja e Ibrahimit per babain 
e vet nuk ishte Ijeter, pos per shkak te nje 
premtimi qe ia pat premtuar aty, e kur iu 
be e qarte se ai eshte armik i ADahut, u 
largua pre] tij. S'ka dyshim, Ibraiiimi ishte 
shume i ndieshem dhe i bute. 

115. ADahu nuk e humb nje popuD pasi 
qe ta kete udhezuar ate, para se t'ju sqaroje 
atyre se prej ^ duhet ruajtur. ADahu eshte 
i g|ithdijshem per sedlin send.* 

116. S'ka dyshim se sundimi i qiejve e 
i tokes eshte i Allahut, Ai jep jete edhe 
vdekje, e ju, perve^ Allahut, nuk keni 
perkrahes as ndihmes tjeter. 

117. ADahu ia faD Pejgamberit, edhe 
muhaxhireve edhe ensareve, te cilet ne gistin 
e veshtire shkuan pas tij, kur (nga 
veshtiiesite) zemrat e nje grupi nga ata, gati 
u l^omden, por Ai ua fidi (/ stabiMzoi zemrat 
e) atyre. Vertet Ai eshte i bute, i meshirshem 
ndaj tyre. 



* Xhami e sherrit ose ''Mesxhidu dirar", si eshte quajtur ne Kur'an, ishte nje faltore te cilen 
e kishin ndertuar hipokritet me iniciativen e njefare Ebu Amirit te cilin edhe e ftuan ne ate 
solemnitet. Pas disfates se idhujtareve Hevazin ne luften e Hunejnit, Ebu Amiri si prift i krishter 
iken dhe shkon ne Sham. Ai ishte betuar se do te luftonte kunder Muhammedit, dhe prej atje 
i porosit hipokritet te pergatisin arme e fuqi dhe te ndertojne nje faltore si vend tubimi, ndersa 
ai do te shkonte te sunduesi bizantin, prej nga do ta sjelle nje ushtri per ta ndjekur Muhammedin 
dhe shoket e tij nga Medina. Hipokritet ndertuan xhamine dhe shkuan e i thane Pejgamberit: 
e ndertuam per te dobetit, per te semuret, per ndonje nate te veshtire me shi, e kemi deshire te 
vijshe ti, te falesh ne te dhe te na e bekosh. Pejgamberi u vesh, u pergatit te shkoje, kur ja, arriti 
Xhibrili me kete ajet. Kur e kuptoi Pejgamberi qellimin e tyre, urdheroi disa sahabe, te diet vajten 
dhe e dogjen, e rrenuan, shpartalluan te tubuarit dhe ate vend e caktuan vend hedhurinash. 

ShembuUi i xhamise-ngrehines ne themele te shendosha dhe i asaj ne themele buze shembjes, 
figuron (perfaqeson, shembllen) besimtarin e sinqerte ne besimin e tij si dhe hipokritin. 



243 



SURETU ET TEVBE 



118. (Ai u fall) Edhe atyre te treve, te 
cileve iu pat shtyre aq (pranimi ipendhnit) 
sa qe toka u be e ngushte per ta, 
perkunder gjeresise se saj, kur u 
ngushtuan edhe shpirtrat e tyre sa qe u 
binden se nuk ka strehim prej Allahut 
(tjeterku) pos te Ai. Prandaj edhe atyre 
ua fall Ai, ne menyre qe te pendohen. 
Allahu pranon pendimin se eshte 
meshinies. 

119. O ju qe besuat! ta keni ne kujdes 
AUahun dhe te jeni me ata te drejtit. 

120. Nuk ishte me vend per banoret e 
Medines e as per ata qe ishin rreth tyre 
nga beduinet, te ngelin (pa shkuar) pas te 
derguarit te Allahut e as te kursejne veten 
e tyre ndaj vetes se tij (Pejgamberit). Nuk 
ishte me vend ngase, ata nuk i godet as 
etja, as lodhja, as una kur jane ne migen 
e Allahut, dhe nuk shkelin ndonje vend 
qe i hidheron mosbesimtaret, dhe nuk 
arrijne kunder armikut (kado qofte 
(mbytje, roberim te tyre ose ngadhenjim 
mbi ta), vetem se te gjitha ato do t'u 
evidentohet atyre si veper e mire 
(shperblyese). Allahu nuk ua humb 
shperblimin veprimmireve. 

121. Dhe nuk japin kontribut, te vogel 



j^j^'\^ ^C\ll^ \^^$\ ^^\^j 




ose te madh, nuk kapercejne ndonje 
lugine, e qe te mos u shenohet (per 
shperblim) atyre, per t'i shperblyer Allahu 
me se miri ate qe vepruan. 

122. Nuk eshte e nevojshme te dalin 
ne lufte te gjithe besimtaret. £ perse nga 
(do grumbull i tyre te mos shkoje nje grup 
per t'u aftesuar ne diturine fetare, per ta 
mesuar popullin e vet kur te kthehet te ata, 
ne menyre qe ata ta kuptojne (e te ruhen). 



Njeriu e blen nje send kur ka nevoje per te, Zoti s'ka nevoje per asgje, sepse gjith?ka eshte 
e Tij, pra nuk ka prej kujt te bleje. Fjala eshte se Zoti u premtoi xhennetin atyre qe e japin jeten 
e pasurine per hir te lartesimit te fjales se Zotit, e besimtaret bene bujari me jeten dhe pasurine 
e tyre, kjo duket si nje Uoj kembimi, andaj edhe u quajt blerje e tregti. 

Ka ndodhur qe disa besimtare te jene iutur per te afermit e vet qe t'i fale Zoti; keshtu, edhe 
Pejgamberi eshte Iutur per axhen e vet Ebu Talibin, eshte Iutur edhe Ibrahimi per babain e vet; 
mirepo, me kete ajet kuptohet se jane Iutur pa e ditur te verteten, sepse kur e kane kuptuar, nuk 
jane Iutur me as Ibrahimi, e as Muhammedi, por as myslimanet per te afermit e tyre qe vdiqen 
si idhujtare ose si hipokrite. 



SURETU ET TEVBE 



244 








123. O ju qe besuat! Luftoni 
jobesimtaret qe i keni afer jush, e le ta 
ndiejiie prej jusfa gnishtin e forte kunder tyie 
E dine se AUahu eshle me te devotshmit 



124. E kur zbiet ndoiye kaptiiie» ka pnj 
tyre qe thone: ''Cflit piej jush ia shtoi kjo 
besanin?" Sa u perket atyre qe besuan, afyre 
u shtohet besiiiii dhe goiohen per la 

125. E sa u perket atyre qe kane 
semundje ne lemrat e tyre» ajo (zbritja e 
kaptines) ndytesise se tyre u shton ndytesi 
dhe ata vdesm si jobeshntare. 

126. A nuk e shohin ata se per (do vit 
sprofvohen nje here ose dy her^ e perseri nuk 
pendohen e as nuk nuuiin mesim. 

127. E kur u zbret ndonje kaptine (qe 
turpesine e tyre) ata shikojne njeri-ttjetrin (e 
thonemes vete)\ a ju pa ndokusfa ju, e paslaj 
laigohen. Allahu pnipesoi zenuat e tyre 
ngase ishm popuD qe nuk kuptonte^ 

12S. Ju¥e ju erdhi i dasuar ng^^ Ooji juaj, 
atij i vie rende per vuaj^ tuaja, sepse eshte 
lakmues i miges se drejte per ju, eshte i 
ndgshem dhe i meshirshem per besuntaret 

129. P6 nese ata refuzojne (ate qe ua 
sjeU)y atehere thuaj: ''ADahu eshte per mua 
mjaft, s'ka te adhuruar pos TIj, vetem te Ai 
jam mbeshtetur, e Ai eshte Zot i Arshit te 
madh!"*' 



• Allahu i fali Pejgamberit ate qe pate lejuar disa hipokrite te mos shkonin ne Tebuk. Ua fall edhe besimtareve qe u vonuan 
ose nuk vajten e pastaj u penduan. Ua fali edhe atyre te treve, puna e te cileve zgjati aq shume sa qe deshiruan te hynin ne dhe 
per se gjalli, pse pasi qe urdheroi Pejgamberi bojkotimin e tyre, nuk ua percillte kush as pershendetjet, nuk fliste askush me 
ta, edhe grate e femijet e tyre u izoluan nga ata. Ata ishin: Kabi, Helali dhe Mirare. 

Rrugetimi per ne Tebuk ka qene shume veshtire, mirepo, perderisa ato veshtiresi i perballoi vete Pejgamberi, do te duhej qe 
myslimanet te mos ngelnin prapa tij, madje do te duhej ta dinin se (do veshtiresi, (do hap i kaluar ne ate rruge te Zotit do te 
ngriste autoritetin e myslimaneve, do te brengoste shpirtrat e kundershtareve, dhe ne fund, do te shperblehej nga i madhi Zot 
me shperblimin me te mire. 

Ashtu sif eshte e nevojshme lufta kunder armikut , ashtu eshte i nevojshem edhe angazhimi per te mesuar dhe fituar njohuri 
te plota ne feshtjen e fese. Prandaj, kujdesi ndaj atyre qe jane percaktuar per pergatitje profesionale, duhet te jete gjithnje prezent 
nder myslimanet. 

Munafiket ia kishin frike gjithnje shpalljeve te ajeteve a kaptinave te Kur'anit, ngase ato zbulonin tradhtine e tyre te fshehte, 
andaj me qellime tendencioze u benin pyetje myslimaneve per shtimin e besimit te tyre me vazhdimin e zbritjeve. Ndonjehere, 
pervidheshin dhe iknin qe te mos degjonin rrefimet e Kur'anit per marrezite e tyre. 

* ♦ Pejgamberi yne eshte shume i dhimbshem per ymetin e vet. Ate e mundon pdo pakenaqesi qe e godet ymetin, eshte i pangopur 
me dashuri ndaj besimit te ymetit, eshte i dhimbshem e meshirues. 

Edhepse ishte i pajisur me virtyte me te larta, munafiket nuk pranuan sinqerisht udhezimet e tij, por ai qe ka besen ne Allahun, 
nuk mbetet keq per aske tjeter. 

Me ndihmen e Zotit, perfundoi perkthimi i kesaj kaptine. Zoti qofte falenderuar! 



245 



SURETU JUNUS 



SURETU JUNUS 
KAFTINA 10 

E Oritur ne Meke pas sures Ism, ajete: 109 

SikuTse edhe kaptinat e tjaa te zfonftira ne 
Meke, edhe kjo shtron geshtjen e themdeve te 
besimit Mam, sig eshte besuni ne Zotin qe eshte 
nje, ne libiat e shpallura, ne te derguarit, ne 
ringjalljen dhe ne peigjegjesine. Ne p&gjithesi 
sugjeron besim ndaj shpalljeve qiellore, e 
veoanerisht besim ndaj Kur*anit famBaite, vules se 
bl)iavete^rimmdhenwdcuIMseperietstmiegjate 
teie jetes se kesaj bote 

Ne fillim kjo kaptine paiashtron geshtjen e 
shpalljeve dhetete deiguarve, si negull e %' i te 
madhit Zot, qe nuk la popull pa i derguar 
pejgamber, prandaj idhujtaret kuiejshite nuk do 
te duhej te habiteshin pse ne mean e tyre dergohet 
pejgamberi i fimdit, Muhammedi as. 

Mandej, me mmyre bindese^ pershkruan cHesite 
e Zotit Krijues, i dli, sipas d^hires se vet sajoi 
gjitiiesine me te gjitha qeniet dhe sendet ne te 
Thekson se edhe Kar^ani eshte nje nga veprat e 
Zotit fuqiplote dhe si i tille ^te miekuUi e 
perjetshme dhe e pa konkurence piej kujtdo tjeter, 

Ne kete kaptine u behet nje veshtrim edhe 
ngjarjeve dhe txegjmeve te disa pejgambereve si te 
Nuhut, Musait dhe te Junusit epopullit te tij. P^ 
lastin karakteristik te Junusit dhe te popullit te tij, 
kjo kaptine quhet me emrin ''Junus", 

Ptrveg o^tjeve te tjaa, te dlat kjo kaptine 
i nah ne menyie te hoUesishme, ne fund tie saj i 
drejtohet uidheri Pejgamberit tone qe t*u 
permbahet ne perpikeri dispozitave te ^eriatit 
islam, te jete i dunieshem, i qendrueshan dhe i 
forte ndaj veshtiresive qe do Vi pamcpten gjate jetes 
per ne rrugen e Zotit 

SURETU JUNUS 

Me emrin e Allahut, Meshiruesit, 
Meshireberesit! 

1. Elif, Lam^ Ra. Keto jane ajelet e Bbrit 
le pacenueshem. 

2. A ishle (iidi per i^jeieaEit, qe Ne i^e 
lyeriut nga mesi i tyre i thame: Terhkijau 
^«rej^ iqerezve» kuise ata qe besuan genii 
se me te ifertete kane pozite te larte te Zoti 
i tyre. E ata qe nuk besuan thane: ''S'ka 
dyshim, kjo eshte i^e magji e Yotem'' 

3. Vertet Zoti juaj eshte ADahu, i dli 



ii^y-li^ 



^^ 



i^l^iiil 



(?.<// / ' . » .--l '>^f >< <^ < .If- \ . Jf 



loijoi qiejt e token brenda gjashte ditesh e 
pastaj qendroi mbi Arshin; Ai rreguUon 
gjendjen. Ndermjetesues nuk do te kete 
vetem poqese lejon AL 1^, Madheria e Tij 
eshte ADahu, Zoti juaj, pra adhurone Ate! 
A nuk merrni mesun? 

4. Ktiiinii i te gjitlie juye eshte te Ai, 
premthni i ADahut, eshte i Yote^ Ai e fiDoi 
kiijinun e pastaj e perseiit ate per fi 
shperUyer me te drejte ata qe besuan dlie 
bene yepni te mini. E per ata qe mohuan, 
lea pqe te mie dlie demm te dliembshem, per 
siiloiik se ata mohonin. 

5. Ai e fieri dieHin standiiles, e iienen drite 
dhe asaj (henes) ia cairtoi fozat, qe ta dhii 
numrin e vitere dhe Oogarine. Albhu nuk 
loijoi kete per ^feter, pos me q^lfan te 
caktuar. Ai ia sqaron aigumenlet njn popuDi 
qe kupton. 

6. Ne nderrimin e nates e te dites, dlie 
ne (ka ki^ Alahu ne qiej e ne lok^ ¥erlete 
ka fakte per qjereztt qe kane droja 



SURETU JUNUS 



246 







^^^A^nf'-h^ 



4^n^; 



<>::*jj I J JC3 rt-gii\ /^ lis^ J^^ V^*-4^ liiIx_Ll 



^^?jgiS^i£g^ : 



Y-^ •;. 




^ 



7. Ata qe nuk presin takimin Tone, qe 
jane te kenaqur me jeten e dynjase dhe 
kane gjetur prehje ne te, dhe ata qe jane 
indiferente ndaj argumenteve tona. 

8. Vendi per te tillet eshte zjarri, per 
shkak te asaj qe punuan. 

9. E ata qe besuan dhe bene vepra te 



mira, Zoti i tyre, per shak te besimit te tyre 
i udhezon ne xhennete te begatshme ne te 
cilet rrjedhin lumenj. 

10. Lutja e tyre aty eshte: ''I larte je 
o Allah!", e pershendetja e tyre eshte: 
Selam! dhe lutja e fundit e tyre: 
'Talenderimi i qofte Allahut, Zotit te 
boteve!"* 

11. Sikur Allahu t'ua shpejtonte 
njerezve pranimin e kerkeses per te keqen, 
ashtu si e pranon shpejtimin e kerkeses per 
te miren, atyre do t'u perfundonte afati 
(i vdekjes). Po Ne, ata qe nuk jane te 
bindur se do te vijne para nesh, i leme te 
bredhin ne mashtrimet e tyre. 

12. E kur njeriun e godet demi, ai na 
lut qofte shtrire, ulur ose ne kembe, e kur 
Ne ia largojme te keqen atij, ai vazhdon, 
sikurse te mos na ishte lutur fare per 
demin qe e pat goditur. Keshtu 
krimineleve u duket mire ajo qe veprojne. 

13. Ne kemi shkatemiar gjenerata 
para jush (o idhujtare), pse benin krime 
dhe pse nuk besonin, edhe pse te derguarit 
u erdhen me argumente te qarta. Keshtu 
i shperblejme Ne njerezit kriminele. 

14. Pastaj juve ju heme zevendesues 
pas tyre ne Toke per t'ju pare si do te 
veproni. 



♦ Zoti xh. sh. dergoi pejgambere te gdo popuU, dergoi edhe te mekasit qe t'i udhezoje dhe 
t'ua terheqe verejtjen per migen e gabuar qe kishin marre se do te digjeshin ne zjarrin e xhehenemit, 
e atyre qe ndjekin mesimet e Zotit, do te shperblehen me xhennet. 

Idhujtaret tnekas, nuk munden ta kuptojne kete ligj te Zotit dhe nuk munden ta kuptojne 
se nje njeriu te mesit te tyre mund t'i vije shpailja nga Zoti, e pasi qe ajo i erdhi dhe nuk arriten 
te mohonin, ate e quajten magji. 

Zoti qe ia shpalli Kur'anin Muhammedit, eshte i gjithfuqishem; Ai e krijoi ekzistencen brenda 
gjashte dite. Po te donte do ta krijonte per nje moment ose per me gjate, por Ai deshi ta krijoje 
per gjashte etapa. Ai nuk pati as nuk ka nevoje per vend, por pasi krijoi gjithesine qendroi mbi 
Arshin. Para krijimit te gjithesise, nuk pati nevoje per vend, nuk pati nevoje as pas krijimit; po 
perse atehere tha: qendron mbi Arsh? Kjo eshte pune e Tij, e askujt tjeter! 

Ai i shpik krijesat, i zhduk ato, e serish i rikthen per t'i shperblyer a ndeshkuar. Ai krijoi 
diellin e shkelqyer, vezuUues dhe henen e ndritshme me anen e se ciles njerezit dine te Uogarisin 
kohen. Ai beri qe nata e dita te nderrohen njera me tjetren per te miren e njerezimit. 



247 



SURETU JUNUS 



15. Dhe kur atyre u lexohen ajetet 
Tona te qarta, ata qe nuk e besojne 
takimin Tone (ringjalljen), thone: ''Sillna 
nje Kur'an tjeter, ose ndryshoje kete!" 
Thuaj: Mua nuk me takon qe ta ndryshoj 
¥ete, une percjelli vetem ate qe me shpaUet, 
une nese kundershtoj Zotin tim i 
f rikesohem denimit te nje Dites te madhe. 

16. Thuaj: ''Sikur te kishte dashur 
Allahu, une nuk do t'ua kisha lexuar juve 
ate, as nuk u kisha njoftuar me te. Une 
para tij kam jetuar nje kohe ne mesin tuaj 
(as nuk kam ditur as nuk kam lexuar), a 
nuk mendoni?" 

17. A ka me mizor se ai, qe shpif ndaj 
AUahut genjeshter ose pergenjeshtron 
faktet e Tij? Mekataret vertet s'kane per 
te shpetuar. 

18. Ata pos Allahut adhurojne (do gje 
qe nuk u ben dem as dobi atyre, e thone: 
''Keta jane ndermjetesuesit tane te 
Allahu!" Thuaj: ''A po e informoni 
Allahun me di^ka qe Ai nuk di se ('ka ne 
qiej dhe ne toke?" I paster eshte madheria 
e Tij nga ajo qe i shoqerojne! 

19. Njerezit nuk ishin tjeter pos te nje 
feje, e u per^ane. E sikur te mos ishte 
caktim i hershem nga Zoti yt, do te 
perf undohej (me denim) mes tyre, per ate 
qe ishin te per^are. 

20. Dhe thonin: 'Terse nuk i vjen atij 
(Muhammedit) ndonje mrekuUi nga Zoti 




"^.';: 










i tij?" Po ti thuaj: ''E fshehta eshte 
(geshtje) vetem e Allahut (ai sjell 
mrekulli). Prandaj, ju pritni se edhe une 
se bashku me ju po pres!""* 



Kur njeriu veshtron fuqine dhe mjeshterine e Zotit, nuk eshte per t'u habitur pse Ai ia shpalli 
Kur*anin Muhammedit dhe permes tij na njoftoi se vend i kundershtareve eshte xhehenemi, e 
vendi i respektuesve xhenneti, ne te cilin xhennetlinjte per shkak te kenaqesise e perjetimeve te 
te mirave madherojne Allahun, pershendesin njeri-tjetrin dhe falenderojne Zotin e gjithesise. 

* Ndodh qe njeriu te jete i hidheruar ndaj vetes ose ndaj dikujt, e te kerkoje prej Zotit ndonje 
te keqe per veten ose tjetrin. Mirepo, Zoti meshirues nuk e pranon ate lutje, qe ta shkaterroje 
ate, kunder te cilit behet lutja, duke ditur se lutesi do te terhiqet prej asaj po sa t*i kaloje hidherimi. 
£ kur eshte fjala per lutjet per te mira, ato me te shpejte i pranon, prandaj kjo eshte nje e mire 
e madhe per njerezit nga i Madhi Zot. 

Njerezit me karakter te dobet jane te atille qe kur i gjen ndonje gje e pakendshme, e lusin 
Zotin ne te gjitha gjendjet, e kur ua largon ai ate te keqe, harrojne Zotin. Kjo eshte dobesi e 
njeriut, besimtar ose jobesimtar. 

Idhujtaret mekas nuk mendonin se shume popuj para tyre ishin shkaterruar, e do te 
shkaterroheshin edhe ata, poqese nuk do te ndiqnin rrugen e drejte. Ata i thonin Muhammedit: 
na e sill nje liber tjeter qe nuk i perqesh zotat tane, ose ndrysho ato pjese ku perqeshen zotat 
tone e lavderoi ata. Muhammedi ju tha: Une nuk e shpika Kur*anin, ju e dini se katerdhjete vjet 
isha me ju e nuk u thash asgje, sepse as nuk kam ditur gje, tash me mesoi Allahu, prandaj po 



SURETU JUNUS 



248 



iiM^.^ % 



§ - ^j^mm 



i^^ J-^ Ja->-> rt-f'l ^>i?^ jl^ J^c)^ r>^ ^ (v^ *-^ 



^TNJ^ 



21. E kur Ne ua dhurojme njerezve 
meshiren past t'i kete goditur e keqja 
(skamja), kur qe ata u bejne hile 
argumenteve tona. Thuaj: ''Allahu eshte 
me i shpejti ne ndeshkim". S'ka dyshim, 
percjellesit tane (melaiket) regjistrojne ate 
qe po thurmi ju. 

22. Ai (AUahu) ua beri te mundshem 
udhetimin ne toke e ne det, deri kur jeni 
ne anije qe lundrojne me ta (me udhetaret) 
me ane te nje ere te lehte dhe jane te 
lumtur me te (me eren e lehte) y ia beta nje 
ere e forte dhe nga te gjitha anet rrethohen 



nga valet dhe binden se jane te 
shkatemiar, e lusin Allahun pa fare 
perzierje te idhujve (duke thene): Nese na 
shpeton nga kjo (katastrofe), ne do te jemi 
gjithnje falenderues!" 

23. E kur Ai (Allahu) i shpetoi ata, ja, 
ata veprojne mbrapshte ne toke, pa arsye. 
O ju njerez! Kryene^esia juaj eshte vetem 
kunder vetes suaj, eshte perjetim i jetes se 
kesaj bote, pastaj kthimi juaj eshte te Ne, 
e Ne ju shperblejme per veprimet tuaja. 

24. Shembulli i jetes se kesaj bote eshte 
si i nje shiu qe e kemi zbritur nga qielii, 
e me anen e te cilit gershetohen bimet e 
tokes (mbijne dhe shpeshtohen te gjitha 
Uojet) prej nga hane njerezit e kafshet, 
deri kur toka te kete marre stoline e vet 
dhe te jete zbukuruar (me time, peme e 
behar), e banoret e saj te mendojne se jane 
te zotet e saj, e asaj i vjen urdheri yne, 
naten ose diten, Ne e bejme ate (te 
mbjellat) te korrur sikurse te mos 
ekzistonte dje. Keshtu Ne u sqarojme 
faktet njerezve qe mendojne. 

25. AUahu therret per ne xhennet, dhe 
ate qe do, e ve ne mige te drejte. 



ju kumtoj ato. Shpallja eshte ^eshtje e Zotit e jo imja. 

Prej Ademit e deri ne kohen pak para Nuhut, njerezit ishin te nje besimi, e kur u shfaq nder 
disa besimi i kote, Zoti dergoi Nuhun e pas tij edhe te tjeret, sepse vendimi i Zotit ne ezel ishte 
te mos i shkaterroje menjehere kundershtaret, andaj i la te jetonin deri ne nje kohe. 

Idhujtaret mendonin se mrekullia eshte veper e Pejgamberit, ndaj, kerkonin ndonje mrekulli 
fizike. Ajo eshte veper e Zotit, te cilen e shfaq Ai atehere kur do. 



249 



SURETU JUNUS 



v>JJ 



26. Atyre qe bejne vepra te mire, u 
takon e mire (xhenneti) e edbe me teper 
(e shohin Allahun), lytyrat e tyre nuk i 
mbulon pluhuri i zi as nen^mimi, ata jane 
banues te xhennetit, aty Jane 
pergjithmone. 

27. £ ata qe bene te keqia, denimi i se 
keqes eshte aq sa eshte ajo, ata i mbulon 
poshterimL Ato nuk mund t'i mbroje kush 
nga ADahu, fytyrat e tyre» porsi t'i kishte 
mbuhiar ndonje cope e erret e nates. Ata 
jane banues te perjetshem te zjanit 

28. Ate dite i tubojme te gjith^ nderkaq 
atyre qe i kane bere shok ADahut u themi: 
''Rrini ne vendin tuaj, ju dhe klhiqt tuaj!" 
Ne ndajme ata. E klhujt e tyre u thone: ''Ju 
nuk na adhuruat ne!" 

29. ADahu na mjafton si deshmues mes 
nesh e jush (keshtu u thone idhujt 
idhujtaicve). Ne nuk dime gje per adhurimin 
tuaj ndaj nesh (ne nuk degjojme, nuk 
shohim e nuk kuptojme). 

30. Aty, ne ate vend, secOi qjeri provohet 
me ate qe e ka bere me pare dlie l^thehen 
te ADahu, Sundimtaii i tyre i ivrtete dhe 
humb (shkon huq) prej tyre ajo qe tiiDonm 
(se do t'u bejne she£^)!' 

31. Thuaj: 'ICusfa ju furmzon me usfaqim 
nga qidfi e toio^ loish e lot ne dore te 
degjuarit e te pamet (tuaj), kush e msjerr te 



t^>®$^5^ msmm 1 



. i* . " ^ ^ A 



Y\Y 




gialDn nga i vddkuri dlie e mgeiT te vdekurin 
nga i gjaDi, kush neguDon (do feshtje?" Ata 
do te thone: ''ADahu". Ti thuaj: "A nuk i 
frikesoheni?" (denhnit). 

31 E ky eshte ADahu, Zoti jui4 i wfteta 
Fas te \ertetes nuk lot ^ter pos Duzione^ e 
si po ia Ictheni shpmen (te vartetes)! 

33. Keshtu eshte pra, vmdnni i Zotit tend 
kunder te shfienuarve» pse ata nuk besojne. 



* Idhujtaret mekas qene sprovuar me nje skamje disa vjet rresht. Kerkuan prej Pejgamberit 
t*i lutet Zotit dhe i premtuan se do te besojne. Kur u fall Zoti rahmet, shi, ata serish e \^2liduan 
rrugen e tyre te gabuar, duke pergenjeshtruar argumentet, por melaikeve, percjelles te njeriut, 
nuk u shpeton asgje pa evidentuar. 

Te frikesuarit ne anije, te cilet i humben te gjitha shpresat per shpetim, i drejtohen me lutje 
Allahut, pse njeriu eshte i gatuar ne ate menyre qe kur keputen lidhjet e tjera, i kthehet Zotit 
te vertete. E kjo ben te kuptohet se bindja ndaj Zotit eshte e ngjeshur ne shpirtin e (do njeriu, 
por duke u mbeshtetur ne lidhjet e tjera, largohet per nje kohe nga ajo bindje. 

Kur njerezit begatohen, zbukurojne mjetet e kesaj jete, u mbushet mendja se jane te zotet 
e gdo gjeje dhe e harrojne Zotin, prandaj i gjen e keqja. 

Hirpesia me e madhe per ata qe pos Zotit luten edhe ndonje send tjeter, eshte diten e kijametit, 
kur sendet te cilat i luten dhe qe priten prej tyre ndonje ndihme, refiizojne se kane qene te adhuruara 
prej tyre, dhe atyre u shkon lutja kot. 



SURETU JUNUS 



250 










€I!L> 




34. Thiiaj: ''A ka prej idhujye tuaj 
ndokush qe ta fiDoje krijimin e mandej ale 
(pas vdekjes) ta riktlMp" Thuaj: ''ADahu 
e nis krijimiii dhe serish e rikthen. Si i 
lai^oheni pni, se verteles? 

35. Thiiaj: ''A ka ndokush prej klhi^ 
tuaj qe ndoqje le humbur ta drejtoje ne 
migen e drejie? Thuaj: ''\^m ADahu 
udhen>n ne le vertelen. Alehere pro, a eshle 
me e drejie le shkohet pas atq qe udhezon 
ne migen e drejl^ apo pas atQ qe nuk 
udhesmn, (sepse nvk mund ta udhezoje as 



vetveten) velem nese prej dikuj ^ler 
udhezohet? C^'eshle me ju? Si gjykoni? 

36. Shumica e tyre nuk perkojne ^ler 
pos supozim, e suposdmi nuk eshle asgje 
ndaj le verteles. ADahu di shume mire per 
ale qe punojn& 

37. Nuk eshle e togjiitshme le mendohet 
se ky Kur'an eshle i triDuar prej dikujt pos 
ADahut, por eshle wtetues i asaj (shpalljes) 
qe ishte me pare, dhe sqarues e komentues 
i libiit Nuk ka fare dyshimi se eshle 
zbritur) nga Zoli i boleve. 

38. Pgrkunder kesaj, ata Odhujtaret) 
thone se ale e trilloi ai (Muhaininedi). H 
thuaj: ''Siihie pni ju i^ kaptine le ngashme 
me kele^ madje thirrni ke le doni ne ndihrne, 
pos ADahut, po qe se jeni le drejie ne ale 
qe thoni". 

39. Pbr ja, ata peiigenjeshtnian ale 
(Kur'anin) pa e kuptuar dhe pa ju aidhur 
shpjeguni i lij. Pb keshtu, genjenin dhe ata 
qe ishin me perpani. Shiko si ishte 
perfundimi i zuOumqareve.* 

40. Ka prej tyre (te te diet u dergua 
Muhammedi) qe e besojne ale (Kur'anin), 
e ka prej tyre edhe asish qe ale nuk e 
besojn& Zoti i njeh me se nuii kokefortit 

41. Pb nese ata le peigenjeshtrojne ty, 
thuaj: ''Mua me takon (shperbUmi nga) 
vepra mie» e jui^ vepiimi juaj, ju nuk 
peigigjeni per ale qe bej un^ e as une per 
ale qe iieni ju. 

42. Ka prej tyre qe le degjojne (km 
lexon, por formalisht), A mund le besh le 
shurdhetin le degjoje» edhe kur ata nuk 
loiptojne? 



* Te gjitha mjetet per jetese jane dhurate prej Zotit, si nga toka si? jane bimet, shtazet, shpezet, 
si nga brendia e saj si? jane mineralet, burimet etj. Te tilla jane edhe ato qe vijne nga qielli si 
shiu, rrezet e diellit, ndri^imi i henes etj. Te gjitha keto ndikojne ne jeten e njeriut. Kete do te 
duhej ta kuptoje ?do mendje e shendoshe, mirepo, duke e ditur Zoti, per shpirtin e semure te 
disave, vendosi qe ata te mbesin ne erresire, andaj ata nuk do te besojne. 

Vetem Allahu ka fuqi te jape jete ne Hllim e pa kurrfare shembuUi te meparshem, pra ka fuqi 
ta perserise ate edhe pas zhdukjes se saj. Prej nje pike uje, njeriu i gjalle, prej jobesimtarit, besimtar 
dhe anasjelltas, eshte fuqi e mjeshteri vetem e Zotit. 



251 



SURETU JUNUS 



43. Ka prej tyre qe te shikon ty (duket 
sepote shikon). A mund ta udhenish ti te 
verberin, kur ata nuk shohin (te verteten)! 

44. ADahu nuk u ben asgje te padrejie 
njerezve, por ata i bejne te padrejte vetes se 
tyre. 

45. (P^kujto) Diten kur i tubojme ata, 
(atyre u duket) sikur nuk qendruan (he 
dynja) vetem nje moment te dites, atehere 
njihen mes vete E, vertet, kane deshtuar ata 
qe nuk besuan kete presEence para ADahut, 
edhe nuk gjeten udhen e drejte. 

46. Nese ta bejme te mundshme te 
shohesh di^ka nga (denhni) qe u premtuam 
atyre (mire), ose ta mairim shpirtin ty (kurse 
ti nuk sheh gje), e aidhnya e tyre eslite wtem 
te Ne. ADahu eshte deshmues i asaj qe 
punojne. 

47. Sedli popuU kishte te deiguaiin e vet, 
e kur u vinte i dei^guari i tyre behej gjykimi 
i drejte mes tyrev atyre nuk u behet padrejtesL 

48. Ata thone: ''Kur do te jete ky 
premtim (denim), nese jeni te drejte ('ka 
thoni? 

49. Thuaj: 'OJne nuk mund t'i sjelle vetes 
sime as dem as dobi, pos ate qe deshiron 
Allahu". ^o popuD ka fatin (e caktuar), e 
kur te vije afati i tyre, ata nuk mund ta 
vonojne as per nje moment e as ta ngutin. 

50. Thuaj: "Me tregoni, nese u yjen 
demmi i Tij naten ose diten, e (ka i shtyen 



>» > '"''''I'Ti- r 1^-^ »'ti*''"' '*'*i''-^ '"^ ^1 'i '''*'''-''^ '- 








te nguten per te, krimmelet?" 

51. A pasi qe te ndodhe (denimi) do te 
besoni ate? A tani!' (po besoni), e ju ishit 
ata qe kerkonm t'u vije me shpejt? 

52. Me vone (ne diten e kijametit) atyre 
qe bene zuUum u thuhet: ''Shijoni denimin 
e peijetshem!" Mos jeni denuar me shume 
se ('keni merituar?" 

53. E ata kerkojne t'u tregosh (e do te 
thone): a eshte e vertete ajo (qe thua per 
denimin)! Thuaj: ''P^ pasha Zotin tun, ajo 
eshte me se e \ertete, dhe ju nuk do te mund 
ta pengoni kurrsesL 



Per shkak se mesimet e Kur'anit nuk shkonin sipas deshirave te idhujtareve, ata perpiqeshin 
t'ia humbnin shenjterine e tij, duke thene se vete Muhammedi i shpiku ato dhe nuk jane prej 
Zotit, edhepse e dinin mire te verteten. Edhe sot ka asish qe deshirojne revidimin e dispozitave 
te Kur'anit, vetem pse nuk perputhen me epshet e deshirat e tyre. Gabim i madh eshte edhe kur 
disa mesues fetare mundohen t'i pershtatin kuptimet e Kur'anit me kuptimet e ndonje dijetari. 
Te gjitha mendimet e njerezve duhet te mbeshteten ne Kur'an, e jo Kur'ani te mbeshtetet ne to. 



SURETU JUNUS 



252 



^^^ m^^i^fm ^t^ ^^ 



^J^^C^JO^^^ J^ J-^-?-^ ^lii^ll)^ aIiI^!^^]^ 



im 



54. Sedli njeri qe ka demtuar veten 
(duken mosbesuar), po le ishte e tij (do gje 
qe ekziston ne toke, ai do ta flijoiite ate (per 
te shpetuar). E kur e shohin denimm, ata 
fshehin deshprimin (nga hutia). Alehere 
behet gjyknni i drejie mes tyre^ dhe atyre nuk 



u behet padrejte. 

55. Veni re! Nuk ka dyshim se gjith^ka 
qe gjendet ne qiej e ne toke eshte e 
AUahut! Kini kujdes. Premtimi i AUahut 
eshte me se i vertete, por shumica e tyre 
nuk e dine. 

56. Ai jep jete dhe vdekje, dhe vetem 
te Ai do te ktheheni. 

57. O ju njerez! Juve ju erdhi nga Zoti 
juaj keshilla (Kur'ani) dhe sherimi i asaj 
qe gjendet ne kraharoret tuaj (ne zemra), 
edhe udhezim e meshire per besimtaret. 

58. Thuaj: ''Vetem miresise se AUahut 
dhe meshires se Tij le t'i gezohen, se eshte 
shume me e dobishme se ajo qe 
grumbuUojne ata. 

59. Thuaj: ''Me thuani, ate qe Allahu 
ju dha si ushqim (te lejuar), e ju nga ai 
di^ka bete te ndaluar e di^ka te lejuar?" 
Thuaj: "A ju lejoi Allahu ju, ose ju i 
shpifni Allahut?" 

60. Po (fare eshte mendimi i atyre qe 
i shpifin Allahut, per diten e kijametit? 
Allahu eshte dhurues i madh ndaj 
njerezve, por shumica e tyre nuk 
falenderojne. 

61. Ti nuk angazhohesh me asnje 
(eshtje, nuk lexon nga ai pjese nga Kur'ani 
dhe nuk beni ndonje veper, vetem se Ne 
jemi prezentuesit tuaj, kur ju ndermerrni 
ate. Zotit tend nuk mund t'i fshihet as ne 
toke e as ne qiell as sa grimca e as me e 
YOgel se ajo e as me e madhe, por vetem 
sa eshte evidentuar ne librin e sigurt.* 



♦ Zoti xh. sh. i tregon Muhammedit per Uojet e kundershtareve te Kur'anit. Disa edhepse 
degjojne theniet e Kur'anit, ato nuk kane ndikim te ta, andaj shqisa e tyre eshte e topitur si te 
i shurdheti, sepse ata edhe duke i pare faktet e misionit pejgamber te Muhammedit, nuk i kundrojne 
si duhet ato ngase edhe zemrat i kane te verbera. 

Muhammedit i thuhet se mund te ndodhe qe ndonje denim t'i kape sa je gjalle, e ndoshta 
jo, por si do qe te jete, ata do te tubohen para Zotit diten e gjykimit dhe do ta perjetojne denimin 
qe e kerkojne. Kur e shohin denimin besojne, por pa dobi, sepse atehere nuk vlen ai besim. 

Te gezohesh per te mirat qe na i dhuroi Zoti, eshte e udhes. Nje nga miresite me te medha, 
eshte dergimi i Muhammedit pejgamber dhe rahmet per (do send, prandaj gezimi per ardhjen 
e Muhammedit, eshte gje e porositur sipas ajetit 58. 

Allahut nuk mund t'i fshihet sendi me i imet, nuk mund t'i fshihet as ai send qe tash per 
tash nuk eshte ne gjendje ta shohe asnje Uoj mikroskopi. As sendi me i madh nuk mund t'i fshihet. 
kjo nuk eshte thene shkel e shko, por ka nje domethenie te madhe, sepse syri i njeriut ose vegla 
optike me e persosur, nuk mund ta perfshije e ta shohe nje send te madh ne teresi. la sheh nje 
pjese ose disa, e jo krejt ate. Vetem Zoti eshte Ai te cilit nuk mund t'i fshihet asnje pjese e ndonje 
sendi, sado i madh te jete ai. 



253 



SURETU JUNUS 



62. Ta keni te ditur se te dashurit e 
AUahut (evliate) nuk kane frike (he boten 
tjeter) e as kurrfare brengosje. 

63. (Ata jane ata) Te cflet besuan dhe 
ishin te raajtur. 

64. Atyre u jepet myzhde ne Jeten e 
dynjase (ne Qastin e vdekjes) dhe ne jelen 
tjeter (per shpedm dhe xhennet). Premtmiet 
e AUahut nuk mund te pesojne ndryshun. 
E, ai eshte suksesi i madh. 

65. Po ty mos te mundojne theniet e tyre. 
E tere fuqia dhe ngadhenjimi i takon vetem 
AUahut Ai i degjon dhe i di te gjitha. 

66. Ik keni te ditur se g|ith^ qe eshte 
ne qiej e ne toke jane ne pushtetin e AUahut 
(pra, edhe idhujtaiet). E ata, qe pos AUahut 
adhurojne, ne te i^ertete nuk jane kah 
pasojne zota, ata nuk jane kah pasojne tjeter 
pos supozuneve dhe nuk jane tjeter vetem 
se genjejne. 

67. Ai (Allahu) beri per ju naten qe ne 
te te pushoni, e diten te dritshme (te shihni). 
Ne kete ,(qe beri) vertet ka aigumente per 
nje popuH qe degjon. 

68. (P^ te gjitha argumenteve) ata 
(jobesimtaiet) thane: ''AUahu ka femije". 
Laig asaj eshte AUahu, Ai s'ka nevoje, e Hj 



^m ^ 






» Y^•^ 



eshte 9'ka ne qiej dhe ^'ka ne toke, ju nuk 
keni aigumente per kete (qe ta. thoni), a thoni 
per AUahun (ka nuk dini? 

69. Thuaj: ''Ata qe triUojne genjeshter 
per AUahun, nuk kane per te shpetuar". 

70. Ata Icane nje perjetun ne dynja, 
pastaj kthimi i tyre eshte vetem te Ne, e Ne 
do te bejme qe ata te shijojne denimin e 
dhembshem per shlcak se nuk besonin.* 



* Evliaja eshte besimtare i perpiket. Ne nje hadith thuhet: "Jane disa rober te AUahut, te 
cilet nuk jane as pejgambere e as deshmore, per poziten e tyre qe ua ka dhuruar Allahu, u kane 
lakmi edhe pejgamberet edhe deshmoret!** Shoket i thane: "Na trego kush jane ata? Cfare vepra 
kane bere? E te dijme edhe ne. Pejgamberi atehere tha: "Njerezit qe jane dashur mes vete per 
hir te AUahut dhe te fese, pa pasur mes vete afersi farefisnore, as pa favorizuar njeri-tjetrin me 
pasuri, pasha Allahun, fytyrat e tyre jane drite, jane ne vende te ndertuara nga nuri, nuk frikesohen 
kur njerezit brengosen... pastaj ai lexoi ajetin ne fjale. 

Te tilleve melaiket u marrin myzhde per shpetimin e tyre mu ne momentin e vdekjes, po edhe 
pas vdekjes, duke u dhene te kuptojne se jane xhennetlinj. 

A ka nevoje Zoti per femije kur gjithgka eshte e Tij, femija eshte per ate qe ka nevoje per te. 



SURETU JUNUS 



254 



V ^^ l^M^^i^^^^ 






YW , 



71. Lexoju atyre ngjaijen e Nuhut, kur 
popullit te vet i tha: ''O popuUi im, nese u 
yjen rende qendrimi im ne mesin tuaj, 
perkujtimet e mia me ajetet e ADahut, e une 
iu kam mbeshtetur \etem Allahut, ju 
vendosni per qeDimin tuaj, thirrni ne ndihme 
edhe zotat tuaj, e mos e mbani fshehte, dhe 
zbatoni ate kunder meje e mos pritni. 

72. E nese prapesoheni (nga mesimet 



e mia), une nuk u kerkoj ndonje 
shperblim, se shperblimi im eshte vetem 
prej Allahut. Une jam i urdheruar te jam 
njeri prej myslimaneve. 

73. E ata (populli i tij) e konsideruan 
ate rrenacak e Ne e shpetuam ate dhe ata 
qe ishin bashke me te ne anije, dhe i heme 
qe ata te jene pasardhes (zevendesues), 
kurse ata qe pergenjeshtruan ajetet tona 
i permbytem. Shih pra, si ishte fundi i 
genjeshtareve. 

74. Mandej pas tij derguam te derguar 
te popujt e tyre, te cilet erdhen dhe u sollen 
atyre argumente te forta, por ata nuk i 
besuan asaj, te cUen me pare e kishin 
pergenjeshtruan Keshtu, pra vuloslm 
zemrat e atyre qe kalojne kufijte. 

75. Pastaj, pas tyre derguam Musain 
dhe Harunin me argumentet Tona, te 
faraoni dhe te paria e rrethit te tij, po ata 
paraqiten kryelartesi, pse ishin popuU qe 
bente krime. 

76. E kur u erdhi atyre e verteta e 
sigurt nga Ne, ata thane: ''Kjo nuk eshte 
tjeter pos magji e qarte. 

77. Musai tha: A te vertetes i thoni 
magji? A magji eshte kjo? Magjistaret 
nuk shpetojne? 

78. Ata thane: ''Mos erdhe te na 
largosh nga ajo (feja) qe e gjetem te 
prinderit tane, per t'ju mbetur ju dyve 
madheshtia ne toke? Po ne nuk u besojme 
juve dyve. 



255 



SURETU JUNUS 



79. Faraoni tha: ''Sillmeni mua te 
gjithe magjistaret e afte. 

80. E kur erdhen magjistaret, Musai 
u tha: ''Hidhni 9'keni per te hedhur". 

81. E kur i hodhen ata, Musai u tha: 
''Kjo qe e sollet ju tash, vertet eshte 
magji!" Po Allahu do ta asgjesoje kete, 
sepse Allahu nuk e perkrah vepren e te 
prishurve. 

82. Dhe argumentet e veta Allahu e 
fuqizon te verteten, ndonese e urrejne te 
pabeset. 

83. Duke pasur frike nga faraoni dhe 
nga rrethi i tij se do t'i torturojne, Musait 
nuk i besoi kush pos nje pjese e 
pasardhesve te popullit te tij. Vertet, 
faraoni ishte mbizoterues ne toke dhe ai 
ishte njeri prej shkaterrimtareve. 

84. Musai tha: ''O populli im, nese i 
keni besuar Allahut, vetem Atij 
mbeshtetuni, nese jeni te dorezuar 
(vendimit te Tij)V' 

85. Ata iu pergjegjen duke i thene: 
''Allahut iu kemi mbeshtetur, Zoti yne, 
mos i mundeso popullit mizor te na 
sprovoje!" 

86. Dhe me meshiren tende, na shpeto 
prej popullit jobesimtare! 

87. Ne i thame Musait dhe vellait te 
tij t'i beni vend ne Egjipt popullit tuaj, 
shtepite tuaja t'i beni faltore e ta falni 
namazin rreguUisht. Ti (Musa) pergezoi 
besimtaret! 



tMsmm 



-t^i '-/ -^ •* I1-" /^t^ • '^W V'l^ .'nm •. 

^ , ^^ irf, » i ft ^^ ^,> ^ 



T^A < 



88. Musai tha: ''Zoti yne, Ti i ke dhene 
faraonit dhe parise se tij mjete te 
perjetimit dhe pasuri ne jeten e kesaj bote, 
ashtu qe o Zot yne, po i largojne njerezit 
prej rruges tende. Zoti yne, zhduke 
pasurine e tyre, shtrengoi zemrat e tyre, 
e te mos besojne derisa ta shijojne 
denimin e idhet!" 



SURETU JUNUS 



256 



t^mi;^ i 










89. Ai (Allahu) tha: ''Lutja juaj eshte 
pranuar, prandaj ju te dy qendroni ashtu 
si jeni e mos ndiqni migen e atyre qe nuk 

dine!* 

90. Ne i kapercyem beni israilet pertej 



detit, e faraoni dhe ushtria e tij i ndoqi 
mizorisht dhe anniqesisht derisa e perfshiu 
ate permbysja, e ai tha: ''Besoya se nuk ka 
Zot tjeter pos Atij qe i besuan beni israilet, 
edhe une jam nga mysiimanet!" 

91. H tani beson, ndefsa me pare 
kundershtove dhe ishe njeri prej 
shkatemiesve! 

92. Sot po te shpetojme ty (po te 
nxjerrim prej detit) me trapm tend (te 
vdekur)j qe te sherbesb si aigument per ata 
qe vijne pas teja Vert^ ekziston iqe shumke 
njerezish qe nuk hulumtojne argumentet 
Tona. 

93. Ne te vertete, Ne i vendosem beni 
israilet (pas shkaterrimit te amuqve te tyre) 
ne nje vend te mire, i fumizuam ata me 
ushqime te dobishme dhe nuk ishin te 
pergare (neth fese) vetem pasi qe u erdhi 
atyre dituria (Rvmti), Zoti yt, do te gjykoje 
mes tyre ne dhen e Idjametit, per ate qe ishin 
te pergare. 

94. Po, (Qala vjen) nese je ne dyshim per 
kete qe te zbritem ty (per ngjarjet e 
pejgambereve), atehere pyeti ata qe lexojne 
librin para teje Ty te erdhi nga Zoti yt e 
verieta, pni, mos u be prej atyre qe dyshojne. 

95. Dhe mos u be prej atyre qe 
peigenjeshtruan argumentet e Allahut, e te 
behesh nga te deshtuarit 

96. Kunder atyre, per te cflet ka 
perfunduar caktimi i Zotit tend, ata nuk 
besojne, 

97. Edhe sikur t'u Idshin paraqitur atyre 
^o Uoj argumenti, ata nuk besojne derisa 
te shohin denimin e rende. 



* Muhammedi a.s. u tregoi kurejshiteve per Nuhun dhe popuUin e tij. U tregoi se pejgamberet 
nuk kane pasur qellim ndonje interes material, ata punuan per te lartesuar moralin njerezor te 
mbeshtetur ne udhezimet e Zotit. U tregoi se kryenegesia e tyre nuk i soUi kurrfare demi Nuhut, 
e edhe me hiq Zotit, por u soUi atyre vete. U dha te kuptojne se edhe kurejshitet do t'i gjeje ashtu 
ndonje e zeze. 

Udhezimet e Zotit jane meshire, por nese edhe pas te gjitha keshillave te buta e te bukura, 
refuzohet e verteta, meshira e Zotit terhiqet nga zemrat e tilla dhe, atehere zemrat e tyre mbyllen 
dhe nuk shohin asgje te mire e te mbare, sepse jane duke u pergatitur per xhehenemin e shemtuar. 

Per Nuhun dhe popullin e tij, diten te na rrefejne vetem shpalljet nga Zoti, ngase jeta e tij 
i takon nje lashtesie te hershme, per ?ka historia nuk di asgje. Per Musain qe ishte nja dymije 
e peseqind vjet para Pejgamberit tone dhe per faraonet, historia posedon me disa shenime ne 
baze te studimeve arkeologjike. 

Faraoni dhe populli i tij, kibtet (koptet) ishin popull injorant, popull i pafe, ndersa popuUi 
i Musait ishte popull i udhezuar me liber, me kushtetute prej Zotit, andaj polemika mes tyre ishte 
e madhe. Koptet kishin kushte te mira per jete, ajo gjendje ua kishte rritur mendjen. Zakonisht 
njerezit e tille me shumice jane mendjelarte, por jane edhe te marre, ngase nuk degjojne keshilla 
nga te tjeret nga mendjemadhesia e tyre dhe mbesin te tille gjate tere jetes. 

Hidherimi i Musait qe si duket ne mallkimin qe i beri popuUit te faraonit, ishte hidherim per 
hir te Allahut dhe te fese se Tij, e jo hidherim per veten e vet. 



257 



SURETU JUNUS 



98. 1%rse nuk pati vendbanim qe te kete 
besuar e besimi i tij te kete ndihmuar (ne 
shpetim), pos populDit te Junusit, qe pasi qe 
b^i, Ne larguam prej tyre denimin 
shemtues ne jeten e kesaj bote dhe i lejuam 
te jetojne deri ne nje afat te caktuar. 

99. Sikur te kishte dashur Zoti yt, do t'i 
besonin ^ka jane ne toke qe te gjithe. A ti 
do t'i detyrosh njerezit te behen besimtare? 

100. Nuk eshte e mundur per asnje njeri 
te besoje (ndryshe), pos me ndihmen e 
Allahut E denimin u jepe atyre qe nuk 
mendojne. 

101. Hiuaj: ''Veshtroni me >emendje ^ 
ka (nga aigumentet) ne qiej e ne toke. Po 
argumentet dhe qortimet nuk bejne dobi 
ndaj nje popull qe nuk beson. 

102. A jane duke pritur tjeter (fat) pos 
ditet (e zeza) » te atyre qe ekzistonin para 
tyre? Tbuaj: 'Tritni, pra, se edhe une bashke 
me ju po pres!" 

103. E Ne pastaj i shpetojme te deiguarit 
tane, edhe ata qe besuan. Ja keshtu, eshte 
detyre Jona, t'i shpetojme besimtaret* 

104. Thuaj: ''O ju njerez, nese ju 
dyshoni ne fene time, une nuk adhuroj ata 
qe ju i adhuroni pos Allahut, por adhuroj 
Allahun qe u jep vdekjen (ashtu si ua ka 
dhene jeten), dhe jam i uidheruar te jem 
besimtare (i Zotit nje). 

105. Dhe (jam i uidheruar): F^rqendrohu 
me tere qenien tende ne fene e drejte, e mos 
u be nga idhujtaret! 



'^iMM-li^ 



m&mmm 



^^ l^^-:-^J^ lyj^^l^o^ ^ ' dyO c^ilii U^ 



YY« 



106. Dhe mos lut tjeter ke pos Allahut, 
ndonje (idhull) qe nuk te sjell as dobi as 
dem, e nese ben ate, dije se i ke here padrejt 
vetvetes. 



* Zoti xh. sh. u mundesoi beni isiailve te kalojne pertej detit Suvejsh me ndihmen e mrekullise qe ia dha Musait. Faraoni me 
ushtrine e tij i ndoqi rreptas dhe u fut po ne ate mige kah kaioi Musai me popullin e vet. Kur u futen te gjithe ne ato mige te 
detit, qe ishin hapur per Musain, e jo per faraonin, uji i detit u bashkua dhe i permbyti qe te gjithe. Para se te permbytej, faraoni 
e shprehu besimin tri here. Heren e pare tha: "Besova", te dyten: "S'ka Zot tjeter pos Atij qe i besuan beni israilet" dhe se treti: 
"Une jam nga myslimanet". Nuk iu pranua besimi ngase ai erdhi me vonese, pas humbjes se te gjitha shpresave, e atehere besimi 
eshte i papranueshem. Keshtu mendon Fahni Raziu. 

Komentatoret thone: trupin e vdekur te faraonit e hodhen valet e detit ne breg, per arsye, se ai e kishte quajtur veten zot, e qe 
te mos mashtrohej kush se ai shpetoi, Zoti ua paraqiti kufomen e tij te fryre sa nje ka. 

Per dyshimin qe permendet rreth tiegimeve te Kur'anit per ngjarjet e pejgambeieve, f jala eshte per (do njeri, e jo per Muhammedin 
personalisht. 

Junusi ishte i deiguar i popullit te vet ne Nijneva, ne krahinen e Mosullit, ne veri te Irakut. Pasi qe populli nuk respektoi mesimet 
e tij, ai u largua. Laigimi i tij ishte shenje e ardhjes se denimit nga Zoti. Mirepo, populli atehere u pendua sinqerisht per gabimin 
e vet dhe iu drejtua Zotit me lutje qe t'ua fale gabimin. Zoti e laigoi nga ta denimin dhe i la te jetojne e te shfrytezojne te mirat 
e kesaj jete. Kjo deshmon se njerezit ne raste te ndonje rreziku nga ndoje dukuri natyrore, duhet kthyer me lutje te sinqerte kah 
Zoti e Ai do t'ua laigoje te keqen. 

Muhanunedit i thote Zoti xh. sh. qe te mos brengosej aq shume per disa njerez pse nuk besojne, ajo nuk eshte pune e tij. Po 
te donte Zoti, te gjithe do te besonin, por Ai e do ate besim qe buron nga vete vullneti i njeriut, e jo ate qe eshte rezultat i dhunes. 

Me ndihmen e Allahut perfundoi perkthimi i kesaj kaptine. Falenderuar qofte Zoti i madheruar! 



SURETU HUDE 258 



SURETU HUDE 
KAPTINA 11 

E zbritur ne Meke, pas sures Junus, ajete: 123 

AUahu e di me se miri, por si duket, kjo kaptine e merr emrin Hud, me qellim 
te perjetimit te perpjekjeve fisnike te atij pejgamberi, i cili me te gjitha fuqite e veta, 
u perpoq ta sjelle ate popull ne rrugen e drejte. Ishte popull arrogant, ngase ishte shume 
i zhviUuar fizikisht dhe si i tille u mashtrua, duke mos iu perulur asnje keshiUe te Hudit, 
te cilat ua soUiprej Zotit te madheruar, dhe si rrjedhoje e kokefortesise se tyre, pesoi 
ndeshkimin nga nje ere e fuqishme qe i shkaterroi ne teresi. 

Kaptina fillon me madheshtine e ajeteve te Kur*anit, te radhitura ne menyren me 
te persosur, me gka dokumentohet se eshte shpallje nga Zoti, Krijues i gjithesise, Njohes 
i te gjitha geshtjeve e sendeve ne qiej e ne toke. 

Parashtron natyren e thirrjes islame, e cila, per dallim nga rruga qe ndjekin te 
humburit, ndjek rrugen e argumenteve e te logjikes. 

Ne kete kaptine flitet mbijeten dhe veprimtarine e disa pejgambereve si te Nuhut, 
Hudit, Salihut, Lutit, Shuajbit e Musait. 

Parashtrimi ilajmeve per jeten dhe veprimtarine e pejgambereve, per vuajtjet dhe 
veshtiresite qe i perjetuan ata gjate kryerjes se detyres se tyre, per qendrueshmerine 
dhe durimin e pashoq te tyre, kishin per qellim, perforcimin, qetesimin dhe lehtesimin 
e vuajtjeve te pejgamberit Muhammed, te vuajtjeve te tij te cilat i perjetonte prej 
kurejshiteve, e posagerisht te asaj periudhe kur i vdes axha i tij Ebu Talibi, i cili ishte 
keshtjelle mbrojtese nga armiqte e jashtem, dhe kur i vdes bashkeshortja (Hatixhe) 
e ndershme, ku ai gjente, pas lodhjeve qe i perjetonte, vendpushim dhe vendqetesim 
ne shtepi e disponim shpirteror qe ia krijonte bashkeshortja e vet. 

Kaptina perfundon me qellimin e rrefimit tejetes se vellezerve pejgambere qe ishin 
para Muhanmiedit, e duke u drejtuar me urdhera, udhezime e keshiUime Muhanmiedit 
dhe ymmetit te tij. 



259 



SURETU HUDE 



107. Nese AUahu fe provon me ndonje 
te keqe» ale s'miind ta laiigoje kush pos Tij, 
po nese deshiron le jape ndonje le mire, s'ka 
kush qe mund ta pengoje dhuntine e Hj. £ 
shperblen me le» ate qe do nga robet e Tij. 
Ai fale dhe meshiron shume. 

108. Thuaj: ''O ju njerez, juve ju erdhi 
e verteta nga Zoti juaj, e kush men* migen 
e drejte, ai e ka vetem per veten e vet, 
ndersa kush e merr te shtremberen, ai e 
ka humbur yeten.Une nuk jam roje e juaj!" 

109. Ti ec pas asaj qe te shpallet dhe 
behu i durueshem derisa Allahu te 
gjykoje. Ai eshte me i miri i gjykatesve! 

SURETU HUDE 

Me emrin e AUahut, Meshiruesit, 
Meshireberesit! 

1. Elif, Lame, Ra, (ky eshte) Liber, 
ajetet e te cilit jane radhitur (ne menyre 
tepersosur, njekohesisht) edhe shkoqitur 
nga i Dijshmi i te gjitha yeshtjeve ne 
hollesi. 

2. Qe te mos adhuroni tjeter perve^ 
Allahut. Une jam (derguar) nga Ai 
qortues e pergezues per ju. 

3. £ te kerkoni falje Zotit tuaj dhe 
pendohuni (kthehuni) tek Ai, se Ai do te 
ju mundesoje perjetime te mira (ne kete 
jete) deri ne nje afat (te caktuar) dhe (do 
punemiri i jep shperblimin e merituar. Ne 
qofte se refuzojne (te kerkojne falje), une 
pra kam frike per ju, denimin e dites se 
madhe. 



i^si^ 



m^^M ^1^^ 







^m 



-^^^V-^l^ 



!j>^Aii--lol? ^J<^M-^ ^>Jc^i^^ ^il?-V^^ ^ 



rr\: 



4. Se kthimi i juaj eshte vetem tek 
Allahu, e Ai ka fuqi per (do send. 

5. Ja, ata mbeshtjellojne (armiqesine 
ne) gjoksat e tyre qe ta fshehin nga Ai, 
po ta dini se edhe kur mbulohen ata me 
petkat e tyre, Ai e di se (ka fshehin dhe 
(ka shfaqin. S'ka dyshim se Ai e di shume 
mire (ka mbajne zemrat (qelUmet) e tyre. 



SURETU HUDE 



260 



^m 



m^^^m^p^"^^ i 



alr^jl >J^4^ J/^%J iA^^^^-^-^'^^LyJ-y 




YYY 



6. Nuk ka asnje gjallese ne toke qe 
Allahu te mos ia kete ganintuar furnizimiii 
e saj, Ai e di vendbanimin dhe 
vendstrehimiii e saj (pas vdekjes).Te gjitha 
(keto) jane ne librin e njohur (Levhi 
Mahfudhe). 

7. Ai eshte i cili krijoi qiejt e token 
brenda gjashte dite (fazave)^ e Arshi 
(Froni) i Tij kishte qene (me pare) mbi uje, 



qe t'ju sprovoje, se cili prej jush eshte me 
vepermire. Nese ti u thua: "Ju do te 
ringjalleni pas vdekjes!" Ata qe nuk 
besuan thone:''Kjo (gka na thua) nuk 
eshte tjeter vetem se magji e hapur. 

8. Nese Ne e vonojme ndeshkimin per 
nje kohe te shkurter kunder tyre, ata 
thone: "^ka po e pengon ate?" Le ta 
dijne se diten kur t'u vije, ai nuk zbrapet 
prej tyre, ata do t'i rrethoje ai (denimi) me 
te cilin talleshin. 

9. Po nese Ne ia japim njeriut ndonje 
begati nga ana jone, e pastaj e terheqim 
ate prej tij, ai do te jete shume i deshpruar 
dhe perbuzes. 

10. E nese pas te keqes qe e pat goditur 
ate, Ne i dhurojme te mira, ai do te thote: 
''Kaluan te keqiat prej meje!" Vertet, ai 
eshte i shfrenuar dhe mendjemadh. 

11. P^rvef atyre, te cilet kishin durim 
dhe benin vepra te mini,te tUlet kane falje 
(te gabimeve) dhe shperblim te madh.* 

12. A mos (shpresojne idhujtaret se) 
do te ieshe di^ka nga ajo qe t'u shpall ty 
(ngase u vjen rende ta degjojne)^ dhe te 
shtrengon zemren tende ajo (komunikiml 
i shpalljes)^ per shkak se ata do te thone: 
Pse te mos i kete zbritur atij 
(Muhammedit) ndonje pasuri, ose perse 
te mos i kete ardhur bashke me te ndonje 
engjell?" Ti je vetem qortues, e Allahu 
perkujdeset per (do send. 



♦ Kur*ani eshte liber i famshem, me radhitje precize dhe sqarime te thukta nga vete i madhi 
Zot qe 9do send di ne hoUesi. E dergoi Muhammedin t'ju thote njerezve: te mos adhuroni tjeterke 
pos AUahut, te kerkoni falje per mekate dhe te pendoheni per punet e keqia, kurse Ai do t*ju 
mundesoje jete te mire dhe do t*ju shperbleje. Muhammedi kishte per detyre t*ju terheqe verejtjen 
refuzuesve, e t*i pergezoje respektuesit. 

Te mos mashtrohet kush se mund te fshehe digka prej Zotit, Ai i di te gjitha. Nga meshira 
e Tij, i ka garantuar furnizimin gdo gjallese. Ai eshte qe krijoi qiej e toke ne etapa, e sikur te 
deshironte do t*i krijonte per nje moment. Para tyre ishte i krijuar Arshi dhe uji. Arshi ekzistonte, 
por per pershkrimin e tij nuk dijme asgje, nuk dijme as per qendrimin as per mbizoterimin e 
Allahut ndaj tij. 



261 



SURETU HUDE 



13. Apo, pse ata thone: ''Ai 
(Muhammedi) e trilloi ate (Kur*aniny\ 
Thuaj: 'Tormuloni pre, dhjete kaptina si 
ai (Kur'ani) ashtu te trilluara (sig thoniju) 
dhe thirrni, pos Allahut, po qe se jeni te 
drejte (^ka thoni), ke te mundeni per 
ndihme!" 

14. E nese nuk u pergjigjen juve, 
atehere pre ta keni te qarte se ai (Kur'ani), 
eshte i zbritur me dijen e Allahut dhe se 
nuk ka zot pos Tij. A jeni pre ju 
myslimane?" 

15. Kush ka per qellim jeten e kesaj 
bote dhe te mirat e saj, Ne do t'u 
plotesojme atyre shperblimin e veprave te 
tyre ne te, dhe atyre nuk do t'u mungoje 

gje. 

16. Te ketilleve ne boten tjeter u perket 
vetem xhehenemi. Ajo qe punuan dhe 
vepruan ata ka deshtuar dhe eshte 
asgjesuar. 

17. A ai qe eshte (i mbeshtetur) ne 
argument nga Zoti i tij dhe ate e perforcon 
deshmia nga Ai, e para tij (Kur*anit) ishte 
(deshmitar) libri i Musait (Tbvrati) qe ishte 
udherrefyes e meshire - (eshte i njejte me 
ate qe ka per qellim vetem kete jete)l Te 
tillet (qejane ne rruge te drejte) e besojne 
ate (Kur*anin), E kush prej atyre grupeve 
refuzuan ate, vendi i tij eshte zjarri. E ti 
(Muhammed) mos kij dyshim ne te, ai 



^m 



^g^y^^gp i 



• -^ •>Xx '■^ > '"'•r 







■^^t 1-^-1 •*•' -"• • ACvl^'-' *^>\^'v(^ k^'XJI^ 
i^\^\A^^,i^ 4a\5 ^,D jL^_y» j\3\d ^)>o[ » j^ 



Ttr^ 



eshte i vertete nga Zoti yt, ne te s'ka 
dyshim, por shumica e njerezve nuk e 
besonje. 

18. E kush eshte me mizor se ai qe 
trillon genjeshter per AUahun? Te tillet 
paraqiten para Zotit te tyre, e deshmitaret 
thone: ''Keta ishin te cilet genjyen ndaj 
Zotit te tyre, pra mallkimi i Allahut qof te 
kunder mizoreve!'' 

19. Te cilet pengojne nga rruga e 
Allahut dhe perpiqen ate ta 
shtremberojne, mu ata jane qe nuk e 
besojne boten tjeter. 



Te gjitha keto krijesa Zoti i krijoi sipas deshires se vet, i krijoi edhe njerezit per t*i sprovuar, 
me qellim per t'u dalluar i miri dhe i keqi, e me ne fund per ta shperblyer secilin sipas merites. 

Njerezit me karakter te dobet jane ata qe, kur i godet ndonje e pakendshme, deshperohen, 
dhe nuk falenderojne Zotin per te mirat, por u rritet mendja dhe mbyten e zhyten ne mburrje 
e krenari; jane per t*u lakmuar ata qe kane karakter stabil, jane te durueshem ne fatkeqesi, jane 
mirenjohes per begati dhe vazhdojne me pune te mira, pra jane besimtare te denje. 



SURETU HUDE 



262 



&^ 



mm^ 



^3 oy^^ 1jL,>^'|j li^^Ssij^^ysii^ c--i*i<:.*-^ 



v>-Ji 



20. Ata nuk ishin te paprekshem ne 
toke (pre] denimit te Zotit), dhe ata nuk 
kishin mbrojtes pos Allahut. Atyre u 
shumefishohet denimi, sepse ata nuk ishin 
qe mund te degjonin dhe as nuk shikonin. 

21. Ata mashtruan vetveten dhe 
humben prej tyre ata (idhujt) qe i paten 
trilluar. 

22. Eshte e vertete se ata ne boten 
tjeter jane me te humburit. 



23. Ata qe besuan dhe bene vepra te 
mira dhe u penilen ndaj Zotit te tyre, ata 
jane banues te xhennetit, ne te ata jane 
pergjithmone. 

24. Shembulli i gjendjes se ketyre dy 
grupeve eshte (i atyre qe nuk besuan) si 
ai i verberi dhe i shurdheti dhe (i atyre qe 
besuan) si ai qe sheh dhe degjon. A jane 
ne pozite te barabarte? A nuk 
perkujtoni?!'* 

25. Ne patem derguar edhe Nuhun te 
populli i vet (me porosi te njejte si 
Muhammedin qe t'u thote): Une ju terheq 
verejtjen haptazi. 

26. Qe te mos adhuroni tjeterke pos 
Allahut, sepse une kam f rike per denimin 
tuaj ne diten e pikellueshme. 

27. Paria qe nuk besoi nga populli i 
tij tha: *'Ne nuk te shohim ndryshe vetem 
si njeri, sikurse edhe ne, ne nuk po shohim 
se te pasoje kush, perve^ atyre qe jane me 
te poshterit e me mendjelehtit nga mesi 
yne dhe ne nuk shohim se ju keni ndonje 
vlere mbi ne, perkundrazi, ne ju 
konsiderojme genjeshtar!'' 

28. (Nuhu) Tha: ''O populli im, me 
thuani nese une jam i mbeshtetur ne 
argument te qarte nga Zoti im dhe Ai me 
dha meshire nga ana e Tij, e juve u jane 
fshehur ato (argumentet ngasejeni dhene 
pas kesaj jete), a mos do t'ju detyrojme 
per to (pranimin e tyre), kur ju jeni 
urrejtes te tyre! 



* Idhujtaret i thonin Muhammedit t'u sjelle ndonje pasuri te madhe ose ndonje engjell, i cili 
do te deshmoje per te, e u tallnin me shpalljen - Kur'anin qe i vinte prej Zotit. Per te mos u 
demoralizuar Muhammedi, Zoti i thote qe te mos u vere veshin thenieve te tyre, te vazhdoje me 
komunikimin e Kur'anit, edhe pse ata do t'i thone se ai e ka trilluar vete dhe se ai nuk eshte 
f jale e Zotit. Nese eshte trillim i Muhammedit, le te trillojne edhe ata di?ka te ngjashme, e nese 
nuk mundin, le te dorezohen. 

Kush ka per qellim vetem perjetimet e kesaj bote, mund t'i plotesohet deshira, nese kjo eshte 
edhe deshire e Allahut, por jo domosdo. Pak me qarte rreth kesaj ^eshtjeje flet ajeti 118 i kaptines 
Israe, e edhe ajeti 20 i kaptines Shura. Njeriut te tille nuk i mbetet asgje, pos zjdrrit ne boten tjeter. 



263 



SURETU HUDE 



29. O popuUi im, une per kete nuk 
kerkoj prej jush ndonje pasuri, shperblimi 
im eshte vetem tek AUahu. Dhe une 
kurrsesi nuk i largoj ata qe besuan, ata 
jane afer Zotit te tyre; por une ju shoh si 
popuU qe nuk dini e nuk kuptoni. 

30. O popuUi im, a nuk po mendoni 
se nese une i perze ata, kush do te me 
mbroje mua nga AUahu (denimi i Tij)l 

31. Une nuk u them juve se tek une 
jane depot e Allahut, as nuk u them se une 
e di te f shehten, as nuk u them se une jam 
engjell, as nuk u them atyre qe syte tuaj 
i nen^mojne, se Allahu nuk u dhuroi atyre 
te mira. Allahu e di me se miri se fka ka 
ne shpirtrat e tyre, pse atehere une 
konsiderohem zullumqar. 

32. Ata thane: "O Nuh, ti polemizove 
me ne dhe e zgjate polemiken tone. 
Urdhero, e nese flet te verteten, sillne pra, 
te na godase ajo me ^ka na kercenohesh!" 

33. Ai tha: "Ate ju sjell vetem Allahu, 
po qe se deshiron, e ju nuk mund ta 
pengoni" 

34. Nese perpiqem t'ju keshiUoj, po qe 
se Allahu don t'ju humbe keshilla ime nuk 
ju ben dobi. Ai eshte Zoti juaj dhe vetem 
tek Ai do te ktheheni. 



^m 






XXo 



35. A mos po thone se ai e trilloi ate? 
Thuaj: "Nese une kam trilluar, atehere ai 
eshte mekati im, e une jam larg nga krimet 
tuaja". 

36. E, Nuhut i qe shpallur: "Nuk do 
te besoje me askush nga populli yt, perve^ 
atyre qe kane besuar (deri me tash), pra 
mos u brengos per ate qe punojne ata". 

37. E, mbaroje anijen nen 
mbikeqyrjen Tone dhe me mesimin Tone, 
e mos m'u drejto Mua per ata qe bene 
zuUum, ata gjithqysh jane te permbytur. 



Rrugen e ndritshme, te mbeshtetur ne argumente te Allahut, e verteton edhe Kur'ani, edhe 
Xhibrili, edhe librat e meparshem si? eshte Tevrati i Musait, pra te mos brengosin as ty, as besimtaret, 
shpifjet e atyre qe nuk jane besimtare. Ata jane zuUumqare te vertete, per zullumin e tyre, diten 
e gjykimit para Zotit do te deshmojne pejgamberet, njerezit dhe melaiket. Ata menduan se do 
t'i shpetojne denimit, por u doli e kunderta, ngase denimi i tyre do te jete i shumefishte, sepse 
ata as nuk degjuan me vemendje Kur'anin, as nuk verejten seriozisht faktet konkrete. Eshte edhe 
me keq per ata, sepse veprat e tyre jane pa kurrfare viere. 



SURETU HUDE 



264 






lYYl ^ 



Sl?^. 



38. Dhe ai ndertonfe anijen e paria e 
popullit te tij, sahere qe kalonte prane tij 
perqeshej me te. Ai u thoshte: ''Nese taUeni 
me ne, edhe ne do te tallemi me ju, ashtu 
si( po talleni ju!". 

39. Dhe me vone do te kuptoni se dli 
do ta pesoje denimin e tmpshem dhe mbi 



cilin do te jete denim i perjetshem.* 

40. E kur erdhi urdheri yne (i caktuar 
per ndeshkim) dhe guffoi (uji) prej fwres 
(vend ku piqet buka), Ne i thame: "Ngarko 
ne te prej (do krijese nga nje (ift edhe 
famUjen tende, perve^ per ke eshte marre 
vendim i hershem kmider tij, e (ngarkoje) 
edhe kush ka besuar, po perve^ nje paldce 
nuk i kishin besuar atij. 

41. Dhe ai tha: ''Hipni ne te, me emrin 
e AUahut ajo lundron dhe ndalet Vertet, 
Zoti im eshte qe feile shume, eshte meshirues. 

42. Ajo lundron me ta neper vale si 
kodra, e Nuhu e thirri djalin e ^et, qe ishte 
ne nje ved te ndare: ''O djali im, hip bashke 
me ne, e mos u be me mohuesit!" 

43. Ai (djali) tha: ''Une do te ngjitem 
ne nje koder qe do te me mbroje nga uji 
(vershinu)V^ Tha: nuk ka sot mbrojtes prej 
denimit te AUahut, pos ate qe Ai e ka 
meshiruar!" ValsL hyri mes tyre te dy^e, e ai 
(djali) u mbyt ne uje. 

44. E iu pat thene: ''Oj toke, perbije ujin 
tend, dhe o qieU, nderpreje (shiim), uji u 
terhoq, urdheri u zbatua dhe ajo (anija) u 
ndal ne (kodwn) Xhudij, e u tha: ''I 
shkatemiar qofte popuDi mizor!" 

45. Nuhu e luti Zotin e ^et, duke i thene: 
''Q, Zoti im, djali im eshte i famfljes sune, 
e premtimi Yt eshte i sakte, ndersa H je me 
i drejti i te drejteve!" 



* Tregimet ndaj pejgambereve te perparshem kane qene qellim, t'i japin lehtesime Muhammedit 
ne detyren e tij, duke kuptuar se si edhe ata para tij paten veshtiresi dhe se si ata ishin te durueshem, 
mandej se si u vinte ndihma nga Zoti. Edhe besimtaret myslimane nga rrefimet e tilla do te fitojne 
pervoje te duhur ne jeten e tyre. 

Te gjithe te derguarit e Zotit ne perpjekjet e tyre paten si detyre dhe qellim kryesor ta udhezojne 
popullin ne besim vetem te nje Zoti, kurse mohuesve u terhoqen verejtjen per rrezikun qe i pret. Eshte 
karakteristike feshtja e tyre se gjithnje ishin te mashtruar pas jetes se kesaj bote, ata qe ishin kryelarte 
ndaj thirrjes se pejgambereve. Zakonisht ata te cilet ishin te privilegjuar me pozite si pari, ose pasanike, 
talleshin me besimtaret. 

Asnje i derguar, ashtu sikurse edhe Nuhu, per hir te kryene^eve, nuk pranoi t'i largoje prej vete 
besimtaret. Ai nuk kerkoi shperblim, nuk pretendoi se ka di?ka ne dore, pos shpalljes se Zotit, nuk 
u tha se denimi kunder jush eshte ne doren time, por ne doren e Zotit, e meqe ai ishte nje popull shume 
i padegjueshem, denimi nga ana e Zotit ishte i pashmangshem, prandaj ai u urdherua ta ndertoje anijen, 
dhe te mos kerkoje falje per kundershtaret. Paria kryelarte tallej me Nuhun duke i thene kinse ishe 
pejgamber e tani u bere zdrukthetar, e Nuhu i njoftoi ata per fatkeqesine qe i priste. 



265 



SURETU HUDE 



46. (Zoti) Tha: "O Nuh, ai (djaU) nuk 
ishte nga famflja jote (per te dlen te prsmtova 
se do t*i shpetoje), ai ishte punekeq, e ti mos 
me kerko Mua ale qe nuk di, Une te keshiDoj 
qe te mos behesh nga injorantet!" 

47. (Nuhu) Tha: "Zoti im, une 
mbeshtetem ne mbrojtjen Tende qe te (mos) 
kerkoj prej Teje ate per fka nuk kam 
njohuri, e ne qofte se nuk me fal mua dhe 
nuk me meshiron Ti* do te jam i humbur!" 

48. lu pat thene: ''O Nuh, zbarko qofsh 
i shpetuar nga ana Jone, me begati per ty 
dhe per nje popull qe eshte me ty. E nje 
populli (tjeter) do t'i mundesojme peijetime, 
e pastaj do t'i godas denim i dhembshem 
nga ana Jone. 

49. Keto jane disa nga rrefimet e 
panjohura (per ty), qe po t'i shpaOim ty, e 
qe para ketij (Kur'anit) nuk i ke ditur as ti 
as populli yt Pra te jesh i durueshem se 
peifundimi (i lavdishem) eshte per te 
devotshmit* 

50. Edhe lek (populli) Adi (deiguam) ng9 
mesi i tyre Hudin qe tha: ''O popuDi un, 
adhuronie ADahun, ju nuk keni zot tjeier pos 
^j) ju vetem po hutoheni me triflime 

51. O populli im, une per kete nuk 
kerkoj prej jush ndonje shperblim. 
Shperblimi im eshte vetem prej Atij qe me 
krijoi. A nuk po kuptoni? 

52. O populli un, kerkoni folje prej Zotit 
tuaj dhe ktheniu Atij, Ai ju leshon shi me 
boDek, dhe fuqise suaj i shton fuqi, e mos 
refuzoni e te beheni mekatare!" 



^<j<^J^J^'cP^j^j>;^^^ 




"Sj^Ji^ 




53. Ata thane: ''O Hud, ti nuk na soUe 
ndonje aigument, e ne nuk i braktisim zotat 
tane per f jalen tende dhe ne nuk te b^ojme 
ty". 



*Nuhu e ndertoi anijen dhe shenjat e para te vershimit u duken ne faqen e tokes. Fjala "tenur" 
eshte emer i vendit ku piqet buka, por mund te jete edhe siperfaqja e tokes. Komentatoret e Kur*anit 
kane dhene nja tete mendime rreth qellimit te kesaj fjale, por per te qene dukuri e jashtezakonshme 

- mrekuUi - nuk eshte larg mendjes qe te kete filluar prej furres se bukes, prej nje vendi te 
jashtezakonshem per burimin e ujit. Zoti e di me se miri! 

Zoti urdheroi Nuhun te ngarkoje ne anije nga nje ?ift prej te gjitha gjallesave, te cilat nuk 
mund te jetojne ne uje, ta ngarkoje familjen e tij, pos atyre qe ishin te gjykuar per denim, t*i 
ngarkoje edhe ata pak besimtare qe ishin me te, e Nuhu ju tha se anija lundron e ndalet me emrin 
e Allahut, me Bismilahin. 

Pak para se ta filloje anija iundrimin, Nuhu e therret djalin e vet - Ken*anin - ose sipas dikuj 

- Jamin - qe edhe ai te hipe ne anije, por ai nuk pranoi, e valet e ujit qe ishin ngritur si kodra 
neper te cilat lundronte anija, nderhyjne ndermjet Nuhut dhe djalit te tij dhe permbysin djalin. 
Ne ate vershim u mbyt edhe nje grua e Nuhut - Vailetun, qe kishte qene tradhtare. Nuhut iu dhimbte 
djali, andaj ju drejtua Zotit se i shkoi djali, por Zoti e njoftoi se ai ishte punekeq, e si i tille nuk 
ishte yti ne besim edhe pse ishte i afert ne gjak. 

Ne perkthim edhe une perdora termin: "djali im", ashtu si? eshte edhe ne Kur*an, sepse ai 
ishte djal i ri, djalosh, e nuk perdora termin, bir, pse bir mund te thuhet edhe per te riun, por 
edhe per te vjetrin. 



SURETU HUDE 



266 



^'^ 



mmm 










54. Ne nuk themi tjeter vetem se dikush 
prej lotam tane te ka goditur me ^mendje! 
Ai tha: Une deshmitar e kam Anahun, e ju 
deshmoni se une jam larg nga ajo (ka ju i 
shoqeroni. 

55. (Za/g adhurimit) Pos Tij. Ju pra, te 
gjitlie perpkiuiii kunder meje e mos me jepni 



afat 

56. Une iu kam mbeshtetur Allahut, 
Zotit tim dhe Zotit tuaj, pse nuk ka asnje 
nga gjaUesat, e qe Ai te mos e kete nen 
sundim, \ertet, Zoti im eshte i drejte. 

57. Nese kundershtoni, une ju kumtova 
ate me te cflen jam derguar te ju. Zoti im 
do t'ju zevendesoje me nje popuD tjeter, Atij 
nuk mund t'i beni kurrfare demi. Vertet, 
Zoti im eshte percjeDes i ^o sendi". 

58. E kur ariiti \endimi Yne (per denim), 
Ne me meshiren Tone e shpetuam Hudin, 
e bashke me te edhe ata qe Idshin besuar. 
I shpetuam prej nje denimi te rende. 

59. E ato ishin (gjurme te genjeshtareve 
te Mt) Ad-et, qe mohuan aigumentet e Zotit 
te tyres, kundershtuan te derguarin e Tij, 
shkuan pas urdherit te (do kryeiarti 
kundershtar. 

60. Ala u percoDen me mallkim si ne kete 
bote, ashtu edhe ne diten e gjykimit Le te 
dihet, Adet mohuan Zotin e tyre. Qofte i 
shkatemiar Adi, populli i Hudit!* 

61. Edhe te (populli) Themud e patem 
derguar njerin prej tyre, Salihun, e ai u tha: 
**0 populli im, adhuronie AUahun, ju nuk 
keni ndonje zot tjeter pos Tij, Ai se pari ju 
krijoi nga dheu dhe ju beri banues te tij, 
andaj kerkoni falje prej Tij, dhe shprehni 
pendim te Ai. S'ka dyshim, Zoti im eshte 
afer (me meshire), Ai peigjigjet (Zur/eve/'! 

62. Ata thane: ''O Salih, ti ishe shprese 
jona para kesaj. Si mund te na ndaiosh te 
adhurojme ate qe adhunian prinderit tane? 
Vertet, ne jemi shume te dyshunte e ne 
diteme ne ate qe na therret ti!" 



Vershimi - Tlifani ne kohen e Nuhut perfshiu tere token e banuar, e rishumezimi i njerezimit 
pas tufanit behet prej tyre djemeve te Nuhut, andaj Nuhu quhet babai i dyte i njerezimit, si? 
jep shenje edhe Kur'ani: Ve xhealna dhurrijjetehu humul bakine - (Pasardhesit e tij (te Nuhut) 
i beme qe ta vazhdojne jeten ne toke - pas tufanit). 

Kur filloi te largohet uji, anija u ndal mbi nje koder - Xhudijj. Thuhet se ajo eshte ne veri 
te Irakut, diku te MusoUi, ne vargmalet Ararate. Nuhut iu tha te zbarkoje i sigurt pa kurrefare 
rreziku, i garantuar prej Zotit dhe i begatuar me shume te mira per hir te tij dhe te besimtareve 
te tij, por i dha shenje se prej pasardhesve te tij do te kete edhe asish qe do t'i perjetojne vetem 
te mirat e kesaj jete, e ne jeten tjeter nuk kane asgje, pra ata jane jobesimtare. 

Keto jane ngjarje qe Kur'ani ia rrefeu Muhammedit. Keto ngjarje i zbuloi vetem shpallja, 
pse lemite e tjera te diturise nuk dine asgje per to. 

* Hudi qe u dergua te populli Ad, per sa i perket gjakut ishte njeri nga mesi i tyre, por populli 
ishte idhujtar, kurse Hudi besimtar i drejte, pra nuk ishte vella i tyre ne ?do pikepamje. Ate popuU 
e kishte goditur thatesi e madhe. Hudi iu tha te kerkojne falje prej Zotit - te bejne istigfar dhe 
t'i kthehen rruges se drejte, e Zoti do t'ju fale shi me boUek dhe ashtu do t'ju shtoje fuqine ne 



267 



SURETU HUDE 



63. ''O popuDi im, me tregoni ju, nese 
line jam (i bazuar) ne ai^gument (te qarte) 
nga Zoti im, dhe Ai te me kete dhene mua 
meshire (gmden pejgamber) nga ana e Tij, 
kush do te me mbroje mua nga ADahu, nese 
une kundershtoj At^ Ju nuk me slitoni ^jeter 
vetem humbje. 

64. O popuDi im, kjo eshte devja e 
AUahut, per ju eshte nje alignment Lenie 
pre, te ushqehet ne token e AHahut e mos 
e prekni me ndonje te keqe e te ju godas 
menjehere denimi!" 

65. E megjithate, ata e theien ate, e ai 
(Salihu) ju tha: ''F^rjetoni ne vendin tuaj tri 
dite, ky eshte caktim jo i rrejshem!" 

66. E kur eidhi vendimi Yne (per damn), 
Ne e shpetuam Salihun n&i poshterimi i asaj 
dite, e bashke me te, edhe ata qe besuan. Zoti 
yt eshte ai i fuqishmi, ngadhenjyesi. 

67. Ndersa ata qe bene zuDum, i kapi (ne 
diten e katert) krisma dhe gedhine laijfoma 
(te ngrira) ne vendin e tyre. 

68. (gedhine) Sikur te mos kisiiin qene 
fare ne te. Kuptonie pn,(populM) Themud 
e mohoi Zotin e vet MaDkimi qofte kunder 
Themudit!* 

69. Edhe Ibrahimit i paten ardhur te 
derguarit (engjejt) tane me myzhde dhe I 
thane: ''Sdam". Ai u peigjegj: ''Gjithnje 
pa^i selam" dhe nuk vonoi t'ju sjeDe nje vi^ 
te pjekur (te feiguar me guie). 

70. Kur pa se duart e tyre nuk shtrihen 
kah ai (vig), iu dulcen te pazakonshme dhe 







\J/ J. - _^ ^ ^ - 

^^^jruii j^A^^cj |y>V->^^ ^^^^ 




mt^^ ,x^ ^SkS&&^ 



ndjeu prej tyre njefare frike. Ata i thane: 
''Mos u frik^ ne jemi derguar te popuUi 
i Lutit". 

71. E gruaja (Saw) e tij (Ibrahimit) rrinte 
ne kembe dhe qeshi, e Ne e peiigezuam ate 
me Is-hakun, e pas Is-hakut Jakubm. 



gdo lemi. Nga ky ajet kuptojme se pendimi, rikthyerja ne rruge te Zotit dhe kerkimi i faljes per 
gabime, eshte veper qe terheq meshiren e Zotit dhe shiun e mjaftueshem. PopuUi Ad ishte aq 
naiv sa qe mendonte se Hudin e kishte ndeshkuar me ^mendje ndonje nga idhujt e tyre per shkak 
se ai i perqeshte. 

Hudi ishte aq i vendosur sa qe u tha: Nese keni mundesi mblidhni te gjitha fuqite tuaja dhe 
zotat tuaj dhe thurni plane kunder meje, e mos me jepni afat. Qendrimi i Hudit eshte njeri nga 
faktet me te medha te fuqise se nje njeriu te mbeshtetur sinqerisht ne Zotin, pse nje njeri i vetmuar 
e demaskoi ate popull te etshem per derdhje te gjakut, duke ua asgjesuar vleren e zotave te tyre 
dhe duke u kerkuar shesh per lufte gjithe atij grumbulli te madh. I tille eshte besimtari i mbeshtetur 
njemend ne Zotin e Gjithfuqishem. 

* Edhe Salihi ishte derguar te populli i vet qe quhej Themud, i thirri ne besim te drejte, ne 
besim ne nje Zot. Mirepo, edhe pse Salihu ishte i gmuar nder ta, ata nuk pranuan keshillat e 
tij, duke vazhduar imitimin e besimit te kote te baballareve. Si argument se ishte i derguar prej 
Allahut, u solli deven qe doli prej nje shkembi, u tha ta lene te lire te kuUote e te pije uje ku 



SURETU HUDE 



268 



(*i5^ 



m^^s^sm^m^ I 






^j\p\ 



\ JCa j\djU>ji jl-^ (jUis^Jfifr *Cki '^J' ^^^ 



^».-i'? >i- 







; Tt' 



72. Ajo tha: ''E mjera une, si do te 
linde une kur jam e vjeteruar, kurse ky 
bum im estate i statyre ne mostae, vertet kjo 
estate gje e ^uditstame. 

73. Ata i ttaane: ''Si, mos po (uditesta 
me caktimin e Zotit?" Mestaira e AUataut 
dtae bekimi i Tij qofte me ju o famUje e 
statepise (se Ibrahimit) I Vertet, Ai estate 
meritues per falenderim estate bamires i 
madta. 

74. Pasi qe Ibrataimit i kaloi frika dtae 
i erdtai myztadeja, ai nisi dialog me te 
derguarit tane rretta popullit te Lutit. 

75. Vertet, Ibrataimi istate staume i bute, 
staume i dtaembstaem dtae i kttayestaem. 



76. (engjejt i thane) O Ibrataim, lere 
kete (dialog)^ urdtaeri i Zotit tend tastame 
ka zbritur, s'ka tjeter, ata do te perjetojne 
denim te pastamangstaem. 

77. E kur te derguarit tane i erdtaen 
Lutit, ai u keqesua per ta dtae u ngustatua 
rende me ardtajen e tyre e ttaa: ''Kjo estate 
dite e vestatire!" 

78. Dtae popuili i tij, qe me pare benin 
pune te turpstame, erdtai me nguti te ai (te 
Luti), e ai ttaa: "O popuili im, qe keto bijat 
e mia (grate e atij vendi), jane me te pastra 
per ju, kinie frike pra AUataun e mos me 
turperoni me mysafiret e mij, a nuk ka 
nder ju ndonje njeri te men^ur (e te ju 
ndaloje nga e keqja)V^ 

79. Ata ttaane: "Po ti e ke te ditur se 
ne, nuk kemi kurrfare lakmie ne bijat tua, 
ti e di me siguri se (ka destairojme ne!" 

80. Ai ttaa: "Ata, sikur te kistaa fuqi 
kunder justa (t'ju zbrapse), ose te kistaa 
mbestatetje ne ndonje perkrataje (te fisit) 
te forte!" (do t'i mbroja mysafiret e mij). 

81. (engjejte) Ttaane: "O Lut, ne jemi 
te derguarit e Zotit tend, ata (popuili yt) 
nuk kane per t'u afruar te ti, e ti kata fundi 
i nates udtaeto me familjen tende dtae 
askusta prej justa te mos vestatroje mbrapa 
(familja do te shpetoje), pos gruas sate, 
ajo do te jete e goditur me (ka do te 
goditen edtae ata. Afati i tyre estate 
mengjesi, a nuk estate mengjesi afer?" 



te doje. Njeri me i keqi nder ta, njefare Kadari e preu deven, e Salihu u tha se krejtesisht i keni 
edhe tri dite jete, e pastaj do te shkaterrohen. Te merkuren e therri deven, e te dielen i shkaterroi 
njefare ushtime si mos te kishin qene. 



269 



SURETU HUDE 



82. Kur erdhi urdheri yne, ne 
permbysem te gjitha ato (fshatrat e tyre) 
duke kthyer (do gje nga lart poshte, dhe 
mbi ta reshem gure te forte pa ia nda. 

83. (gure) Te shenuar te Zoti yt. Ai 
(vend) nuk estate larg zullumqareve 
(idhujtareve kurejshite)1' 

84. Edtae Medjenit (i derguam) vellain 
e tyre Stauajbin qe ju ttaa:''0 populli im, 
adtauronie AUataun, ju nuk keni Zot tjeter 
pos Tij, mos matni as mos pestaoni 
mangut, une po staota se jeni ne gjendje 
te mire jetesore, pni une po f rikesotaem per 
ju nga denimi qe do t'ju perfstaije nje 
dite!" 

85. O populli im, veproni drejte gjate 
matjes dtae pestaimit, e mos demtoni 
njerezit ne asgje dtae mos stakaktoni 
rremuje ne toke!'' 

86. Ate pjese qe ju lejoi Allatau estate 
staume me e mire per ju, nese jeni 
besimtare, e une nuk jame roje juaj!" 

87. Ata ttaane: ''O Stauajb, a namazi 
yt po te ttaote te na urdtaerosta qe ta 
braktisim ate qe adtaunian prinderit tane, 
ose (po te urdheron) per te punuar ne 
pasurine tone astatu si te destairojme? 
Vertet, ti qenke i bute e i men^ur". (Kjo 
ishte tallje e tyre), 

88.''0 populli im, me ttauani pre, nese 
une kam argumente te sigurta nga Zoti im 
dtae nga ana e Tij, Ai me fumizoi mua me 
te mira (si mund te mos ju udhezoj ne 




i^li^ 



^^^^^^^m^ 






yr\ 



rruge te drejte)!. Une nuk dua t'ju 
kunderstatoj (duke punuar) per ate nga e 
cila po ju ndaloj, une nuk dua tjeter vetem 
te permiresoj aq sa mundem, por kete 
mund ta arrije vetem me nditamen e 
AUataut, vetem Atij iu kam mbestatetur 
dtae vetem tek Ai jam i drejtuar!" 



* Melaiket qe i erdhen Ibrahimit ishin te drejtuar per ndeshkimin e popuUit ku ishte i derguar 
Luti, por njekohesisht i moren myzhde Ibrahimit se do te kete djale, Is-hakun. Ibrahimi, i njohur 
si bujar i pashoq, me te shpejte u soUi mysafireve nje vi? te pjekur ne hell, duke menduar se ata 
ishin njerez, pse kishin formen e djemve te rinj dhe te bukur. Kur verejti se nuk po zgjasin duart 
te mishi i pjekur, nuk i erdhi mire, sepse ai qe nuk ta ha buken nuk ta do te miren. Mirepo, engjejt 
me te shpejte e njoftuan se kush ishin edhe per gka kishin ardhur. Gruaja e Ibrahimit, Sareja 
qeshi kur kuptoi se ata nuk kane ndonje qellim kunder Ibrahimit dhe kur kuptoi se do te ndeshkojne 
popuUin e Lutit qe ishte i njohur si me i shfrenuari. E kur kuptoi se ajo do te linde djale, u habit 
ngase ishin te shtyre ne moshe qe te dy, por engjejt i thane se ky eshte caktim i Zotit meshirues 
i cili ka bekuar familjen tuaj. 

Pasi qe Ibrahimit i kaloi frika per vete, filloi t*i dhimbset populli i Lutit, por engjejt e njoftuan 
me vendimin e Zotit qe eshte i pathyeshem dhe shkuan te Luti. Kur i pa djelmosha te bukur, 
u prek shume dhe shpirterisht u ngushtua, ngase e dinte vesin e popuUit te tij.Si duket, gruaja 
e Lutit qe ishte jobesitmare e informoi popuUin per ardhjen e djelmoshave dhe ata me te shpejt 



SURETU HUDE 



270 



m^^^ ^'^-'^ 







89. O populli im, kundershtimi ndaj 
meje te mos u shpie (he mosbesim) qe te 
ju gjeje ajo qe e gjeti popullin e Nuhut, 
popullin e Hudit ose popullin e Salihut. 
E populli i Lutit nuk eshte larg prej jush. 

90. Kerkoni falje Zotit tuaj dhe 
sinqerisht pendohuni ndaj Tij. Vertet, 



Zoti im eshte meshirues, shume i dashur. 

91. Ata thane: ''O Shuajb, ne nuk po 
e kuptojme shumicen nga ajo qe thua dhe 
ne te konsiderojme ty te dobet ne mesin 
tone, dhe sikur te mos ishte ai gnipi yte, 
ne do te gurezonim ty, ngase ti nuk je i 
(muar nder ne'\ 

92. Ai tha: ''O populli im, a eshte me 
i ymuar te ju farefisi im se AUahu, qe e 
keni hedhur Ate pas shpine? Nuk ka 
dyshim, Zoti im i di te gjitha ato qe 
veproni". 

93. O populli im, veproni sa te 
mundeni, une veproj, e me vone do ta 
kuptoni se kush do te pesoje ate denim qe 
e poshteron dhe kush eshte ai rrenacak. 
Pritni se edhe une se bashku me ju jam 
duke pritur. 

94. E kur erdhi urdheri Yne, Ne me 
meshiren Tone e shpetuam Shuajbin dhe 
bashke me te edhe ata qe besuan, ndersa 
zullumqaret i kapi britma e tmerri, duke 
gedhire ne vendin e tyre kufoma te 
gjunjezuara. 

95. (gedhine) Si te mos kishin ekzistuar 
fare aty. Qofte i shkaterruar Medjeni 
sikurse ishte i shkaterruar Themudi! 

96. Ne e patem derguar Musain me 
dispozitat Tona dhe me mrekulli konkrete, 

97. Te faraoni dhe rrethi i tij, e ata iu 
binden urdherit te faraonit, po urdheri i 
faraonit nuk ishte men^uri. 



shkuan dhe kerkuan prej Lutit t'ua dorezoje. Luti u tha se grate i krijoi Zoti per bashkeshorte, 
pra hiquni dhe mos me turperoni me keta mysafire. Sipas nje mendimi, Luti u ofroi martesen 
e bijave te veta, ashtu qe t'i largoje prej mysafireve, por derisa ishte pejgamber i atij populli, 
konsiderohej si babe i atij populli, pra edhe grate e tjera ishin bija te tij. Luti u prek shume kur 
kuptoi kembenguljen e popuUit per ?nderimin e djelmoshave dhe ne shenje pikellimi tha: Te kisha 
pasur fuqi do t'i shpartalloja. Si duket i vetmi pejgamber i derguar ne nje popuU te huaj ishte 
Luti, andaj edhe thote te kisha pasur kabile te forte. 

Ne momentin me kritik te deshprimit te Lutit, ata djelmosha e njoftuan se ishin meleke, nuk 
ishin njerez, ishin Xhibrili, Mikaili dhe Israfili, kishin ardhur ta shkaterrojne ate popull te prishur, 
e Lutit i thane qe me familjen e vet, pos gruas se tij, e cila ishte e denuar ta vuaje denimin, pas 
gjysmes se nates te largohet prej atij vendi. Luti me familje u largua, e Xhibrili u vuri krahun 
perfundi atyre fshatrave, i ngriti lart e pastaj i permbysi. Thuhet se ai vend tash quhet Deti i Vdekur 
ose Deti i Lutit. 



271 



SURETU HUDE 



98. Ne diten e kijametit ai (faraoni) i 
prine popullit te vet dhe i fut ne zjarr. Sa 
i shemtuar eshte ai vend i ofroar. 

99. Edhe ne kete bote ata i percolli 
malUdmi, e edhe ne diten e kijametit Sa e 
keqe eshte ajo dhurate e dhuniar* 

100. Keto jane disa nga lajmet e vendeve 
qe po t'i mefejme ty; disa prej tyre ekzistojne 
ende, e disa jane shkateiruar. 

101. Ne nuk u heme padrejte atyre, por 
ata vetvetes i bene padrejte. E kiir erdhi 
urdheri i Zotit tend, atyre nuk u ndihmuan 
asgje zotat e tyre:, te dleve luteshin pos 
AUahut, dhe nuk fituan tjeter pos 
shkaterrim. 

102. Ja, keshtu eshte ndeshkimi i Zotit 
tend, kur denon vendet qe jane zullumqare. 
Vertet, ndeshkimi i Hj eshte i dhembshem 
e i ashper. 

103. Ne keto (rrefime) me te vertete ka 
nje pervoje per ate qe i fiikesohet denimit 
te botes tjeter. Ajo eshte dite e tubimit te 
njerezve dhe ajo eshte dite deshmuese. 

104. Dhe ate (dite) nuk e shtyejme vetem 
deri ne nje afat qe eshte i caktuar. 

105. E kur te vije ajo dite, askush nuk 
do te flase, pos me lejen e Tij, e prej tyre 
(te tubuaieve), ka fatzi dhe fatbanlhe. 



S 






' > -S > r 









106. E per sa u perket atyre fatkeqinjve, 
ata jane ne zjarr, aty ata kane dihatje 
kerhamze te veshtire (ne fiymemarrje). 

107. Aty jane pei^ithmone, sa te jene 
qiejt dhe toka, perve^ ate (ka do Zoti yt, 
vertet Zoti yt punon (ka deshiron. 

108. E per sa u perket atyre fatmireve, 
ata jane ne xhennet pergjithmone, sa te jene 
qiejt e toka, perve^ ate (ka do Zoti yt 
(Allahu ju dhuron) shperblim te pakeputur. 



♦Medjen quhej nje fis sipas emrit te nje djali te Ibrahimit, e te cilit i takonte edhe Shuajbi. 
Ka mendime se vendi qe quhej Medjen, ishte diku jo larg Tebukut. Perve? thirrjes qe u beri per 
besim te drejte sikurse edhe pejgamberet e tjere, Shuajbi ua terhoq verejtjen te mos mashtrojne 
njerezit duke iu matur e peshuar me hile. Ata u tallen me Shuajbin dhe i thane se a thua feja 
e tij po e urdheroka qe ta lene fene e baballareve dhe te masin drejt? Shuajbi iu tha: mua me 
dergoi Zoti, ate qe ju urdheroj juve e kryej edhe vete, pra mos te behet shkak urrejtja ndaj meje 
e te mbeteni pa besim te drejte, se do te denoheni sikurse u denuan ata qe ishin para jush. Ata 
nuk e degjuan ,bile edhe ju kercenuan, por kishin frike kabilen e tij, dhe ashtu mbeten te humbur. 
U shkaterruan me nje ze te tmerrshem qe i thirri Xhibrili. Denimi i tyre kishte edhe momente 
te tjera te tmerrshme si? eshte permendur ne A'raf, ne Shuarae dhe ketu. 



SURETU HUDE 



272 



^^^^^^'^'^ 









xri 



109. I%r adhurimin qe bejne keta 
(idhujtaret), ti mos kij dyshim (se eshte i 
kote). Nuk adhurojne tjeler velem si 
adhuronin me pare prinderit e tyre, e Ne do 
t'u japim pjesen e tyre pa mangesL 

110. Ne edhe Musait i patem dhene 
Kbrin, e u be petvaije rreth tij, e sOoir le mos 



ishte vendim i Zotit tend i percaktuar me 
heret, me siguri do te kryhej (deniwi) kwider 
tyre. Vertet, ata (popuUi yt) kane shprehur 
dyshim rreth tij. 

111. S'ka tjeter, \etem se sedlit prej tyre^ 
Zoti yt do t'u permbushe \eprat e tyre, se 
Ai eshte i njohur hollesisht per ate qe 
veprojne.* 

112. Ti (Muhamined) perqendrohu 
vendosmerisht ashtu si je i urdheruar, e 
bashke me ty edhe ata qe u penduan (prej 
idhujtahse), e mos tejkaloni (kufijt e 
caktuar), se me te \ertete Ai eshte shikues 
i asaj qe \eproni. 

113. Dhe mos anoni kah ata qe bene 
zuDmn, e per ate shkak t'ju kape zjarii, sepse 
perve^ AUahut nuk keni ndonje mbrojtes, e 
mbeteni te pa ndihmuar. 

114. Dhe fale namazin ne dy skajet e 
dites, e edhe ne oret e aferta (me diten) te 
nates. S'ka dyshim se veprat e mira i shlyejne 
ato te keqiat Kjo eshte nje keshiUe per ata 
qe pranojne keshillat 

115. Dhe ti, jij i dunieshem, se Allahu 
nuk ua humb shperblimin bemiresve. 

116. E perse te mos kete pasur nga 
breznite qe ishin para jush, ^ zotet e mendjes 
e te nderit qe te ndaionin ^rregullimin e 
kaosin ne toke, perve^ nje pakice, te diet i 
shpetuam (ngase u frenuan nga te keqiat), 
e ata qe ishin mizore u dhane pas kenaqesive 
si te shfrenuar, duke vazhduar te jene 
mekatare. 

117. E Zoti yt nuk eshte qe te shkaterroje 
mizorisht vendet, nese banoret e tyre jane 
punemui& 



* Pas rrefimit te lajmeve mbi ndeshkimet, qe i perjetuan popujt e padegjueshem, rrefime te 
cilat njerezit nuk do t'i dinin sikur te mos ishte shpallja prej Zotit, vihet ne pah drejtesia e Zotit, 
i cili e urren zullumin, por ata me kembengulje vendosen te bejne aso veprash, te cilat drejtesia 
i gjykon. 

Qellimi i refimeve te ketilla nuk eshte sa per defrim, por ka per qellim udhezimin, te cilin 
do ta perfitojne njerezit nga pervoja e denimit qe e perjetuan ata, qe nuk ishin ne rrugen e drejte 
dhe ashtu te pergatiten me besim te drejte e vepra te mira per diten e gjykimit, ne te cilen do 
te deshmohet per Qdo send, do te jepet shperblimi i merituar, i cili do te percillet me gezim ose 
me mjerim - Ruana Zot! 

Rreth kuptimit te domethenies: pergjithmone ne xhehenem, perve? asaj ?ka deshiron Zoti, 
i cili ben ^ka te doje..., si? esht nje rast kesisoji, edhe ne ajetin 128 te kaptines En-ame, kur eshte 
fjala per ata te xhehenemit, komentatoret e Kur'anit kane dhene shpjegime te gjithanshme. Do 
te ishte me drejte qe perjashtimi, i cili kuptohet prej: il-la ma shae rabbuk - me perjashtim te 
asaj ?ka deshiron Zoti yt -, te bartet ne besimtaret mekatare, te cilet kurdohere do te hiqen prej 
xhehenemit pasi qe Zoti do t'u lejoje ndermjetesimin e ndermjetesuesve (shefaatin e shefaatxhinjve), 
pra kjo eshte ajo Qka deshiron Zoti. Allahu a'elemu! 



273 



SURETU HUDE 



118. Sikur le deshironte Zoti yt, do Vi 
bente njerezit te nje feje (por nuk deshtoi, 
ai e di pse), Ata vazhdimisht jane ne 
kundershtime {mes vete). 

119. Perve? atij qe meshiroi Zoti yt Po 
per kete edhe i krijoi ata. Fjala e Zotit tend: 
''Gjithsesi do ta mbushe xhehenemin me te 
gjithe exhinet dhe njerezit", ka marre fund 
(eshte plotesuar), 

120. Te gjitha keto qe t'i rrefyem ty nga 
lajmet e pejgambereve, jane qe te forcojne 
zemren tende, dhe ne to te ka aidhur e 
verteta e keshilla, si dhe perkujtime per 
besimtaret 

121. E atyre qe nuk besojne thuaju: 
''Veproni sa te mundeni ne ate (e tuajen, 
edhe ne jemi duke vepruar". 

122. Ju pritni (g'do te na gjeje neve), edhe 
ne jemi duke pritur (se g'do t'ju gjeje juve). 

123. Vetem Allahut i takon dija per 
fshehtesite e qiejve dhe te tokes, 9do ^eshtje 
i kthehet (ne kompetence) vetem Atij, pra 
adhuroje Ate, mbeshtetu tek Ai, se Zoti yt, 
nuk eshte i panjohur per ate qe veproni.* 

SURETU JUSUF 

Me emrin e Allahut, Meshiruesit, 
Meshireberesit! 

1. Elif, Lame, Ra. Keto (ajete qe t'u 
zbriten) jane ajetet e librit te qarte. 

2. Ne e zbritem ate Kur'an arabisht, 
ashtu qe ta kuptoni. 

3. Ne me te shpallur te ketij Kur'ani po 
te rrefejme ty (Muhanuned) me te bukurin 
rrefim, edhe pse para tij ishe nga te 



^^ m^^;^^^'^^^ 






^S^JJ^^ 



.^®?55l^ 







painformuarit 

4. (perkujto) Kur Jusufi, babait (e vet i 
tha: "O baba im, une pashe (ne enderr) 
njembedhjete yje dhe dielfin e henen, i pashe 
duke me here mua sexhde!" 



* Urdheri qe i drejtohet drejtpersedrejti Muhammedit e edhe besimtareve qe te jene te vendosur e te qendrueshem saktesisht dhe ne 
menyre precize sikurse jane urdheniar prej Zotit, mban pergjegjesi te madhe, andaj Pejgamberi duke e perkujtuar rendesine e ketij urdheri 
paska thene: "Me plaku kaptina Hud dhe motrat e saj...", duke iu pergjigjur pyetjes se nje shoku qe i ka thene se, ke filluar te plakesh 
i derguar i Zotit. 

Sipas ketij urdheri kuptohet se nuk guxon te tejkalohet asnje dispozite e Allahut, qofte obligim adhurimi, qofte lejim ose ndalim (hallall- 
haram) ndaj ^eshtjeve e sendeve: Madje sipas ketij urdheri, kuptohet se nuk guxon as te anohet kah zullumqaret dhe veprat e tyre, e lere 
me te veprohet si? veprojne ata. 

Permendet falja e namazit qe eshte nje nga shtyllat me te forta ne fe, pas besimit dhe koha e faljes se tij gjate dites e nates, e perfundon 
ajeti duke na perkujtuar se punet e mira, si? eshte se pari namazi, e edhe te tjera, ndikojne dhe ndihmojne ne shlyerjen, faljen e gabimeve. 
Bsjgamberi ka thene: "Namazi deri ne namaz, xhumaja deri ne xhuma, ramazani deri ne ramazan shlyejne mekatet e atyre qe jane ruajtur 
prej gjynaheve te medha". 

Denimi i Zotit nuk e godet kurre nje vend nese banoret e tij jane ne mige te drejte. 

Sikur deshira e Zotit te ishte qe njerezit te jene te nje ideje e nje feje, ata do te ishin ashtu. Njerezit do te jene te shpemdare ne lloj-lloj 
besimesh e idesh te gabuara, me perjashtim te atyre qe i ka arritur meshira e Zotit dhe kane gjetur te verteten. E derisa Zoti eshte betuar 
se do ta mbushe xhehenemin me exhine e njerez , fjala e Tij eshte e pathyeshme, andaj njerezit bredhin pas te keqiave derisa te meritojne 
xhehenemin. 

Te fshehten, kudo qe te jete dhe kurdo qe do te ngjaje, e di vetem Zoti, e di edhe fundin e gezuar ose te mjeruar per ?do njeri, por 
ajo eshte pune e Tij, e pune jona eshte: ta adhurojme vetem Ate, t'i dorezohemi vetem Atij, e Ai eshte meshirues i meshiruesve. 

Me ndihmen e Zotit xh.sh. perfundoi perkthimi i kesaj kaptine. Lavderuar qofte Allahul 



SURETU JUSUF 274 



SURETU JUSUF 
KAPTINA 12 

E zbritur ne Meke, pas sures Hud, ajete: HI 

Kjo eshte nje prej kaptinave te zbritum ne Meke, te dial parashtrojne ngjarjet rreth 
pejgambereve. I tere tregimi ne kete kaptine i eshte kushtuar ndodhise rreth Jusufit, 
birit te Jakubit, veshtiresive qe perjetoi ai dhe babai i tij, mundimet qe i vuajti prej 
vellezerve, ne burg, ne shtepine e zoteriut te Egjiptit, prej aventures se grave etj., derisa 
e shpetoi Zoti xh. sh. Edhe Muhammedi do ta gjeje shpetimin dhe do te korre sukses, 
anipse e refuzojne edhe te afermit edhe te largetit. 

Kaptina ka nje trajtim te posagem te shprehjeve dhe te domethenieve te saj, ngase 
rrefimi i ngjarjes ne nje menyre te bute e te dhembshme deperton neper ndjenjat 
shpirterore si gjaku neper damare, dhe edhe pse eshte nga kaptinat mekase, te cilat, 
ne te shumten e rasteve kane natyre kercenimi e terheqjeje te verejtjes, kjo eshte e dalluar 
ngase ka nje atmosfere meshire, butesie e ledhatimi. 

Edhe kjo eshte shpallur ne ate kohe kur Muhammedi ballafaqohej me ato veshtiresi 
te njepasnjeshme, ne ate kohe kur mbeti pa axhen dhe pa bashkeshorten, kur edhe 
vitin e quajti **senetul buzni'' - vit i pikellimit. 

Pikerisht ne kete periudhe kur i derguari i Zotit, e edhe besimtaret ishin duke u 
konfrontuar me ato sjellje drastike e te egra te injoranteve kurejshite, kur ishin izoluar 
prej bashkesise mekase, ata ishin vetmuar dhe sulmuar ne gdo pikepamje, i zbret kjo 
kaptine e cila ia lehteson mundimet, i jep shprese se pas te gjitha veshtiresive do te 
arrije sukses dhe glirim. I thuhet: shikoje Jusufin, vuajtjet e tij dhe mundimet, e me 
ne fund edhe triumfin, por duhet te jesh i durueshem, se ndihma e Zotit gjithnje u 
dhurohet te durueshmeve. 

Tregimi per Jusufin nuk eshte perseritur ne asnje vend tjeter ne Kur'an sig eshte 
rasti me tregimet e pejgambereve te tjere, te cilat edhe pse duket se perseriten, perseritja 
e tyre eshte ne menyra te tjera, me stil tjeterfare dhe me sinonime te llojUojta. 

Gjate ketij rrefimi, ne kete kaptine duhet kuptuar se, deshira dhe percaktimi i Zotit 
fuqiplote per nje send, geshtje a njeri, do te realizohet ne teresi, edhe nese e tere bota 
ngritet kunder Keshtu ishte rasti i Jusufit, te ciht Zoti i kishte dhuruar dhuntine e 
vet qysh ne vegjeli, e perpjekjet e vellezerve per ta zhvleresuar ate dhunti, tentimi i 
grave per ta mashtruar e poshteruar, nengmimi duke e shitur si rob dhe gjykimi me 
burg pa kurrfare gabimi, nuk paten sukses me ate, nuk arriten asgje. Ne fund u kurorezua 
me ate te mire qe ia kishte dhuruar Zoti, edhe si pejgamber e edhe si sundues, e edhe 
i pranuar ne mesin e me te mireve ne jeten e ardhshme! 



275 



SURETU JUSUF 



5. Ai (Jakubi) thfu ''O bin im, mos u 
trego end^rren fende ^^eHezerve tu, se po fe 
bejne ndonje dredhi, s'ka dyshim, djaDi per 
njeriun eshte annik i hapet". 

6. Ja, keshtu Zoti yt fe zgjedh ty, fe 
meson interpretimiii e enderrave, ploleson 
dhuntme e Hj ndaj feje dhe familjes se 
Jakubit, sikurse pat plotesuar ale me pare 
ndaj prinderve tu, Ibrahimit dhe I&-hakut 
Vertet, Zoti yt eshte me i dijshmi, me i urti!" 

7. Njemend, per ata qe pyesin 
(interesohen) ne ndodhine e Jusufit dhe te 
veDezerve te tij, pati fakte (mbi fuqine e 
Zodt). 

8. Km* ata (vellezerit) thane: ''Pasha 
Zotm, Jusufi dhe \3lai i tij, jane me te 
dashur te baba yne se sa ne, ndersa ne jemi 
grup (i forte). Vertet, babai yne eshte ne 
gabun sheshazL 

9. Ml^ytnie Jusufin ose hidhnie dflai hug 
ne nje vend e babai juaj t'ju doje juve e pas 
asaj (pendohuni) beheni njerez te mire. 

10. Njeri prej tyre tha: ''Mos e mbytni 
Jusufin, e ne qofte se jeni per te here di(, 
leshonie ate ne fund te bunarit, do ta marre 
ate dikush prej udhetareve'? 

11. Ata thane: "O baba yne, ^'ke qe nuk 
na beson per Jusufin, e ne ia duam te miren 
atij? 

12. Deigoje neser ate me ne, le te haje 
peme dhe le te luaje me siguri do ta ruajme 
ate. 

13. Ai tiia: "Une maHengjehon po te vije 




iyt- lyj^j ^^j ^y^ S^\^j^ ^j*^^j^ ^-^A 

1^ Oj_y-v^^jJbj^Ui^a.;^-,,,2^jj>O^^^J^ 



Yn f^ 



me ju, e edhe kam f rike se do ta haje ujku, 
kur mungon kujdesi juaj per te". 

14. Ata thane: "I%r Zotin, nese e ha 
ujloi, e duke qene ne grup kaq i fort^ atehere 
ne mos qofshim fore!" 



♦ Para se t'i shpallej Kur'ani Muhammedit, ai nuk dime per ngjarje gfaredo qofshin, pse ai 
nuk kishte mesuar nga ndonje liber e mesues, e edhe ky ishte nje fakt kunder atyre qe u perpoqen 
te zhvleresonin Kur'anin famelarte, duke thene se e shpiku vete Muhammedi. 

Zoti xh. sh. ia shpjegon kete ngjarje Muhammedit dhe besimtareve ne menyren me te mire, 
me te sakte dhe me te kuptueshme. 

Jusufi kishte pare ne enderr sikur dielli, hena dhe njembedhjete yje i benin sexhde, i peruleshin. 
Per kete i tregoi babait, Jakub, por ai ia terhoq verejtjen se enderren nuk duhet treguar vellezerve, 
sepse mund t'i bejne ndonje te keqe. Jusufi u habit, si mund t'i bejne keq vellezerit? Por, Jakubi, 
i sprovuar i tha se duhet ta dije qe shejtani eshte armik i perbetuar kunder njeriut, e mund t'i 
mashtroje edhe vellezerit e tij. 

Jakubi e kuptoi se Jusufin Zoti do ta dergoje pejgamber, andaj edhe e donte shume. 

Nga zilia, pse Jakubi e donte Jusufm dhe vellain e tij Binjaminin - kete e kishte vella edhe 
prej nene - djalli ua mbushi mendjen vellezerve te tij qe ta likuidojne, e pastaj te pendohen e 
te behen njerez te mire. Si duket, djali me i madh i Jakubit, Jehudha propozoi nje te keqe me 
te lehte: ta humbin e mos ta mbysin. 



SURETU JUSUF 



276 



^^^^^ i^mm^ 



J *■«*--> Op ^4?-^ J> |v*J '-^^^ (T*-/^ W^:a:.d<Jj|^ 

1^ ^ . »>»f .*X "it^^f-^r ^/<?:i >^'v ''-'*T 



Yrv : 



15. Pasi qe ata shkuan me te dhe 
vendosen ta vene ne fund te bunarit, Ne 
i shpaUem: ''Ti do t'i njoftosh ata per kete 
veper te tyre, e duke mos ditur ata (do te 
vije koha teju thuash per kete veper e ata 
nuk do te dine se ti je Jusufi)Y* 

16. E ne mbremje erdhen duke qare te 
baba i tyre. 

17. Thane: ''O baba yne, ne shkuam 
te bejme gara, e Jusufin e lame te teshat 



tona edhe ate e kishte ngrene ujku. Ti nuk 
do te na besosh neve, edhe po te Jemi te 
vcrtetel" 

18. E erdhen (i soUen) e ne kemishen 
e tij me gjak te rrejshem. Ai tha: ''Jo, (nuk 
e ka ngrene ujku)^ por epshet tuaja ua 
hijeshuan punen. Halli im eshte: durim i 
mire. Allahu eshte nga i cUi kerkohet 
ndihme per kete qe pershimiani ju". 

19. Dhe atypari kaloi nje grup 
udhetaresh, e e derguan ujebartesin (per 
uje)^ e al e ieshoi kofen e vet (ne bunar) 
dhe tha: ''Myzhde! Qe nJe djalosh!" Ata 
e fshehen ate si mall tregtie. Po Allahu e 
dinte shume mire se ('vepronin ata. 

20. Dhe e shiten ate (Jusufin) per nje 
(mim te vogel, per disa dirheme (mase 
argjendi) te numeruar, sepse ne mesin e 
tyre pati adsh qe nuk lakmuan (per gmim 
me te larte). 

21. E ai qe e bleu nga Misiri (Egjipti) 
i tha gruas se vet: ''Beni pritje te 
kenaqshme, se eshte shprese t'ia shohim 
hajrin ose ta adoptojme per femije!" Ja, 
keshtu (sikurse e shpetuam nga bunari), 
Ne i heme vend Jusufit ne toke (ne Egjipt)^ 
e qe t'ia mesojme atij shpjegimin per disa 
enderra. ADahu eshte mbizoterues i punes 
se vet, por shumica e njerezve nuk e dine 
(fshehtesine e geshtjeve). 

22. E kur e arriti pjekurine e tij, Ne 
i dhame pushtet e dituri. E keshtu Ne i 
shperblejme punemiret.* 



* Edhe pse Jakubi u tha bijve te vet se nuk mund te rrije pa Jusufin dhe se frikesohej nga 
ujku, ata iu betuan se e duan dhe do te kene kujdes ashtu qe e lejoi te shkoje me ta. 

Vellezerit e hodhen JusuHn ne bunar, por prezenca e Zotit ishte aty, ia dergoi Xhibriiin t'ia 
qetesoje shpirtin, t*ia largoje friken e vetmise dhe ta lajmeroje se do te jete i shpetuar prej kesaj 
fatkeqesie. Ata, per ta fshehur sado kudo turpesine e tyre, pasi ra muzgu erdhen kinse duke qare 
dhe me kemishe te pergjakur, por Jakubi e kuptoi ^eshtjen dhe iu mbeshtet Zotit per ndihme. 
Nje grup tregtaresh kaloi atypari dhe e gjeti Jusufin, por nuk treguan se eshte i gjetur, po sikurse 
ishte rob i tyre dhe me te shpejt e shiten, duke u frikesuar se po lajmerohet i zoti i tij. Jusufin 
e bleu ministri i ekonomise se egjiptit, e gruas se vet i tha te kete kujdes per vendosjen, ushqimin 



277 



SURETU JUSUF 



23. E ajo, ne shtepine e se ciles ishte 
Jusufi, i beri lajka atij dhe ia mbylli dyert 
e i tha: ''Eja!" Ai (Jusufi) tha: ''Allahu 
me miajte, ai zoteriu im (e bum yt), me 
nderoi me vendosje te mire (si mund t'i 
bej hile ne familje)7^\ S'ka dysiiim se 
tradhtaret nuk kane sukses. 

24. Ajo e mesyni ate qellimisht, e atij 
do t'i siikonte mendja ndaj saj, sikur te 
mos i prenntoiiej ai]gumenti nga Zoti i tij. 
Asiitu (e heme te vendosur) qe te largojme 
nga ai te keqen dhe te ndyten. Vertet, ai 
isiite nga robet tane te zgjediiur. 

25. Dhe, qe te dy ata u nguten kah 
dera, e ajo ia grisi kemishen e tij nga 
mbrapa dhe prane dere ata te dy takuan 
burrin e saj, e ajo tha ''^^fare mund te jete 
ndeshldmi i atij qe tenton te keqen ne 
familjen tende, perpos te burgoset, ose 
denim te dhembshem!?" 

26. Ai (Jusufi) tha: "Ajo m'u versul 
mua!" Nje deshmitare nga familja e saj 
gjykoi: nese kemisha e tij eshte grisur 
perpara, ajo ka thene te drejten, kurse ai 
genjen. 

27. E nese kemisha e tij eshte grisur 



^^^s^^ t^m^ 



[3 i>LJJJLi*(^L4^jol3[U^ 




prapa, atehere genjen ajo, kurse ai eshte 
i drejte. 

28. E kur e pa ai (burn i saj) kemishen 
e tij te grisur pnipa, tha: ''Kjo eshte dredhi 
juaja, vertet dredhia juaj eshte e madhe!" 

29. "Jusuf, largohu nga kjo (mos ia 
permend askujt)\ E ti (gruas) kerko falje 
per mekatin tend, se vertet ti qenke 
fajtore!" 

30. Nje grup nga grate e qytetit thane: 
''Gruaja e zoteriut (e ministht) i versulet 
marrezisht sherbetorit te vet, ate e ka 
kapluar ne shpirt dashuria, e ne jemi te 
bindura se ajo eshte ne humbje te hapet. 



dhe veshmbathjen e tij, sepse do te kene dobi prej tij, ose, meqe nuk kishin femije, ta pervetesojne 
per djale te vetin. 

E>eri ketu Jusufi perjetoi dy sprovime te medha: hedhjen ne bunar dhe shitjen si rob, por ndihma 
e Zotit nuk i mungoi ne asnjerin rast. 



SURETU JUSUF 



278 



f^^^ ^^0i^ia^ f 



> i:tr^> >^i^i^'r>'^ <-'^<'*'5^>'f ^i-'^-f";?^ 
r/> >^ til- ^^^<^ '-»(>-- ^ 1^ ^- ;^ -- 



«m^ 

•^-^i^ ^ 



31. E kur ajo degjoi per ato penhpeiitjet 
e tyre» dei^goi t'i tlierrose ato, u peigatiti 
vendmbeshletjeje dhe seciles prej tyre i dha 
nga nje thike e tha: ''Dflu para atyre!" Kiir 
e pane ate» ato u tronditen dhe i prene duart 



e tyre e thane: ''ADahut i qofehun fole! 1^ 
nuk eshte lyeri, ky nuk eshte Qeler vetem se 
ndoi^ engeD i larte!" 

32. Ajo tha ''Qe, ky eshte ai per te dhn 
me qortuat mua, une e mesyna ate, po ai 
u majt fort Po qe se nuk ben ^ e 
urdheroj, ai gpthqysh do te buigoset dhe do 
te nen^moiiet". 

33. Ai iJusufi)) tha: ''O Zoti un, biiiigu 
eshte me i deshiruar per mua, se sa ate qe 
me ofrojne ato mua dhe nese H nuk laigon 
prej meje drediiine e tyre, une mund te anoj 
te ato e te behem mjonmt 

34. E Zoti i tij ia pranoi lu^ atij dhe 
e laigoi nga ai dredhin e tyr& Vertet, Ai eshte 
qe degjon (7ut/er) diie di (gjendjen)f 

35. Mandej, pasi qe vertetuan aigumentet 
(e pastsrdse se Jusfit), atyre (ministrit dhe 
nethit te tij) in paraqit ideja qe ate per nje 
kohe ta buigosm. 

36. Se bashku me te hyne ne buig dy te 
rinj. Njeri prej atyre dyve tha: ''Une 
enderroya veten se po shtiydhi (rmsh per) 
vne". E tjetri tha: 'Tine end^nova se po bart 
mbi koke nje buke nga e dla hanm shpezet". 
Na trego komentimin e saj, se ne te 
konsiderojme nga komentuesit e mire (te 
endermve). 

37. Tha: ''Nuk ju vjen juve ndonje 
ushqim me te dlin ushqeiieni, e qe une te 
mos dije, t'ju pershkruaj ate para se t'ju vije 
Kjo eshte nga ajo ^ka me mesoi Zoti un 
(nuk eshte fall e as prognoze), Une kam 
braktisur fene e nje popuDi qe nuk e beson 
Allahun as boten tjeter, e ata ishin 
jobesuntare". 



* Sprova e trete per Jusufin ishte tentimi i gruas se ministrit per ta ^nderuar. S'ka dyshim, 
si pejgamber ai ishte i kursyer prej ^do gabimi, e edhe prej tentimit te saj.Se ne ?fare mase ishte 
maturia e Jusufit, nuk ka nevoje per ndonje interpretim te gojedhenave, mjafton qe Zoti thote 
per te se ishte prej te zgjedhurve. 

Sigurisht gruan e ministrit e kishin pergojuar grate e rrethit te shtreses me te larte te qytetit, 
andaj edhe pergatitja per tubimin e tyre ne ndeje ishte e rangut te larte, kur thuhet se u pergatiti 
fotele mbeshtetese etj. Gruaja e ministrit u perpoq t'i iken realitetit derisa edhe grate e qytetit 
rane nen nje ndikim sikurse edhe ajo, e atehere ajo u zbulua haptazi dhe iu kercenua Jusuiit. 

Jusufi, si pejgamber shprehi deshiren per vuajtje ne kete bote dhe nuk lejoi t*u nenshtrohet 
deshirave ilzike, e si njeri kerkoi ndihmen e Zotit, pse prirjet e epshit jane shume agresive, Allahu 
e ndihmoi, e shpetoi prej mekatit te turpshem dhe e beri shembuil te perjetshem per te gjithe 
rinine qe perpiqet te jete e ndershme. P6r fatbardhesine e rinise se tille kemi hadithin e Pejgamberit 
kur thote: "Shtate kategori i merr Zoti ne mbrojtjen e vet, ne ate dite kur nuk ka mbrojtje tjeter 
pos mbrojtjes se Tij..!', e nje prej atyre kategorive e numeron: "Personin (te nun), te cilin e therret 
nje grua e bukur dhe autoritative, e ai thote: i frikesohem AUahut!" - ashtu sikurse tha Jusufi 
dhe si thone perhere ata qe jane te ndershem. 



279 



SURETU JUSUF 



38. Une e ndoqa fene e prinderve te 
mij: Ibrahimit, Is-hakut, Jakubit. Neve 
nuk na takoi t'i pershkruajme kurre nje 
send shok Allahut. Ky (besim i drejte) 
estate dtaurate e madtae nga Allatau ndaj 
nesb dtae ndaj njerezve, por staumica e 
njerezve nuk ia dine vleren. 

39. O ju dy staoket e mij te burgut, a 
estate me mire te adtaurotaen zota te 
ndrystaem ose Allatau, i vetmi 
ngadtaenjimtar?" 

40. Ata qe ju adtauroni pervef Allataut, 
nuk jane tjeter vetem se emra qe pagezuat 
ju dtae prinderit tuaj. Allatau nuk stapalli 
ndonje fakt per ta,vendimi (ne geshtjen 
e adhurimit) nuk i takon kujt, pos 
Allataut, e Ai urdheroi te mos adtauroni 
tjeter vetem Ate. Kjo estate feja e drejte, 
por staumica e njerezve nuk e dine. 

41. O staoket e mij te burgut! Njeri prej 
ju dyve do t'i jape te pije vere zoteriut te 
vet, e tjetri do te varet, kurse stapezet do 
te taane nga koka e tij. ^estatja per te cilen 
kerkuat stapjegim, ka marre fund (keshtu). 

42. E atij per te cilin besonte se estate 
i stapetuar i ttaa: ''Me perkujto mua te 
zoteriu yV\ Po djalli e vuri ne harrese ta 
perkujtoje te zoteriu i tij, e per kete mbeti 
ne burg disa vjet.* 



^^i^Uc^^^ZJ^ 



tM^mm'^ 






n* 



43. E (kuT u afrua lirimi i Jusufit) 
mbreti ttaa: ''Kam pare enderr statate lope 
te majme dtae statate lope te dobeta qe i 
taanin ato (te dobetat, i gelltiten ato te 
majmet) dtae statate kallinj te gjelber (qe 
kishin Udhur frytin) e (shtate) te tjere te 
ttaare. O ju pari, nese dini te interpretoni 
enderren, me tregoni per enderren time!" 



♦ Sprova e kater dhe e fundit per Jusufin ishte burgu. Paria e Egjiptit e vertetoi se Jusufi 
ishte i pafajshem, por per hir te autoritetit te gruas se ministrit, edhe pse pa te drejte, vendosi 
ta burgose kinse si fajtor. 

Ndodhi qe bashke me Jusufin te burgosen edhe dy te rinj, sherbetore te sundimtarit. Ata kishin 
kuptuar se Jusufi i interpreton enderrat, andaj edhe e pyeten. Eshte karakteristike se Jusufi edhe 
ne burg, edhe ne momentin me te veshtire, nuk e harroi detyren e shenjte, thirrjen ne besim te 
drejte, andaj para se t*ua shpjegoje enderrat, fiUoi shpjegimin rreth besimit te drejte dhe rreth 
asgjesimit te besimeve te kota. Mandej u sqaroi edhe rrjedhimin e domethenies se enderrave. Thuhet 
se kur u komentoi enderrat, ata thane se nuk kemi pare fare enderre, e ai ju tha, keni pare s*keni 
pare, do t*ju ngjaje ?ka ju thash. Ketu Jusufi e ben nje leshim te vogel, por per te, si pejgamber, 
ishte i madh. Atij per te cilin e dinte se do te lirohej prej burgut i tha qe t*ia sjelle ndermed zoteriut 
te tij ceshtjen se si Jusufi mbeti ne burg pa faj. Mirepo, ai harroi dhe Jusufi mbeti ne buig shtate vjet. 



SURETU JUSUF 



280 



^cj^pi\dt)^J^Cj^^ 



44. Ata (parm) thane: "Enderra te 
perziera, e ne nuk dime komentimin e 
enderrave te tilla". 

45. E ai prej atyre dyve qe shpetoi (ge 
ipat thene Jusufi ta permende) e perkujtoi 
pas nje periudhe e tha: *'Une ju tregoj 
kuptimin e saj. Pra me lejoni te shkoj (te 
Jusufir. 

46. (E derguan te burgu, e ai tha) O 
Jusuf, o ti i drejti, na shpjego per shtate 
lope te dobeta qe i hanin shtate lope te 
majme, dhe shtate kallinj te gjelber e 
shtate te thate, e ndoshta po kthehem te 



njerezit (me pergjigje), ashtu qe edhe ata 
te kuptojne (vleren dhe dijen tende)l 

47. Ai (Jusufi) tha: *'MbUliii shtate 
vjet vazhdimisht, e (ka keni komir lenie 
ne kallinj, perve( nje pakice nga e cila do 
te hani. 

48. Pastaj, do te vijne shtate (vjet) te 
veshtira (me skamje) qe do ta hane ate qe 
e keni ruajtur per to, perve^ nje pakice nga 
ajo qe do ta ruani (ne depo per fare). 

49. Mandej, pas asaj vjen nje vit (i 
begatshem) ne te cUin njerezve u bie shi 
dhe ne te cilin do te kene te vjela (vit i 
begatshem ne pergjithesiy\ 

50. E mbreti tha: *'Me sillni mua ate 
(Jusufin)V^ Dhe kur i shkoi atij (Jusufi) 
i derguari (i mbretit), ai tha: ''Kthehu te 
zoteriu yt dhe pyete ate: 9'eshte puna e 
grave, qe i prene duart e tyre? Vertet, Zoti 
im e di shume mire dredhine e tyre". 

51. Ai (mbreti) tha: ''^ka ishte puna 
juaj kur ju vete e deshiruat (iu versulet) 
Jusuf in?" Ato thane: *'Zoti na ruajt, ne 
nuk dijme ndaj tij asnje te keqe!" Gruaja 
e ministrit tha: *'Tash doli ne shesh e 
verteta, une iu versula atij me dashuri, e 
ai eshte nga te drejtit!" 

52. Kete (e bera thote Jusufi) per ta 
ditur ai (ministri) se une nuk e tradhtova 
tinezisht dhe se vertet Allahu nuk realizon 
dredhine e tradhtareve. 



Thuhet se paska thene Xhibrili: Kush te shpetoi prej mbytjes, kush te nxori nga bunari, kush 
te mbrojti prej punes se keqe, kush te largoi sherrin e grave? E, Jusufi ne te gjitha keto eshte 
pergjegjur: Allahu! Atehere Xhibrili i thote: perse pra u mbeshtete te njeriu kur i the atij te permend 
te zoreriu? Jusufi tha: gabova, dhe e luti Zotin te meshiroje. Xhibrili i tha: Zoti ta fali gabimin, 
por per nje kohe do te mbetesh ne burg. 



281 



SURETU JUSUF 



53. Une nuk e shfajsoj veten time, pse 
epshi eshte shume nxites per te keqm, perve^ 
ate qe e ka meshiniaur Zoti im, se Zoti im 
eshte qe fal e meshiron shume. 

54 Mbreti tha: *'Me silhii mua ate, 
thjeshte ta ve^oj per veten tune!" (ia soUen 
Jusufin) E pasi qe bisedoi me te tha: "Tash 
ti ke te na pozite dhe je i besueshem". 

55. Ai (Jusufi) tha: "Me cakto mua 
pergjegjes te depove te vendit, une jam 
besnik i dijshem". 

56. Dhe keshtu Ne Jusufit i dhame pozite 
ne vend (ne Egjipt) zinte vend aty ku 
deshironte. Ne e pajisim me te mirat tona ate 
qe duam, e Ne nuk ua humbim shperblimin 
punemireve. 

57. Po shperblimi i botes tjeter, gjithsesi 
eshte shume me i mire per ata qe besuan dhe 
ata qe u frikesan dhe u ruajten.* 

58. Dhe (pas nje kohe) vijne veDezerit e 
Jusufit e hyne tek ai, e ai i njohti, ndersa 
ata nuk e njilmin. 

59. E pasi i fumizoi me te gjithe artikujt 
e nevojsii^ (me bare drithiper te dlin Idshin 
aidhur, etj), u tha: "Me siDni nje veDa tuajin 
qe e keni nga baba, a nuk e vereni se une 
vertet u pk>tesoj barren (peshoj&i) dhe se une 
jam mikepritesi me i miri!" 

60. E nese nuk ma silhii ate (vellaun), Ju 
nuk do te mermi tek une bare drithi (per 
ushqhn), e as mos iu afroni (vendit tun). 

61. Ata thane : ** Ne do te perpk|emi per 
te (per ta mane) te babai i tij dhe gjithsesi 
ne do te bejme ate!" 

62. Ai (Jusufi) djelmoshave te tij 
sherbetore u tha: "Venie maHin e tyre (barren 
qe kishin sjelle per te blere drith) ne barret 
e tyre, ashtu qe kur te kthehen te famflja e 








lAU^ 1^ ^^JK.^] \^'C»s>~\ ^S.\a[i} \ij ^p o^Ulii b] J 



S^^fe^^^Tt r l^^^g®^^^ 



tyje(t'i hapin banet)isi njoiiin, e ndoshta do 
te kthehen serish te na". 

63. £ kur u ktiiyen te babai i tyre thane 
"O baba yne, po na ndaiohet barra (drithi), 
lejoni te vije me ne veOau yne (Binjamini) 
qe te marrim ushqim, e ne do ta ruajme ate 

(nga gdo e keqey\ 



♦ Mbreti qe si duket quhej: Rejjan bin Velid, e sheh enderren dhe kerkon prej dijetareve t'ia 
intepretojne domethenien e saj, e derisa nuk qene ne gjendje t'ia shpjegojne, ia zhvleresuan edhe 
enderren. Ne ate kohe, e pas sa vitesh, sherbetori i mbretit qe kishte qene me Jusufin ne burg 
dhe ishte liruar, i perkujtohet, Jusufi dhe porosia qe i pat thene: perkujtom..., i tha mbretit dhe 
parise, nese me lejoni te shkoj te nje njeri, ai do te dije te shpjegoje. Burgu paska qene jashte 
qytetit, andaj sherbetori thote: me dergoni... Shkon te Jusufi dhe ai ia shpjegon sinjalizimin e 
enderres. Mirepo, Jusufi i thote atij te deleguarit te mbretit qe te kthehet dhe te shkoje te mbreti 
e ta pyes: **A e di ai punen e atyre grave, a e di perse Jusufi qendroi ne burg pa gabim,a e di 
se grate ishin shkaktare per burgosjen e tij? Jusufi nuk pranon te dale nga burgu para se te pastrohej. 

Mbreti i tubon grate, te cilat kishin qene ndeje te gruaja e ministrit Kitfir-azizit, te Zylejhaja 
dhe ndripoi peshtjen e Jusufit derisa ato u deklanian se Jusufi ishte i pafaj, e ne fund edhe Zylejhaja 
pranoi se Jusufi ishte i ndershem. 

"Nuk e pfajsoj epshin...", nese kete e ka thene Jusufi, ka pasur per qellim te mos krenohet 
me vetveten, edhe pse ishte i paster, e nese e ka thene Zylejhaja, atehere e ka thene realitetin. 



SURETU JUSUF 



282 










JjAJU^J^ijlil J\iJ-^^ o^l^lllip^o J?UiJ 



j^^JLw ^^-JlJ (4 4*^U-^ J^ fr ^ O^ 4^1 o^ 




64 Ai (Jaidibi) tha: 'A t'u besoj per kele, 
velem sikurse u besom me pare per ^^ilain 
e dj (Jusufin)^ po ADahu eshfe mbrojiesi me 
i mire dhe Ai eshle mesfainies i meshimesve". 

65. E kur i hapen barret e tyre, e gjeten 



maOm e tyre qe iu ishte ktfayer dhe thane: 
''O ati yne, (ka duam me tepkr, qe, ky eshte 
malli yne qe na u kthye, do te fumizojme 
me drith famfljen tone, do ta niajme v^hun 
tone dhe do ta shtojme nje barre deveje, e 
kjo eshte sasi e lehte (per sunduntanny\ 

66. Ai (Jakubi) tha: ''Une kurresi nuk 
e deiigo] ate me ju, derisa te ma jepni besen 
(e forti) ne ADahun, se gjithsesi do te ma 
ktheni ate mua, perve^ nese u diktojne 
rrethanat e nuk mundeni". E kur ata ia 
dhane besen (u betuan), ai tha: 'ADahu eshte 
garantues per kete qe e thame". 

67. Pd ai (Jakubi) tha: ''O bijt e mij, mos 
hyni (ne Egjipt) per nje dere, po hyni neper 
dyer te ndryshme Une nuk mund te largoj 
prej jush asnje send nga caktimi i AOahut, 
Yendimi nuk eshte i tjeterkujt ¥etem i 
AUahut, ¥etem Atij iu kam mbeshtetur dhe 
¥etem Atij le t'i mbeshteten ata qe besuan. 

68. Dhe ata iiyne ashtu si i porositi baboi 
i tyre, po ajo nuk ishte gje qe do t'u 
ndihmonte asgje nga caktimi i ADahut, 
perve^ nje deshire te Jakubit qe e kishte ne 
vele cDie e kreu. Po ai (Jakubi) ishte i dijshem 
per te, ngase Ne e kemi mesuar per ate, por 
shumica e njerezve nuk e dine.* 

69. E kur hyne te Jusuli, ai (Jusufi) e 
afroi prane vele ^i^iani e yet (E^jaminin) dhe 
i tha: ''Une jam \ellai yt, e ti mos u pik^o 
per ate qe ata yepruan!" 



Pasi qe verteton drejtesine dhe maturine e Jusuflt, mbreti e afron prane vete dhe i jep pozite 
te madhe, duke caktuar pergjegjes te depove te mbreterise. Kjo ishte meshire e te madhit Allah 
qe ia dhuron atij qe do, e dhurata me e madhe e Tij eshte ndihma ndaj njeriut qe ai ta besoje, 
t*i respektoje urdherat e Tij e me ne fund ta perjetoje shperblimin e madh ne jeten tjeter. 

* Thuhet se vendin e Jakubit e kishte kapur nje thatesi e madhe e skamje, andaj ata shkojne 
ne Egjipt per te blere ushqim. Jusufi i njeh ata por nuk u prezentohet e ata nuk e njihnin, sepse 
sipas nje varianti kishin kaluar njezet e dy vjet prej atij ^asti kur e kishin hedhur ne bunar e 
deri ate dite. Jusufi i pyeti se prej nga ishin, kush ishin, mos ishin vezhgues etj. Ata i thane se 
ishin prej vendit Ken'an-Palestine, ishin bijt e P^jgamberit Jakub, kishin qene dymbedhjete vellezer, 
por nje u kishte humbur ne fushe, te cilin e kishin dashun me se shumti, e nje vella i tij edhe 
prej nene kishte mbetur te babai qe t'ia lehtesoje dhembjet babait per djalin e humbur. Ne dhjete 
kemi ardhur per ushqim. Jusufi i priti mire, iu dha drith per krye te ^donjerit, por i porositi t'ia 
sjellin edhe ate vellain e vogel qe t'u jape drith edhe per krye te tij. Pa ditur ata, ua ktheu mallin 
qe kishin sjelle per kompensim me drith, e me qellim qe te kthehen perseri, sepse Jakubi nuk 
do te hante drithin qe nuk ishte paguar, e do t'ia sillnin edhe vellain. Sikur te mos ishte urdheri 
i Zotit qe Jusufi te veproje ashtu, mendja nuk do ta pranonte nje sjellje te tille te tij, pse Jusufi 
nuk e lajmeroi ende babain e pikelluar per veten?! 



283 



SURETU JUSUF 



70. £ kur i pajisi ata me pajimet e tyre, 
e vuri tasin (goten) ne barren e vellait te 
vet, e pastaj nje thirres thirri: ''O ju 
devexhinj, ju jeni vjedhes!" 

71. U kthyen (devexhinjte) dhe thane: 
''^ka keni humbur?" 

72. (sherbetoret e sundimtarit) Thane: 
''Kemi humbur tasin e sunduesit, e kush 
e sjell ate (tasin), ka (shperblim) nje barre 
deveje (drith), Une vete jam per kete 
garantues!" 

73. Ata (vellezerit e Jusufit) thane: 
''Pasha Allahun, ju e dini se ne nuk kemi 
ardhur per te here shkaterrime ne toke dhe 
nuk jemi vjedhes!" 

74. (sherbetoret) Thane: "Nese jeni 
genjeshtare, (fare duhet te jete ndeshkimi 
i atij (qe ka vjedhur)!*^ 

75. (vellezerit) Thane: ''Denimi i tij 
eshte, vete ai (te roberohet) ne barren e te 
cilit gjendet. Keshtu ne i denojme te 
padrejtit!" 

76. Dhe filloi (kontrollimi) ne barret 
e tyre, perpara barres se vellait te vet, e 
pastaj e nxori ate (tasin) nga barra e vellait 
te vet. Keshtu Ne e mesuam te planifikoje 
Jusufi. Sipas ligjit te mbretit, atij (Jusufit) 
nuk i takonte ta ndalte (peng) vellain e vet, 
perve9 kur eshte deshira e Allahut! Ate qe 



i04>^ c;^;^^ jijj^t ;T^ 



»'a- 



r43l^=?^ \i Jk^\ A.J-13 



iTti 



duam Ne e lartesojme shume ne dituri, e 
mbi secUin te dijshem ka edhe me te 
dijshem. 

77. (vellezerit) Thane: "Ne paste 
vjedhur ky, ka pase vjedhur me pare edhe 
nje vella i tij. Jusufi kete e mbajti fshehte 
ne vete e nuk ua zbuloi atyre dhe tha: ''Ju 
jeni ne pozite me te keqe (kete e tha me 
vetvete ejo atyre), Allahu e di me se miri 
per ate qe trilloni. 

78. Ata thane: "O zoteri, ai ka nje 
babe shume te vjeter, pra , ne vend te tij 
na merr njerin prej nesh. Bene kete te mire 
se ti je prej atyre qe bejne mire! 



Pasi u betuan ne Allahun se nuk do t*i bejne ndonje dredhi, Jakubi ua dha djalin me te vogel, 
por ju tha mos hyni te gjithe per nje dere, sepse mund t*ju shohe ndonje qellimkeq. Megjithate, 
Jakubi e dinte se nuk mund t*u ndodhte asnje send pa caktimin e Zotit, por i keshilloi djemt 
e vet dhe ashtu ata shkuan serish ne Egjipt per te marre drith. 



SURETU JUSUF 



284 









no^ 



79. Ai (Jusufi) tha: ''ADahu na majMe 
marrim tjeter pos atij te i cili e kemi gjetur 
teshen ton^ ne at^iere do le jemi le 
padrejie!" 



80. E km* e humben shpresen prej tij, u 
ve^uan per t'u konsuttuar. Me i madhi i tyre 
tha: ''A nuk e dmi qe babai juaj ka marre 
piej jush besen ne ADahun, e me pare ^fore 
padrejtesishe keni bere ndaj Jusufit?" Une 
pni nuk ndahem kurre prej kesaj toke (te 
Egjiptit) deri qe te me lejoje babai nn, ose 
le ¥endose ADahu (miic) per mua, e Ai eshte 
gjykates me i drejte! 

81. Ju ktiiehuni te babai juaj diie thuani: 
''O at yne» djali yt vodhi, ne deshmojme 
vetem per ate qe dQm^ e per te fehehten ne 
nuk ishim roje!" 

82. Tl dago e pyeti (banoret ne) qytetin 
ku ishim ne^ po asfatu edhe (ata me) kanvnm 
me te ciiin kemi ardhur. Ne jemi te drejte 
(g'te th&m). 

83. Ai (Jakubi) tha: ''Jo, (esh^jen ua 
lehtesoi epshi juaj. (mua nuk me ka mbetw 
t Jeter) Durim i mire, eshte sprese qe ADahu 
do te m'i sjeOe te gjith^ Ai eshte me i 
dyshmi, me i urti!" 

84. Dhe, ua ktheu shpmen e tha: ''O 
deshprim i nn per Jusufin, dhe i^ pikeDhni 
iu zbardiien te dy syt^ po i permbajtur (nga 
pikelMmi). 

85. Ata thane: ''Kr AUahun, ti 
nuihdimisht e peikujton Jusufin derisa do 
te semuresh rende, e te shkaterrohesh". 

86. Ai (Jakubi) tha: ''Une hkiherimin 
thn diie piUaiimni thn, ia parashtroj ADahut, 
e une di per AHahun ate qe ju nuk dini'? 



* Kur hyne te Jusufi, ai vendosi nga dy ne nje dhome si mysafire, e pasi Binjamini mbeti vete, 
ai tha po e marr me vete ne dhomen time. Aty i tregoi se ishte JusuH, i tregoi per planin e vet 
dhe i tha te mos tronditet per rrjedhimin e ngjarjes. 

I urdheroi sherbetoret qe kupen e vet, te stolisur me diamant, ta vene ne barren e vellait te 
vogel pa i hetuar kush. Pasi pubUkuan se dikush e ka marre kupen e sunduesit, kerkuan mendim 
prej tyre per masen ndeshkuese qe duhet marre tek ai qe gjendet. Kete Jusufi e beri me qellim, 
sepse sipas ligjit te egjiptit hajni rrahej dhe detyrohej ta paguaj demin, e jo te mbahej peng. E 
sipas ligjit te Jakubit, per te cilin dinte Jusufi, hajni qe vjedh mbetej rob i te zotit te sendit te 
vjedhur, e Jusufi kete kishte per qellim. 

Vellezerit e Jusufit edhe me ate rast u shprehen keq kur thane se edhe vellai i tij me pare 
ka pase vjedhur, duke aluduar ne Jusufin, por Jusufi nuk reagoi. Por edhe ata treguan sinqeritet, 
kur e luten ta ndale njerin prej tyre ne vend te Binjaminit, dhe shprehen dhembje per babain plak. 

Jusufi nuk pranoi qe ta ndalte ndonje tjeter ne vend te tij. E kur ata i humben te gjitha shpresat, 
u ndane dhe u konsultuan mes vete. Me i vjetri prej tyre, Jehudha, i qortoi vellezerit dhe vendosi 
te mos shkoje i gjaUe pa vellain e vogel, e atyre u tha te shkojne dhe t'i tregojne babait per ngjarjen. 
Kur i treguam Jakubit ^eshtjen, ai shume u pikellua dhe duke shprehur deshprimin e permendi 
Jusufin, qe gati ishte harruar, e bijve te tij ua zgjoi ndjenjen e dhimbshurise ndaj babait dhe 
i thane te mos pikellohet aq shume se keshtu do ta shkaterroje veten, por ai shfaqi shpresen se 
do t'i vijne te gjithe djemte e humbur. 



285 



SURETU JUSUF 



87. (Jakubi u tha bijve te vet) O bijte 
e mi, shkoni dhe hulumtoni (ncEgjipt) per 
Jusufin dhe vellain e tij, e mos e humbni 
shpresen nga meshira e AUahut, pse \eteiii 
populli jobesimtar e humb shpresen ne 
Allahun. 

88. (shkuan) E kur hyne tek ai i thane: 
*'0 ti zoteri, neve dhe fanuljen tone na ka 
goditur skamje e veshtire, e kemi ardhur 
me nje mall te vjeter, e ti pre na mbush 
masen (barren) dhe na dhuro, AUahu i 
shperblen ata qe dhurojne". 

89. Ai (Jusufi) tha: ''A e dini (ka keni 
here me Jusufln dhe veOain e tij, kur ishit 
injoninte?" 

90. Ata thane ''A ti je vete Jusufi?" 
Ai tha: ''line jam Jusufi, e ky eshte veUai 
im, Allahu na dhuroi shpetimin, pse ai qe 
ruhet dhe ben durim, s'ka dyshim AUahu 
nuk humb shperblimin e punemireve". 

91. Ata thane: ''Ptoha Allahun, eshte 
e vertete se Allahu te ka lartesuar mbi ne, 
kurse ne vertet ishmi fajtore!'* 

92. Ai tha: ''Sot nuk ka qortim kunder 
jush, Allahu ju falte juve; Ai eshte me 
meshirues i meshiruesve! 

93. Ju shkoni me kete kemishen time, 
dhe hidhnia ate babait tim ne fytyre, e atij 
do t'i kthehet te pamet, e pastaj ejani tek 
une me tere familjen time". 



i mmm 



^^1 Iwsiaii ^il >^|i Jv-vfltJj C^.<J*' ^^^"-^ 



iC'->^*-* 



'J(i^^j^ d^UV 









Ttl 



94. (u nisen) Dhe posa u ndane devet 
(prej qytetit), i ati i tyre tha: "Une po e 
ndiej eren e Jusufit, mos me konsideroni 
te matufosur." (kete ia tha familjes se vet 
ne Palestine). 

95. Ata (qe ishin prezent) thane: **Pfer 
Allahun, ti vertet je qemoti ne humbje".* 



* Jakubi u tha djemve te shkojne serish ne Egjipt dhe te hulumtojne edhe per Jusufln. Puna 
e Jusufit per te tjeret ishte si ndonje enderr, sepse ?do gjurme per te ishte zhdukur, mirepo, Jakubi 
e permendte dhe e lidhte shpresen ne Zotin. 

Vajten dhe hyne te Jusufi, e luten t'u jape drith per nje malle te dobet qe e kishin sjelle, i 
cili ishte per t'u hedhur posht. E luten t'ua liroje edhe vellain. 

Pasi degjoi Jusufi per veshtiresite e familjes se tyre dhe per pikellimin e verberimin e babait, 
ndjeu dhembje ne shpirt dhe u prezentua. Vellezerit u habiten, pse ishin dy vjet qe silleshin kah 
ai dhe nuk e kishin njohur, andaj i thane: vertet, ti je JusuH? Megjithate qe ua permendi gjestin 
e shemtuar te tyre, nuk i qortoi, perkundrazi u lut qe t'i fale Zoti. Ju tha te shkojne dhe ta marrin 
tere familjen e te kthehen ne Egjipt. Ua dha me vete kemishen e vet dhe u tha t'ia vejne ne fytyre 
babait se do t'i kthehet te te pamet. 

Vellerezit u nisen dhe pasi kishin leshuar territorin e Egjiptit, Jakubi u kishte thene atyre qe 
ishin prezent, e di se do te me thoni se jam (mendur, por une po e ndiej eren e Jusufit. Ata i 
thane qemoti je here matuf, andaj nuk na habisin fjalet qe thua. 



SURETU JUSUF 



286 






Ttv: 



%. E kur erdhi myzhdexhiu, ia vuri ate 
(kemishen) mbi fytyren e tij, atij ju kthye 
te te pamet dhe tha: '*A nuk ju thashe se 
une di nga AUahu $ka ju nuk dini?" 

97. Ata thane: ''O baba yne, lutu per 
neve te na falen mekatet tona, se me te 
vertete ne kemi qene fajtore!" 

98. ''Me Yone do te kerkoj Zotit tim 



faljen tuaj", tha ai (Jakubi), se vertet, Ai 
eshte qe fale, eshte meshiraes. 

99. (e morcn familjen dhe shkuan) E 
kur hyne te Jusuf i, ai i afroi ngat vete te 
dy prinderit e tij dhe tha: ''Me deshiren 
e Allahut hyni ne Egjipt te sigurt!" 

100. Dhe ai te dy prinderit e vet i mori 
lart ne from (i uli prane vete), e ata iu 
perulen atij, e ai tha: "O ati im, kjo eshte 
domethenia e enderres sime te 
meparshme, Zoti im kete tanime e beri 
realitet, e mua me dhuroi miresi kur me 
nxori prej burgut, e juve u solli nga f shati 
pasi djalli pat futur per^arje ndermjet 
meje dhe yellezerve te mij. Zoti im, me 
mjeshteri e butesi realizon deshiren e vet 
per (ka don, vertet Ai eshte i dijshmi, i 
urti. 

101. (Pasi iu plotesua deshira, Jusufi 
tha) Zoti im, Ti me ke dhene mua pushtet, 
me mesove mua komentimin e enderrave; 
o Krijues i qiejve e i tokes, Ti je kujdestar 
imi ne dynja e ne Ahiret, me ben te vdes 
mysliman dhe me bashko me te mire!"* 

102. Keto jane nga ato lajme te 
panjohura, e Ne po t'i shpailim ty 
(Muhanuned), se ti nuk ke qene prane tyre 
kur ata vendosen ^eshtjen e tyre (hudhjen 
e JusuGt ne bunar etj.) diie lair boiin dredliL 

103. Pb ti edlie pse lakmon (per besimin 
e tyie), shumka e njerezve nuk do te besojne. 



* Parashikimet e Jakubit u bene realitet, myzhdexhiu, si duket ky ishte Jehudha, po ai qe 
ia pat sjelle kemishen me gjak te rrejshem, tash ia sjell kemishen qe ia dha Jusufi dhe e lajmeron 
per te. Jakubit i erdhi te te pamet, e djemte e tij kerkuan te lutet per mekatin e tyre, por ai u 
premtoi per me vone, ngase ende ishte i preokupuar me ato kujtime te hidhura. 

U pergatit e tere familja dhe vajten ne Egjipt. Kishin rreth tetedhjete veta, Jusufi me tere suiten 
e vet doli perpara ne pritje, e prinderit e vet i ngriti lart ku e kishte fronin e vet. 

Thuhet se ne Egjipt Jakubi jetoi me Jusufin edhe njezet e kater vjet, e kur nderroi jete, vete 
Jusufi e dergoi dhe e varrosi prane babait te tij Is-hakut. Keshtu kishte porositur Jakubi. Jusufi 
jetoi edhe njezete e tri vjet pas babait dhe kur e plotesoi deshiren, verejti se fuqia fizike i eshte 
dobesuar, prandaj iu lut Zotit qe ne jeten tjeter ta bashkoje me prinderit e vet te dashur, Is-hakun 
e Ibrahimin. Pasardhesit e tij mbeten ne Egjipt, aty shtohen, kur qene te ndjekur prej faraonit 
u detyruan qe rreth gjashteqind mije veta ta braktisin Egjiptin. 



287 



SURETU JUSUF 



104. Megjithate qe ti nuk kerkon prej 
tyre ndonje shperblim per te (per keshille e 
udhezun), Ai (Kur'ani) nuk eshte tjeter velem 
se keshille per mbare njerezit 

105. Sa e sa argumente ka ne qiej e ne 
toke, te diet 1 shohin, por ata nuk i 
veshtrojne fare: 

106. Dhe shumica e tyre nuk e beson 
ndryshe Allahun, vetem se duke i shoqeruar 
(zota te tjere). 

107. A mos jane siguniar ata prej 
denimit qe mund t'u vije nga Allahu e t'i 
mbuloje» ose befas duke mos e hetuar fare 
t'u vije katastrofa e pergjithshme. 

108. Thuaj: ''Kjo eshte miga ime» e ^^ene 
ne fakte te qarta, e qe une therras te Allahu, 
une dhe ai qe vjen pas meje. Larg te metave 
eshte ADahu, e une nuk jam nga klhutjaret" 

109. Ne nuk dei^am para teje vetem se 
burra nga banuesit e qyteteve, te diet i 
pajisem me shpallje. A nuk udhetuan ata 
neper toke e te shihnin se si ishte perfunduni 
i atyre qe ishin me pare? E s'ka dyshim se 
jeta e botes se ardhshme eshte shume me e 
dobishme per ata, te diet jane ruajtur; a nuk 
mendoni? 

110. (nuk derguam tjeter vetem burra e 
ndihma u vonua) Derisa te dei^arit gati e 
humbnin shpresen (se do t'i besoje populM), 



6^ ^J^-^J^^'*-^-^^-^J><^ J^==='c>:^^^-? 



: rtA 



dhe menduan se u peigenjeshtnian (pse ende 
nuk i kapi denimi), atehere u erdhi atyre (te 
derguareve) ndihma Jone. Ne e shpetuam ate 
qe dashtem. E denimi Yne kunder popullit 
idhujtar nuk zbrapset 

111. Ne tregunet e tyre te deiguarve dhe 
te Jusufit me vellezer) pati mesime e pervoje 
per te zotet e mendjes. Ai (Kur'ani) nuk eshte 
bisede e triUuar, por vertetues i asaj qe ishte 
me pore (Ubrave te shenjta) dhe sqarues i (do 
sendi, e edhe udherrefyes e meshire per nje 
popull qe beson.* 



♦ Rrefimi ne detaje i ngjarjes se Jusufit, babait dhe vellezerve te tij, ishte nje argument per Muhammedin, 
i cili nuk kishte ditur asgje me pare, se me te vertete eshte i derguar prej Zotit dhe se Kur'ani eshte fjale e 
Zotit. Mirepo, derisa edhe pas nje argumenti te tille, nje pjese e madhe idhujtare nuk i besoi, Zoti ia shpalli 
kete pjese te Kur'anit duke i thene se lakmia dhe deshira jote eshte tjeter, e kokefortesia e tyre per te mos besuar 
eshte tjeter, pra ti mos u brengos, por kryeje detyren tende. Atyre u vjen denim si pasoje e kryene(?esise. 

Te derguarit gjithnje ishin burra e jo gra, jo engjej dhe jo exhine, e po ashtu ishin edhe nga vendbanime 
te medha e jo nga fshatrat. 



SURETU ER RRA^D 288 



Gjithashtu, ky tregim per Jusufin ishte nje pervoje e madhe per Muhammedin, pse ai qe pati fuqi ta shpetoje 
prej bunarit, ta nxjerre prej burgut, ta beje sundimtar te Egjiptit, pasi nje here ishte rob i tij, t'ia mundesoje 
bashkimin me prinderit e vellezerit pas nje periudhe qe ishin te ndare dhe thuajse te humbur, po ai ka fuqi 
ta forcoje Muhammedin, t'ia ngris lart famen, ta fuqizoje dhe ta perhape fene e tij, pra eshte nje lajmerim 
per te ardhmen e fese islame, eshte mrekulU per Muhammedin. 

Me ndihmen e Allahut, perfundoi perkthimi i kaptines Jusuf. 



SURETU ER RRA'D 
KAPTINA 13 

E zbritur ne Medine, pas sures Muhammed, ajete: 43 

Thuhet se si shkak i zbritjes se kesaj kaptine ishte: Pejgamberi kishte derguar nje 
nga shoket e vet per ta thirrur nje arrogant nga paria arabe. I tha: **Shko e thine le 
te vije tek une'\ e ai tha: O i derguar i Zotit, ai eshte shume i vrazhde e do te me fyej' 
Ai f iha: Shko c thJrr^.^ AJ shkoi dh^ J tha scpo tc thcrrct i dcrguari i Zotit! Ai arroganti 

i tha: "Me trego per Zotin e Muhammedit a eshte prej ari, prej argjendi apo prej remi 
(bakri)?'' Ai u kthye e i tregoi Muhammedit se g' kishte thene ai, duke ia perseritur 
se une te thash se ai eshte i vrazhde. Pejgamberi i tha shko thirre edhe njehere. Ai shkoi 
perseri dhe arroganti duke ia perseritur theniet e para rreth Zotit, Zoti e sjell nje re 
me murmurime e rrufe, e cila e godet arrogantin ne maje te krese, duke e lene te vdekur. 
ajeti i trembedhjete shenon kete ngjarje. 

Kjo kaptine sjell argumente mbi njesine e Zotit, per shpalljen, per ringjalljen dhe 
per shperblimin a denimin. Per argument te besimit ne fuqine e Zotit permend qiejt, 
token, henen, naten, diten, bimet, pemet dhe krijesat e tjera. 

Ben nje krahasim midis te vertetes dhe te pavertetes, se si pas shiut rritet shtrati 
i lumenjve e i perrenjve dhe gjate rrjedhes se tyre ato bartin me vete mbeturina, te 
cilat ngriten mbi uje ne forme te shkumes prej se dies nuk ka kurrfare dobie. Ashtu 
edhe gjate shkrirjes se mineraleve lajmerohet shkume e mbeturine, e cila ne fund hidhet 
si send i pavlefshem. Kesaj shkume i perngjan veprimtaria e kote e njerezve, ndersa 
ujit te nevojshem dhe arit, aigjendit apo metalit te vlefshem i perngjan veprimi i njerezve 
te orientuar ne rrugen e drejte, 

Kaptina quhet me emrin RA'D - murmurime, ngase murmurima eshte nje dukuri 
e guditshme natyrore, e cila verteton fuqine e Zotit, sepse uji eshte mjet i domosdoshem 
perjete, ai vjen prej reve. Ne re jane bashkuar edhe e mira edhe e keqja, e mira ngase 
rete bartin shiun, kurse e keqja ngase e bartin rrufene. Shiujepjete, kurse rrufeja zhduk 
jete, kjo eshte mrekulli e te madhit Zot, 



289 



SURETU ER RRA'D 



SURETU ER RRA'D 



Me emrin e Allahut, Meshiruesit, 
Meshireberesit! 

1. Elif, Lame, Mime, Ra. Keto ajete 
te kesaj kaptine dhe e tere ajo, qe t'u 
shpall ty nga Zoti yt, jane realitet, por 
shumica e njerezve nuk besojne. 

2. Allahu eshte Ai qe ngriti qiejt pa 
ndonje shtylle. Ju i shihni ato. Ai 
mbizoteroi Arsiiin diie nensiitroi diellin e 
iienen qe (do njeri udiieton deri ne nje 
afat te caktuar; Ai rreguUon (esiitjen (e 
gjithesise), sqaron argumentet, qe te jeni 
te bindur per takimin (pas ringjalljes) me 
Zotin tuaj. 

3.Dhe Ai estate, i dli tolcen e statriu, dtae 
ne te krijoi kodra e lumenj dtae prej secilit 
fnit beri dy lloj (gift), beri qe nata ta 
mbuloje diten. Vertet, ne gjittae kete ka 
fakte per njerezit qe ttaelle mendojne. 

4. £ ne toke, copa siperfaqesta, te 
ngjitura njera me tjetren, kopstate te 
taardtaise, te mbjeUa (te llojllojshme) dtae 
taurma (bime keto) qe jane te degezuara 
ne staume trupa dtae jo te degezuara 
(nga nje filiz) e te gjittaa ujiten nga nje uje, 
dtae Ne staijen ne ngrenie te f nitave te tyre 
e kemi dallaur njeren prej tjetres. Edtae 
kjo destamon me argumente per njerezit 
e men^ur. 



^Jj^iP ^^^^^^^^ 



qSgli^ 






5. £ nese ti (Muhammed) (uditesta 
(perse tepergenjeshtrojne), estate edtae me 
e (uditstame ttaenia e tyre: ''A do te kemi 
krijim te ri pasi te jemi bere dtae?" Keta 
jane ata qe motauan Zotin e tyre, ata do 
te ndestakotaen me pranga ne qafe. Pra 
keta jane banues te zjarrit ku do te 
qendrojne pergjittamone. 



SURETU ER RRA'D 



290 



c<^y^: 



mm 



I X -"t -^ 1 /" '-^ ^^'^"'u^^y ^ Mf'''* ^^t 11'' 



6. E ata prej teje kerkojne ngutjen e 
zbatimit te se keqes para te se mires edhe pse 
para tyre pati aso denimesh (pov nuk kane 
mam mesim). S'ka dyshim se Zoti yt u f al 
njerezve mekatet e tyre, por s'ka dyshim se 
Zoti yt eshte edhe ndeshkues i rrepte. 



7. Ata, te cilet nuk besuan thone: 'Tse 
te mos i kete zbritur atij (Muhammedit) 
ndonje argument (mrekuW praktike) nga 
Zoti i tij?" Ti je vetem qortues. ^o popuU 
pati udhezues (pejgamber), 

8. Allahu e di se 9'bart qdo grua, dhe 
(e di) 9ka pakesojne e ^ shtojne mitrat Tkk 
Ai ^o send eshte me mase te caktuar. 

9. Ai eshte qe di te fshehten dhe te 
dukshmen, Ai eshte i madheniari e i 
lartesuari. 

10. P^r te eshte njesoj (he dijen e Tij) 
si ai qe fsheh prej jush thenien, si ai qe e 
shpreh haptazi, si ai qe vepron £sliehtas naten 
(he eneste te nates) dhe si ai qe vepron 
haptazi diten. 

11. Ai (njeri) ka percjelles nje pas nje» 
para tij dhe prapa tij, qe me urdherin e 
AUahut e niajne ate. AUahu nuk e prish 
gjendjen e nje populli (nuk ua largon te 
nurat) perderisa ata ta ndryshojne veten e 
tyre. Po, kur ADahu vendos ta ndeshkoje nje 
popull, ate nuk ka kush qe ta zbrapse. Ata. 
(njerezit) nuk kane mbrojtes tjeter pes Tij.* 

12. Ai eshte qe ju shfaq vetetunen 
trishtuese (nga ndonje fatkeqesi), por edhe 
shpresedhenese (per shi), dhe formulon re te 
dendura. 

13. Nderkaq, murmurima madheron 
(Zotin nje) me falenderimin (qe i takon) e 
Hj, (e madherojne) edhe engjejt nga droja 
nchij Tij. E Ai deigon rrufete dhe me ato 
godet ke te doje. Ndersa idhujtaret 
polemizojne rreth ADahut, e Ai eshte 
ndeshkues i rrepte. 



* E tere pjesa tjeter e Kur'anit qe i kishte zbritur Pejgamberit e edhe pjeset e kesaj kaptine 
jane e vertete nga Zoti i madherishem. 

Njerezit do te duhej besuar se ai Zot qe i krijoi qiejt, qe ne i shohim pa shtylla, qe percaktoi 
levizjen e dieilit e te henes, qe rregulloi gdo geshtje ne gjithesi ne menyre precize, eshte i plotfuqishem 
te ringjalle njerezit dhe t'i marre ne pergjegjesi. Mjeshtria e persosur e Zotit duket ne gdo krijese 
si(? eshte: toka e rrafshet, kodrat dhe luginat ne te, Uojet e frutave ne shije dhe ne pamje, edhe 
pse te gjitha i ushqejne rrenjet prej nje dheu dhe ujiten me te njejtin uje. Edhe pas te gjitha ketyre 
fakteve, disa njerez nuk e kuptojne fuqine e Tij. 

Ka njerez te tille qe ringjallja u duket e pabesueshme, duke u mbeshtetur ne ate se njeriu behet 
dhe e piuhur, e nuk mendojne se heren e pare u krijuan prej nje pike uji. Kete pyetje lidhur me 
ringjalljen e hasim se perseritet nga ana e jobesimtareve ne njembedhjete vende e ne nente kaptina: 
ne kete, dy here, ne Isra, ne Mu'minun, ne Neml, ne Ankebute, ne Sexhde, ne Safat dy here, 
ne Vakia dhe ne Naziate. 

Idhujtaret kerkonin prej Muhammedit ndonje mrekulli praktike si? ishte shkopi i Musait, shpezet 
e Isait etj. Ata nuk e dinin se mrekuUite i krijon Zoti, e jo Pejgamberi, madje mrekuUia me e 
madhe dhe e perjetshme per Muhammedin eshte Kur'ani. 



291 



SURETU ER RRA'D 



14. Lu^ e vertete eshle y^sm ajo 
drejtuar Atij, e ata qe u hiten le tjeitve pos 
Hj, ata nuk u peigpgjen atyre asgje 4^ 
(gjendja e tyre eshte) veleiii si e atq qe shtrin 
diiart (prcj se laigu) kah uji, qe ai (uji) t'i 
arrije deri ne gojen e tq, por (uji) nuk do 
t'i arrije (sepse uji eshte send i 
vdekuT e nuk kupton per etjen e tij,) E lutja 
e jobesnntaieve (idbejhiar pos ZDtiO i^ 
Ijeter yeiein se deshtim (kotesi), 

15. Gjith^ ka ne q^j e ne toke i ben 
sexiide vetem AHahut me desiiire ose me 
dhune» bejne sexhde) edhe hijet e tyre ne 
menges e mbremja 

16. ThuaJ: ''Kush eshte Zoti (Krijuesi) 
i qiejye e i tokes!" Hiuaj: ''ADahu!" ThuaJ 
''A keni pnmuar pos Tq zota, qe nuk kane 
mundesi t'i sjeffin as dobi e as dem 
vetvetes?" ThuaJ: ''A eshte i banibarte i 
yerberi me ate qe sheh, ose» a Jane te qjejta 
erresinit me dri^?" A mos i bene Aflahut 
sfaobe Odhuj) e edhe ata zota kiQuan si ki^ 
Ai dhe atyre u eshte here i ngjashem (J 
paqarte) logjam (e nuk po dine se dli eshte 
krijim i Zotit, e dli i idhujve)? ThuaJ: 
''ADahu eshte krQues i (do sendi, ai eshte i 
vetmi ngadiieiyyes!"* 

17. Ai e leshon ujin (shiun) nga qiefli e 
sipas madhesise se tyre njedhin perrodca, 
kurse Mib bart mbi vete sfakume te fiyer lart 
Slikuma e ngjashme eshte edhe aJo kur 
shkrihet (metali) ne zjarr per te perfituar 
ndonje stoii ose ndonje mjet Keshtu, ADahu 
sqaron siiembuDin e te se i^tetes diie te 
pavertetes. F^ sa i perket shkumes (se ujit 
apo te metaleve)y aJo liidiiet si mbeturine, 
ndersa aJo qe u sjefl dobi njerezve^ ajo 
mbetet ne toke. KesisoJ AHahu i sJefl 




j^m^^^^^^^^^^^m^_^ 



^ \^\^ >.--H> "H^-*^ .'i '}'i\ -r >-i' K'^' .-r- 
^ >.-^rr ^:^>^''-' ^*^yy^ \^\\>-^ 'n Ti-f^M 



: ro> 



shembujt 

18. Atyre qe i Jane pergjegjur Zotit te 
tyre u takon shperbiimi me i mir^ ndersa ata 
qe nuk iu pei^gjigjen AtiJ, ata do te Japin si 
kompensim, sikur te ishte e tyre aqe shume 
sa e gjitlie pasuria tokesore edhe i|je here aq. 
Ata kane ikigaiine me te rend^ vendstreiiimi 
i tyre eshte xheiienemi qe eshle shtnit i keq. 



Vetem AUahu e di se gka mban mitra e gruas, a eshte e plote ose jo e plote, do te linde para 
kohe ose me kohe. Eshte e kote ?do perpjekje qe te fshihet di?ka prej Tij. Para Tij jane te njejta 
si e fshehta si e hapta. Ai ia do te miren njeriut, andaj i ka caktuar percjelles qe ta niajne ate 
nga te keqiat. Ata jane engjej ne nderrime nje ose dy here gjate dites. Zoti nuk ia merr te mirat 
qe ia ka dhene nje populli, para se ai popuU te behet perbuzes i te mirave, pra faji eshte i vete popullit. 

* Lajmerimi i vetetimes shkakton nder njerez frike se mos po i godet ndonje e keqe ose mifeja, 
nga njera ane, por ushqen edhe shprese se do te bjere shi prej atyre reve te dendura, nga ana 
tjeter. Murmurima shpreh madherimin dhe lavderimin ndaj Zotit, edhe pse ne nuk e kuptojme 
ate ze dhe nuk e dime se kush e leshon ate ze, engjelli ose rete. Se bubuilima eshte force e madhe, 
e kuptojme se edhe melaiket nga droja madherojne Allahun, prandaj edhe besimtaret duhet 
permendur e madheruar Zotin me shfaqjen e asaj dukurie. Thuhet se rrufeja e godet edhe besimtarin 
dhe jobesimtarin, por nuk e godet ate qe eshte duke e permendur Zotin. Ne koleksionet e haditheve 
ka bukur shume shenime per shkakun e zbritjes se ketij ajeti dhe per lutjet qe duhet shprehur 
ne ato raste. Ajeti i pesembedhjete eshte ajet i sexhdes. 



SURETU ER RRA'D 



292 






XoX 



Vi>tJJ 



19. A estate i njejte ai qe e di se ajo qe 
t'u shpall ty nga Zoti yt estate e vertete, si 
ai qe estate i verfoer? Vetem njerezit e 
arsyeshem qe kane mendje te staendoshe e 
kuptojne te verteten. 

20. Ata jane, te diet e zbatojne besen e 
dtaene Allahut dhe nuk e thyejne zotimin. 

21. Dtae ata qe e mbajne lidtajen per te 
cUen AUatau ka urdtaeraar te mbataet, qe 
f rikesotaen nga Zoti i tyre dhe nga Uogaria 
e rende e pergjegjesise. 

22. Edhe ata qe paten durim (hda/ te 



keqiave) per ta fituar kenaqesine e Zotit te 
tyre dhe qe e folen namarin, dhe nga ajo me 
9ka Ne i fumizuam ata kane dhene fehehtas 
e taaptas dtae me te mire e iaigojne te keqen. 
Te tillet kane perf undim me te mire. 

23. (perfundimi i mire eshte) Xtaennete 
te Adnit (vende te perjetshme) ku do te faijjne 
ata, edtae prinderit, grate diie femijet e tyre 
te diet kane qene vepermire ata do t'i 
vizitojne engjejt duke tayre ne sedlen dere. 

24. (u thone) Selamun alejkum, me 
durimin tuaj gjetet stapetimin; sa perfundim 
i lavdishem eshte ky vend. 

25. E ata qe e thyejne besen e dhene 
ADahut pasi u paten zotuar, e kepusin ate 
per te cSen Allahu ka urdheruar te jete e 
pakeputur, bejne shkaterrime ne toke» ata 
jane te maDkuar dhe ata kane perfundim te 
keq. 

26. Allahu i of ron fumizun me boD^ 
atij qe do dhe ia kufizon (atij qe do), Po 
ata (johesimtaiet) jane te gezuar me jeten e 
kesaj bote. £ jeta e kesaj bote ndaj botes 
tjeter nuk eshte tjeter vetem se nje peijetim 
(i shkwter)!' 

27. £ ata qe nuk besuan (idhujtaret 
mekas) thone: Perse nuk iu shpall 
(Muhammedit) ndonje mrekulli nga Zoti i 
tij?" Thuaj: **(Iu shpall Kur'ani, por ju u 
verbuat) Allahu e le te humbur ate qe do, 
kurse ate qe pendohet nga te keqiat e staple 
ne rruge te drejte. 

28. Ata qe besuan dhe me te permendur 
AUahun, zemrat e tyre qetesohen; pra ta 
dini se me te permendur Allahun zemrat 
stabilizohen. 



* Njeri nder argumentet qe japin te kuptosh per fuqine e pakufishme te Zotit krijues, 
eshte shiu i kohepaskohshem, i cili i jep jete ^do sendi e gjallese. Prej shiu formohen ujerr- 
jedhese te medha ose te vogia dhe gjate rrjedhjes se ujit me vrull, formohet nje shkume e 
cila qendron mbi siperfaqen e ujit dhe duket si nje begati. Ne te vertete, ajo eshte vetem nje 
mashtrim , pse pas pak kohe ajo, se bashku me mbeturinat skajohet buzeve te rrjedhes , e 
prej saj nuk ka kurrfare dobie. I dobishem ishte uji , te cilin e thithi toka , formoi lageshti te 
cilen e ruan per ushqimin e bimeve. E paverteta , e kota ne kete jete duket se po rritet, po 
perparon, e ne realitet ajo nuk eshte asgje, s'ka dobi prej saj dhe zhduket shume shpejt. 
Ndersa vepra e mire , e drejte dhe e vertete, eshte si uji qe mbetet ne toke dhe ruhet per 
nevojen me te madhe. 



293 



SURETU ER RRA'D 



29. Ata jane te diet besuan dhe bene 
\epra te mini, ata jane te lumtur dhe kane 
ardhmeri te mire. 

30. Keshtu, Ne te derguam te nje popufl, 
para te dlit kaluan shume popuj, e qe t'ju 
komunikosh ate qe Ne te shpallem ty, sepse 
ata jane duke e mohuar Meshiruesin (Zotin), 
Thuaj: ''Ai (Rrahmani) eshte Zoti im, nuk 
ka zot tjeter pos Atij. \^tem Atij i jam 
mbeshtetur dhe vetem te Ai eshte e ardhmja 
ime. 

31. Sikur te ishte ndonje Kur'an qe me 
te do te ecnin malet, qe me te do te plasej 
toka, qe me te do te fliiaun te vdekuiit (eshte 
ky)V^ Jo, (ata nuk besojne) se e tere 9^t]a 
i takon vetem Allahut A nuk e kane te qarte 
ata qe besuan se, sikur te donte Allahu, do 
t'i drejtonte ne rrage te drejte te gjithe 
njerezit, por ata qe nuk besuan e pershkak 
te asaj qe bene, do t'i godas vadidimisht 
fatkeqesi e kohes ose do ta rrethoje 
(fatkeqesia) \endin e tyre, derisa te vije 
urdheri i Allahut (e te triumfoje islami), 
Allahu nuk e thene premtimin. 

32. Edhe me te dei^arit para teje kane 
here taDje. Pbrse Une atyre qe nuk besuan 
u pata dhene afat, pastaj i ndeshkom (me 
denim), e ^are ishte denimi Im! 

33. A eshte Ai qe percjeD sedlin njeri se 
('vepron (sikur idhujt qe nuk kuptojne 
asgje)7 e ata i pershkruajne Allahut shoke. 
Thuaj: ''Ftehkruani realitetm e tyre! A ju 
po e njoftoni Ale per ale (shok) kmse Ai nuk 
po ditka se ('ka ne toke, apo vetem po i 
emertoni me fjale (e ata as qe ekzistojne)7 






Tor^ 



Jo, por ata qe nuk besuan u duket e mire 
dredhia e tyre, ndaj jane larguar nga miga 
e drejte, dhe ate qe Allahu e le te humbur, 
per te nuk ka udhezues. 

34. Ata kane denim ne jeten e kesaj bote, 
e s'ka dyshun se denuni i botes tjeter eshte 
shume me i rende. Ata nuk ka kush t'i 
mbroje prej ndeshldmit te Allahut* 



Njerezit jane te urdheruar ta mbajne besen e dhene Allahut: besimin ne nje Zot, besimin ne 
te gjithe pejgamberet dhe shpalljet dhe ta ruajne afersine e gjakut mes vete, te mbajne lidhje me 
te afermit dhe kurrsesi te mos e kepusin ate. Njerezit qe respektojne porosite e Zotit, do te 
shperblehen me qendren e xhenneteve dhe per hir te asaj qe ata ne dynja ishin te durueshem ne 
zbatimin e obligimeve dhe ne shmangien e deshirave te epshit ndaj veprave te keqia, meiaiket do 
t*i pershendesin, do t*ua urojne kenaqesine e perjetshme, e Zoti i madheruar do t*ua bashkoje 
atyre ne xhennet edhe prinderit, edhe bashkeshortet, edhe femijet, e per te mos i lene me ndonje 
brenge, kuptohet nese edhe keta te fundit sado kudo kane vepra te mira. 

* Idhujtaret mekas i mbyllnin syte para mrekullise me te madhe te Muhammedit, para Kur'anit, 
e kerkonin ndonje mrekulli tjeter. Derisa nuk u orientuan sipas Kur'anit, Zoti me fajin e tyre 
i la te humbur. 

"Dhikri", te permendurit e Allahut largon nga njeriu tronditjet e zemres dhe te shpirtit dhe 
i qeteson e i pushon ato. Lumturia me e madhe u takon atyre qe besuan dhe bene vepra te mira. 



SURETU ER RRA'D 



294 



\^\m ^^^a^^^gjL 



li jjo rt-A X)ybi c-X^l opj Ui^LSsi- ^Jji) <iJiJ.iJuj 




: Yoi 



35. ShembuDi (atributi) i xhennetit qe u 
eshle premtuar le devotshemve eshle: qe nen 
(pallatet) te njedhm lumenj, qe ushqiiiii ne 
le dhe hQa ne le eshle e perher^une Ai eshle 
perjetim i lumtur i atyre qe ishm le niajtur, 
e perfunduni i jobesuntareve eshle zjairi. 

36. Ala le cileve Ne u dhame shpaDje, 
geEohen me ale qe t'u shpaD ty, e ka prej 
grupadoneve (te besimeve te ndryshme) qe 



mohojiie nje pjese le Iq (Ke Kur'anit)^ Hiiiaj: 
^'Une jam wtlheniar qe le adhwtij velem 
ADahun, e mos t'i bej shok Alq. Une vetem 
lek Ai therms (njerezit) dhe v^em lek Ai 
eshle kthuni un!" 

37. Dhe ashtu, Ne e shpaflen ale 
(Kur'anin) kushletule ne arabishle. E nese ti 
pasi le kane ardhur aigumenle le qaita, 
shkon pas deshuave le tyre, ti nuk ke prej 
ADahut as ndihme as mbrojtje. 

38. Ne deiguam edhe para teje le deiguar 
dhe atyre u mmidesuam le kene gra e ftmq& 
Asnje le deiguari nuk i takoi le sjeDe ndoqje 
mrekuDi velem me iejen e ADahut Far sedBn 
afot ekziston evidence e caktuar. 

39. ADahu shlyen (nga ajo evidence) (ka 
le doje, e edhe forcon (gka te doje). V^an 
lek Ai eshle baza e librit (Levhi Mahfudhi). 

40. Ne mund le mundesojme ty la 
shohesh ale (denim) qe u premtojme atyre, 
ose ta marrim (shpirtin) ty. Obligun yti eshle 
velem kumtimi, kurse Jona eshle Dogaria. 

41. A nuk shohin ata se Ne i sjeDim 
paicpsimm e tokes (se tyre) nga le gjitha anet 
e saj. ADahu gjykon, e s'ka kush qe mund 
t'i kundervihet gjyidmit le Tq. Ai ndermefr 
mase le shpejie. 

42. Ediie ata (jobesimtaiet) para tyre 
(idhujtareve) bene uitiige^ po e gjilhe mtriga 
eshle e nenshtruar deshires se ADahut, Ai e 
di se ^ vepron secfli i^jeri, e mohuesit do 
ta kuptojne se kujt do t'i takoje \ 
e lumtur. 



^'Rnihman'' eshte emer personal i Zotit. Idhujtaret thonin se ne nuk dime se kush eshte dhe 
(ka eshte Rrahmani, andaj ne marreveshjen e shkruar me ta ne Hudejbi, nuk pranuan te shknihet 
"BismO lahi Rrahmani Rrahim", nuk duruan emrin Rrahman. E ketu Zoti e urdheron 
Muhanmiedin t*u thote haptazi se Rrahmani eshte 2^ti im, eshte i vetmi Zot qe duhet besuar. 

Idhujtaret, pos Kur'anit, kerkonin ndonje argument tjeter, e Zoti thote: Sikur te shkuleshin 
kodrat, te copetohej toka, te flisnin te vdekurit me shpalljen dhe leximin e ndonje libri qiellor, 
ajo do te ngjante me kete Kur'an, por Allahu nuk deshi te beje dis ashtu, ngase Ai e dinte se 
Ata nuk do ta besonin Rrahmanin dhe e dinte se ata nuk ishin te pergatitur per rrugen e drejte. 
Prandaj, Ai vepron sipas deshires se vet. I la te jetojne ne Meke, por te tronditur nga frika se 
do t*i godas ndonje e keqe dhe vertete i goditi, pse myslimanet e (liruan, gjurmet e tyre u zhduken 
perjete. 



295 



SURETU IBRAHIM 



43. E ata qe mohuan thone: ''Ti nuk 
je i derguar!" Thuaj: ''Mjafton qe AUahu 
eshte deshmitare midis meje dhe midis 
jush dhe (eshte deshmitar) ai qe ka njo- 
huri te librit (te shpalljevey'l' 

SURETU IBRAHIM 

Me emrin e Allahut. 
Meshiruesit, Meshireberesit! 

1. EOf, Lame, Ra. (ky eshte) Liber; Ne 
ta shpallem ty qe me urdherin e Zotit t'i 
nxjerresh njerezit prej erresirave ne drite; 
(t'i nxjerresh prej erresires) ne mige te 
Fuqiplotit, te Falenderuarit. 

2. Te AUahut, i te cilit eshte gjithe 9'ka 
ne qiej dhe 9'ka ne toke. Eshte mjerim per 
mohuesit per denimin e ashper qe i pret. 

3. Ata qe i japin perparesi jetes se kesaj 
bote ndaj botes tjeter, pengojne nga rruga 
e Allahut dhe kerkojne shtremberimin e 
saj. Te tillet qartas jane ne humbje. 

4. Ne asnje nga te derguarit nuk e 
derguam ndryshe vetem ne gjuhen e 
popullit te vet, ashtuqe ai t'u shpjegoje 
atyre (ne ate gjuhe). E Allahu e le te 
humbur ate qe do, dhe e udhezon ne rruge 
te drejte ate qe do. Ai eshte i fuqishmi, 
i urti. 

5. Ne e patem derguar Musain me 
argumentet tona (dhe i thame); nxirre 







-Vj-L->»e-Ji. 












€m 



popullin tend prej erresirave ne drite dhe 
perkujtoju atyre te mirat e Allahut (qe u 
dhuroi), se vertet ne ato (perkujtime) ka 
argumente per secilin qe eshte shume i 
durueshem dhe shume falenderues. 



* Xhenneti i caktuar dhe i pergatitur per njerezit e mire eshte i panjohur per ne, ngase nuk kemi perjetuar 
di^ka ashtu si eshte ai. Zoti xh. sh. na i sjell disa shembuj konkrete, te diet ne i kemi perjetuar, ashtu qe deri 
diku te mund ta kuptojme modelin, cilesite dhe ve^orite e xhennetit, por te mos harrojme, keta jane vetem 
shembuj sa per ta kuptuar deri diku, e ne te vertete, ai eshte shume me i persosur, me i kendshem dhe me 
i mire se sa ne mendojme. 

Disa ithtare te librit, te diet ishin te sinqerte dhe besnike te thenieve te librit te tyre dhe, te diet kishin pranuar 
Muhammedin dhe Kur'anin, gezoheshin me vazhdimin e shpalljeve, ngase vertetohej ajo qe e kishin mesuar 
ne librin e tyre. Por nga grupet e ithtarcve te librit e edhe nga idhujtaret kishte asish qe ishin bashkuar mes 
vete per t*iu kundcrvcne mesimeve te Kur*anit. 

l4iti edhe te atille qe ia shihnin si te mete Muhanunedit, pse ishte i martuar dhe kishte femije, pse nuk 
ishte i dhene vetem per feshtjet shpirtcrore, pse perjetonte edhe te mirat e kesaj bote. Ky ajet refuzon thcniet 
e tyre duke sqaruar se Muhanmiedi nuk ishte risimtar i nje jete te tille, po ishin edhe pejgamberet e tjere para tij. 

^do gje ndodh me caktimin e Zotit. Edhe mrekullite e pejgambereve shfaqen sipas deshires se Zotit, e edhe 
masa ndeshkuese kunder mohuesve, pason ne pastin e caktuar. Baza e te gjitha ^eshtjeve dhe sendeve eshte 
ne dijen e Zotit. Nuk eshte e drejte jona te perpiqemi per te ditur se (ka dhe si ekziston evidenca e caktimeve 
te Zotit, ajo eshte dije e pakufishme e Tij. Ne duhet te zbatojme obligimet, e jo te dijme edhe per vendimin e Zotit. 



SURETU IBRAHIM 296 



Pakesimi i siperfaqes se territorit te tokes, mund te jete qellim i pakesimit te territorit te kundershtarit, 
e te rritjes se asaj te myslimaneve. Sipas zbulimeve me te reja shkencore eshte konstatuar se trupat qieUore 
ne pergjithesi, e nder ta edhe toka, jane duke u tkurrur, kurse hapesira eshte duke u zgjeruar. Nese kjo eshte 
e vertete, atehere per kete dukuri Kur'ani ka paralajmemar para katermbedhjete shekujsh!" 

Me ndihmen e Zotit perfundoi perkthimi dhe komentimi i kaptines "Er Rra'du". Falendenia qofte Allahu! 



SURETU IBRAHIM 
KAPTINA 14 

E zbritur ne Meke, pas sures Nuh, ajete: 52 

Derisa kaptinat e shpallura ne Meke gjithnje rrahnin geshtjen e besimit, pse besimi 
i banoreve te saj ishte poUteist, idhujtaria, e shpalija qe iu kumtua Muhammedit therriste 
per besimin e drejte, besimin ne nje Zot, ashtu sikurse niesuan dhe udhezuan edhe 
te gjithe pejgamberet para tij, edhe kjo kaptine rrah geshtjet me themelore te besimit: 
besimin ne Zotin nje, besimin ndaj botes tjeter, ku sipas merites do tejepet shperblimi 
dhe ndeshkimi, e edhe besimi ndaj shpalljes dhe te derguarve. Prandaj, ne kete kaptine 
parashtrohet me nje theks te vegante geshtja e etapave te shpalljes, thirrja ne besim 
e pejgambereve dhe detyrat e tyre. Te gjithe pejgamberet thirren per besim ne nje Zot, 
andaj thirrja e tyre dhe qellimi i tyre ishte nje, edhe pse ne geshtjet periferike pati 
ndryshime. 

Ketu ne kete kaptine paraqiten ngjarjet dhe dialoget e disa pejgambereve mepopujt 
e tyre si e Nuhut, popullit Themud, popullit Ad, e shkurtimisht edhe e Musait me 
popullin e vet. 

Pershkruhet edhe nje skene nga skenat qe do te prezentohen ne boten tjeter. 
Xhehenemlinjte e tubuar ne te do te akuzojne njeri-tjetrin per fajtore kryesore, perse 
kane katandisur ne ate gjendje. Ata qe ishin me te dobet ne kete dynja, ua hedhin fajin 
parise autoritative kinse ata i mashtruan, ndersa ata arsyetohen se nuk i kane detyruar 
te shkojne pas tyre, por vete kane zgjedhur Edhe shejtani do t*ua hedhe fajin atyre 
qe shkuan pas tij. Te gjitha ato polemika jane te kota, sepse ai pendim eshte i vone 
dhe nuk ka kurrfare dobie prej tij, qe te gjithe se bashku me shejtanin mbesin ne zjarr. 

Ne kete kaptine Zoti xh. sh. sjell shembullin e fjales se mire qe eshte sikurse pema 
e mire me fruta te panderprere, me fjalen e mire ka per qellim besimin e drejte, fjala 
e shehadetit. E fjala e keqe eshte si pema e keqe qe nuk jep fruta dhe nuk ka kurrfare 
te mire nga ajo, e me te shprehet mosbesimi. 

Kjo kaptine quhet Ibrahim, sipas Pejgamberit Ibrahim, i cili konsiderohet si baba 
i pejgambereve dhe, i cili rrenoi ne themel adhurimin ndaj statujave (idhujve) dhe e 
ngriti flamurin e besimit ne nje Zot. Pra, ai ishte nje nder pejgamberet qe u ndrigoi 
njerezve rrugen e besimit te sinqerte, te paster e te kulluar, e duke shembur gdo ideologji 
te besimeve te kota. Pasi e nderton Qaben, i drejtohet Zotit me lutje per shpetimin 
e vet dhe te te gjithe besimtareve. 



297 



SURETU IBRAHIM 



6. (perkujto) Kur Musai i tha popuUit 
te vet: '"Perkujtonie dhuntine e Allahut 
ndaj jush; kur ju shpetoi prej rrethit te 
faraonit qe ju shijonin denimin me te 
shemtuar, ju mbytnin bijte tuaj, e lenin 
grate tuaja te jetojne. Ne ato kishit sprove 
te madhe nga Zoti juaj." 

7. Dhe (perkujtoni) kur Zoti juaj 
njoftoi bindshem: ''Nese falenderoni, do 
t'ua shtoje te mirat, e nese perbuzni, s'ka 
dyshim, denimi Im eshte i veshtire!" 

8. E Musai tha: ''Nese ju, dhe te gjithe 
ata qe jane ne toke mohoni, Allahu eshte 
i panevojshem (per falenderim), i 
lavdishem (vetvetiuy^l' 

9. A nuk jeni te njohur me lajmin 
(ndodhine) e atyre qe isiiin para jush, si 
populli i Nuhut, i Adit, i Themudit e edhe 
i atyre qe erdhen pas tyre, qe nuk di kush 
per ta pos Allahut. Atyre u paten ardhur 
te derguarit e vet me argumente, ata i 
venin duart e tyre (ne shenje talljeje) ne 
gojet e veta dhe thonin: ''Ne e mohojme 
ate me (ka jeni te derguar dhe ne 
dyshojme shume ne ate qe ju na 
therrisni". 



j^m ^^gi$^^_^ap^ 



^^t- 'i ^ f^ ^ \-^ ''k '- -^^M^ *^ .t^"^ 

^_^.,^i;>0 U ^v^Xu.^ ^ «^U ^\ ^\<^^ *i)l r^ Ax 



Yon 



10. Te derguarit e tyre u thane: "A 
mos keni dyshim ne Allahun, Krijuesin e 
qiejve e te tokes? Ai ju therret (he besim) 
per t'ju falur mekatet dhe per t'ju 
vazhduar (jeten) deri ne nje afat te 
caktuar!" Ata thane: "Ju nuk jeni tjeter 
pos njerez sif jemi edhe ne, ju deshironi 
te na pengom' nga ajo qe adhuronin 
prinderit tane, pra na sillm' ndonje 
argument te qarte!' 



♦ Kur'ani nuk eshte shpikje e Muhammedit, por shpallje nga 2toti, qe me ndihmen e Tij t*i 
largoje njerezit prej rruges se gabuar, e t*i shpie ne rrugen e drejte, ne migen e besimit, ne migen 
e ndritshme te Allahut. Te mjere jane ata, te cilet nuk pranuan migen e Zotit, u perpoqen qe 
edhe te tjeret t*i pengojne, u perpoqen t'ia pershtatin epsheve te tyre fene e shpallur prej Zotit, 
duke mos i dhene rendesi jetes se ardhshme, e cUa eshte pergjithmone, por e gmuan dhe e vleresuan 
me shume kete jete. 

Zoti Qdo populli i dergoi pejgamber qe fliste gjuhen e atij populli, qe ta kuptojne me mire 
qellimin e shpalljes. Megjithate, pejgamberet kishin per detyre vetem komunikimin e jo edhe t*i 
shpiejne ose mos t*i shpiejne ne rrugen e drejte, ajo eshte ceshtje qe i takon vetem Allahut. 



SURETU IBRAHIM 



298 



"^ i;^.:. 



-T 



>^^Sf^'_^^^ 






.<'>^>r 



.\ 









Y«V 



11. Te derguarit e tyre ju thane: ''Ne 
nuk jemi tjeter vetem se njerez si edhe ju, 
por Allahu i jep dhurate kujt te doje nga 
robte e vet. Ne nuk na takon t'ju sjellim 
ndonje argument, vetem me deshiren e 
Allahut, pra, besimtaret le t'i mbeshteten 
vetem Allahut. 

12. E perse te mos i mbeshtetemi 
Allahut derisa Ai na udhezoi ne migen 
tone (te drejte). Per Zotin, ne gjithsesi do 
te durojme e do te perbaUojme mundimet 
qe na beni, e vetem Allahut le t'i 
mbeshteten vazhdimisht ata qe gjithnje iu 



mbeshteten. 

13. Ata qe mohuan te derguarit e vet 
thane: '^Fer Zotin, ne do t'ju debojme nga 
vendi yne, ose ju domosdo do te ktheheni 
ne fene tone!" E atyre (te derguareve) Zoti 
u shpalli; Ne gjithqysh do t'i shkaterrojme 
zullumqaret. 

14. Dhe pas tyre Ne do t'ju vendosim 
ne ate toke. E kete (ndihme) per ate qe i 
f rikesohet pranise Sime dhe i frikesohet 
denimit Tim. 

15. Ata (te derguarit) e kerkuan 
ndihmen, ndersa (do kryelarte idhnak 
pesoi deshtim. 

16. E pas tij (kryelartit) eshte 
xhehenemi, ne te cilin i jepet uje te ndyre 
(qe rrjedh prej lekurave te djegura), 

17. Perpiqet ta perbije, po nuk mund 
ta gelltis ate, atij i vjen vdekja nga te gjitha 
anet (sipas shenjave shkaterruese), po ai 
nuk vdes (e te shpetojeprej vuajtjeve)^ ate 
e pret denim shume i rende. 

18. Shembulli i veprave te atyre qe nuk 
besuan eshte si hiri, te cilin me puhi e 
shkaperderdh era ne ndonje dite te 
stuhishme, e ata nuk mund te realizojne 
asgje nga veprat qe kane here, e ky eshte 
ai deshtimi i madh. 



Dallimi mes dergimit te Musait edhe pejgambereve te tjere dhe dergimit te Muhammedit qendron 
ne ate se Muhammedit i thuhet: T*i nxjerresh njerezit..., e Musait: Ik nxjerresh popullin tend. 
Pra kuptohet se Muhammedi nuk ishte i derguar per nje popull, por per te gjithe njerezit. 

Falenderimi, mirenjohja e se mires se dhuruar nga Zoti, eshte garance e shtimit te asaj te mire, 
e perbuzja dhe refuzimi kane per pasoje azabin e xhehenemit, e Zotit nuk i nevojitet asgje, pse 
Ai vete eshte i pavarur dhe i lavdishem. 



299 



SURETU IBRAHIM 



19. A nuk e ke kuptuar ti se ADahu 
krijoi qiejt dhe token me uilesi, e nese ai do, 
juve ju zhduk e sjeO krijese ^pull) te re^ 

20. E kjo, nuk eshte \eshtire (rende) per 
ADahun. 

21. E le gjithe (njerezit) sheshas i 
paraqifen ADahut Ata te dobetit (masa e 
nenshtniar) u thone parise (udh^heqese): 
''Ne ishim pasuesit tuaj, andaj a mund te 
na lehtesoni dig nga denimi i ADahut?" Ala 
(paria) thone: ''Sikur te na kishte udhezuar 
ADahu, ne do t'ju udhezonun juve. I%r ne 
tash eshte njesoj, u pDceDuam theDe ose 
duruam, per ne nuk ka flge (shpetim). 

22. E pasi te kryhet gesh^a (te hyjneata 
te xhennetit dhe te xhehenemit ne te, 
xhehenemlinjve) djaDi (u mban tigjemten e 
shemtuar), dhe u thote: ''Vertet, ADahu ju 
pat piemtuar premthn te Ysrteste, e une ju 
pata premtuar dhe, qe, nuk zbatova 
piemtinun ndaj jush. Po une nuk pata 
kurrfoie pushteti ndaj jush (qe t'ju detyroj), 
perpos qe ju thiira (ne mige te gabuar), e 
ju m'u pei^gjigjet; atehere, pni mos me 
qortoni mua, po qortonie veten. Une nuk 
mund t'ju shpetoje juve, e as ju nuk mund 
te me shpetoni mua. Une mohoj shoqerimm 
tuaj qe me bete mua me pare (me a(Uiuruat 
ne vend te Zbtit/.'S'ka dyshhn, jobesnntaret 
kane denun te dhembshem.* 

23. E ata, te cflet besuan dhe bene vepra 
te mua, me urdherin e Zotit te tyre u 
vendosen ne xhennete^ nen paDatet e te cileve 
rrjedhm hunenj, ku do te jene peigjithmon& 
Pgrshendetja e tyre ne te eshte ''sdam" - 



i ^i^^ij^ ^^^^^^^gip_ 



tit: Jk=^1 \:^J;^J._^yi4^iXL:\i 



YOA 



paqe. 

24. A nuk ke kuptuar se si ADahu beri 
shembuD: fjalen e mire si pema e mire qe 
rreiyet e saj jane theDe (ne toke) e deget e 
saj jane lart, 



* Sipas shpjegimeve te Kur*anit kuptohet se te derguarit e Zotit gjithnje hasen ne veshtiresi. 
Pfer disa pejgambere dhe per disa ndodhi te tyre na mesoi Kur*ani, por ka pasur edhe shume te 
tjera per te cilat nuk di askush tjeter pos Allahut. 

Venia e duarve te tyre ne goje ishte shenje e tailjes se tepert, te percjelle me qeshje te (uditshme. 
Te derguarit e Zotit nuk prek^hin per veten e tyre pse kundershtaret i nenqnonin dhe nuk u besonin, 
por habiteshin prej tyre se si nuk donin ta besonin Zotin, Krijues te (do sendi, meshiures i cili i 
therriste ne shpetim! 

Pejgamberet asnje here nuk pretenduan ndonje privilegj me te madh se ate qe u kishte dhene 
Zoti, shpalljen, andaj vertetonin per vete se ishin njerez, por te derguar nga Zoti, e mrekullite qe 
kundershtaret i kerkonin prej tyre, ata ia mbeshtetnin Zotit e jo vetes. 

Formes shpj^imit te qendrimit te kundershtareve kunder te deiguarve; i jepet shenje Muhammedit 
se Zoti do t'i shkaterroje mizoret dhe ne vend te tyre do te sjelle popull qe beson Zotin dhe diten 
e gjykimit. Ashtu edhe ndodhi me idhujtaret mekas. 

Vuajtjet ne xhehenem jane aq te tmern^e sa qe eshte veshtire te pershkruhen. Nje lloj pershkrimi 
e ben Kur*ani me qeilim qe njerezit te largohen prej puneve te keqia, pasoje e te cilave eshte zjarri. 
Te kota jane te gjitha veprat qe nuk burojne prej besimit te drejte^ ato nuk kane peshe as sa ka 
pluhuri te ciUn e zhduk era. Pra duhet kuptuar se Zoti nuk krijoi qiej e toke edhe njerezit ne te, 



SURETU IBRAHIM 



300 



^_g^jgli^^fe^^S^O^^-^ai 







-liiu « 



;jpi;u^:'^i; 






25. E qe me vullnetin e Zotit, ajo e jep 
fnitin e vet ne (do kohe. AUahu, pra u 
parashtron njerezve shembuj ashtuqe ata 
te mendojne. 

26. Dhe shembuUi i fjales se keqe si 
nje peme e keqe qe eshte shkulur mbi toke 
e qe nuk ka te qendraar. 

27. Allahu forcon ata qe besuan ne 
f jalen e forte {te mire) ne jeten e kesaj bote 
edhe ne boten tjeter, ndersa mizoret 



Allahu i ben te humbur. AUahu punon (ka 
te doje. 

28. A nuk i verejte ata qe dhuntine e 
AUahut e ndemian me mosbesim dhe 
popullin e vet e sollen ne vendin e 
shkaterrimit, 

29. (e sollen) Ne xhehenem. Ne te e 
shijojne djegien, e sa vend i keq eshte ai. 

30. Ata i benin (krahasonin) shoke 
Allahut per t'i shmangur (njerezit) nga 
rruga e Tij. Thuaj: ''Shfrytezoni 
perjetimet se e ardhmja e juaj eshte te 
Zjarri!" 

31. Robeve te Mi, te cilet besuan 
thuaju: ''Te falin rregullisht namazin dhe 
me ate qe i furnizuam ata, te japin 
fshehtas e haptas, para se te vije nje dite 
qe ne te nuk ka as kompensim as miqesi". 

32. Allahu eshte Ai qe i krijoi qiejt dhe 
token, dhe Ai leshoi prej se larti uje (shi), 
e me te nxjerr f nita si ushqim per ju, dhe 
per te miren tuaj u vuri ne sherbim anijet, 
te lundrojne neper det me urdherin e Tij, 
e ne sherbimin tuaj i vuri edhe lumenjte. 

33. Per ju nenshtroi diellin dhe henen 
qe ne menyre te zakonshme vazhdimisht 
udhetojne. Per ju pershtati edhe naten e 
diten. 



shkel e shko, pa ndonje qellim te caktuar. 

Njerezit nuk duhet te jene mendjelehte e te mashtrohen pas ?do kenaqesie te kesaj jete dhe 
te imitojne ata qe nuk jane ne rnige te drejte. Nuk duhet imituar panne per hir te pozites kur 
nuk jane vepermire e besnike, pse para Zotit do te pergjigjet ^dokush per punen e vet, dhe faji 
nuk mund t'i hidhet askujt tjeter. 

Shejtani do ta mbaje nje fjalim ne mesin e xhehenemlinjve dhe do te arsyetohet, se nuk ka 
pasur kurrfare fuqie Hzike, e as argument bindes per intrigat qe i ka bere ne dynja, pra nuk i 
ka detyruar njerezit ta ndjekin rrugen e gabuar. A sheh , edhe dreqi do te ike prej punekeqit. 
Te gjitha keto duhet kuptuar sa jemi ne kete jete dhe duhet permiresuar. 



301 



SURETU IBRAHIM 



34. Dhe aj ju dha gjithate qe e keikuat 
(qe kerkoi nevoja juaj) dhe, edhe ne qofte 
se perpiqeni t'i numeroni te minit e ADahut, 
nuk do te mund te arrini t'i perkufizoni (ne 
numer). Vertet, njeriu estate i padrejte dhe 
staiime perfouzes.* 

35. (perkujto) Km Ibrahimi ttaa: "Zoti 
im! bene kete qytet te sigurt dhe me mbro 
mua e bijte e mi nga adhurimi i idhujve 
(statuja guresh). 

36. Zoti im! ata vertet i dmiangin (nga 
miga e drejte) shume n jerez. E kush me 
respekton mua, ai eshte i mi (ne fe), e kush 
me kundershton mua, atehere H je qe fol 
dhe qe meshiron. 

37. Zoti yne! une nje pjese te famfljes 
sime e vendosa ne nje lugine, ku nuk ka 
bime, e prane shtepise Tende te shenjte. Zoti 
yne (i vendosa aty) qe te falin namarin, pra 
ben qe zemrat e dsa njeiezve te maDengjehen 
per ata, dhe, per te falenderuar me 
mireqjohje, fumizoj ata me fruta. 

38. Zoti yne! s'ka dyshun se Ti e di (ka 
£shehim dhe (ka puMikojme, se ADahut nuk 
mund t'i fshiiiet asnje send ne toke e as ne 
qieD. 

39. Falenderim i qofte ADahut, i dli ne 
pleqeri me fali mua Ismailin dhe Is-hakun! 
Vertet, Zoti un degjon dhe i peigjigjet hitjes. 

40. O Zoti im! me ben mua nga ata qe 
falin namazin, e edhe prej pasardhesve te 
mije dhe pranoje lutjen time o Zoti yne! 

41. Zoti yne! me fal (gabimet) mua edhe 
prinderve te mi, fali edhe te gjithe besimtaret 




Jwouj l1:-o J ^^J ^ ;jAj ojL^ '^*-^ <J^^*^^ <-^J 



diten kur jepet Oogaria.^* 

42. E ti kurrsesi mos e mendo Allahun 
si te pakujdesshem ndaj asaj qe veprojne 
zuDumqaret; Ai vetem eshte duke i lene ata 
perderisa nje dite ne te dlen syte shtangen 
(mbesin te hapur). 




* Pas rrefimit per gjendjen e atyre te denuarve me xhehenem dhe te shperblyerve me xhennet, 
Zoti xh. sh. sjell shembuU konkret per ate qe beson dhe ate qe nuk beson. Fjala e mire eshte: 
La ilahe 11 lellah, sipas shumices se komentatoreve, e sipas disa te tjereve eshte ^do fjale e mire 
si: hamd, tesbih, istigfar, tevbe, dhe keshillim per rrugen e drejte. Fjala e mire, ne te vertete, 
personi i fjales se mire eshte si pema qe kur nuk i nderpren frutat, qe eshte stabile, e e forte, 
nuk luhatet e nuk shkulet nga renja. Ashtu duhet te jete besimtari, gjithnje i dobishem, i vendosur. 
E ai qe eshte i dobet, i perngjane pemes me rrenje te dobeta, qe lehte shkulet dhe vyshket. 

Ne ajetin njezet e shtate thuhet: AUahu forcon..., fjala eshte se besimtari vazhdimisht gjate 
tere jetes eshte i vendosur ne besimin e tij te drejt, e me fjalen: Ahiret eshte qellimi i forcimit 
me fjalen e drejte, me shehadet ne varr. Te ketij mendimi jane xhumhuri i mufesirineve e te 
mbeshtetur ne hadithin e Pejgamberit, te cilin e shenoi Buhariu, Muslimi etj., sipas te cilit 
Pejgamberi ka thene:''Kur pyetet myslimani ne varr deshmon:La ilahe II lellah Muhammedun 
resulullah". Vari eshte marre si rreguU i pergjithshem, ngase shumica e njerezve varrosen, per 
ndryshe, ?do njeri merret ne pyetje pas vdekjes, pa marre parasysh se eshte varrosur apo jo. 

AUahu i le te humbur vetem zuUumqaret, pse zuUumqaret jane ata te diet ?do pune, sjellje, 
ide, e vejne kunder qellimit te saj te drejte, pra te miren e shnderrojne ne te keqe. _ 



SURETU IBRAHIM 302 



Ne keto ajete te fundit Allahu hap faqet e librit te ekzistences, ne te cilat mund te lexohen 
begatite qe i krijoi Ai per te miren e njerezve sic eshte qielli e toka, shiu si burim jete, dielli 
me anen e te cilit i dallojme stinet e vitit, hena sipas se dies numerojme vitet, naten per pushim 
e diten per veprim etj. Begatite e Zotit nuk mund te numerohen as ne pergjithesi, e te mos flasim 
per detajet e tyre, po megjithekete, njeriu fatzi nuk don t*i lexoje keto faqe dhe mbetet ne erresire 
dhe ne kulminacion demton veten. 

**Pasi permendi Zoti xh. sh. nimetet e panumerta qe ua dhuroi njerezve, e permendi edhe 
kete te mire qe ua dha kurejshiteve, qe i beri banore te Mekes e prane Qabes, por ata nuk ia 
diten te miren. 

Ndoshta kete rrefim per Ibrahimin e permendi si shembull te pemes se mire qe u permend 
me pare. 

Edhe ne kaptinen Bekare eshte cekur lutja e Ibrahimit per qytetin Meke, por atehere ende 
nuk ishte vendbanim, pra lutja ishte: bene qytet sigurie, e ketu ne kete kaptine behet lutja pasi 
ishte themeluar si qytet, pra lutja eshte bere qytet sigurie te banoreve te tij. 

Ibrahimi nuk shpreh mllef kunder atyre qe nuk pasojne migen e tij, por lavderon Zotin qe 
fal shume dhe eshte meshinies. 

Lugina ne te cilen e le djalin Ismail dhe bashkeshorten Haxhere, ishte vendi ku eshte Meka. 
E kur thote prane shtepise Sate te shenjte, duhet kuptuar se kishte ekzistuar aty me pare shtepi, 
ose aty do te ekzistoje me vone; kuptimi i fundit eshte "mexhaz" - alegori. 

Ibrahimi lutet per veten, per prinderit dhe per te gjithe besimtaret. 



303 



SURETU IBRAHIM 



43. (ate dite) Ata te ngutur e duke i 
ngritur kokat e tyre lait, nuk levizin syte e 
tyre (per te shikuar), e zemrat e tyre jane te 
zbrazura (nga frika). 

44. Dhe ti tertiiqju \erejtjen njerezve per 
diten kur atyre do t'u vije deniini, e ata qe 
ishin mizore thone: ''Zoti yne! na jep afat 
per nje kohe te shkurter t'i pei^gjigjeiiii 
thinjes tende (per besim) dhe t'i pasojine te 
deiguarit!" A nuk u betuat ju me pare se 
per ju nuk ka lekundje (prej dynjase ne 
boten tjeter)*! 

45. Dhe ju u vendoset ne vendbammet 
e atyre qe e demtuan vetveten (e Ne i 
shkatemiam) dhe e kishit te qarte se si 
vepruam Ne me ta, dhe ju soDem shembuj 
edhe juve. 

46. (megjithate) Ata pei^titen kurthm 
e tyre, por kurthi i tyre gjendet ne duar te 
Alhdiut, qofte ai kurthi i tyre qe shkulen 
edhe kodrat nga al 

47. E kurrsesi mos mendo se AHahu e 
shkd premtimin e vet, qe u dha te deiguareve 
te Tij. ADahu eshte triumfues qe ndermerr 
masa ndeshkuese. 

48. (ttdeshkott kundershtaiet) Diten kur 
toka ndryshohet ne tjeter toke, e edhe qiejt 
(ne tjere qiej), e ata (njerezit) te gjithe dalin 
sheshazi para ADahut, Nje, Mbizoterues. 

49. E idhujtaret ate dite i sheh te lidhur 
ne pranga. 

50. Petkat e tyre jane nga katrani 
(pezhgveja - z//b), kurse fytyrat e tyre do t'i 
mbuloje zjarri. 

51. (dalin para Zotit) Pfer ta shperblyer 
ADahu sedlin njoi me ate qe e fitoL Vertet, 



^-^^: immm ^ 







■i-^ y»>yy ^1 >r^^ '^^;?^ 1i<Am>'^1 

, ^,yy »>ff ^r^ ^^ i^icTi' ''u 't'^^^'' 

<^Viij5jl5'^yie-j^)^^^^;^^ 



p Y-i^ :po^5j 



ADahu eshte Dogaritar i shpejte. 

52. ^ (Khr'ani) eshte kumtese per njerez, 
qe me te te keshDlohen dhe ta dme se Ai 
eshte vetem nje Zot, dhe qe t'i keshflloj ata 
qe kane mend.* 



* Zoti xh. sh. i thote Muhammedit: mos mendo se Zoti eshte i kenaqur me punen qe e bejne 
mekataret, e as qe i ka harruar ata, por eshte duke i lene deri ne ate dite kur te dalin para Zotit 
e nga frika do te ju shtangen syte, do t*u mbetet kryet lart, duke shikuar se ^ka po i gjen sa 
qe nuk levizin qerpiket e syve per te shikuar di? tjeter, e zemrat e tyre do te jene te pikelluara. 

Mekataret do te kerkojne t'u jepet afat e te besojne, por ata qe betoheshin sa ishin ne dynja, 
se nuk kane per t*u ringjallur edhepse ishin mu ne ato vende banoret e te cileve ishin zhdukur 
nga ndeshkimet si mekatare. Megithate, ata benin lloj-lloj dredhishe, u perpoqen ta mbytnin 
Muhammedin, por plani i Zotit asgjesonte dredhite e tyre. 

Toka ne te cilen jemi tash dhe qiejt do te shnderrohen ne toke e qiej te tjere. ffare do te 
jete ajo e di vetem Zoti. Sipas nje hadithi qe e shenuan Sahihajnit: do te jete toke e bardhe e 
shkelqyer si argjendi, toke ne te cilen nuk eshte bere mekat as nuk eshte derdhur gjak... 

Kur'ani eshte shpallur per te miren e njerezve, per te kuptuar se nuk ka Zot tjeter pos Allahut 
nje dhe per t*u udhezuar e gjetur rrugen e drejte qe eshte shpetim per ta, por vetem per ata qe 
e angazhojne sinqerisht mendjen e tyre. 



Me ndihinen e Zotity perfundoi perkthimi dhe komentimi i kaptines Ibrahim. 



SURETU EL HIXHR 304 



SURETU EL HIXHR 
KAPTINA 15 

E zbritur ne Meke, pas sures Jusuf, ajete: 99 

Edhe kjo kaptine shtron geshtjen e themeleve kryesore te besimit sig jane: besimi 
ne AUahun nje, besimi ne ringjallje pas vdekjes dhe besimi i pergjegjesise per veprat 
e beta ne kete jete dhe besimi ne shpallje. 

Si pike qendrore e kesaj kaptine thuajse eshte geshtja rreth ballafaqimit te 
pejgambereve me kundershtaret, te diet iu kundervune mesimeve te tyregjate shekujve: 
prandaj edhe filon me verejtjen kercenuese km thuhet: ata qe nuk besuan, shume here 
do te lakmojne te kishin qene edhe ata myslimane. 

Kjo kaptine parashtron thirrjen e te deiguareve, shpjegon qendrimin e kundershtareve 
ndaj te derguareve, pse duke filluar prej Nuhut, pejgamberit me te vjeter, e deri ne 
dergimin e vules se pejgambereve, Muhammedit, gjithnje ata te humburit, ata qe ishin 
jashte rruges, i perqeshen dhe u tallen me ta. 

Ne kete kaptine jane radhitur edhe disa argumente te qarta, te cilat mund te 
veshtrohen ne kete ekzistence, dhe te cilat flasin per gjurmet e dores se shpikesit, te 
cilat dokumentojne per madherine e Krijuesit te madh, Fillon me skenen e qiellit, pastaj 
te tokes, te ererave mbaresuese, te jetes e te vdekjes, te ringjalljes dhe te tubimit para 
Gjykatesit Suprem. 

I ben nje veshtrim edhe asaj ngjarjes se madhe te njerezimit, ngjarjes se krijimit 
te Ademit dhe armiqesise se perbetuar te shejtanit, se si engjejt iu perulen Ademit e 
shejtani, duke e mbajtur veten lart, refuzoi urdherin e Zotit dhe si u betua, dhe u 
kercenua kunder pasardhesve te Ademit, Pastaj kalon ne rreHme per ngjarjet e 
pejgambereve te tjere: te Lutit, Shuajbit, Salihut a,s, e me qellim te forcimit te zemres 
se Pejgamberit Muhammed, ashtuqe talljet e popullit te tij, te mos kene kurrfare ndikimi 
te deshprimit I perkujtohet nimeti i madh, mrekullia me e madhe, shpallja e Kur'anit 
dhe e Fatihase, 

Kjo kaptine quhet: **EI Hixbni" sipas vendit ndermjet Medines dhe Shamit ne te 
cilin banonte kabilja Themud, populli i Salihut, Ai popuU i shkathet kishte gdhendur 
kodrat dhe kishte rregulluar ne to vendbanime, duke menduar se atyjane te sigurt prej 
gfaredo fatkeqesie, por u mashtruan, pse edhe aty i kapi denimi qe e merituan. 



305 



SURETU EL HIXHR 



SURETU EL HIXHR 



Me emiin e Allahut, Meshiruesit, 
Meshireberesit! 

1. Elif , Lame, Ra. Keto jane ajetet e 
Hbiit, le Kur'anit le ploflaiptueshem. 

2. Ata qe nuk besuan shpeshhere do le 
kishin deshimar le Idshin qene miysliiiiaiie. 

3. Leri (Muhanuned) ata, le hane, le 
defrehen dhe t'i preokupoje shpresa (se do 
tejetojne shume), e me vone do le kuplojii& 

4. Ne nuk temi shkalemiar asnje fehal 
(vsndbanim) ndiyshe velem ne afalin e dj le 
caktuar. 

5. Asiye popiiD nuk mund la shpejtoje 
afalin e vet e as la shtyje per me vona 

6. Dhe ata thane: ''O li qe t'u shpaD 
perkujtuni (Kur'ani)^ me le verlele li je i 
^mendur!" 

7. F^ise nuk na enihe me engjej (qe te 
vertetojne) nese je i smqerle? 

8. Ne nuk i do^gojme cngjejt (upagjigjet 
Zoti) ndiyshe velem kur duiiet (kur e kerkon 
urtesia e Zotit) dhe aieh^ ata nuk 
afalizohen. 

9. Ne me madherine Tone e shpaDem 
Kur'anin dhe Ne gjitfisesi jemi mbrojies te IQ. 

10. Ne perpara leje kemi deiiguar le 
deiiguar ne grapet e popujye le henhem. 

11. E atyre nuk u eidlii asnje nga le 
deiiguaril, e le mos taDeshm me le 

12. Ja keshtu e fusim ale ne zemrat e 
krimindeve (mosbesmun-taHjen). 

13. Ata nuk e besojne ale QCur*anm). Po 
1^ (i denhnit) ndaj popi^ve me le hershem 



I ^^ fe^^^^^^al 





tashme eshle i provuar (se si i shkatenoi 
Zoti). 

14. Edhe sikur Ne t'u hapnun atyre nje 
dere ne qidi dhe te ngjileshm vazhdimisht 
hut ne te (e re shihnin engjejt e fshehtesite). 

15. Ata gjithqysb do le thomn: ' 'Neve na 
jane ndale ^ (te pamet). Jo, ne jemi ^jerez 
le magjepsui^ 



* Ne keto ajete eshte permendur emri: liber, (kitab), dhiker (perkiijlim), qe ka per qellim Kiir'anin. 

Ata qe mohuan te verteten e ardhur nga Zoti, qe e mohuan Kur'anin dhe Muhammedin, do 
te pendohen ne kete bote dhe ne boten tjeter, perse nuk e pranuan fene islame. Idhujtaret mekas 
u penduan kur e perjetuan triumnn e myslimaneve dhe lakmuan te kishin qene edhe ata myslimane: 
Por, lakmia per te qene mysliman do te jete me e madhe ne momentin e vdekjes, kur u zbulohet 
e verteta dhe e shohin veten se kane qene ne iluzione^ e sipas te gjitha gjasave, deshira per te qene 
mysliman do te vije ne shprehje me te theksuar, kur disa besimtare, mekatare te medhenj, do te 
qendrojne per nje kohe ne xhehenem se bashku me mosbesimtaret dhe ne shenje talljeje atyre do 
t'u thuhet nga ana e jobesimtareve: ^'ju vlejti juve qe ishit besimtare, a shihni se edhe ju digjeni 
bashke me ne ne zjarr? Atehere do te pasoje urdheri i Allahut: Kush pati nje grime besimi te nxinet 
prej xhehenemit e te dergohet ne xhennet. Atehere jobesimtaret do te thone: Ah, sikur te kishim 
qene myslimane...?! 

Muhanunedit i thuhet qe te mos deshprohet nese ata tallen me te. Ata jane tallur edhe me te 
do^guarit e tjere; pse te thone je i ^mendur, pse kerkojne t*ju vijne engjej etj. Caktimi i denimit 
te tyre eshte i parapare dhe kur te vije ai afat, nuk mund ta shtyej askush. Zoti i deigon engjejt 



SURETU EL HIXHR 



306 



i~ m^^^_^^^^^^^^^ 



^p j)^^i-iiLI\ l;,^ JkiJj |i^^ 

J" UT^ J^c>5 *^-'^^^W-l? ^1 9>"*^ i-*^Oj J^^ 



16. Ne, ne qiell kemi krijuar galaksione 
yjesh dhe ate (qiellin) e kemi zbukuruar per 
ata qe e shikojne me \emendj& 

17. Dhe ate (qiellin) e kemi niajtur prej 
^do djaili te maDkuar. 

18. Pferve? atij qe vjedh (pergjon) ^ka 

degjohet, po edhe ate e kape yOi i zjarrte (e 
djeg). 

19. E token e kemi shtniar dhe ne te 
kemi vuar kodra dhe kemi here qe ne te te 
mbijne bime te caktuara te te gjitha Dojeve. 

20. Dhe Ne ju krijuam juve ne te jetesen 
(mjetet perjete) e edhe atyre per te diet ju 



nuk jeni furnizues. 

21. E nuk ka asnje send qe te mos ta 
kete burimin te Ne, po Ne, nuk e japim ate 
ndryshe vetem sipas nje mase te caktuar (te 
nevojshme). 

22. Ne i leshojme ererat mbaresuese, e 
nga qidli (lete) leshojme shi dhe ate ju japhn 
ta pini, e ju nuk mund ta ruani at& 

23. Ne, wtet jemi qe japim jete e vdekje 
dhe Ne jemi trashegues (te qiejve e tokes). 

24. S'ka dyshim se Ne e dime per ata 
qe ishin para jush dhe edhe per ata qe vijne 
pas. 

25. E Zoti yt eshte Ai qe i tubon te gjithe 
ata (te kaluaiit e te ardheshmit), \ertet Ai 
eshte shume i urte, shume i dijshem. 

26. Ne krijuam njeriun nga balta e 
argjilit, te zi e te prishur (me ere te keqe)? 
(te fonnuar - te trajtuar - mesnun). 

in. E xhinet i krijuam me pare nga zjairi, 
nga flaka e forte. 

28. Dhe (perkujto) kur Zoti yt engjejve 
u tha: "Une po krijoi njeriun nga balta e 
thare, e zeze e me ere. 

29. E kur ta persose ate (ne formen e 
njeriut) dhe t'i jape atij shpirtm qe eshte 
krijese Imja, atehere ju bini atij ne sexhde". 

30. Te gjithe engjejt tok, bene sexhda 

31. Pgrpos Iblisit Ai refuzoi te jete me 
ata qe bene sexhda 



kur Ai e sheh te nevojshme, e jo kur duan ata. Zemrat e tyre jane te prirura per mbrapshte, sa 
qe, edhe sikur t'u mundesohej atyre te hipnin ne qiej, t'i shihnin fshehtesite e madherise se pak- 
ufizuar, ata nuk do ta pranonin te verteten, do te thonin na mashtroi di^ka. Pas gjithe asaj kokefo- 
rtesie te tyre , Zoti xh. sh. i garanton Muhammedit dhe besimtareve se Kur*anin , parimet dhe 
mesimet e tij, do te vazhdojne te mbizoterojne, ngase do ta ruaj nga ndryshimet, devijimet etj., 
vete Madheria e Tij. Prandaj edhe pse Kur*ani famelarte u shpall para katermbedhjete shekujsh, 
ne te nuk mund te ndryshohet asnje germe. 



307 



SURETU EL HIXHR 



32. Ai i tha: ''O IMis, ('eshle ajo qe ti 
le mos jeshe me ata qe bene sexhde?" 

33. Ai tha: ''Nuk eshle per miia t'i beje 
sexhde nje lyerhi qe e krqove nga balta e 
temr, e xm e me eie". 

34. (ABahu) tha: ''ENl pni, prej aty, ti 
qofsh i maDkuar! 

35. Vertet, malDdmi kmider teje qofle 
deii ne diten e gjyidmit". 

36. (Tbiisi) Hia: ''Zoti hn, me jep pro afot 
deii ne dhen loir ata (njerezit) te lingjaien!" 

37. (Zoti) Thsc 'Ti je prej le afatizuarve, 

38. deii ne koiien e dites se caktuar". 

39. (IbM) Tha: ''Zoti un, per shkak qe 
me perzune (me largove), une do t'ua 
zbulovoje (te keqiat) atyre sa te jene ne toke 
(ne kete bote) dhe te g^the ata do t'i buigoj 
nga miga e drjete!" 

40. F^i^ robeve te Hi, te diet i ke here 
te suiqerte. 

41. (Madheria e Tij) Tha: ''Kjo eshte 
miga Ime e drejte (e qartey\ 

42. Se ti ndaj robeve te Mi ^te sinqerte) 
nuk ke kurrfiare force (as Gzike as mendoie), 
perve^ atyre te humburve qe vqne pas teje. 

43. £ s'ka dyshhn se xiiehenemi eshte 
vendpremtimi i te gjithe atyre. 

44. Ai (xhehenemi) i ka shtate dyer, 
(doiqeri prej tyre ka sfaiegun (demn)e caktuar 

(neper te dlen do te hyje)t 

45. £ ata, te diet iu ruajten (mosbestnit 
dlw puneve te keqija) isoMim xhennete e mes 
burimeve. 

46. (u thuhet) Hyni ne to, te shpetuar 
(piej gdo te keqeje) le siguruar (nga vdekja). 

47. Ne kemi hequr prej zemrave le tyre 
(faredo urrejtje, e ata ne mbeshtelese 
qendrojne balle per baDe njeri-ltjetrit duke 
qene te i^eilazeruar. 



_M^ te^^^ji^iF 






jior 



/: > r^».- > 



^^ 4-k-fcA,4«- 






: Ynt 



48. Ata aty nuk i godet kunfare lodhje 
dhe nuk do te nxirren kurre prej ty. 

49. Njoftoji robet e Mi se wtet Une jam 
Ai qe fal shume dhe meshinies i madh. 

50. Po (njoHoje) se edhe demmi Im eshte 
ai denun i dhembshem. 

51. £ njoftoj edlie per mysafiret e 
Ibraliimit 



♦ Ne keto disa ajete flitet per urtesine dhe fuqine e pakufishme te Zotit qe manifestohet ne 
krijimin e gjithesise, ne krijimin e trupave qiellore dhe ne toke. Permendet brezi rrethor i 
dymbedhjete yjesise qe eshte i mbrojtur, dhe Qdo perpjekje e xhineve per te depertuar me thelle, 
goditet me yll te zjarrte. 

Token ua kemi bere te pershtatshme per jete, duke mundesuar qe ne te te mbijne lloje te ndryshme 
te bimeve prej nga ushqeheni. Furnizimi i ^do gjallese eshte prej Zotit, pse Qdo send eshte i nxitur 
prej Tij, e ne mase te nevojshme. Ererat jane bartese te reve, te shiut dhe te bimeve, ngase ato 
i nxisin rete, i tubojne, i shperndajne dhe prej tyre leshohet shiu, e te bimet bartin pluhurin e 
luleve prej njeres ne tjetren dhe ashtu ato formojne frutat. Madje ligjet e caktuara te Zotit kane 
bere te mundur qe nje pjese e ujit te ruhet ne toke e te perdoret sipas nevojes. 

Njeriu eshte krijuar prej dheut te lagur qe eshte balte, e pasiqe balta eshte terur ka marre 
ngjyre te erret dhe ere. Exhinet jane te krijuar prej zjarrit dhe jane para njeriut. Melaiket ishin 



SURETU EL HIXHR 



308 










52. Kur ata hyne tek ai dhe i thane: 
"Selamen - e pershendeten, e ai (Ibrahhni) 
tha: ''Ne po frikesohemi prej jush!" 

53. Ata i thane: "Mos u frikeso, ne po 
te marrim myzhde per nje djale te zgjuar!" 

54. Ai (Jbrahinu) tha: 'A me merrni 
myzhde kur me ka kapur mua pleqeria? Me 
9ka po me pei^gezoni ju? 

55. Ata thane: "Ne le morem myzhde 



me ate qe eshle e sigmt e ti mos u ben i 
pashpiese!" 

56. Tha: ''Askush nuk e humb shpresen 
ne meshiren e Zotit te yet, perve^ atyre qe 
jane te humbur". 

57. Tha: ''£ (ka eshte pre (esh^a e juaj, 
o te deiiguar?" 

58. Ata thane: ''Ne jemi dei^guar te nje 
popuD i piishur!" 

59. Me peijashthn te familjes se Lutit 
Ata do t'i shpetojme qe te gjithe. 

60. Pgrpos gruas se tij. Ne kemi 
yendosur, ajo ti^ mbetet me ata te denuarit 
(Allahu ka vsndosur), 

61. £ kur i erdhen famfljes se Lutit te 
dei^guarit 

62. Ai (Luti) tha: ''Ju jeni njerez te 
panjohur (nuk ju njoh)l 

63. Ata i thane: "Jo, (nuk ksmi qellim 
te keq ndaj teje) Te kemi ardhur ty me ate 
(denim) qe ata dyshonin. 

64. Te kemi sgeDe te i^erteten, e ne jemi 
te drejte (gka te thani). 

65. Ti ec me fiunfljen tende pasi te kak>je 
nje pjese e nates dhe ti rri pas tyie (qetemos 
Mkesohen) dhe asnjeri prej jush te mos 
Ictheje mbrapa (per te shikuar) dhe shkoni 
andej kah urdiieroiienL 

66. £ Ne i kumtuam atij (Lutit) ate 
(eshtje, se zhdukja e tyre den ne me te 
mbramin, do te jete ne mengjes. 

67. £ banuesit e qytetit (Sadum) erdhen 
te gezuar duke i lajmeruar njeri-tietrit 

68. Tha (Luti): Keta jane mysafiret e mi, 
e mos me turperoni mua, 

69. £dhe kmie frike AHahun e mos me 
nen^oni!" 

70. Ata thane: "A nuk te kemi ndaiuar 
qe te mos na perzihesh ne njerezit (qe ne i 
mesyjme)! 



urdheruar t*i bejne sexhde Ademit menjehere pasiqe Zoti ate t'a persose ne fizionomi dhe t*i 
jape shpirt. Lidhja gjenitive - idafeti, i shpirtit ne Zotin, eshte per nderim e fisnikeri, vieresim 
te shpirtit, e jo si pjese e Zotit, por krijese e posapme e Zotit. Melaiket i bene sexhde menjehere, 
e shejtani qe ishte ne mesin e rreshtave te melaikeve , por jo edhe melek , beri mendjemadhesi 
dhe nuk iu perul urdherit te Zotit, andaj u perzu, u quajt iblis - i hedhur ne mjerim. 

Iblisi iu lut Zotit t*i jape jete deri kur te ringjallen njerezit, e ashtu te shpetoje, ngase pas 
ringjalljes nuk ka me vdekje, por Zoti i dha te jetoje deri ne prag te kijametit - katastrofes se 
pergjithshme, e jo deri pas saj. 

Shejtani hoqi dore prej atyre njerezve, besimtareve, te cilet i ka ndihmuar Zoti dhe kane 
pervetesuar ndjenjen e sinqeritetit, atyre nuk mund t'u afrohet. 

Ata qe e pasojne shejtanin do te jene se bashku me te ne xhehenem, e secili do te jete ne 
ate nivel te denimit te cilin e ka merituar me vepra te keqija. 



309 



SURETU EL HIXHR 



71. Ai (Luti) tha: ''Ja, keto (grate) bijat 
e mija, nese do te beni (martohuni me to)V* 

72. Pasha jelen lende (Muhanuned), s'ka 
dyshim se ata (populli i Lutit) ishin te 
humbur ne dehjen e tyre. 

73. E ne kohen e lindjes (se dieltit) ata 
i perfshiu ushtima e tmerrshme. 

74. Dhe duke e pennbysur anen e larte 
te qytetit poshte, Ne e pennbysem dhe 
leshuam mbi ta shi (te dheut te pjekur ne 
xhehenem) si gure. 

75. Ne ate (ngjarje), yeriet ka argumente 
per ata qe mendojne. 

76. Dhe se ato (vendbanime te 
shkaterruara) ende jane te dukshme prane 
miges. 

77. P^r ata qe besojne, ka fakte ne te.* 

78. Edhe popuUi i ''Ejkes" ishm 
zuUumqare. 

79. E Ne ndermoiem kunder tyre (i 
shkaterruam), dhe qe te dyja ato (vendi 
Sadum dhe Ejke) jane ne mig^ qe duken. 

80. Edhe populU i ''Hixhres" i 
peiigenjeshtroi te dei^arit 

81. Ne u patem parashtraar atyre 
argumentet (imekullite) Tona, por ata i 
kundershtonm ata 

82. Ata skaKsnin shtepia ne kodra 
shkembore per te qene te sigurt 

83. E ata ne mengjes i goditi gjenum i 
tmerrshem e shkatemies. 

84. Dhe nuk u ndihmoi atyre asgje ajo 
qe yepruan. 

85. E Ne nuk i krijuam qiejt as token 
ndryshe vetem me urtesi (te madhe). E s'ka 
dyshim se momenti i fundit (kijameti) do te 
vije, e ti (Muhammed) sOhi me njerezishmeri. 

86. Vertet, Zoti yt eshte krijuesi i 
pergjithshem, me i dijshmL 

87. Ne te kemi dhene ty shtate (ajete) qe 
perseriten (Fatiha perseritet ne rekate te 




^ ^^>j oj^M J^\ rti-ij \ ^i->-?ld A^^'V A^uJl 



Ynn 



namazit) edhe Kur'anin e madherueshem. 

88. E ty te mos shkojne kurrsesi syte ne 
ate me (ka Ne i pajisem disa prej tyre, as 
mos u brengos per ta (pse nuk besuan), 
kurse ndaj besuntareve jij i perulur e i bute. 

89. Diie thuaj: '^ne jam qortues i hapet 
(per denim nga Zoti per ata qe 
kimdershtojne). 

90. (u sjellim denim) Sikurse u soDem 
atyre qe bene ndaijen (e librave te 
mepareshme). 



* Pas pershkrimit te gjendjes se mekatareve e zullumqareve ne xhehenem, ne keto ajete pershkruhet gjendja 
e fatbardheve ne xhennete plot burime e kenaqesi te tjera, e te pastniar prej veseve si: se mires, zilise, ironise etj., 
ata jetojne pa brenga si vellezer te dashur mes vete. Perve^ asaj se ata nuk kane perse te mimdohen e lodhen, 
nuk kane as frike se do te dalin prej aty ose do te vdesin, aty jane perjete. 

Populli i Lutit ishte nje nder popujt me te shemtuar ne sjellje. KisMn sjellje te vrazhde e shtazarake. 

Thuhet se Luti u largua vetem me dy bijat e veta, ndersa te gjithe te tjeret u shkaterruan. Luti u urdherua 
te ece pas bijave qe ato te mos frikesohen prej ndonje sulmi. U urdheruan te shkojne drejt Shamit e ne vendin 
ku ishte Ibndiimi. 

Fjaia "MotevessiDiiii", ne ajetin: Ne kete ka aigumente per ata qe mendojne, ka te beje me ate mprehtesi 
te mendjes me te dlen disa njerez jane ne gjendje ta kuptojne sendin e fshehte ne baze te shenjave fizionomike, 
sip thuhet ne hadithin e pejgamberit: *'Ruajum mprehtesise se besimtarit, sepse ai shikon me driten qe i dhuron 
Allahu!" 



SURETU EN NAHL 



310 



m^^^^^^^m_ 



'.'-•> Iff -^ '^^ 



ijy S^ Ca.^o^v-*^ LA-*^<Ji"^^ 



-i^ '-,-'' »^ •.x'^ >^^ -»>'',^ ^»>»/ > " ^fi 



(Haij^ J 







Q^ 0>>:^i Ov^j Oj^:^ N..1.A*- 



rnv 




91. Te diet e bene Kur'anin te ndare ne pjese. 
91 Pasha Zotin lend, ata te gjithe do t'i 
marrim ne peigegjesL 

93. P& ale se ('vepnian. 
91 INiblo) haiilas ale pff le den indherol^ 
e hiqu idhajtaiev& 



95. S'ka dysiiim se Ne le mjaftojme ty kunder 
atyre qe laDen, 

9(». le diet AUahut, i kundervejne 20t tjeler, e 
me ?one ata do ta kuptojne (pmpavine e tyre), 

97. Ne dime mire se li ngushtohesli s fapi rlgrisi it 
per ale qe thone ata. 

98. Fb li madheioje me fidendeiim Zotin lend 
e behu prej atyre qe hilen (pavlen duke u Mm), 

99. Dhe adhuroje Zotin tend deri le vije ty e 
^'erleta (vdekja)t 

SURETU EN NAHL 

Me emrin e AUahut, Meshiruesit, 
Meshii&)ereat! 

1. Eidhi (eshte afruar) caktimi i ADahut 
(kijameti% pro mos kerkom' ngutjen (aidhjen para 
kohes) e tij! E paster dhe e larle eshte madheiia 
e Tlj ne krahasim me ale qe ata I shoqerajne 
(shoke). 

I Me uidherin e Tq ia zbret engjqt me sfapalje 
atij qe Ai deshiron nga robte e vet (duks u diene) 
fua terinqni ^erejtjen (t*i njoftoni) se nuk ka te 
adhuruar (zot) tjeter vetem Une^ pro te me keni 
friken. 

3. 1 kiijoi qiejt e token me urtesi predze I larle 
eshte Ai nga (ka ata fidhujtaret) i shoqerajne. 

4. E krijoi njeriun nga nje pfloel (uji), kur qe, 
ai (njaiu) kundenhtar i hapet 

5. Edhe kafshet Ai krijoi dhe ne saje te ketyre 
ju mund te mbroheni (nga te fiohtit), keni edhe 
dobi le tjeia dhe prej tyre hanL 

(L Ne to (he J^a&ftet; ju shihni hqeshi (7(fiZr) kur 
ne mbremje ato i ktiieni (nga kullosa) dhe kur ne 
leshoni (per ne kuUose). 



* Ketu permendet shkurtimisht rrefimi per Shuajbin e popullin e tij. "Ejke" quhet vendi ku banoi ai popull, 
e ishte vend plot peme te shpeshta, gjithashtu edhe Nfedjeni ishte vend i tyre. 

Si vendbanim i popuUit Lut, ashtu edhe i atij te Shuajbit ishin prane rruges ku kalonte karvani i tregtise 
prej Hixhazit per ne Siri. Germadhat e atyre vendeve te shkaterruara ishin te dukshme, andaj idhujtareve u 
jepej shenje qe te fitojne pervoje. 

"Hixhri** ishte nje lugine mes Medines e Shamit ne te cilen kishte banuar populli Themud, te i cili ishte 
i derguar Pejgamberi Salih. Ata, per t'i ikur denimit eventual per te cilin u kercenohej Salihu, shponin kodrat 
dhe ne to rreguUonin shtepite e tyre, e mendonin se ne to jane te sigurt,por nuk u doli ashtu u shkatemian 
me nje termet me ushtime te madhe shkaterruese. 

E tere gjithesia dhe te gjitha ngjarjet dhe ndodhite ne te, nuk jane te rastit. Ato jane te krijuara dhe te 
paralajmeruara sipas nje urtesie te madhe te Zotit Krijues. Qe te mos perhapej e keqja ne tere bote, Zoti i 
denoi disa popuj, por denimi kryesor dhe i perjetshem kunder fesatxhinjve do te jete pas ringjalljes, qe pa 
dyshim do te pasoje pas kijametit. 

Muhammedit i thuhet se te eshte dhene begatia me e madhe, te eshte shpallur kaptina Fatiha - Elhami, 
qe sipas nje hadithi eshte kaptina me e madhe ne tere Kur*anin e qe nuk ka qene e shpallur as ne l^rate e 
as ne Inxhil, andaj i thuhet, ti mos u hidhero, sillu mire e bute, mos u merr lakmi disave nga idhujtaret qe 
kane pasuri e femije, hapi krahet perkdheles per besimtaret si shpendi ndaj zogjve te vet. 



311 SURETUENNAHL 



''Muktesimine** d.m.th.: ndares. Ndoshta eshte fjala per jehudite e te krishteret, te cilet nje pjese te librit 
e besonin e tjetren jo. Ndoshta ishte per qellim ndarja e terrenit te Mekes nga ana e idhujtareve per t'u folur 
atyre qe vinin aty nga jashte, se Muhammedi eshte i (mendur ose magjistar etj. E, qellimi mund te jete edhe 
ndarja e Kur'anit nga ana e idhujtareve ne: poezi, magji, fall dhe kategori te tjera me qellim rezistence kunder tij. 

Pejgamberi ua mesonte Kur'anin njerezve, duke i thirrur ne fene islame fshehtas derisa iu shpall ajeti 94; 
i kesaj kaptine, pastaj filloi t'u beje njerezve thirrje haptas qe te perqafojne fene islame me te gjitha rregullat e saj. 

Me te dalluarit idhujtare, te cilet e perqeshnin Kur'anin dhe Muhammedin ishin nja pese: Velid bin Mugire, 

Ass bin Vail, Esved bin Abdi Jeguth, Harith bin Tklatil dhe Ebu Zum'a. Allahu ia hoqi qafe te gjithe keta. 

Ajeti i fundit urdheron adhurimin ndaj Zotit sa te jete njeriu gjalle, pra nuk ka njeri qe mund te lirohet 

prej obligimit me ibadet derisa nuk eshte liruar as Pejgamberi. Thashethemet se kur arrine njeriu ta kuptoje 

mire te verteten, lirohet prej obligimeve fetare, jane shpifje dhe mashtrim, andaj nuk duhet vere veshin atyre. 

Me ndihmen e AUahut, perfundoi perkthimi dhe komentimi i kaptines "El Hixhru". Lavderuar qofte Allahu i Madheruar! 



SURETU EN NAHL 
KAPTINA 16 

E zbritur ne Meke, pas sures Kehf, ajete: 128 

Derisa edhe kjo kaptine eshte zbritur ne Meke, ne vendin ku besimi i kote ishte 
ne kulm, edhe tematika e saj, ne pergjithesi ka te beje me besimin, respektivisht me 
Zotin nje, dhe me shpalljen. 

Me qellim qe t'i ndihmoje njerezit ta gjejne rrugen e drejte, Zoti xh. sh. sjelli ne 
kete kaptine shume shembuj nga krijesat e Tij sig jane: qiejte, toka, detet, bjeshket, 
luginat, ujerat, bimet, trupat qiellore ne hapesire, shtazet etj., ne baze te te cilave njeriu 
qe do t'i veshtroje me vemendje, do te arrije te konkludoje per Krijuesin e persosur 
te tyre. 

Permendet geshtja e shpalljes, mohimi i saj dhe tallja me te nga ana e idhujtareve, 
mandej tallja me mundesine e krijimit dhe te ring jail jes pas vdekjes, e pergjegjesise 
per vepra etj. 

Pershkruhet gjendja ne momentin e vdekjes se atyre qe mohuan, te diet kur u 
zbulohet e verteta i dorezohen Zotit, por atehere eshte vone. Mandej e atyre qe besuan 
dhe bene vepra te mira se si melaiket u marrin myzhde ne gastin e vdekjes me xhennet 
dhe ua urojne. 

Ne menyre te shkurter pershkruhet edhe koha e injorances, se si i urrenin vajzat 
e lindura, e disa prej tyre i varrosnin te gjalla. 

Pershkruhet persosmeria e krijesave te Zotit, ne mesin e te cilave pershkruhen edhe 
qumeshti i perfituar prej kafsheve, ushqimet e perfituara prej pemeve, mjalti i perfituar 
prej bletes. 

U behet nje krahasim idhujve te gdhendur nga vete dora e njeriut, e pastaj te 
adhuruar prej tyre me shprese se ata do t'u sjellin ndonje te mire ne kete ose nejeten 
tjeter, me njeriun qe eshte rob, eshte vegel ne duart e tjetrit, ose me njeriun qe eshte 
shurdhmemec, qe nuk eshte i zoti as per vete. Te tille jane idhujt, e megjithate, ata, 
jobesimtaret ia bejne shoke Allahut 

Ijepet shume rendesi beses se dhene dhe betimeve, te cilat duhet ruajtur dhe zbatuar 
ne menyre te sinqerte. 

P&rmendet edhe pasoja e perbuzjes se te mirave te Zotit ne kete jete e edhe nejeten 
tjeter 

Kaptina perfundon me udhezime per menyren e thirrjes ne fe, e Pejgamberi 
keshillohet tejete i durueshem, se Zoti gjithnje eshte ne ndihme te atyre qe bejne durim. 

Quhet: "En Nablu" - bleta, ngase ne kete insekt te vogel shihet mrekullia e 
mjeshterise se Krijuesit, i cili duke i dhuruar asaj instinkt te forte, ajo ben gudira. 



SURETU EN NAHL 



312 




>:S^yuAj ^jii,c-ii >f ^:jJiy^ ^vd-^ W^r* V^>*«^-^ 

]>'?:r'^^^-^J UP?U->J 4j-« [Jl^=^LJ^y-->Jl^^-^>c-- 



_^!;:^aiit 



i^^j_ 






Veiiet, Zoti juaj eshfe shume Bamires dhe 
shume Meshinies. 

8. Edhe kuajt (i krijoi), edhe mushkat 
edhe gomaret, per t'ju hipiir atyre dhe si 
stoli, e ai krijon (p&- hipje) (ka ju (tash) nuk 



7. Ato baitm baren tuaj (te rende) ne 
ndonje vend (te larget) qe ju do le arrinit atje 
me shume veshdresi (me gjysme shpirti). 



9. Udhemni per ne nruge le diejie i takon 
ADahut e ka edhe m^ qe eshle e shiiember. 
P6 sikur te kishte deshiruar Ai, do t'u kishte 
udhezuar qe te gjitheve.* 

10. Ai eshte qe per ju leshoi nga (lart) 
qieDi uje» qe prej tij te keni per te pire dhe 
prej tij te teni bime qe ne to do t'i kuDotni 
(bagetine). 

11. Me ate (shiun) mbijne, per te miren 
tuaj, te lashtat, ullinjte, hurmat, rushnajat 
dhe nga te gjitha f rutat (e pemeve). Ne keto 
(te mim) ka argumente per nje popuD qe 
\eshtron. 

12. Dhe per ju naishtroi naten e diten 
dhe didlin e henen. Edhe 3jet jane te 
nenshtruar me uidherin e Ty. Verlet, ne keto 
ka aigumente per nje popuD qe mendon. 

13. Edhe per ate qe ju krijoi ne toke Doje 
te ndryshme (bageti, bhne, peme, minerale 
etj,): ka fakte per nje popuD qe di te merre 
pervoje. 

14. Pastaj, Ai eshte qe nenshtroi detin, 
qe prej ty te hani mish te fiesket, e prej tij 
te nxirmi stoli qe i bani (i vishnij, e i sheh 
anijet si fajne (lundrojne) ne te (me ushtime 
e gajne ujin ne det). Ua nenshtroi qe te 
shfrytezoni ng9 begatite e Hj diie asfatu ie 
folenderoni (Zotin), 



* Jobesimtaret i thoshin njeri-tjetrit: Muhammedi po mendon se kijameti eshte afer, andaj largohuni 
prej disa puneve, e te shohim se (ka po ngjet. Kur kaluan shume dite, i thane: Ne s'po shohim gje, 
ku eshte pra, le te vije tash kijameti! Si shkak i zbritjes se ketij ajeti ishte ajo bisede e jobesimtareve. 
Allahu ju thote: Erdhi, pse ajo qe eshte caktuar prej Zotit, eshte e domosdoshme te ngjaje, pra eshte 
aq e padyshimte sikurse te kishte ardhur edhe te ishte pare me sy. Kur i shpallet ky ajet, Pejgamberi 
thote: "Une u dergoiv afer me kijametin si keta dy**, dhe i barazoi dy gishta (sabihajn) . Allahu i dergon 
shpalljen atij qe do, e per t'u thene njerezve mos u ngutni ta kerkoni kijametin para kohe, ai do t*ju 
vije, por ju nianu e mos beni pune te keqija. Ai Zot qe krijoi qiej e toke aq te persosura, eshte i 
plotfuqishem, e s*ka nevoje per zota te tjere qe ia mendojne. Eshte (udi e madhe pse njeriu nuk mendon 
per zanafiUen e vet nga ajo pikez e ujit te dobet, po i rritet mendja dhe kundershton ate Zot qe vetem 
Ai ka ditur dhe ka mundur ta krijoje. 

I krijoi kafshet per te miren e njeriut, pse prej tyre vishet, ushqehet e edhe ndien kenaqesi shpirterore 
kur i sheh ato ne tufa e te ngopura kur kthehen ne mbremje, si dhe kur i qet per kuUose ne mengjes. 
Madje ato i sherbejne njeriut edhe per bartjen e sendeve te renda. I krijoi edhe kafshet e tjera per t*u 
hipur e edhe per defrime e kenaqesi te tjera. 

Krijon edhe (ka ju nuk dini, u thote Kur*ani atyre te asaj kohe, pra pati per qellim t'i jape shenje 
mendjes se, mjetet per hipje do te jene edhe te tjera, sikur qe po i shohim tash mjetet transportuese 
dhe, te mos thote ndokush: te paret e mi u sherbyen me kuaj, me gomare etj., e edhe une do te sherbehem 
me ta, e jo me mjetet e shpikura, sepse nje qendrim i tille eshte kunder Kur'anit. 

Rrugen qe e caktoi Zoti, ajo te (on te Ai, kurse te tjerat te humbin. 



313 



SURETU EN NAHL 



15. Dhe Ai vuri kodra (te forta) ne toke, 
ashtu qe ajo te mos lekimdet me ju, (beri) 
edhe lumenj e mige qe te miind te 
orientohenL 

16. Vuri edhe shenja te ^jera (pa- orienttn 
diten), ndersa (naten) ata orientohen me 
anen e yjeve. 

17. Atehere pra, a eshte Ai qe krijon 
njesoj, sikurse ai qe nuk krijon? A nuk po 
mendoni? 

18. Po edhe nese perpiqeni t'i nmneroni 
dhuitite (te mimt) e ADahut, nuk do te 
mund te arrini t'i peitalctoni ata Me siguri 
ADahu shume M dhe shume mesiiiron. 

19. ADahu e di ate qe ju e fisiiiluii dhe 
ate qe e puUikom. 

20. Ata (idhujt) qe i adhurojne 
fidhujtaret) pos ADahut, ata nuk kryojne 
asnje send, po vete ata jane te krijuar. 

21. Jane te \dekur e jo te gjaDe, dhe ata 
nuk e dme se kur do te ringjaDen (adhuruesit 
etyre)* 

22. Zoti juaj (qe medton adhurim) eshte 
nje Zot, £ ata qe nuk e besojne boten tjeter, 
zemnit e tyre jane mohuese (te njesise se 
Zotit) dhe ata jane krydarta 

23. Eshte e wrtete se ADahu e di ate qe 
e fehehin dhe ate qe e siifoqin iiaptazi dhe 
se Ai nuk i do arrogantet 

24. Kur atyre u thuhet (mohueseve): 
C^'eshte ajo qe shpaDi Zoti ju^?", ata thone: 
''Mite te popi^ye te hershem!" 

25. (e thone ate shpi^e) Sa per t'i bartur 
ne diten e gjykimit mekatet e veta te piota 




^ ''-**n'f^ H)^.^ -l^'^^rt ^-^ » t^i^^ ?^'1 

05;\£l-i rtJbj *^^ (vr^ Lr*:*^ ^ Oy-^*^ ^-^-i^ ^ 



r-»^ 



dhe iqe pjese te macateve te atyre q^ pa fiire 
arsye i mashtruan dhe i humiien. Sa e keqe 
eshte ajo me (ioi ngarkoiien. 

26. Edlie ata qe ishin para tyre vene 
mtriga. Po ADahu irenoi ne tiiemei ndertimet 
e tyre Ontrigat) dlie kulmi u sliemb miii ta, 
diie ashtu u erdhi denhni kah nuk e laijtuan. 



* Megjithate, qe ^eshtjet e fenomeneve natyrore si? eshte shiu etj., i takojne nje studimi te 
posa^em, Kur'ani na meson se shiu qe bie prej se larti, pervep qe shuan etjen e gjailesave, mundeson 
edhe mbirjen e bimeve qe jane kusht per jeten e njeriut sikurse jane te lashtat. Nderkaq, frutat 
e tjere jane edhe ushqyes edhe freskues. 

Ne ajetet e sipershenuara, te cilat flasin per te mirat qe i krijoi Zoti xh. sh. njerezit porositen: 
te mendojne thelle (jetefekkerun), te kuptojne (jakUun), te rikujtojne (jetedhekkerun). Pa nje te 
menduar te thelle nuk mund te kuptohen proceset e fenomeneve natyrore, e pas tij, ato behen 
te kuptueshme, behen prone e mendjes, por duhet rikujtuar gjithnje, ne menyre qe te jene te fresketa 
ne kujtesen e njeriut, e ai te mos harroje shprehjen e falenderimit. 

PSrsa i perket vendosjes se kodrave neper pjese te ndryshme te tokes, eshte detyre e gjeologjise 
ta shpjegoje, por sipas Kur'anit kuptohet se ato nuk ishin prej fillimit te ekzistimit te tokes dhe 
se, ato mbajne drejte ekuilibrin e tokes. 

Ne ajetet e fundit, u hidhet nje veshtrim besimeve te kota, te cilet per njeriun e pajisur me 
mendje e te menduar, nuk do te duhej te gezonin kurrfare respekti, e nese po, atehere njeriu i 
tille bie ne nje nivel shume te ulet. 



SURETU EN NAHL 



314 



J, yf,y9»'*^y»'' »y yy ^^ »y 9y ^ -^y <^^ 

yuU^uj ^^lio^ o:4^i j^ viiijjS ^jj^ 4^j\ 



^^^Jt 



YV. 



27. Mandej, ne diten e gjykimit Ai i 
turperon atadhe thote: ''Ku jane ata qe 
m'i benit shoke Mua dhe per hir te tyre 
grindeshit?" E ata qe ishin te zotet e dijes, 
do te thone: ''Vertet, sot turpesia dhe e 
keqja i perfshiu jobesimtaret". 

28. Te cUet, duke qene mizore te se 
vetvetes se tyre, engjejt ua marrin shpirtiii, 
e ata shprehin dorezimin (he momentin e 



vdekjes, duke thene): ''Ne nuk ishim qe 
beme ndonje te keqe!" (ujipetpergjigja). 
Po AUahu e di shume mire ate qe e punuat 

jw. 

29. AndaJ, hyni ne dyert e xhehenemit, 
aty do te jeni perjete: sa vend i keq eshte 
ai i kryelarteve!"* 

30. Atyre qe paten frike nga (denimi) 
AUahu, u thuhet: ''^'eshte ajo qe shpalli 
Zoti juaj?" Ata thoshin: ''Shpalli (do te 
mire!" Ata qe bene vepra te mira, edhe 
ne kete jete kane shperblim te mire, por 
shperblimi i tyre ne boten tjeter eshte 
shume me i mire, e sa vend i mire eshte 
ai i te devotshemve. 

31. Eshte Xhenneti i Adn-it, ku do te 
hyjne, nen te rrjedhin lumenj, aty kane 
9ka te deshirojne, ashtu i shperblen AUahu 
te ruajturit. 

32. Te cUevet duke qene te paster, engj- 
ejt ua marrin shpirtin, duke u thene: 
"Selamun alejkum" - gjetet shpetimin, 
hyni ne xhennet, per hir te asaj qe vepruat 

33. A mos presin ata (idhujtaret) di^ka 
tjeter perve? t'u vijne engjejt (e t'ua 
marrin shpirtin) ose t'u vije urdheri 
(denimi) i Zotit tend. Ashtu punonin ata 
qe ishin para tyre, pra AUahu nuk u beri 
padrejtesi atyre, por ata ishin qe vetvetes 
i bene padrejte. 

34. Andaj, ata i goditi denimi i te 
keqijave qe i bene dhe i kaploi (i perfshiu 
ajo e keqe) ajo me te cUen ata taUeshin. 



♦ Te gjitha lutjet, te gjitha adhurimet dhe te gjitha flijimet, te cilat i shprehen dikujt ne emer 
te ndonje madherie e shenjterie, pos Allahut, ato shkojne huq, por ata qe nuk besojne boten 
tjeter, e mbajne veten lart, nuk duan te pranojne Zotin para te cilit do te pergjigjen. Mendjelartit 
nuk duan ta pranojne Kur'anin shpallje qe i erdhi Muhammedit, por e quajne mit, tregime te 
kahershme dhe me kete, ata e ngarkojne veten perve? me mekatet e veta, edhe me mekatet e atyre 
qe i mashtruan, pse mashtniesit ishin pari. 

Rrenimi i ndertimeve ne themel, eshte per qeUim rrenimi i intrigave te jobesimtareve, te cilet 
u perpoqen ta shuajne driten e shpalljes se Zotit, Ata pesuan disfate ne kete bote, por disfata 
me e madhe do te jete ne diten e gjykimit, kur te nen^muar i fut Zoti ne xhehenem dhe i therret 
t'i sjellin ata zota qe i adhuronin e le t'ju ndihmojne. Ata qysh ne ^astin e vdekjes e shohin gabimin 
e tyre dhe dorezohen, por eshte vone, e vendi i mendjelarteve eshte xhehenemi. 



315 



SURETU EN NAHL 



55. Ata qe i benin shok Zotit Cidhujtaret) 
thane: ''Sfloir le kishte dashur ADahu, as ne, 
e as prinderit tane nuk do le adhuronim 
asnje send pos Ty, dhe nuk do le ndalonim 

(nuk do te konsideronim te ndaluar) asqje 
send pos (ndalesavd te) TQ. Keshtu (keso 
genjeshtrash) benin edhe ata qe ishin para 
tyre. Pd a mos kane te deigiunt oM^gini 
^ler, perve^ qe t'i i^oftojne qartazi? 

36. Ne deiguam ne (do popul te dollar 
qe t'u thone: ''Adhuroni vetem ADahun e 
bigonu djajve (adhurimit te tyie)V* For, pati 
nga ata qe Alhihu e udhezoi dhe pati nga 
ata qe ishte i gjyiaiar me humbjc^ pra 
udlieloni neper bole dhe shihni se si ishte 
fundi i geiyeshtareve? 

37. Nese ti (Muhanmied) perpiqesh per 
t'i vene ne rrugen e drejte ata (dije se), 
ADahu nuk e udiieaDon ate qe e ka humbur, 
dlie per ata nuk ka ndiiun^tar. 

3k Ala u betuan ne ADahun, me betimm 
e tyre te forte se ''ADahu nuk e ringjaD ate 
qe vdes!*' P^ ringjaU) ai eshte premtim 
i Hj i prer^ por shunuca e iyerez¥e nuk dme. 

39. 1 ihi^aD per t'ua sqaruar atyre ate 
per (ka pergalieshin dlie» per t'ua here me 
dije atyre qe nuk besuan se me te ^erlele 
ishin geigeshtare. 

40. Ne lair desiurojme lye send, vetem 
i themi aty: ''Behu!", ai meiqehere behet* 



j^^4^j J 4>- \^S^C ii\ ;LiiJ) \^j^i >^^ U lij 

C^p-4l4j ^\ (^AA4>» ^v4^ 0>*^ 



YV> 



41. Ata qe migruan per hir le ADahut, 
e pasi qe u torturuan, atyre gjithsesi do t'u 
mundesojme wndbannn te mire edhe ne kete 
bote, po shperbDmi i botes ^jeter eshte edhe 
me i madh, sikur lyerezit te dmin (per ate 
shperbUm), 

AIL Jane ata qe bene durim ediie vetem 
Zotit te tyre hi mbeshteten. 



* Pis pershkrimit te gjendjes se atyre qe i mohonin aigumentet e Zotit, ne keto ajete pershkruhet 
gjendja e atyre qe pianuan shpalljen, se si mdaiket u manin shpirtin, duke u garantuar shpetim, hyijen 
ne xhennet, ngase sa ishin ne kete jete boie vepra te miia. 

Ndeslikimet qe i goditen ata qe nuk respektuan udhezimet e Zotit, ishin merite e tyre; e jo dhune 
prej Zotit E thenia e tyre se sikur te deshiionte Zoti, ata nuk do te adhuionin klhujt, e as do te ndalonin 
ngrenien e disa kaf sheve sikurse paten ndaiuai; eshte thenie e pavend, pse per te mos adhuruar tjeter 
dhe per te mos marre neper kembe dispozitat e Zbtit, Ai i dogoi pejgamberet, te diet u kumtuan njerezve 
se (ka pianon dhe (ka pdqen Zoti e (ka jo, e nj^oohesisht njerezve u mundesd qe ata vete te zgjedhin. 
At^ier^ pas dogimit te pejgambereve dhe pas udhezimeve te shpaSura, pogj^gjesia u mbetet vete njerezve: 
Pejganibent i thuhet se; edhe pas perpjekjeve tua per t'i vene njerezit ne mige te drejt^ disa prej tyre 
do te mbesin jashte saj; kete e ka ditur dhe e di Zoti, andaj te mos brengoset aq shum& 

Ringjallja nuk eshte pune e rende per Zotin, pse ate qe e deshiion Ai, ajo b3iet menj3ier^ edhe 
pa i thene: b3iu! Ne Kur'an thuhet se i thote b3iu!, me qdlim qe ne ta ki4>tojme me leht& 



SURETU EN NAHL 



316 



(m\m 



mmm i 



^C^ot^^iy^^ f3\}jb'J^J^ @ >-<>:; «-b*j^ 5^-5 



--T'^ .•vM M^^ ^ ^ <U •1^'*^ -^ - " ;^^ 



YVY 



43. Ne as para teje nuk derguam tjeier, 
perve( burra, te dleve u dhame shpaDje. Ju 
(idhujtare) pyetni pre dijetaret (e Ttvmtit e 
te Inxhilit) nese ju nuk dim. 

44. (i patem derguar) Me aigumenle e 
me libra te shenjie. Ty ta zbritem Kur'anin 
qe t'u shpjegosh njerezve ate qe u eshte 
shpaOur atyre, me shprese se do ta studkjne 
(Kur'anin). 



45. A mos jane te sigurt ata qe pei^Miten 
kurthe, se ADahu nuk do t'i trande ata me 
token, ose nuk do t'u vije atyre denimi kah 
nuk e mendojne? 

46. Ose t'i rembeje ata duke qene ne 
udhetimet e tyre (perjete e trsgti), e ata nuk 
mund t'i shpetojne asaj. 

47. Ose do t'i kape ata duke qene ne 
panik nga frika. Po, s'ka dyshim se Zoti juaj 
eshte i bute, i meshiishem (andajnuk ua ngut 
denimin), 

48. A nuk po shoiiin ata (keqberesit) se 
(do send qe e krijoi ADahu, e sjeD hijen e 
vet djathtas dhe majtas duke iu penihu- 
AUahut (duke 1 here sadide) dhe duke qene 
respdctues e perules (e si e mbajne veten lart 
disa njerez), 

49. Vetem ADahut i ben sexhde (do 
gjaUese qe eshte ne qiej e qe eshte ne toke, 
e edhe engjejt, ata nuk bejne kryelartesL 

50. 1 fiftesohen Zotit te tyie qe eshte mbi 
ta dhe i permbaiien ne perpikeii asaj me ^ 
urdherohen.* 

51. E, ADahu tha: "Mos adhuroni dy te 
adhuroar, sepse Ai eshte \etem nje Zot, pra 
\etem Mua me keni drone". 

52. Vetem e Hj eshte (ka ka ne qiej e 
ne toke» dhe vetem Atij i takon vazhdimisht 
adhuiimL A mos i keni fiike dfloijt tjeter pos 
ADahut? 

53. Dhe ^o te mire qe e keni, ajo eshte 
prej ADahut, madje edhe kur ju godet e 
keqja, ju vetem te Ai e ngritni zerin (me 
lutje). 

54. Pastaj, kur Ai e laigon prej jush 
denimin, qe, nje grup prej jush i 
pershloruajne shok Zotit te tyre. 



* Ai grup i vogel i myslimaneve ne Meke, u torturua dhe u mundua sa qe dy here u detyruan 
te ikin e te shkojne disa prej tyre ne Habesh (Abisini-Etiopi), por madheria e Zotit u mundesoi 
me vone vendosje te mire e te sigurt ne Medine. Prandaj, mundimet e tyre i shperbleu edhe ne 
dynja, vetem se shperblimet ne jeten tjeter do te jene shume me te mira dhe te perjetshme. Sabri 
dhe mbeshtetja ne Zotin, gjithnje perfundon me suskes. 

Per 9eshtjet qe nuk i njeh, njeriu duhet pyetur ata qe i dine ato, duhet pyetur dijetaret se 9ka 
ka thene Zoti ose Pejgamberi perkitazi me ndonje ^eshtje, sepse burimi i ^eshtjeve fetare eshte 
prej Zotit dhe prej Pejgamberit, e nuk duhet bazuar as mbeshtetur ne ate se (ka thote nga vetvetja 
dijetari. Mbeshtetja ne theniet ose ne qendrimet e kujtdo qofte, perveg Zotit e Pejgamberit, eshte 
taklide-imitim, e imitimi nuk eshte i lejuar. Imitimi i verber i thenieve e sjelljeve te ndonje personi 
kushdo qofte, e pa u bazuar ne argumente, eshte shkak i besimeve te kota, eshte devijim i principeve 
fetare dhe eshte degjenerim i nje maseje te mashtruar. Kur thote Zoti se edhe para teje, para 
Muhammedit, kemi derguar njerez, u thote jobesimtareve, urdheroni dhe pyetni per kete ata qe 
e dine Tevratin ose Inxhilin, pra urdheroni e shikoni se (ka ka thene Zoti ne to. 



317 



SURETU EN NAHL 



55. (I bejne shok) Dhe ashtu ata 
perbuzin ate qe Ne u dhame atyre, pra 
shfryfezoni (per nje kohe) se me vone do te 
kuptoni (rrjedhiniin), 

56. £ nga ajo qe Ne i fumizuam, ata u 
ndajne nje pjese atyre (zotave) qe nuk 
kuptojne asgje. Fasha ADahun, paQeter do 
te meneni ne peigjegjesi per ate qe triDonit 

57. Ata i pershkruajne ADahut vajzat I 
paster eshte Ai nga ajo!, ndersa vetes se tyre 
(i pershkniajne) (ka ua ka enda (djemte). 

58. Kur ndoiqeri prej tyre lajmerohet me 
Oindjen) yajze^ fytyra e tij i prishet dhe behet 
plot mDef . 

59. Fshihet prej njerezve, per shkak te 
asaj te keqeje me te dlen u lajmmia (e 
konsideron bela, e jo dhurate prej Zotit). 
Mandej, (mendon) a do ta mbaje ate, ashtu 
i perulur, apo do ta mbuloje ate (te gjalle) 
ne dh^. Sa i keq eshte ai gjyldm i tyre. 

60. ShembuDi i keq u takon atyre qe nuk 
besojne boten Qeter, ndersa ADahut i takon 
ShembuDi me i larte. Ai eshte fwpptoti, i urtL 

61. Sflair ADahu t'i denonte njerezit 
(zullumqare) per shkak te mizorise se tyre, 
nuk do te Dnte mbi te (toke) asnje gjaDese, 
por Ai i le ata per me vone deri ne afotin 
e caktuar, e kur te vije afoti i tyre, per asnje 
momrat nuk mund ta vonojne as ta ngutin. 

62. E ato (vajzat) qe i urrejne per vete, 
ia mveshin ADahut, gjuhet e tyre shpifin 
rrenen se, atyre do t'u takojne me e mini 
(xhenneti), s'ka dyshun, i tyre eshte zjarri, 
dhe se ata jane te paret ne te. 

63. P&sha ADahun, Ne deiguam edhe 



(mm 



^&^mm~f 



1^ ^>-^_^3^4--*^Jc^JUbjJ^\_ydl^ 




Tvr ti. 



para teje te deiguar nder popuj, po veprat 
e tyre (te kecfija) ua hqeshoi djaDi, se ai ^te 
nuk i tyre, e ata kane nje denim te klhet 

64. Ne nuk te shpaDem ty per ^ter 
Kur'anm, vetem qe t'u sqarosh atyre ate per 
(ka u perpane, e (ta zbritem) qe te jete 
udiiezun e meshire per njerezit qe besojne.* 



Zoti eshte meshinies, nuk i kap me denim menjehere kundershtaret, u jep afat te permiresohen, 
e nese nuk duan, Ai i ka ne dore, i denon kur te doje. 

* Zoti eshte nje, edhe adhurimi duhet drejtuar vetem Atij, pse s*ka fe tjeter vetem ate qe Ai 
e shpalli, pse s*ka sundues te qiejve e te tokes perpos Tij, pra ate duhet respektuar, e jo tjeter. 

Te gjitha te mirat qe i posedoni, i keni prej Zotit, kete e deshmoni edhe ju, pse kur keni ndonje 
telashe, i drejtoheni Atij dhe me britme te madhe kerkoni ndihmen e Tij. Mirepo, posa fiiroheni 
disa prej jush behen perbuzes ndaj te mirave te Zotit ngase i pershkruajne shok. Madje atyre, 
idhujve qe nuk dine asgje, sepse jane trupa te ngurte, u ofrojne flijime, e per kete pa tjeter do 
te pergjigjen. 

Ne kohen e xhahilijjetit arabet i urrenin vajzat qe u lindnin, e ndienin veten fatzi kur i lindte 
vajze dhe hamendeshin: ta linin te gjalle ose ta varrosnin per se gjalli, e megjithate per melaiket 
thoshin se jane vajzat e Zotit. Allahu eshte i pa te meta, Ai nuk ndien nevoje per femije, te metat 
jane te atyre qe shpifin genjeshtra. 



SURETU EN NAHL 



318 



f iimm 



mmm 1 



J^*;^^ \ *^i- '' ^ Itf'' ^r-^-* M^iT^ • ^T ^ 



-- '$f<;---'C';<--- - >^^ T'V- 'C^'^1"-'- 



65. Allahu leshoi prej qiellit uje (s/ii) 
dhe me te ngjalli token pas vdekjes se saj. 
Ne kete eshte nje argument i forte per ata 
qe me vemendje degjojne (e kuptojne). 

66. Ju edhe ne kafshet keni mesim 
(pervoje). Ne nga nje pjese e asaj qe e 
kane ne barqet e tyre mes ushqimit te tyre 
dhe gjakut, ju japim te pini qumesht te 
paster, te shijshem (te lehte) per ata qe e 
pine. 

67. Edhe nga frutat e hurmes dhe te 
mishit nxirmi prej tyre pije (lengje) dhe 



ushqim te mire. S'ka dyshim se edhe ne 
kete ka fakte (mbi fuqine e Zotit) per 
njerezit qe kane te menduar. 

68. Zoti yt i dha instinkt bletes: 
''Nderto shtepi neper kodra (male), neper 
drunj (peme) dhe neper kulmet qe ata 
(njerezit) i ndertojne. 

69. Pastaj ha nga te gjitha (llojet) 
frutat dhe f utu neper miget e nenshtruara 
(e te mesuara) prej Zotit tend. Nga barqet 
e tyre (te bleteve) del leng, ngjyra e te cilit 
eshte e ndrysiime dhe ne te cilin ka sherim 
(bar-Uag) per njerez. Edhe ne kete ka arsye 
per ate popull qe mendon thelle. 

70. AUahu ju krijoi, pastaj Ai ua merr 
shpirtin. E ka prej jush qe shtyhet deri ne 
jeten me te vjeter, ashtu qe te mos dije 
asgje nga (ka ka ditur. Allahu eshte me 
i dijshmi, me i fuqishmi. 

71. AUahu favorizoi disa prej jush mbi 
disa te tjere ne f urnizim. Atyre qe u eshte 
dhene perparesia (ne furnizim), nuk jane 
fumizues te atyre qe posedojne (roberve), 
ata (te gjithe) ne te jane te barabarte 
(fumizues kryesor eshte Allahu). A mos 
duan te mohojne dhuntine e Allahut? 

72. Allahu krijoi per ju bashkeshorte 
nga vete lloji juaj, e prej bashkeshorteve 
tuaja - femije e nipa dhe ju fumizoi me 
(ushqime) te mira. A besojne ata te 
paverteten, e te mirat e Allahut i mohojne? 



Lavdeniar qofte Zoti qe nuk ndermerr menjehere masa ndeshkuese kunder zuUumqareve, 
perndryshe nuk do te mbetej kush i gjalle mbi toke, por derisa Ai eshte fuqiplote i pavarur, ate 
mase ndeshkuese e merr kur te doje, andaj ka caktuar afatin prej te cilit nuk mund te iket. 

Punet e keqija ua ka paraqitur si te mira shejtani edhe popujve te tjere, e Zoti e dergoi 
Muhammedin qe t'u sqaroje njerezve ^eshtjet per te cilat ziheshin mes vete dhe t'i kenaq e t'i 
meshiroje ata qe ndjekin rrugen e drejte. 



319 



SURETU EN NAHL 



73. Dhe pos Allahut adhurojne ^ka 
nuk jane ne gjendje t'u sjellin asnje 
furnizim as nga qiejt as nga toka dhe as 
qe kane mundesi? 

74. Pra, mos i pershkniani Allahut 
shembuj! Allahu i di te gjitha, e ju nuk 
dini.* 

75. Allahu sjell shembull: nje rob qe 
eshte prone e tjetrit e qe nuk ka ne dore 
asgje, dhe ate, te cilin ne e kemi fumizuar 
me nje furnizim te mire, e ai jep nga ai 
(furnizim) fshehtas e haptas. A jane pra 
ata te dy te barabarte? Falenderuar qofte 
Allahu, por shumica e tyre nuk dine. 

76. Allahu sjell shembull: dy njerez, 
njeri prej atyre dyve eshte memec qe nuk 
ka aftesi per asgje (as per vete as per te 
tjeret) dhe vete ai eshte barre per 
kujdestarin e tij, pse kudo qe ta orientoje 
ai nuk sjell ndonje dobi. A eshte ai i 
barabarte me ate qe udhezon per drejtesi 
e edhe vete eshte ne migen e drejte? 

77. Vetem Allahut i takon (ta dije) 
fshehtesia e qiejve dhe e tokes! C^shtja e 
katastrofes (e kijametit) eshte (ne 
shpejtesi) vetem sa hedh nje shikim, ose 
ajo eshte edhe me afer. Allahu eshte i 
gjithfuqishem per (do send. 

78. Allahu ju nxori nga barqet e 
nenave tuaja (si foshnje) qe nuk dinit 
asgje. Ju pajisi me (shqisa per) te degjuar, 




(^^ mw^^m ^^^^'^' 






me te pare dhe me zemer, ashtu qe te jeni 
falenderues. 

79. A nuk i shohin ata shpendet 
fluturues ne ajrin e qiellit, te cilet nuk i 
mban kush, perve^ Allahut. Edhe ne keto 
ka fakte per njerezit qe besojne. 



* Fuqia e pakufishme e Zotit, e cila do t*i ringjalle njerezit pas kijametit, mund te vertetohet 
edhe permes shembujve praktike, si? eshte ngjallja e bimeve ne toke pas shiut. Madje, edhe ne 
persosmerine e krijimit te organeve te kafsheve, si? eshte rasti me qumeshtin, i cili formohet mes 
ushqimit te tretur ne lukth dhe te gjakut, por ekziston nje cipe e hoUe mes tyre sa qe nuk lejon 
depertimin e ngjyres, as te shijes, e as te eres prej njeres ne tjetren. Keshtu ka mundur ta krijoje 
vetem urtesia e pakufishme e Zotit. 

Permenden edhe Uojet e pijeve e ushqimeve qe perfitohen prej hurmave dhe prej rrushit. Pijet 
vetem permenden, e per Uojet e tjera te lengjeve qe mund te perfitohen prej tyre, thuhet se jane 
ushqim i mire - **rizkaii hasenen''. Edhe pse lengu qe e ben te dehur njeriun ende ishte i lejuar, 
ne fund te ajetit thuhet se keto jane mesime per njerezit qe kane mend, pra ata qe jane te zotet 
e mendjes nuk duhej ta perdornin. Dhe, derisa mendja eshte me e vlefshmja te njeriu, per hir 
te ruajtjes se saj nga dehja, Zoti e beri haram. 

Per mjeshterine e persosur te Zotit fuqiplote, na sherben edhe nje insekt i vogel i dobet, bleta, 
e cila e pajisur me nje instinkt te ^uditshem, di te ndertoje shtepite gjashtekendshe, te mbledhe 
nektarin e lloj-Uoj lulesh e bimesh, e ta shnderoje ne mjalte, e cila jo vetem qe eshte ushqyese, 
por eshte edhe sheruese. 



SURETU EN NAHL 



320 



I ^'^ ^^S^^^'g^'^ 






Yvn 



80. Allahu ju beri shtepite tuaja 
vendbanim te qete dhe nga lekurat e 
kafsheve ju mundesoi te keni shtepi qe 
lehte i bartni kur udhetoni, e edhe kur 
vendoseni, ndersa nga leshi dhe nga qimet 
e tyre, nga leshi i eger i tyre, petka e 
shtroja dhe t'i shfrytezoni per nje kohe. 

81. Allahu, nga ajo qe krijoi Ai, ju 
beri edhe hije, e ne kodra vendstrehime, 
edhe petka qe ju mbrojne prej te nxehtit 



dhe petka qe ju mbrojne ne lufte. Ashtu 
Allahu ploteson te mirat e Tij ndaj jush, 
ne menyre qe te dorezoheni (besoni). 

82. Po nese ata prapesohen (prej 
besimit)^ atehere obligimi yt eshte 
komunikimi i qarte. 

83. Ata i njohin te mirat e Allahut, 
pastaj i injorojne, e shumica e tyre jane 
jobesimtare. 

84. E diten kur prej secUit popuU 
sjellim deshmitarin, atyre qe nuk besuan 
nuk u jepet leje per arsyetim, e as qe 
kerkohet prej tyre (te arsyetohen). 

85. Dhe kur do ta shohin denimin ata 
qe ishin zullumqare, atehere as nuk do t'u 
lehtesohet, as nuk do t'u jepet afat. 

86. Ata qe ishin idhujtare kur do t'i 
shohin idhujt e vet (zotat), thone: ''O Zoti 
yne, keta jane idhujt tane, te cilet ne i 
patem adhuruar pos Teje!" Ata (idhujt) 
ua kthejne fjalen: ''Ju jeni rrenacake!" 

87. Dhe ata (idhujtaret) i dorezohen 
Allahut, e ate (ka ata e trillonin u 
asgjesohet. 



Ai Zot qe beri mrekullira te llojllojta ne gjallesat e tjera, ben edhe te njeriu. Ai u shkakton 
vdekjen njerezve ne etapa te ndryshme te jetes se tyre, ndonjerit i jep jete deri ne pleqeri aq te 
thelle sa qe ai behet si femije. Ndokujt i jep perparesi ne jeten materiale; andaj ka te pasur e 
te varfer, ka me pozite te iarte; te tjere te shtypur. Nje lloj ndryshimi te njerezit e hasim edhe 
ne lemite e tjera, pse ka te zhvilluar Hzikisht e te dobet, te bukur e jo te bukur, te men^ur e te 
marre, te sjellshem e te pasjellshem. Te gjitha keto jane dukuri e nje urtesie, te cilen nuk mund 
ta kuptoje mendja e njeriut, nuk mund t'i zbuloje shkaqet reale te tyre, andaj duhet njohur dhe 
besuar Krijuesin e pa shoq. 

Pasi qe permenden shume fakte dhe shume te mira te dhuruara prej Zotit, u behet verejtje 
serioze atyre qe nuk veshtrojne faktet, perbuzin te mirat, adhurojne idhujt e vdekur. 



321 



SURETU EN NAHL 



88. Atyre qe nuk besuan dhe penguan 
nga nruga e Allahut, u shtojme denim mbi 
denim per shkik se benin siikaterrime. 

89. Dhe (perkujtoju njerezve) ate dite, 
kur ne secilin popull do te sjellim 
desiimitare kunder tyre, e ty te sjellim 
deshmitare kunder atyre. Ne ty te 
shpallem librin sqarim per (do send, 
udhezim e meshire dhe myzhde per 
myslimanet. 

90. AUahu urdheron drejtea, bamiresi, 
ndihme te afermve, e ndalon nga 
imoraliteti, nga e neveritura dhe dhuna. 
Ju keshillon ashtu qe te mermi mesim.* 

91. Meqe keni premtuar, pra zbatojeni 
premtimin e dhene ndaj Allahut, e mos 
i prishni betimet pasi i keni vertetuar ato, 
duke qene se Allahun e bete garant tuajin. 
Vertet, Allahu e di se (ka punoni. 

92. Mos u beni (ne geshtjet e betimit) 
si ajo (gnia) qe e prish tjerrin e saj pasi 
ta kete dredhur fort, e t'i beni betimet 
tuaja dredhi (mashtrim) mes jush, per 
shkak se nje popull eshte me i madh se 
tjetri. Allahu vetem ju sprovon me kete, 
e ne diten e gjykimit Ai gjithsesi do t'ju 
sqaroje ate gje rreth te ciles 
kundershtoheshit. 

93. Sikur te deshironte Allahu do t'ju 
bente nje popull (ne nje fe), por (sipas 




Jpci ^t^ j»jPj ^ ^jX^^ \y\^=> IIj c-j\ olli 



" \ \ ■ — '^ - -^ 






Tvv : 



dijes se Vet) Ai e le te humbur ate qe do, 
dhe e udhezon tjetrin qe do, e patjeter do 
te pergjigjeni per ate qe vepruat. 



* Allahu sjell dy shembuj: shembulli i pare ka te beje me Madherine e Zotit qe gjithgka 
ka ne gjithesi eshte prone e Tij, furnizon ke te doje, si te doje dhe kur te doje, ndersa idhujt jane 
rober dhe vegel e dikujt tjeter e qe nuk kane asgje ne kompetence. E si mashtrohen disa dhe i 
adhurojne ato statuja qe puna e tyre nuk eshte asgje dhe lene manash adhurimin e Zotit? 

Shembulli i dyte eshte idhulli qe nuk ka mend, nuk flet, nuk ka gjuhe dhe nuk ka kurrfare 
dobie prej tij sa prej shurdhmemecit dhe, ai qe flet, urdheron per drejtesi dhe vete eshte ne rrugen 
e ndritshme. A mund te jene te barabarte besimtari i udhezuar prej drites se Zotit, me jobesimtarin, 
i cili duke adhuruar sende te kota ka mbetur ne erresire? 

Allahu eshte Ai qe i di te gjitha te fshehtat. Ai ka caktuar momentin e kijametit qe vjen shpejt 
sa gel e mshel syte. Ai e pajisi njeriun me shqisa e te menduar, e beri te afte qe te mund ta pranoje 
shpalljen prej Tij, te mund t'i siguroje vetes jete materiale, morale e shpirterore. 

Madheria e Zotit manifestohet edhe ne pergatitjen e shpezeve qe ato te mund te qendrojne 
ne ajer, ne krijimin e kafsheve prej te cilave, perve? ushqimit, perfitojme edhe petka per veshje 
e per shtroje si? eshte leshi i deleve, fljet e qimeve te deveve dhe leshi me i eger i dhive. 

Ne diten e gjykimit do te deshmoje secili pejgamber per popullin te cilit i ka qene derguar, 
e Muhammedi do te deshmoje se pari per arabet, te diet e refuzuan, e mandej per te gjithe popujt, 
ngase eshte i vetmi pejgamber i derguar per mbare njerezimin dhe per kohe te pakufizuar deri 
ne kijamet. 

Kur'ani eshte sqarues per 9do send qe i nevojitet njeriut ne fe, ne sjellje, ne jete etj., por shpjegimet 
e Kur'anit jane shpjegime ne menyre te pergjithshme, e shpjegimet e geshtjeve ne detaje jane. 



SURETU EN NAHL 



322 



^ m'^_M^^^^^^M 



(>-*-l Ar^^ W^ cJl:i»S ^ ^'Ify^J '^S^ -^^j 



yvaB 



94. Mos i perdonu betimet tuaja per 
dredhi mes jush, e te ireshqitni pas fordmit, 
e te shijoni te keqen (e dredhise) per shkak 



se pei^at (te tjeret) nga miga e ADahut, 
e ju do te keni denim te madh. 

95. Mos e shitni besen e dhene AUahut 
per nje vlere te pakte, pse ate qe do ta keni 
te AUahu esiite shume me e dobishme per 
ju nese jeni qe e dini. 

96. Ajo qe e keni prane vetes esiite e 
perkolislmie, e ajo qe estite te ADaliu esiite 
e peijetstima E Ne do t'u japim atyre qe 
isliin te diiruesliem sliperblimin me te mire 
te asaj qe vepruan. 

97. Kusli ben veper te mire, qofte 
mashkuH ose femer, e duke qene besimtar, 
Ne do t'i japun atij nje jete te mire (ne kete 
bote), e (ne boten tjeter) do t'u japim 
shperblimin me te mire per veprat e tyre. 

98. Kur te lexosh Kur'anin, k^rko 
mbrojtjen e AUahut prej djaHit te maOkuar. 

99. Venet, ai (shejtani) nuk ka kurrfare 
fuqie kunder atyre qe besuan dhe i jane 
mbeshtetur Zotit te tyre. 

100. Mbizoterimi i tij eshte vetem mbi 
ata qe e perkrahin ate dhe mbi ata qe per 
slikak te tij u bene idhujtare. 

101. Kur nje ajet e zevendesojme me nje 
tjeter - e AUahu di me se miri se (ka shpaU 
- ata thone: ''H (Muhanuned) je vetem 
triUues". Jo, por shumica e tyre nuk dine.* 

102. Thuaj: "Ate (Kur*anin) e soUi 
''Ruhul Kudus" - shpirti i shenjte - plot 
\ertetesi nga Zoti yt, per t'i perforcuar 
edhe me ata qe besuan, dhe per te qene 
udherrefyes e myzhde per mysUmanet 



obligim i Pejgamberit: ''Ye ma atakumur resulu fehudhu...", i ixhmait: ''Ye jetetebie gajre 
sebUil muminine...*', i kijasit > analogjise: "Fa'tebini ja ulU ebsar...'* Keto udhezime te Kur'anit 
vertetojne per kater institucionet e sheriatit, prandaj nuk mbetet vend per theniet e disave, te diet 
thane se pasi qe Kur'ani eshte sqarues per gdo send, nuk ka nevoje per synet, per ixhma dhe 
per kijase. 

Ajeti i nentedhjete ne kete kaptine eshte ajeti me peraibledhje me te gjere ne tere Kur'anin, 
persa i perket etikes se nevojshme e te domosdoshme per njeriun, ngase urdheron per gdo te mire 
e ndalon nga ?do e keqe. Per arsye te domethenies se tij aq te gjere, dijetaret islame e pane te 
nevojshem leximin e tij para publikut per ?do dite te xhumase ne fund te hytbes. 

* Betimet e dhena dhe te perforcuara me emer te Allahut, nuk ben te thyhen. Disa nga fiset 
arabe pasi qe kishin lidhur besen me nje fis tjeter, e thyenin ate bese kur gjenin rast te lidhnin 
besen me nje fis tjeter me te madh e me te forte, pra e thyenin besen e dhene myslimaneve pse 
ishin me pak, kurse lidhnin me te tjeret qe ishin me shume. Paska qene nje grua e marre ne M eke, 
e cila tjerrin qe e kishte dredhur gjate tere dites e prishte ne mbremje. Zoti i krahason ata qe 
e thyejne besen me ate grua te marre. 

Te humbur mbesin ata te cilet nuk duan t'i pranojne mesimet e Kur'anit. 

Myslimaneve u terhiqet verejtja per pasojat e thyerjes se betimit, te cilat do te ndikojne ne 
ftohje ndaj islamizmit, nese myslimani eshte i tille qe nuk e mban besen. Pra kjo eshte ajo rreshqitja 
ne gabim. 



323 



SURETU EN NAHL 



103. Ne dime shume mire se ata thone: 
Ate (Muhammedin) eshte kah e meson 
nje njeri!" Mirepo, gjuha e atij nga i 
cUi anojne ^supozo/ne) ata estate jo arabe 
(epaqarte)^ ekjo (eKur'anit) eshte gjuhe 
arabe e stilit te larte e te qarte. 

104. S'ka dyshim se ata qe nuk i 
besojne ajetet (e Kur'anit) e Allahut, ata 
nuk i drejton AUahu ne migen e drejte 
dhe ata kane nje denim te dhembshem. 

105. Genjeshtren e trillojne vetem ata 
qe nuk i besojne argumentet e Allahut; te 
tillet jane ata genjeshtaret. 

106. Ai qe pas besimit te tij e mohon 
Allahun, me perjashtim te atij qe 
dhunohet (per te mohuar), e zemra e tij 
eshte e bindur plotesisht me besim, por 
fjala eshte per ate qe ia hap gjoksin 
mosbesimit, ata i ka kapur hidherimi nga 
AUahu dhe ata kane nje denim te madh. 

107. Kete (denim te madh) ngase ata 
me teper e deshten jeten e kesaj bote se 
sa jeten e botes tjeter, e Allahu nuk 
udhezon njerezit jobesitmare. 

108. Te tille jane ata qe Allahu ua 
mbylli zemrat, degjimin dhe pamjen e tyre 
dhe te tille jane ata naivet. 

109. Eshte e vertete se ata ne boten 
tjeter, mu ata jane te deshtuarit. 

110. Pastaj Zoti yt, atyre qe pasi u 



(m\^ 



t m:mm 






>:^jyLJ^\ 



YV^ 



torturuan, migruan, mandej luftuan dhe 
qendruan, dhe pas te gjitha ketyre 
Yuajtjeve, s'ka dyshim se Zoti yt atyre do 
t'u fale dhe do t'i meshiroje (Ai eshte qe 
fal, eshte meshirues)1' 



Besen e dhene Allahut dhe te derguarit te Tij nuk duhet nderruar per ndonje fitim te kesaj 
bote, ngase te mirat e kesaj bote, sado qe te jene te kendshme, jane te perkohshme, kurse te mirat 
ne boten tjeter jane te perjetshme. 

Vepra e mire, e atij qe eshte besimtar, eshte garanci per nje jete te kenaqur edhe gjate kesaj 
jete. Para Zotit shperblehet njesoj vepra e mashkuUit dhe e femres. 

Vesvesja e shejtanit eshte ndikuese ne zemrat e njerezve, andaj per te qene zemra e atij qe 
do te lexoje Kur*an e mbrojtur prej vesveses, nevojitet kerkuar mbrojtjen e Zotit, duke thene: 
Eudhu bil lahi minesh-shejtanir nixhim. 

Zevendesimi ose nderrimi i ndonje ajeti me nje ajet tjeter eshte peshtje, e cila i preokupoi 
mjaft shume dijetaret islame. Thuhet se zevendesimi i nje dispozite me nje tjeter, eshte sikurse 
nderrimi i barit, i ila^it gjate mjekimit te ndonje semundjeje. Shumica dermuese e dijetareve islame 
jane te mendimit se pati abrogim - nes-hun, ne Kur*an. Disa te tjere, te diet edhe une i perkrah, 
jane te mendimit se nuk ka pasur as nuk duhet te jete bere ndonje zevendesim. Allahu e di me 
se miri! 

♦Per shkak te zevendesimit te ndonje ajeti me ndonje tjeter, jobesimtaret shfrytezuan rastin 
dhe i thane Muhammedit se eshte duke i trilluar keto thenie, sepse nuk jane shpallje e Zotit. Per 
t*iu kundervene thenies se tyre Kur*ani verteton se kete e sjell te sigurt e te ruajtur nga Zoti i 



SURETU EN NAHL 



324 







J^ *ru ^ oj>cUj^ V tP^ '>Ai ' (J^ oj. 

■^ ^ >i \y '^^'^^'r^^iT'.^x^ '>^A\.\^^^r' 



YA' " 



111. (Perkujtoju) Diten qe vjen kur 
secili njeri do te perpiqet per vetveten dhe 
secilit njeri do t'i plotesohet ajo qe e 
meriton, e nuk u behet padrejte. 



112. Allahu sjell si shembull nje fshat 
(vendbanim) qe ishte i sigurt dhe i qete, 
te cilit i vinte furnizimi nga te gjitha anet 
me bollek, kurse ata (banoret) i perbuzen 
te mirat e Allahut. Atehere Allahu, per 
shkak te sjelljes se tyre, ua veshi petkun 
(ua ngjeshi) e urise dhe te frikes. 

113. Atyre u pat ardhur i derguar nga 
mesi i tyre, e ata e pergenjeshtruan ate, 
andaj i kapi denimi se ishin zullumqare. 

114. £ ju (besimtare), hani, pra, nga 
te mirat qe ua dha Allahu, te lejuara e te 
pastra, jini mirenjohes per dhuntite e 
Allahut, nese jeni te sinqerte ne adhurim 
vetem ndaj Tij. 

115. Ai ua ndaloi juve vetem 
cofetinen, gjakun, mishin e derrit dhe ate 
qe theret jo ne emer te Allahut. £ kush 
detyrohet (t*i haje) duke mos qene 
dhunues dhe duke mos e tepruar (ne 
ngrenie), Allahu fal dhe eshte meshirues. 

116. Mos i thoni asaj rrenes se gjuhve 
tuaja: ''Kjo eshte hallall e kjo eshte 
haram" e te shpifni ndaj Allahut rrenen. 
Vertet, ata qe shpifin rrenen ndaj AUahut, 
nuk kane shpetim. 

117. Kane nje perjetim te vogel (ne 
kete jete), e do te kene denim te 
padurueshem. 

118. £ atyre qe ishin jehudi (gifute) u 

patem ndaluar ate qe te kemi treguar me 
pare, po Ne nuk u heme padrejte atyre, 
por ata vetvetes i paten here padrejte. 



madheruar, engjelli me i madh, Xhibril. 

Rreth njeriut per te cilin supozonin idhujtaret se eshte duke e mesuar Muhammedin, ka shume 
variante. Thoshin per njefare Xhibrilin, nje rob qe kishte qene i krishtere, e kishte pranuar 
islamizmin, megjithate ai ishte analfabet dhe nuk ishte arab. Thoshin per njefare Ajishin, per 
njefare Beramin, per njefare Adasin, per Selman farisiun etj. Te gjithe keta te permendur nuk 
ishin arabe, madje nuk dinin shkrim-lexim. Selmani madje nuk kishte qene fare ne Meke. Keto, 
pra, ishin shpifje e me qellim te zhvleresimit te Kur*anit, gjoja se nuk eshte i shpallur prej Zotit. 

Te mbeturit ne humbje jane ata qe nuk deshen ta pranojne udhezimin e Zotit te shpallur ne 
Kur*an, e pas ketij udhezimi, Allahu nuk i udhezon me. 

Tradhtaret, murtedet jane njerezit me te urrejtur, por nuk ka raste qe besimtari mysliman ta 
nderroje fene, edhe pas shume mundimeve te renda. Keshtu bene Sumeja dhe bashkeshorti i saj 
Jaseri, deshmoret e pare te fese islame. U torturuan, u munduan dhe me ne fund edhe u mbyten 
per hir te fese. Djalin e tyre e zune idhujtaret mekas dhe e munduan ne menyra te ndryshme deri 
se ai, prej mundimeve te padurueshme pohoi me goje mosbesimin. 

Njerezit degjuan dhe fiUuan te flasin se Amari e nderroi fene, degjoi edhe Pejgamberi, por 
tha: "'Amari eshte plot imane prej majes se krese e deri ne kembe, imani i tij i eshte bashkuar 
me mish e me gjak**. Amari erdhi te Pejgamberi duke qare, i tregoi rastin, e Pejgamberi e pyeti: 
"Si e kishe zemren?** Ai tha: "Plot imane". Pejgamberi i tha: "Shko, nese te ndodhe, ti prap 
ben ashtu...** Ky ajet ka zbritur rreth Amarit. 



325 



SURETU EN NAHL 



119. Pastaj Zoti yt per ata qe nga 
mosdija bene piine te keqija, e pastaj u 
penduan dhe bene mire, s'ka dyshim se Zoti 
yt eshte qe shume fal dhe shume meshiron* 

120. Vertet, Ibrahimi ka qene 
shembSttyre e te mirave, adhurues i ADahut, 
besimtar i drejte dhe nuk ka qene nga 
idhujtaret 

121. Falenderues per te minit e Hj. Ai 
(Allahu) e zgjodhi ate (per pejgamber) dhe 
e udhezoi ne rrugen e drejte. 

122. Ate Ne e pajisem me te mini ne kete 
bote, e ne boten tjeter ai eshte me me te 
miret 

123. Piistaj, ty te shpaDem: "Ndkie fene 
e drejte te Ibrahimit, se ai nuk ka qene nga 
idhujtaret (as jehudi as i krishter). 

124. E shtunja (festhni ose belaja e saj) 
u eshte percaktuar vetem atyre qe u 
kundershtuan rreth saj. E Zoti yt do te 
gjykoje mes tyre ne diten e gjykunit per ate 
qe ata kundershtoiieshin. 

125. Ti (Muhammed) tiiirr per ne migen 
e Zotit tend me urtesi e keshiDe te mire dhe 
polemizo me ata (kundershtaret) me ate 
meqyre qe eshte me e mira. Zoti yt eshte Ai 
qe e di me se miri ate qe eshte fauguar nga 
miga e Hj dhe Ai di me se miri per te 
udhezuarit 

126. Ne qofte se doni te mermi hak, 
ateiiere ndeshkoni ne ate mase sa jeni 
ndeslilaiar ju; e nese duroni pa dyshim ai 
eshte me i mire per ata qe durojne. 

127. Pre, te jesh i durueshem! Durimi 



nmmt 



&mm^^ 



>,^ <^ , -j-^ •^ ,-: -^, 



YA> • 



yt eshte vetem me ndihmen e ADahut Ti 
mos u pikeDo per ata, as mos u brengos per 
dredhite qe bejne ata! 

128. S'ka dyshnn se ADahu eshte me ata 
qe jane te devotshem (qe when prej te 
keqijave) diie me ata qe jane bamires.** 



♦ Ne diten e gjykimit secili njeri do te jete i angazhuar vetem me geshtjen e vet, e nuk i bie 
ndermend per aske tjeter. 

Nese njerezit nuk ua dine vleren te mirave qe ua ka dhuruar Allahu, por i keqperdorin, i 
perbuzin, ata do te mbeten pa to, do t'u shnderrohet gjendja e mire ne te keqe, si? ka ngjare 
me popullin e atij vendi per te cilin na tregon ajeti. 

Allahu caktoi ushqimet e lejuara dhe ato te ndaluara , prandaj nuk ka nevoje te perdoren 
te ndaluarat kur jane te lejuarat. Allahu u fal mekatin atyre qe nga ndonje arsye e drejte detyrohen 
te hane ate te ndaluaren sa per te shpetuar jeten, por nuk u fal mekatin atyre qe nga vetvetja 
shpallin ndonje ushqim te lejuar ose te ndaluar dhe ia mveshin gjoja se eshte prej Zotit. 

**Ma uhil-le li gajril-lahi** eshte per qellim publikimi i therjes se ndonje kafshe per dipka tjeter, 
e jo per Allahun. Shpirti i gjalleses nuk ben te flijohet per ndonje tjeter, pos per Krijuesin e 
atij shpirtit, per Zotin. Shpirti i kafshes nuk mund t'i falet askujt. Mund t'i falet thevabi i therjes 
per hir te Allahut, ndonje tjetri, si? eshte geshtja e Kurbanit per te vdekurit, pra nuk duhet thene 
po e theri kete kafshe per filanin e fistekun, por per Allahun, e thevabin po ia bej hedije filanit. 
Ky ajet eshte paraqitur ne kater vende ne Kur'an. 

♦* Ibrahimi ishte nje **ymmet" - nje popuU; ngase te gjitha virtytet e mira e te dobishme ishin 
te grumbuUuara tek ai; ngase ne ate kohe nuk pati besimtare te drejte pos tij, andaj ai perfaqesonte 
nje popull me besim te drejte, si? ka thene Pejgamberi per Zejd bin Amir bin Noufel: "Allahu 



SURETU EL ISRAE 326 



do ta ringjalle vetem ate, nje popull**; pse vetem ai ishte larguar prej injoranteve; ngase ishte 
dijetari dhe mesuesi me i madh i fese se drejte. 

Belaja e te shtunes ndodhi ne kohen e Davudit, kur te padegjueshmit Zoti i shnderroi ne 
majmune. 

Festa e te se shtunes nuk ishte ndonje kremte fetare, por u percaktua si mase ndeshkuese 
kunder jehudive qe kundershtoheshin rreth geshtjeve fetare, andaj u ndaluan te gjuajne peshq 
te shtunen. 

Urdheri i Zotit, drejtuar Muhammedit, e permes tij edhe te gjithe besimtareve qe t*i therrase 
njerezit ne fe' me urtesi, menguri, me butesi dhe te zhvilloje dialog me kundershtaret ne menyren 
me te mire, me argumente te qarta e me fjale te buta, eshte argumenti me i forte se feja islame 
nuk e ka per parim dhunen, si? perpiqen disa injorante e edhe tendencioze t*ia shpifin ate. 

Hakmarrja e permendur ne kete ajet, sipas mendimit te komentatoreve te Kur*anit, ka pasur 
te beje rreth hakmarrjes per deshmorin me te madh, rreth Hamzes. Pejgamberi ka qene shume 
i prekur per masakrin qe ia bene kufomes se Hamzes, ndoshta i shkoi mendja te hakmerret 
shumefish, por Zoti e orientoi, duke i thene: Nuk ben te kalohet masa, e edhe me mire eshte 
te falet fajtori. 

Me ndihmen e Zotit xh. sh., perfundoi perkthimi dhe komentimi i kaptines **En Nahlu**. 
Lavderuar qofte Aliahu i madheruar! 

SURETU EL ISRAE 
KAPTINA 17 

E zbritur ne Meke, pas sures El Kasas, ajete: 111 

Edhe kjo kaptine eshte e shpallur ne Meke, andaj edhe tematika e saj, sikurse edhe 
e kaptinave te tjera te shpallura ne Meke, perqendrohet ne bazat themelore te hesimit, 
por si element me i pranishem ne kete kaptine eshte personaliteti i Muhammedit a.s, 
dhe mrekullite, te cilat dokumentojne per vertetesine e grades se tij Pejgamber 

Parashtron mrekulline e Israut - udhetimit te Muhammedit, e me ndihmen e Zotit 
prej Mekes ne Jerusalem dhe kjo brenda nje pjese te kohes se nates. Ne kete mrekulli 
manifestohet nderimi i Madherise ndaj vules se te derguarve dhe fuqia e pakufishme 
e Tij ne shfaqjen e gudirave te jashtezakonshme, 

Behet fjale per beni israilet dhe per fatin e tyre se si per shkak te qendrimeve te 
tyre arrogante, u vjen puna te shkaterrohen me themeL 

Permenden disa dukuri te kesaj ekzistence, te cilat duke iu permbajtur ne menyre 
precize detyres se vet, argumentojne per Madherine e Krijuesit, Zotit nje. 

Ne kete kaptine jane theksuar edhe disa virtyte te moralit te larte njerezor, te cilat 
duhet kultivuar dhe me te cilat duhet stolisur gdo njeri vetveten sig eshte: sjellja ndaj 
prinderve, ndaj te afermve etj. 

Vihen ne pah edhe iluzionet e idhujtareve, te diet vete i urrenin vajzat e tyre qe 
u lindnin, e ne anen tjeter i pershkruanin Zotit femije, sidomos vajza, 

Behet fjale edhe rreth dialogut per ringjallje, per tubim dhe prezentim para 
Gjykatesit Suprem, per shperblim apo ndeshkim. 

Pasi flitet per Kur*anin famemadh si mrekulli e perjetshme e Muhammedit, 
permenden edhe kerkesat dhe propozimet e jobesimtareve per ndonje mrekulli tjeter 
pos Kur'anit, si burime lumenjsh, shnderrimin e tokes se Mekes ne kopshte, vreshta 
etj, Muhammedi gjithnje u pergjigjet, duke u thene se une jam njeri, i derguar prej 
Zotit, e nuk jane ne duart e mia mrekullite, ato i krijon Zoti e jo une, 

Kaptina perfundon me ajetin qe dokumenton per Zotin nje, te pafemije dhe te 
pashoq, te panevojshem per asgje, e fuqiplote dhe i pavarur 

Kjo kaptine madheshtore quhet:"EI Israu" per mrekulline e jashtezakonshme, me 
te cilen Zoti e vegoi Muhammedin a,s. 



327 



SURETU EL ISRAE 



SURETU EL ISRAE 



Me emhn e AUahut, Meshiruesit, 
Meshireberesit! 

1. Pa te meta eshte Lartmadheria e 
Atij qe robin e Vet e kaloi ne nje pjese te 
nates prej Mesxhidi Haramit (prej Qabes) 
gjer ne Mesxhidi Aksa (Bejti Mukaddes), 
rretiiinen e se dies Ne e kemi bekuar, (ia 
heme kete udhetim) per t'ia treguar atij 
dlsa nga argumentet Tona. Vertet, Ai esiite 
degjuesi (i fjaleve te Muhammedit), 
pamesi (i puneve te Muhamedit). 

2. Ediie Musait Ne i kemi diiene librin 
diie ate (libhn) e heme udiierrefyes per 
beni israilet qe te mos marrin, perve^ 
Meje, ndonje qe ia besojne ^esiitjet. 

3. Pasardiies te atyre qe i bartem (i 
shpetuam) se basiiku me Nuiiun (behuni 
mirenjohes)\. Vertet ai isiite rob shume 
falendenies. 

4. Ne u kwntuam ne liber beni israilve: 
''Ju do te beni shkaterrime dy here ne toke 
dhe do te tejkaloni duke here zullum te 
madh". 

5. Kur erdhi koha e premtimit te pare, 
Ne derguam kunder jush njerez Tane, qe 
ishin te fuqishem e te ashper (sulmues) 
dhe ata hulumtuan (rreth e perqark) 
perreth vendit (duke mos u frikesuar). E 
ai (ndeshkim) ishte vendim i prere. 

6. Pastaj, Ne ua kthyem juve 
mbisundimin kunder atyre, ju perforcuam 




m\m 



wmm 






YAY 




me pasuri e me djem dhe ju shtuam me 
se shumti. 

7. Nese beni mire, beni per vete, e nese 
beni keq, beni kunder vetes. E kur vjen 
koha e f undit Qieren e dyte Ne i dergojme) 
qe t'ju shemtojne ffytynit tuaja, qe te hyne 
ne xhamine (Aksa) sikurse hyne heren e 
pare dhe qe te shkaterrojne rrenjesisht ate 
qe arrijne. 



SURETU EL ISRAE 



328 



wm. fe^^^^^^ 






'TAr 



8. Zoti juaj do t'ju meshiroje (hese 
pendoheni), e nese ju i ktheheni (ite keqes)j 
kthehemi (me ndeshkim) edhe Ne. E 
xhehenemin e kemi bere burg per 
jobesiintaret* 

9. Eshte e verfete se ky Kur'an udhezon 
per ate mige qe eshte me se e verteta, e 
besimtaret qe bejne vepra te mini i peigezon 
se ata pa dyshim do te kene shperblim te 



madh. 

10. Nderkaq, per ata qe nuk e besojne 
boten tjeter, Ne kemi pei^gatitiir nje denim 
te rende. 

11. Njeriu (e tepivn) lutet per keq, ashtu 
sikiirse lutet per mir^ (po Zoti nuk e pranon 
lutjen e tij per keq)l njeriu (nga vete natyra 
e tij) eshte i ngutshem. 

12. Ne i heme naten dhe diten dy fakte 
(qe dokumentojne per fuqine Ibne), e 
shenjen e nates e shlyem(e erresuam), e 
shenjen e dites e heme te ndritsiune qe te 
mund te angazhoheni per shfirytezimin e 
begative te dhuruara nga Zoti juaj, diie qe 
te mesoni njeiiesimin e yjetve diie flogarit|en 
(e kohes), Ne kemi sqaruar (do send ne 
menyre te hoUesishme. 

13. Sedlit njeri ia kemi ngjeshur ne qafe 
fluturaken (shenhnin - per veprimin) e tij, e 
ne diten e gjykimit, Ne do t'ia prezentojme 
atij liber te hapur, 

14. ''Lexo librin tend, nyafton te jesh sot 
vete Dogarites i vetvetes". 

15. Kush e udhezon veten ne migen e 
drejte, ai e ka udhezuar vetem vetveten e vet, 
e kush e humb (rrugen), ai e ka bere 
humbjen kunder vetvetes se vet, e askush 
nuk do ta barte barren e tjetrit E Ne nuk 
denuam aske para se t'ia deigojme te 
deiguarin. 

16. Kur duam te shkaterrojme ndonje 
vend (popull), i urdherojme pasaniket 
(parine) e atyhit (te jene ne rruge), e ata 
kundershtojne; atehere zbatohet denimi i 
merituar kunder tyre dhe i shkaterrojme 
krejtesisht 

17. Sa e sa gjenerata i kemi shkaterruar 
pas Nuhut Mjaft eshte Zoti yt vezhgues e 
shikues i mekateve te robeve te Tij. 



* "Isnie", i thuhet udhetimit naten. Kete udhetim Muhammedi nuk thote se une e bera, por thote Zoti: E bera te udhetoje 
robi Im ne nje pjese te nates prej Mekes ne Jerusalem. Me fjalen robi Im, eshte per qellim Muhammedi. Ky udhetim ishte me 
trup e me shpirt, zgjuat e jo fjetur, pse sikur te ishte vetem me shpirt, nuk do te mund te thuhej: Me robin Tim, pse rob - njeri 
nuk mund te quhet vetem shpirti pa trup. 

Ai udhetim ka ngjare nja nje vjet e me teper para Hixhretit, ne muajin Rexheb. Mesxhidi Haram, sikurse eshte e ditur i thuhet 
Qabes, e Mesxhidi Aksa xhamise se shenjte ne Jerusalem. Tempullin e shenjte ne ate vend, qe ishte qender e pejgambereve prej 
Ibrahimit e kendej, e pat filluar Davudi, po e perfundoi i biri i tij, Sulejmani. Aty ka pasur faltore edhe ne kohen e Ibrahimit, 
te Is-hakut e me radhe, andaj thuhet se ndertimi i pare i saj eshte bere nja katerdhjete vjet pas Qabes. Rrethina e saj eshte me 
shume begati materiale dhe shpirterore. 

Qellimi i atij udhetimi kishte rendesi te shumefishte; Allahu e di me se miri, por kishte per qellim edhe perforcimin e vullnetit 
te Muhammedit ne zbatimin e detyres se rende, e ndoshta kishte per qellim edhe pastrimin e radheve te myslimaneve nga ata 
qe ishin te luhatshem ne besim, pse para vetes kishin nje detyre shume te rende e te veshtire, kishin hixhretin dhe formimin e 
bashkesise se pare islame ne Medine, e ajo detyre kerkonte njerez te sinqerte, te guximshem dhe te paluhatshem. Ceshtja e Israut 
nxori nga radhet te gjithe ata qe ishin te dobet, te diet nuk mund ta kuptonin fuqine e Zotit qe brenda nje pjese te nates Muhammedi 



329 



SURETU EL ISRAE 



18. Kush eshte qe e ka per qeDim vetem 
kete bole, Ne atij qe duam i japim ne te aq 
sa duam, e pastaj atij i bejme te fayje ne 
xhehenem i nen^muar, i perbuzur. 

19. E kush e ka per qeDim boten tjeter, 
duloe qene ai besimtar, perpiqet per te ashtu 
si i takon asaj, angarfiimi i tyre do te jete 
i pranishem (te Zoti). 

20. Ne sedlit atyre dhe atyre i japim nga 
te mirat e Zotit tend dhe dhenia e Zotit tend 
nuk eshte e kufizuar. 

21. Shiko se 9 Ne i kemi daDuar disa prej 
te tjereve, po dallimi ne boten tjeter eshte me 
i madh dhe eshte perparesi me e madhe. 

22. E mos shoqero me AOahun ndonje 
zot tjeter, e te behesh i qortuar i 
paperkrahwf 

23. Zoti yt ka dhene urdher te prere qe 
te mos adhuroni tjeter pos Hj, qe te silleni 
ne mentyre bamirese ndaj prinderve. Nese 
njerin prej tyre, ose qe te dy, i ka kapur 
pleqeria prane kujdesit tend, atehere mos u 
thuaj atyre as ''of - oh", as mos u be i 
vrazhde ndaj tyre, po atyre thuaju fjale te 
mini (te buta, wspektuese). 

24. Dhe ne shenje meshire shtrije prane 
tyre krahun perules e respektues dhe thuaj: 
''Zoti un! meshiroi ata te dy, sikurse me 
edukuan mua kur isha i vog^". 

25. Zoti juaj e di me se miii ate qe keni 
ne shpirtin tuaj. Nese keni qeDime te mira, 
vertet Ai u f al atyre qe pendohen. 

26. Dhe jepi ^o te alermi te drejten qe 
i takon, edlie te varferit, edhe atij ne gurbet, 
po mos shpenzo teper e pa mige. 



nmm 



mmm 



y ■^ y ^.^^ff. •>^>x y^wy y ^^yyx -J*-* 

0:!;A-J\o^^ \^-Oj j^'^j J-a^ 



XAt 



27. Ata qe shpenzojne teper 
(mastmfxhinjte) jane veHezer (ne veprim) te 
djajve, e djaUi eshte perbuzes i madh i Zotit 
teHj. 



ta kaloje ate rruge aq te gjate. Nuk munden ta kuptojne se kalimi i nje largesie shume shpejt, ose shume ngadale, varet prej 
aftesise se atij me (ka udheton. Edhe tash nuk eshte i njejte kalimi i largesive te medha, pse kembesori e kalon shume me ngadale 
se kaloresi, e ai me veture edhe me shpejt, mandej edhe me shpejt me aeroplane, me satelit etj. E kur eshte fjala e mjetit te 
Zotit me te cilin e nisi robin e vet, atehere nuk mund te jete ne pyetje (eshtje e distances. 

P^r (udirat, te cilat i pa ate nate Muhammedi, flasin shume hadithe te besueshme. 

Krmendet Musai dhe libri i tij Tevrati, ngase edhe ai ne menyre madheshtore e perjetoi pranimin e Tij, me g'rast Zoti i foli 
drejtpersedrejti, andaj edhe quhet: "kdiomll Uah". 

Njerezit e kane zanafillen e dyte pas Nuhut, prandaj pasardhes te Nuhut jane te gjithe njerezit dhe kjo thirrje qe te jene 
mirenjohes sikurse ishte Nuhu, u drejtohet te gjithe njerezve. 

Zoti, para se t'i beje me dije se eshte e njejte e tashmja, e kaluara dhe e ardhmja, i njoftoi beni israilet per shkaterrimet 
qe do t'i bejne dhe per vuajtjet qe do t'i perjetojne prej kundershtarit. Ashtu edhe u ngjau. Ka mendime se ata i pret edhe nje 
shkaterrim i plote. 

* Kur'ani eshte i vetmi udhezim per migen me te drejte e me te sigurt dhe rrefyes per shperblimet e ndeshkimet qe do te 
pasojne ne baze te veprave te bera. 

Njeriu ne pergjithesi eshte i ngutshem dhe, duke mos menduar per pasojat, ndodh qe te lutet per keq, per vete apo per ndonje 
tjeter te afert e te dashur, por Zoti i madheruar, nga meshira e Tij nuk ia pranon lutjen per keq, duke e ditur se pas pak kohe 
do te pendohet pse eshte ngutur. 



SURETU EL ISRAE 



330 



mm^'^^^^^mmm | 



^^1^ -^i^ v^^ »- ^ ^l^^m'^ I^'^v^ \'^'i\^rt' 



YAo : 



28. Nese detyrohesh t'ua kthesb shpinen 
atyre {te afermve etj.), duke kerkuar 
meshiren, te dlen e stapreson nga Zoti yt 
(fumizim per t'i ndihmuar ata)^ atehere 
thuaju atyre fjale te mira (te lehta). 

29. Dhe mos e ben doren tende te Iklhur 
per qafe (mos u be hopnac), e as mos e shtrij 
ne leresi, e te mbetesh i qoituar dhe 
duarthate (nga shpenzuni i tepert). 



30. S'ka dyshim se Zoti yt eshte Ai qe 
furnizon me boDek ale qe do» dhe ia kufizon 
atij qe da Ai hoDesisht e di per robte e vet 
dhe i Yeshtron. 

31. Ju mos i ml^ytni femijet tuaj nga 
frika e varftrise, se Ne ua sigurojme 
fumiamin atyre dhe juve, e ml^a e tyre 
eshte mekat i madh. 

32. Dhe mos iu afroni imoralitetit 
(zinase), sepse \ertet ai eshte yeper e 
shemtuar dhe eshte nje rruge shume e keqe. 

33. Dhe mos mbytni njeriun qe ADahu 
ka ndahiar (mbytjen e tij), perve^ me drejtesi 
(qe e kerkon sheriati), E kush mbytet pa te 
drejte (pa faj), kujdestarit te tij Ne i kemi 
dhene te drejte (te kerkoje drejtesine), e ai 
te mos kaloje kufirin ne mbytje derisa ai 
eshte i ndihmuar (prej Zotit), 

34. Mos perdoroni pasuiine e jetimit 
ndryshe velem ne menyre me te mire (per Via 
shtuar), derisa ai ta ariije pjekurine e yet 
Premtimm zbatonie, pse per premtim ka 
peigjegjesL 

35. Masen mbushnie kur matni (me ene) 
dhe peshoni me peshoje te drejte (predze). 
Kjo eshte me e dobishme dhe ka perfundim 
me te mire. 

36. Mos iu qas asaj per te dlen nuk ke 
njohuri, pse te d^juarit, te pamet dhe zemra, 
per te gjitha keto ka peigjeg|esL 

37. Dhe mos ec neper toke me mburrje, 
pse ti as nuk mund ta ^ashe token as nuk 
mund ta arrishe lartesme e maleve. 

38. E keqja e te gjitha ketyre eshte e 
urrejtur te Zoti yt 



Vetem mjeshteria e persosur e Zotit ka ditur ta erresoje naten per pushimin e njerezve, e ta ndri^oje diten per angazhimin 
e tyre per jetese. 

Jeta e njeriut i pemgjane fluturakes ne relacion prej pikenisjes e deri ne aterim. Gjate atij relacioni shenohet gjith^ka dhe 
ai shenim me vone lexohet. Ashtu gjate tere jetes se njeriut mbahet shenimi i veprave qe ne diten e gjykimit t'i lexoje ai vete. 

Secili njeri eshte pergjegjes i punes se vet, askush nuk do te shperblehet prej punes se tjetrit, e as nuk do te ndeshkohet. 
Nese dikush ka qene iniciator i ndonje pune e tradite te mire, ai do te shperblehet edhe prej punes se atyre qe e punojne ate, 
por ne realitet ajo eshte pune edhe e iniciatorit, e keshtu eshte edhe me iniciatorin e se keqes. 

Zakonisht pasaniket, paria, njerezit me pozite jane ata qe shkeiin normat e Zotit, ngase e ndiejne veten me te pavanir, andaj 
afer tyre i ze sherri edhe te tjeret, kur eshte fjala per kete bote. 

Te dhenat e Zotit nuk jane te kufizauia per pale njerezish, ato jane te dedikuara per te gjithe njesoj, por duhet pasur kujdes 
ne pergatitje per boten tjeter, per jeten e pasosur, pse te mirat e kesaj bote, sado qe te jene te kendshme, jane kalimtaie, e nuk 
ben te humbet e perjetshmja per te perkohshmen. Edhe ne kete bote ekzistojne dallime, dikush i pasur tjetri i varfer, dikush 
i dijshem e tjetri jo aq. Kjo eshte nje fshehtesi, te cilen nuk mund ta zbulojne mendjet. 



331 



SURETU EL ISRAE 



39. Keto jane nga urtesia qe Zoti yt le 
shpalli ty. Mos shoqero me Aflahim ndonje 
zot tjeler e le hidliesh ne xhehenem i qortuar 
dhe i larguar:^ 

40. A mos u daOoi Zoti JuaJ me djem, 
e per vete zgjodhi melaiket qe ju i mendoni 
femra?Vei1et, ju jeni duke thene fjale le 
medha. 

41. Ne sqaraam ne menyre te ndryshme 
(aigumentet) ne kele Kur'an, ashtu qe ata te 
nxjenin pervoje, por kjo nuk u shtoi atyre 
tjeler, velem se laiigim (nga e verteta). 

42. Thuaj: "Sikur le kishle zota le tjere 
perve^ Atij, sikunder thone ata, alehere ata 
(zotat) do le kerkonin mige per mbizoleiim 
ndaj te Madheruarit (per Via marre 
pushtetin). 

43. I pa le meta eshle Ai, Lartesia e Tij 
eshle e madhe nga ajo qe thone ata. 

44. Lartmadheri le merituar i shprehin 
Atij shtale qiejt e toka dhe (ka ka ne to, e 
nuk ka asnje send qe nuk e madheron (nuk 
i ben tesbihe), duke i shprehur falenderim 
Atij, por ju nuk e kuptoni ale madherim le 
tyre ^se nuk eshte ne gjuhen tuaj), Ai eshle 
i bule dhe fal shume. 

45. Kur ti e kxon Kur'anm, ne mes leje 
dhe atyre qe nuk e besojne bolen tjeler, Ne 
e veme nje perde le padukshme. 

46. Nderkaq, ne zemrat e tyre veme nje 
mbulese dhe shurdhhn le theDe le vesheve le 
tyre qe nuk mund ta kuptojne ale. E kur e 
permend ti ne Kur'an Zotm lend, velem Ale, 
ata ikm mbrapa dhe laigohen. 

47. Ne e dune me se miri perse ata e 
degjojne ale (Kur'anin) kur vijne le degjojne 
ty dhe kur ata bisedojne fshehtazi dhe kur 
ata zuUumqare thone: "Ju nuk jeni kah 



m^ii^ 



m^miM 






pasoni tjeler, perveg nje njeri le magjepsur!" 

48. Shih se si le mveshm ty epitele (i 
gnendur, poet, i magjepsur)^ andaj ata kane 
humbur dhe nuk mund le gjejne rrugen (e 
\ert€te)T* 

49. Ata thane: "A pasi le behemi eshtra 
le kalbur, dhe e pluhur, a mos do le behemi 
krijese e re e ringjaDur?" 



* Pesha e rendesise se respektit ndaj prinderve, verehet ne ate se Zoti xh. sh. ka kerkuar menjehere pas 
adhurimit ndaj Tij, respektimin ndaj prinderve. Kujdesi ndaj tyre kerkohet sidomos kur ata perjetojne pleqerine 
dhe behen te paafte. Nuk lejohet kurrsesi ndonje fjale e rende qe i prek ata, e veganerisht kur ajo ka per qellim 
hidherimin e tyre. 

Kerkohet kujdes edhe ndaj te afermve, te varferve dhe ndonje te mbeturi ne rruge, e nese nuk ka njeriu 
me fka t'u ndihmoje, atehere ata duhet percjelle me fjale te mira. 

Shpenzimet e panevojshme jane te ndaluara, e posa^erisht ato te kota qe nuk i sjellin dobi askujt, ose ato 
ne rruge te keqija, sepse me ato shpenzime ndihmohet rruga e shejtanit. 

Njeriu nuk duhet te jete koprrac, por jo edhe teper shpenzues. Thuhet se nje grua e dergon vajzen e vet 
te kerkoje nga Pejgamberi herken - xhyben e tij, e derisa ate nuk e pati, ia dha kemishen e vet, por mbeti ulur 
ne shtepi dhe nuk mundi te dale per namaz ne xhami. Ky ishte shkaku I shpalljes se ketij ajeti. 

Nga frika se do te varferohen, qe do te thote se ende nuk i kishte kapur varferia, disa xhahila arabe mbytnin 
vajzat e posalindura. 

Furnizimi (rrizku) eshte i garantuar prej Zotit, Ai sipas dijes se Vet u jep njerezve aq sa duhet. 

Zinaja - kurvenia eshte ves i ndyte dhe shtazarak, me pasoja te medha. 

Kujdestari, trashegimtari i te mbyturit pa faj, ka te drejte te kerkoje permes drejtesise hakmarrjen: te mbytet = 



SURETU EL ISRAE 



332 



;js)ji 



m^^f^ ^^^^^^^ 



<>V(I^ 0^ ^«j^ \^i^ -^J ufi*^ l> ^y^^4*>^ 



YAV ; 



50. Thuaj: ''Edhe nese te jeni gure a 
hekur!" 

51. Ose ndonje krijese qe ju duket e 
madhe! Ata do le thone: ''Kush do le na 
liktheje neve ne jele?" Thuaj: ''Ai qe ju 



krijoi per le paien here!" E ata do te tundin 
kokat e tyre nga ti e do te thone: ''Kur eshte 
ajo (ringjallja)?'' Thuaj: ''Ndoshta do le jeie 
afer!" 

52. (ringjallja eshte) Ate dite kur Ai ju 
therret, kurse ju i peig|igjeni le peruhu* e 
duke lavderuar A^ e ju duket se nuk 
qendraat (ne dynja) vetem pak kohe. 

53. E ti robve le Mi thuaju: ''Le ta thone 
ale qe eshle me e miia, pse djaDi ndersen mes 
tyres, e eshte e ditur se djaDi eshte annik i 
hapet i njeriut". 

54. Zoti i juaj me se miri e di gjendjen 
tuaj, nese Ai do, ju meshiron dhe nese Ai 
do, ju denon, e ty (Muhammed) nuk tii kemi 
deiguar roje le tyre (nuk ta besuam typunen 
e tyre e t'i fusesh me dhune ne besdm). 

55. Zoti yt e di me se miri gjendjen e 
atij qe eshle ne qiej e toke. Ne kemi daHuar 
disa pejgambm nga le tjeret, piandaj, 
Davudit i kemi dhene Zebur (shenime). 

56. Thuaj: "FKoni ata, le diet i menduat 
(zota) pos Aiy, e ata nuk mund le heqin prej 
jush mjerimin, as nuk mund le me^janojne". 

57. Te tiUe (zotat) qe keta po lusin (pos 
Zotit), vele ala (zotat e tyre) knkojne a&imin 
(te Zoti i vertcte), shpresojne ne mesiiiren e 
Tij dhe i frikesohen denimit te Tq. Verlel, 
denimit te Zotit lend eshte per t'iu ruajtur. 

58. Nuk ka asnje nga feiiatnit (nga 
vendbanunet e kundershtareve) e qe Ne nuk 
do ta shkaterrajme ose ndesiikojme ate me 
nje denim le ashper para diles se Idjametit 
Kjo eshte e tiielcniar ne Dber (Lev/u 
Mahfudh). 



= fajtori, te paguaje gjakun ose t'ia fale. Kete te drejte ia ka dhene Zoti, andaj ai nuk ka te drejte te tejkaloje 
kufijte e drejtesise. 

Ndaj pasurise se jetimit duhet pasur kujdes, duhet ruajtur ate dhe brenda mundesive edhe duhet shtuar. 

Tregtaret kane pergjegjesi te madhe nese bejne hile ne matjen dhe ne peshimin e gjesendeve. 

Mos thuaj e pashe, pa e pare mire, e degjova ose di pa e ditur mire, pse per gjithe kete ke pergjegjesi para Zotit. 

Mendjemadhesia eshte e urrejtur edhe prej njerezve edhe prej Zotit. 

♦ ♦ Idhujtaret i urrenin per vete vajzat, e engjejt qe sipas mendimit te tyre ishin femra, ia pershkruanin Zotit 
bija. Edhe pse Kur'ani u solli atyre shembuj te llojUojshem per mevetesine e Zotit, ata zota, do t'ia merrnin 
pushtetin Atij, por ata nuk ishin asgje. 

Nuk ka qenie as send qe nuk e adhuron Zotin, qe nuk ia njeh Madherine e Tij, qe nuk verteton mevetesine e Tij, per derisa 
ato adhurime nuk jane ne gjuhen e njerezve, ata nuk i kuptojne. Zotin e madherojne: qiejt me kaltersine e tyre, bimet me gjelberimin 
e tyre, uji me gurguUimin e tij, shpezet me kengen e tyre, dielli me lindjen e me perendimin e tij, rete me shiun e tyre, te gjitha 
keto shprehin Madherine, fuqine, urtesine e Tij. 

Kundershtaret shkonin dhe e degjonin Muhammedin kur ai lexonte Kur'an, por me qeliim te keq, sepse perpiqeshin ta perqeshnin 
me vone dhe te benin tallje me te, e kur permendej ne Kur'an se vetem nje Zot eshte e nuk ka tjeter, kur mohoheshin rrenjesisht 
zotat e tyre, ata nuk mund te duronin, andaj sa mundnin iknin larg e me larg, sikui dreqi qe iken prej ezanit. Ku ta dime, u 
kishte hyre ne gjak mohimi, andaj as zemrat e tyre nuk kuptonin, e as veshet e tyre nuk degjonin, perkundrazi, ata perpiqeshin 
ta diskualifikonin Muhammedin duke i thene: sa i pmendur, sa poet, sa i magjepsur etj., por Zoti i dinte me se miri ato intriga 
te tyre, kurse Muhammedin e forconte. 



333 



SURETU EL ISRAE 



59. Neve nuk na pengoi asgje qe t'u 
sjefliin aigumente (mrekulli), pos asaj qe ata 
te paret i pergenjeshturan ato. Ne i dhame 
Themudit deven (nwekulli) konkrete, e ata 
e mohuan ate. E mrekullite (ose fenomenet 
natyrore qe shkatenojne), Ne nuk i deigojine 
per tjeter yetem per frikesiin. 

60. Pgrkujto, kur Ne te thame: Zoti yt 
ka peifshiie (me dijen e Vet) te gjithe njeresEit 
(e di qe keta nuk besojne edhe neju sjellesh 
miekuUi). E ate pamjen tende qe te treguam 
(naten e Miraxhit) dhe pemen e maDkuar (te 
permendur ne Kur'an)^ nuk i beme per tjeter 
yetem se sprove per njerez. Ne i Mkesojme 
ata (idhujtaret), po nuk u shton ai tjeter 
vetem se rebeUm te madh.* 

61. P^rkujto kur Ne u thame engjejye: 
''Beni sexhde Ademit!" (ne shenje 
pershendetjeje) e ata i bene, me peijashtim 
te IMisit Ai tha: 'A t'i bej sexhde atij qe 
e krijove nga balta?" 

62. (mandej vazhdoi e^Tha: 'A e sheh 
(i tha Zotit) kete qe H e vleresoye mbi mua, 
nese me le te jetoje deri ne diten e kijametit, 
une gjithsesi do t'i shfaros pasardhesit e tij, 
me peijashtim te nje pakice". 

63. (Zoti) Tha: ''Shko, e kush prej tyre 
vjen pas teje, shperblimi juaj eshte 
xheiienemi, shp^lim i plote". 

64. Dhe me ate alarmin e zerit tend, 
mashtroje ate qe mundesh prej tyre, me 
kaloresit e kembesoret tu thirri (bertitu) ata, 
perzieju me ta ne pasuii dhe ne f^nije dhe 
premtoju atyres, po shejtani nuk u premton 
tjeter, perve^ mashtrim. 

65. Ne te vertete, ti nuk ke kunfare fuqie 



^li^ 



iMmi^ 



ojijVti; 



»>^^,^^ ^y^ yy ^ »^ ^y 9 »*^ ^ ^y «» 

j^j Li»j '^.jJSf^jj tUU»^ j»^ v4^!j ""^j^c^t^ 
^^^^^l" r> • "T^ -^iT ^'T 1-^ -1)^1*'^'^ 



YAA 



ndaj roberve te Mi. Mbrojtja e Zotit tend 
eshtg e mjaftuedune (per ata^. 

66. Zoti juaj eshte Ai qe per ju mundesoi 
lundrimin e anijeve ne det ne menyre qe te 
keikoni nga te mirat e Hj, Vertet, Ai eshte 
shume meidiirues ndaj jush. 



* Idhujtareve u dukej e pamundur ringjallja, nuk donin te vertetonin ngase do te duhej pergjigjur per veprat e tyre te ndyta, 
andaj sikur habiteshin nga theniet e Kur'anit per nje ngjarje te tille. Kur'ani u thote: do te ringjalleni dhe do t'i pergjigjeni thinjes 
se Zotit per t'iu prezentuar Atij dhe atehere do ta madheroni Ate dhe do te kuptoni se kjo jete ka qene shume e shkurter, pos 
eshte vone. 

Besimtaret porositen te kene kujdes per fjalen qe e thone, pse nepermjet fjales se keqe, shejtani nxit armiqesi mes njerezve, 
pra duhet ta ruajne afersine mes vetes. 

Zoti e di me se miri se kush do te besoje e kush jo, e di se ke eshte dashur ta dergoje pejgamber, cihn ta gradoje me shume. 
Keto jane pune te Zotit, andaj Muhammedi eshte vetem udhezues, e nuk eshte ne kompetencen e tij t'i beje njerezit te besojnd 
Krmendet Davudi ngase jehudite paten thene se nuk ka as pejgamber pas Musait as liber pas Tevratit. 

Dikush adhuronte engjejt, dikush Uzejrin, e dikush Isain, e nuk e dinin se vete keta te adhuruar te permendur, perpiqeshin 
te gjejne rrugen me te mire ne lutjet e tyre per t'iu afruar sa me afer Zotit Krijues, perpiqeshin ta fitojne meshiren e Zotit dhe 
gjithnje ia kishin friken denimit te Tij. 

Jobesimtarei kerkonin mrekulii konkrete prej Muhammedit, e Zoti i thote: "Ne nuk na pengon asgje qe te sjellim ty mrekulii, 
por nese mrekuliia nuk respektohet, atehere pason denimi dhe shkaterrimi, sikurse i shkaterruam popujt e meparshem, e edhe 
ata Themud, populiin e Salihut, e populiin tend, Muhammed, nuk do ta shkaterroje me fenomene te natyres, ata qe nuk do 
te besojne TV, do te pesojne disfate prej besimtareve te tu, ose do te mbeten te denohen me zjarr ne boten tjeter. 



SURETU EL ISRAE 



334 



^mm 



mmm 







YA^ 



67. E kur ju kap juve paniku (fnka) ne 
det, i humbnj {nga. kujtesa) ata qe i lutni, 
u mbetet vetem Ai (Allahu)^ mirepo pasi qe 
Ai t'ju shpetoje e te anini ne toke, ia ktheni 
shpinen. Ashtu, njeriu eshte perbuzes. 

68. A mos jeni te s^[iiniar qe nuk do t'u 



shafite ne toke ose nuk do t'ju leshoje 
ndonje shterngate e ju nuk do te keni 
mbrojtes. 

69. A mos jeni te sigurt se Ai nuk do 
t'ju Idheje njehere tjeter ne det, e t'ju leslioje 
ndonje furtune te eres, e per siikak te 
mosbesamit tuaj t'ju fundose, e pastaj nuk 
do te gjeni laish do te haKanerrej kunder 
nesh per ju.* 

70. Ne, vertet nderuam pasardhesit 
e Ademit f n/enez/0, u mundesuam te 
udhetojne hipur ne toke e ne det, i begatuam 
me ushqime te mini , i vleresuam ata 
(i lartesuam) ndaj shumices se krijesave qe 
Ne i krijuam. 

71. ^^erkujto) Diten kur do te therrasim 
sedlin njeri me prijesin (Ubrin, pejgamberin, 
shenhnet e yeprnve) e tyre. E atij qe i jepet 
libri i tij nga e djathta e tij, te tiDet i lexojne 
shenimet e tyre (te mim), dhe nuk u behet 
padrejte asnje fije. 

72. E kush ka qene i verber ne kete 
(bote), ai do te jete edlie ne boten tjeter i 
verber dhe me i humburi i miges se drejte. 

73. Ne te \^rtete ata (idhujtaret) gati 
arriten te sprovojne ty nga ajo qe Ne te 
shpaDem, e te triDosh tjeter nga fka te 
shpaOem, e atehere do te zinin ty mik. 

74. Dhe sikur Ne te mos te kishim 
forcuar ty, ti gati anove di^ka pak te ta. 

75. E atehere Ne do ta shijonim 
mundimin dyfish te kesaj jete dhe dyfish te 
jetes tjeter, e pastaj ti nuk do te gjeje 
mbrojtes kunder nesh. 



Zoti me dijen e Vet te pakufisme e di se kush do te besoje e kush jo, edhe sikur t'u sillte mrekullite qe i kerkuan. Disa prej 
tyre nuk besuan Miraxhin, e kur u tha Muhammedi se ne xhehenem eshte nje peme qe quhet "Z€kkQni",Ebu Xhehli beri tallje 
dhe u tha kurejshiteve: Muhammedi po ju frikeson me pemen Zekum, a dini (ka eshte Zekumi? Eshte hurma dhe ulliri, pastaj 
e thirri sherbetoren t'ju siilte dhe te ushqehen me to ne shenje talljeje . Kjo peme e malikuar eshte e permendur ne Kur'an 
si ushqim i atyre qe do te jene ne xhehenem, e qe do t'u copetoje mushk^te ngrenia e saj. E qe, nuk besuan mrekullite e Pejgamberit, 
pse shejtani gjithnje i ka mashtruar njerezit, ngase eshte betuar se eshte armik i tyre. 

* Armiqesia e shejtanit kunder njerezve eshte e pranishme prej Ademit, kur beri kryelartesi dhe per ate shkak u perjashtua 
prej meshires se Zotit, por u betua se do te perpiqet t'u hakmiiret njerezve sa te ekzistoje jeta. Zoti xh. sh. i dha leje te veproje, 
duke i thene se robte e sinqerte ndaj Meje, besimtaret e denje, i mbroj Une, e ti nuk ke fuqi t'i mashtrosh. Shoqerimi i tij ne 
pasuri te njerezve eshte te ata qe pasurine e tyre e fitojne ne menyre te palejueshme, haram, ose e shpenzojne pa vend. E perzierja 
e tij ne femije, manifestohet te femijet pa kurore, te imoraliteti. 

Eshte karakteristike se njerezit shkojne pas mesimeve te dreqit, madherojne e adhurojne (ka nuk duhet, por kur e verejne 
rrezikun se do te shkaterrohen si kur i kapin valet e detit, ata i harrojne te gjitha ato mesime dhe adhurime te gabuara e i drejtohen 
Zotit te madheruar, sepse e dine se vetem Ai mund t'i shpetoje ne ato raste, por sa te (lirohen e vazhdojne mbrapeshtine e tyre, 
e nuk mendojne se Zoti i ka ne dore dhe kur te doje i shkaterron. 



335 



SURETU EL ISRAE 



76. Ata gati te shqetesuan ne toke (ne 
Meke) per te perzene prej saj, po atehere 
edhe ata nuk do te mbeteshin pas teje (pas 
pak kohe do te shkaterroheshin). 

77. Ky estate ligj i Tij edhe me te 
derguarit qe i dergoi para teje. E ne ligjin 
Tone ti nuk gjen ndryshim. 

78. Fale namazin kur zbret (nga zeniti) 
dielli, e deri ne erresiren e nates dhe here 
lutjen (namazin) e agimit. Vertet, lutja e 
agimit eshte e percjellur. 

79. Dhe ne nje pjese te nates zgjou me 
te (me Kur'anin - namazin)^ eshte e sigurt 
se Zoti yt do te ngrise ty ne nje vend te 
lavdishem. 

80. Dhe thuaj: ''Zoti im, me shpjer ne 
vend te mire dhe me nxjerr ne menyre te 
ndershme dhe nga ana e Jote me dhuro 
fuqi ndihmuese". 

81. Dhe thuaj: ''Erdhi e verteta e u 
zhduk e kota". Vertet, e kota gjithnje ka 
qene e zhdukur. 

82. Ne te shpallim Kur'anin qe eshte 
sherim dhe meshire per besimtaret, kurse 
jobesimtareve nuk u shton tjeter perpos 
deshprim 

83. E kur e begatojme (me te mira) 
njeriun, ai prapesohet dhe largohet i 
mashtruar, e kur e godet e keqja, ai humb 
shpresen. 

84. Thuaj: ''Secili vepron sipas miges 
se vet, e Zoti juaj e di me se miri per ate 
qe eshte ne mige me te drejte". 

85. Te pyesin ty per shpirtin; Thuaj: 



asHM 



mm::» 












Y^. 



''Shpirti eshte (eshtje qe i perket vetem 
Zotit tim, e juve ju eshte dhene fort pak 
dije".* 

86. Po te kishim deshiruar, Ne do ta 
shlyenim nga gjoksi yt ate qe te shpallem 
ty, e ti nuk do te gjeje mbrojtes qe do te 
ruante. 



* Njeriun e dalloi Zoti me te menduar prej gjallesave te tjera, e kur ai e gjeti edhe rrugen 
e drejte, u be me i lavdishem se krijesat e tjera. 

Per prijesin, sipas se cilit do te thirren njerezit ne diten e gjykimit, interpretuesit e Kur'anit 
kane dhene mendime: do te thirren sipas pejgamberit te vet, do te thirren sipas librit - shpalljes, 
do te thirren sipas prijesit te tyre te fese dhe do te thirren sipas shenimeve te veprave. 

Njerezve te shpetuar u jepen shenimet e veprave nga e djathta dhe ata te gezuar do t'i lexojne 
ato. E ai qe ka qene i verber, per rrugen e drejte, edhe ne ahiret do te jete i verber. 

Idhujtaret e luten Muhammedin: te mos i asgjesoje zotat e tyre e ata do ta lutnin Zotin e 
tij, t'ju percaktoje vend te ve^ante parise e te mos ulen se bashku me te varferit etj., por Zoti 
e mbrojti prej intrigave te tyre. 

RreguU e Zotit eshte qe, ata te cilet e perzene Pejgamberin, t'i shkaterroje, e ashtu do te bente 
edhe me mekasit sikur ta perzinin Muhammedin, e rreguUa e Zotit nuk peson ndryshime. 

Me ajetin per faljen e namazit jane perfshire te gjitha kohet: prej mes dites - dreka dhe iqindia, 
prej territ - akshami dhe jacia, e edhe sabahu. 



SURETU EL ISRAE 



336 




87. Por kjo eshte meshire nga Zoti yt 
dhe miresia e Tij ndaj teje, vertet eshte e 
madhe. 

88. Thuaj: ''Edhe sikur te 
bashkoheshin njerezit dhe xhinet per te 
sjelle nje Kur'an te tille, ata nuk do te 
mund te benin si ky sado qe do ta 
ndihmonin njeri-tjetrin'*. 



89. Ne u sqaruam njerezve ne kete 
Kur'an shembuj (argumente) te (do lloji, 
e shumica e njerezve nuk deshi tjeter, 
yetem mohimin. 

90. Ata thane: ''Nuk te besojme ty deri 
qe te na nxjerrsh prej tokes burime. 

91. Ose, (nuk te besojme deri qe) te 
kesh kopshte me hurma e me mish, e te 
besh te rrjedhin vazhdimisht lumenj ne 
mesin e tyre. 

92. Ose, (nuk te besojme derisa) te 
bjere mbi ne qielli copa-copa, ashtu si po 
mendon ti (se do te na denoje Zoti), apo 
te na sjellsh Allahun dhe engjejt prane 
nesh. 

93. Ose te kesh nje shtepi prej ari, apo 
te ngjitesh lart ne qieU, po ne nuk te 
besojme per ngjitjen tende derisa te na 
sjeUsh nje liber qe ta lexojme?!" Thuaj: 
''Subhanallah - i Madherishem eshte Zoti 
im, a mos jam une tjeter yetem se njeri, 
pejgami>er?" 

94. Po njerezit nuk i pengoj tjeter qe 
te besojne, kur u erdhi atyre shpallja, 
yetem se thoshin: ''A thua Allahu dergoi 
njerin pejgamber?" 

95. Thuaj: ''Sikur te kishte ne toke 
engjej qe ecin qete (si njerezit), Ne do t'u 
(onim atyre nga qielli engjej 
pejgambere!" 

96. Thuaj: "Allahu me mjafton per 
deshmitar mes meje dhe mes jush, Ai 
hoUesisht i njeh dhe i sheh robte e yet'\* 



Pejgamberi lutet te vdese me iman dhe te ringjallet po ashtu me iman. Kur hyri ne Meke, si 
(lirues i saj, thoshte: Shkelqeu feja islame e u fundos idhujtaria. 

Kur'ani eshte mbrojtes prej semundjeve si? jane: xhahilijjeti, kotesia, zilia etj., e eshte edhe 
meshirues qe sheron ata qe pendohen. Njeriu ne pergjithesi eshte i dobet, pse kur eshte ne gjendje 
te mire i rritet mendja, e kur eshte ne te keqe deshprohet teper, por jo te gjithe, secili vepron 
sipas karakterit te tij. 

Rreth shpirtit nuk di askush pos Zotit, ?eshtja e shpirtit eshte ?eshtje sekrete, andaj cdo perpjekje 
per shpjegim rreth tij, eshte vetem hamendje. 

♦ Ndihma e Zotit beri qe Kur*ani te mesohet permendesh dhe te nihet ne gjoksin e Pejgamberit 
dhe te sahabeve, e te pasardhesve te tyre deri me sot dhe keshtu do te vazhdoje te jete i ruajtur 
ne zemrat e njerezve deri pak para kijametit, kur do te terhiqet. 

Pfer mrekuUine e Kur*anit, te paarritur prej askujt tjeter, eshte theksuar ne disa vende ne Kur*an. 



337 



SURETU EL ISRAE 



97. Ate qe Allahu e drejton ne mige 
te drejte, ai eshte udhezuar, e ate qe e le 
te humbur, per ata nuk do te gjesh 
ndihmetare perve( Atij. Ne diten e 
Idjametit Ne i tubojme ata duke i terhequr 
rreshqanas me fytyra per dhe» te verber, 
memece te shurdhet. Vendi i tyre eshte 
xhehenemi, sa here qe te pushoje flaka Ne 
u shtojme flaken e zjarrit. 

98. Ai (denim) eshte merite e tyre, 
ngase ata mohuan argumentet tona dhe 
thane: ''A pasi te behemi eshtra e pluhur 
do te ringjallemi krijese e re?" 

99. A nuk e kuptuan ata se Allahu qe 
krijoi qiejt e token eshte i plotfuqishem 
qe te krijoje ashtu sl( jane ata, dhe AI u 
ka caktuar afatin (e vdekjes e te 
ringjalljes) ne te cilin nuk ka dyshim, po 
zuUumqaret nuk deshen tjeter, vetem te 
refuzojne. 

100. Thuaj: ''Sikur te kishit depote e 
begative te Zotit tim, nga frika se po 
shpenzohen, do te beheni koprrac; njeriu 
eshte doreshtrenguar". 

101. Ne i patem dhene Musait nente 
argumente (mrekulU) te qarta. Pyeti pra 
ti (Muhammed) beni israilet (nese duan te 
deshmojne) kur ai u ka ardhur atyre 
(Musai), e atij i pat thene faraoni: O 
Musa, une mendoj ti je i magjepsur! 

102. Ai (Musai) tha: 'To ti e di se ato 
(mrekulUte) nuk i zbriti kush tjeter pos 




jmi^ te^^^j^^-^ 



*-13 ^yj^ Lii^ oiJj ^ i3>^0^ 

oyJli^Al J lid |vA ^U i\ Jj v^icJ^(J^ y^- '^'*- 



Y^Y : 



Zotit te qiejve e te tokes, i zbriti te 
dukshme, e une besoj, o faraon! se ti je 
i shkatemiar." 

103. Ai (faraoni) deshi t'i deboje ata 
nga vendi (Egjipti), kurse Ne e permbysem 
ate dhe gjithe ata qe ishin me te se bashku. 

104. Pas tij beni israilve u thame: 
''Rrini ne vend, e kur te vije koha e botes 
tjeter, Ne ju sjellim te gjitheve te perzier". 



Paria kurejshite ishte tubuar te Qabja dhe ;;uan e thirren Pejgamberin te bisedojne me te, e 
ai i gezuar se ndoshta do ta pranojne dinin islam shkoi me te shpejte e ata i thane: *'Na ke sjelle 
di?ka te re, po na i perqesh prinderit, po na i fyen zotat dhe fene, na ke shperadare, je bere njefare 
mendjelehti. Nese ke per qellim pasuri, po te pasurojme, nese deshiron pozite po te zgjedhim 
kryetar, nese te kane semure xhindet, po kerkojme sherim per ty!" Pejgamberi tha: "Une nuk 
mendoj per ate qe thoni, nuk dua pasuri, nuk dua pozite, nuk jam i semure, po Allahu me dergoi 
pejgamber, nese besoni do te fitoni te mirat e kesaj dhe te botes tjeter, e nese refuzoni, une do 
te duroj deri qe Allahu te bjere vendim mes meje dhe jush!" Ata i thane: "Nese keto nuk i pranon, 
ti pra e di se ne jemi shume ngushte per uje, per ushqim etj., prandaj, lute Zotin tend te na i 
beje kodrat ar, te na sjelle lumenj, te kemi kopshte, pallate nga ari!" Keto pyetje te tyre ishin 
shkak i shpalljes se ketyre ajeteve. 



SURETU EL ISRAE 



338 



^fe^JJ^ ^^^^Jg^^ 



\>!-^j[^^l<^^%j^^^ 

^ ^J-jjAi 4ljj;ij ^iJ^ 

''l/' iT''""'% '' »> "^ "^ 't'''' ^^^ I'^'i' > l-'^M '' ■*■ "^ * .'T'' 







Y^r ; 



105. Ne me urtesi e zbriteni ate 
(Kur'anin) dhe me urtesi eshte zbiitur. E ty 
nuk te deiguam tjeter vetem se peigezues dhe 
qortues. 

106. Dhe (ta shpallem) Kur'anm qe Ne 
e ndam pjese-pjese per t'ua lexuar njerezve 
dalengadale dhe ashtu e shpallem ate nje pas 
nje. 



107. Thuaj: ''I besuat ju atij ose nuk i 
besuat (atij nuk i behet dem), e atyre qe u 
eshte dhene dijeni (nga hbiat e pare) para 
tij, kur u lexohet atyre^ ata hudhen me fytyra 
(perdhe) duke i here sexhde". 

108. Dhe thone: ''I lartesuar eshte Zoti 
yne, premtuni i Zotit tone eshte i realizuar". 

109. Dhe duke qare hudhen me fytyra 
(kur d^ojne Kur'anm) dhe ai ua shton edhe 
me peruljen (ndaj AUahut). 

110. Thuaj: ''Therrisni: AUah ose 
therrisni Er Rrahman, me dlmdo qe ta 
theriisni (me keta dy emra), emrat e Tij jane 
me te bukuiit E ti mos ngiit zerin (duke 
lexuar) ne namarin tend, po as mos e ul teper 
ne te» mes kesaj berkoje nje m^ mesatare". 

111. Dhe thuaj: Talenderua qofte 
ADahu, i cOi nuk pati Kmije dhe nuk ka per 
Te shok ne sundim, dhe sa i perket aftesdse, 
nuk ka nevoje per ndihmetare, dhe 
madheroje Ate me madheiine qe i takon'? 

SURETU EL KEHF 

Me enuin e Allahut, Meshmiesit, 
Meshir^resit!, 

1. Falenderimi i takon vetem ADahut qe 
ia shpaDi robit te vet Librin dhe ne te nuk 
lejoi ndonje kunderthenie. 

2. 0a shpalli) Te sakte (pa shmangie), per 
t'ua terhequr \eretjen (atyre qe nuk besojne) 
ndaj nje denimi te rende prej Ty, e per t'i 
peigezuar besimtaret qe bejne vepra te mira, 
se ata do te kene nje shperblim te 
mrekuDueshem. 

3. Duke qene ne te peigjithmone. 

4. Kr t'ua terhequr \erejt|en atyre qe 
thane se ADahu ka femije. 



* Te lumtur jane ata qe gjeten rrugen e drejte, e te mjere jane ata qe nuk deshen te mendojne 
per fuqine e Zotit, por thoshin: si mund te ringjallemi pasi te kalben eshtrat e te behemi dhe 
e pluhur, e nuk mendonin se Ai Zot qe krijoi qiej e toke, ka fuqi t'i ringjalle ata. I ringjall, 
por per shkak te kokefortesise se tyre do te terhiqen per kembesh, kurse fytyra u shkon zhag 
per toke; do te futen ne xhehenem dhe sa here qe u digjet trupi, u perterihet ashtu qe zjarri te 
marre hov edhe me te madh. Pastaj Kur'ani u thote, ju kerkoni pasuri, e sikur t'i kishit depote 
e nimeteve te Zotit, ju do te frikesoheshit se po shpenzohet e nuk do te mund t'i fumizonit njerezit. 

Mohuesve te besimit nuk u thyen mendjen as mrekullite me konkrete. Zoti ia pat dhene Musait 
nente mrekulli, po faraoni dhe ithtaret e tij nuk i besuan, andaj e merituan shkaterrimin. 

Kur'anin e shpalli Zoti me urtesine e Vet te pashoqe, e shpalli pjese-pjese e dalengadale, ashtu 
qe me lehte ta mesonin dhe ta nxinin permendesh, e edhe sipas nevojes per zgjidhjen e ndonje 
Qcshtjeje. Idhujtaret e besuan ose nuk e besuan, atij nuk i bie vlera. Dijetaret e librave te 
meparshem, te cilet kishin lexuar librat e tyre dhe ishin njerez te mire e te sinqerte, kur degjonin 
leximin e Kur'anit, hidheshin me fytyra ne toke, duke adhuruar Zotin dhe duke i shprehur lavderim 
per premtimin e Tij te pathyeshem. 



339 SURETU EL KEHF 



Jobesimtaret e degjuan Muhammedin duke thirrur Zotin: O Allah, O Rrahman, e thane: 
ky na therret te besojme nje Zot, e vete po u lutet dy zotave. Kur*ani u tha se Zoti ka shume 
emra dhe te gjthe emrat e Tij jane me te bukurit, pra e thirret me ate ose me kete eshte krejt 
nje, Zoti eshte nje e emra ka shume. 

Pejgamberi urdherohet te mos e ngrise shume lart zerin duke lexuar Kur*an kah falej, pse 
idhujtaret e fyenin kur e degjonin, e porositet qe te mos e ule teper zerin e te mos e degjojne 
ata qe falen pas tij. Ky ishte shkak i zbritjes se ketij ajeti. 

Me ndihmen e Zotit perfundoi perkthimi dhe komentimi i kaptines El Israe. Lavderuar qofte 
Allahu! 



SURETU EL KEHF 
KAPTINA 18 

E zbritur ne Meke, pas sures **E1 Gashije*', ajete: 110. 

Kjo eshte nje prej atyre pese kaptinave te Kur'anit qe fillojne me **E] Hamdu 
Li]abLJ\ e qe jane: Fatiha, En'ame, Sebe, Fatir dhe kjo, 

Ne kete kaptine pershkruhen tri tregime te bukura te Kur*anit, permes se te cilave 
fitohet pershtypje e madhe ne fuqine e pakufishme te Zotit krijues, 

Ne tregimin e pare flitet per **As-babi Kehr\ per banuesit e shpelles, te diet fUjuan 
jeten per hir te besimit te drejte. Ata ishin disa djelmosha te rinj besinitare, te diet 
u larguan prej vendlindjes se vet me qellim qe ta ruajne besimin dhe u strehuan ne 
nje shpelle, ku ndejten treqind e nente vjet, e pastaj Allahu i zgjoi prej atij gjumi aq 
te gjate, 

Tregimi i dyte pershkruan takimin e Musait me ate njeriun e dijshem, si duket me 
Hidrin (Hizrin) dhe ngjarjet, te dlat e habitin Musain ngase nuk ishte ne gjendje t*i 
kuptoje fshehtesite e tyre, andaj edhe kundershtoi. Permendet rasti i prishjes se nje 
anijeje, i mbytjes se nje djali te ri dhe i ndreqjes se nje muri te shtremberuar. Ai njeri 
i dijshem i tregon Musait per fshehtesine e atyre ngjarjeve, por ia terheq verejtjen se 
si nxenesi duhet te tregoje respekt e bindje ndaj profesorit. 

Ne tregimin e trete pershkruhet sundimi i Dhulkarnejnit, i nje sundimtari te drejte 
e te devotshem, te dlit Zoti i kishte dhene pushtet te gjere ne lindje e perendim dhe 
i dli e ndertoi nje pende te madhe, 

Sikurse parashtrimi i ketyre tri tregimeve qe ka qellim te caktuar, ashtu edhe tre 
shembuj qe permenden ne kete kaptine, vertetojne se nuk eshte e lidhur Qdo e mire 
per pasurine as per pushtetin, por per rrugen e drejte e te vertete, 

Ne shembullin e pare figuron ai pasaniku qe kishte dy kopshte te medha e te 
begatshme e qe ishte mashtruar pas tyre dhe harruar Zotin, dhe ai i varferi qe ishte 
krenar per besimin e vet te derjte, 

I behet nje krahasim jetes se kesaj bote me te te gjitha stolite dhe bukurite e saj, 
por jete e shkurter dhe u zhdukur, dhe jetes se botes tjeter me begati e te mira te 
papershkruara, e edhe te perjetshme. 

Ne shembullin e trete i behet nje veshtrim demit dhe deshprimit te perjetshem, i 
dli ishte rrjedhoje e mendjemadhesise. Kete pasoje Kur'ani e parashtron permes ngjarjes 
kur shejtani refuzon urdherin e Zotit dhe nuk deshi t'iperulet Ademit, e si mase kunder 
mendjemadhesise se tij, ai goditet me mallkim dhe perbuzje prej Zotit meshirues, 

Quhet: ''Suretul Kebfi" - kaptina e shpelles ngase eshte nje rrefim i guditshem ne 
te dlin manifestohet nje mrekuUi e madhe Hyjnore, 



SURETU EL KEHF 



340 



_^m^^^^^^ m^m^ 






^..dlL^ 



5. Dhe per ale (femije), as ata, e as le 
paret e tyre nuk kane kurrf are dijeniei Sa e 
madhe eshte ajo Qale qe del nga gojel e tyre;, 
e ata nuk thone tjeter vetem se genjeshter. 

6. A thua ti, do ta shkatenposh vefen nga 
hidherimi pas tyre, nese ata nuk i besojne 
ketij ligjerinii 0Cur'anit)7 

7. Gjitii(ka qe eslite mbi toke, Ne e heme 
stoli te saj, per t'i provuar ata, se cili prej 
tyre do te jete me vepemiire. 



8. Ne kemi per ta bere gjith^ka qe eshte 
mbi (e dhe pa bune (shkatenvjme gdo 
gjelbertn)f 

9. A mos mendove ti se ata le vendosurit 
e shpeDes dhe Rekimit ishin nga mrekuDite 
Tona me le ^uditshme? 

10. Kur djelmoshat u sirehuan ne shpeOe 
e thane: ''O Zoti yne, na dhuro ng9 ana Jole 
meshire dhe na peigatit udhesdm le drejie ne 
lere (eshtjen tone!" 

11. Ne u vume mbutoje mbi veshet e tyre 
(i vume ne gjume) ne shpeOe per disa vile 
me nidhe. 

12. Paslaj ata i zgjuam (prej gjumit) per 
le pare se cili prej atyre dy grupere eshte me 
predz ne njeheshnin e koiies sa qendruan 
gjate. 

13. Ne po le rrefejme saide ^eshtjen e 
tyre. Ata ishm disa djetanosha, kishni besuar 
Zotm e tyre, e Ne atyre edhe me ua shtuam 
bindjen. 

14. Edhe i forcuam zemrat e tyre (J heme 
te qendrueshem) sa qe kur u ngriten thane: 
''Zoti yne eshte Zoti i qiejye e i tokes, nuk 
adhurojme ndonje zot tjeter pos Tg, pse 
atehere do le liioshim digka shume mizore!" 

15. Keta, popuOi yne ka besuar zota le 
tjere pos Atij, pse pre nuk sjeOm ndonje 
aigument le qarle per ata? A ka me mizor 
se ai qe shpif genjeshter ndaj Alhihut? 



* Zoti xh. sh. lavderon Veten e madheruar, qe ia shpalli Kur'anin Muhammedit liber te sakte, 
te drejte, e pa kurrfare te metash e kundertheniesh, qe atyre qe nuk besojne t*u tregoje per denimin 
e rende te Zotit, qe t*u tregoje edhe atyre qe i shpifin genjeshtra Zotit sikurse Ai ka femije, se 
ajo eshte rrene e trilluar pa kurrfare argumenti. Per besimtaret qe bejne vepra te mira, u eshte 
garantuar xhenneti ne te cilin do te jene pergjithmone. 

I terhiqet verejtja Muhammedit, jo per ndonje gabim, por pse e hidheron veten aq shume 
pas kurejshiteve pse nuk po e besojne Kur'anin. 

Bukurite e kesaj bote jane vetem sprove per njerez, se cili prej tyre do te shfrytezoje ne menyre 
te njerezishme, e cili do t*i kaloje kufijte pas tyre, e dihet se te gjitha keto stoli te tokes nje dite 
do te asgjesohen, e toka do te mbetet viran. 



341 



SURETU EL KEHF 



16. Derisa Jeni izoluar prej tyre dhe prej 
asaj qe adhurojne ata, pos ADahut, alehere 
strehonu ne shpeDe, e Zoti juaj ju dhuron 
i^ meshira e Tij e gjere dhe ju lehteson ne 
(eshtjen tuaj ale qe eshte ne dobine tuaj. 

17. Dhe ti e shih je diellin Ian- lindle bartej 
prej shpelles se tyre nga ana e djathte» e kur 
perendonle laiigohej i^ ala nga ana e maji^ 
e ata ishin ne i^ vend te gjere te saj. Kjo 
jshle nje nga aigumenlet e ADahut Ale qe 
e udhezon ADahu, ai vertet eshle udhezuar, 
e ate qe e humb, ti nuk do te gjejsh per te 
ndihmes qe do ta udhezonle. 

18. Do le mendoje se ata jane le zgjuar, 
ndeisa ata ishni Qetur, e Ne i rrotuDonhn 
here ne krahun e djalhle e here ne le majtin. 
Qeni i tyre kishte shiiire kembet e pani prane 
hyrjes. Sikur le kishe hasur ne la, do le ishe 
kthyer duke ikur dhe do le ishe mbushur 
fiike prej tyre: 

19. Ashtu (sikurse i vume ne gjume) i 
zgjuam ala qe le pyesm lyeri-Qetrin (se sa 
kane fjetur). Njeri prej tyre foli e tha: ''Sa 
keni ndejur?" Ata thane: "Kemi ndejur nje 
dhe ose iqe pjese le diles!" Disa thane ''Zoti 
juaj e di me se mhi se sa keni ndejur, 
prandaj deigonie njerin prej jush me kele 
aigjend (monedhe aigjendi) ne qylet, e le 
zgjedhe ushqim me le mir^ e t'ju sjeDe ale 
juve dhe le le kele shume kujdes e le mos 
i jape le kuptoje askiqt per ju". 

20. Pse» nese ala (te qytetit) kuplojne per 




^jmm fe^^ i^^m^ 



>4-^ <-^_^ rn^ cJ^\_^ ■:^i->^ \/t^-^\ -«^ 

\j::ii\\l\\^^^cJ>j^,^^S^^^^ 



Y^o ; 



ju, do t'ju ml^ysin me gure, ose do t'ju 
ktliejne ne fime e tyre, e alehere kurr nuk 
keni per le shpetuar^ 



* feshtja e atyre te strehuarve ne shpelle, ishte nje nga mrekullite e Zotit, po jo edhe me e 
rendesishmja, sepse ne faqet e kesaj bote ka mrekulli qe ia kalojne kesaj. 

"Kehf" i thuhet shpelles, e "Rekime", ndoshta ishte pllaka e gurit ne te cilen ishin gdhendur 
emrat e atyre qe u fshehen ne shpelle. Ka mendime se kodra, ose lugina ku gjendej shpella quhej 
Rekime, ose fshati nga ishin djelmoshat quhej ashtu. 

Komentuesit e Kur*anit e pershkniajne ngjarjen keshtu: Njefare sunduesi i quajtur Dekijanus, 
pas kohes se Isait a.s. qe sundonte ne qytetin Tkrsus (tash ne territorin e TUrqise), detyronte njerezit 
te adhurojne idhuj, statuja, e ^do njeri qe e besonte Zotin nje, ai e mbyste. Nje grup djelmoshash 
te moshes shume te re, vendosin t'i mbesin besnike fese se drejte, andaj bashkohen dhe ikin drejt 
maleve ku kishte shpella, e rruges u bashkohet edhe nje bari me qenin e vet, e shkojne e hyjne 
ne ate shpelle. Ne mengjes, kur degjon sunduesi per ikjen e tyre u vihet prapa me ushtri deri 
te hyrja e shpelles, por asnje prej tyre nuk pati guxim te hyje ne te, andaj vendosen t'ia mbyllin 
hyrjen me gure te medhenj e t*i lene te vdesin nga uria. Pas lutjes qe i shprehin Zotit xh. sh. 
ata i kap gjumi dhe qendruan fjetur shume vjet. Si duket hyrja ne shpelle ishte nga veriu, andaj 
nuk i kapte dielli as ne mengjes as ne mbremje. Qeni kishte vene koken mbi dy kembet e para 
te shtrira sikur rrinte gati per mbrojtje te menjehershme. Per te mos u lenduar njera ane e trupit 
te tyre, Zoti me fuqine e Tij i rrotuUonte sa ne te djathte e sa ne te majte. Kur u zgjuan nga gjumi 
ishin uritur dhe menduan se kishin fjetur tere diten ose pjesen me te madhe te saj. E derguan 
njerin ne qytet t*ju bleje ushqim, duke porositur qe te mos bjere ne sy e te zbulohet. Kur hyri 
ne qytet, u habit, pse nuk ishte ai qe kishte qene dhe nuk njihte asnje njeri. E bleu ushqimin 
e kur ia dha shitesit monedhat e argjendit, ai u habit dhe i tha: Prej nga keto? Aty u grumbuUuan 



SURETU EL KEHF 



342 



^[^ Cll^j5\ J\3^l4^ jV^\^Jl^. |v^ 
L^ ^vfr^ ^v^ -^L^ -*— ^^ >^_^^ J./»-4^ j>-f*^l; 



iT^n 



21. Dhe ashtu (sikurse i ^uam nga 
gjumi) i zbuluam (t*i shohin njerezit), e le 
kuptojne se premtiiiii i Allahut (per 
ringjallje) eshle i sigiiit dhe se katastrof a e 
peigjithshme (kijaineti) eshte e padyshimte; 
(i ^uam) Mu atehere kur ata (populM) 
tnsedonin per feshtjen e tyre dhe thane: 
''Ndeitonu atyre lye nderlese (tejete shenje). 
Zoti i tyre di me se miri per ta. E ata qe ishin 



me shmmce thane: ''Do te ndertojme 
gjithqysh ne hyijen e tyre nje xhami". 

22. Ata (qe bisedonin per kete) do te 
thone: ''Ishui tre, i katerti i tyre ishte qeni 
i tyre, dhe thone: ''Ishm pese» e qeni i tyre 
ishte i gjashti i tyre" kjo ishte hamendje, po 
edhe thone: ''Ishin shtate e qeni i tyre ishte 
i teti!" Thuaj: "Zoti im di me se miri per 
niunrin e tyre, perve( lye pakke nuk di laish 
per ta, e ti (Muhammed) mos polemizo per 
numrin e tyre vetem ashtu ne teresi, dhe i^ 
mos pyet per ta". 

23. Dlie mos thuaj kurrsesi per ndonje 
(eshtje: "Une do ta bej kete neser!" 

24. Vstem (nese i shton): "Ne dashte 
AUahu!" E kur te harrosh, permende Zotin 
tend dhe thuaj: "Shpresohet se Zoti un do 
te me jape udhezim edhe me te alert prej 
ketij (te as-habi kehfity\ 

25. (dhe thonin) Ata qendruan ne 
shpdlen e tyre treqmd e nente yjet 

26. Thuaj: "AUahu e di me se miri sa 
kane ndejur, Atij i takon fishehtesia e qiejve 
dhe e tokes. C^fare (i Quditshem) eshte te 
pamet e Tlj dhe (fore eshte te degjuarit e Hj! 
POs Hj ata (njerezit) nuk kane ndilunetare. 
Ne vendimin e Tij nuk mund Vi perziliet 



27. Lexo ^ te eshte shpathv ty nga libri 
i Zotit tend! Nuk ka kush qe mund t'i 
ndryshoje Qalet e Xy dhe pos 1% nuk mund 
te gjejsh strehim. 



njerez e po i shikojne te hollat dhe te habitur i thane se mos ke gjetur ndonje thesar te hoUash. 
Ai u betua ne Zotin se nuk ka gjetur, por jane te hollat e tyre. Ata i thane se ato te holla jane 
te kohes se sundimtarit Dekijanus. Atehere djaloshi pyeti: ^'eshte puna e Dekijanusit? lu peigjegjen 
se ai ka vdekur shekuj me pare. Atehere u tregon per rastin e tyre, e banoret e qytetit e lajmerojne 
sunduesin e qytetit i cili ishte besimtar i mire. Sunduesi se bashku me ushtri e popull shkoi te 
shpeila. Ata ne shpelle degjuan zhurmen dhe hingellimen e kuajve e menduan se i ka rrethuar 
Dekijanusi, andaj u ngriten e po i luten Zotit. Sunduesi hyri brenda, i gjeti duke u lutur, e kur 
e kryen lutjen, ai i perqafoi qe te gjithe dhe i njoftoi se ai e beson nje Zot sikurse edhe ata, e 
se Dekijanusi ishte zhdukur. Degjoi fjalet dhe ngjarjen e tyre dhe e kuptoi se Allahu i zgjoi ata 
per te qene peshtja e tyre nje argument per njerez. Pastaj i zuri gjumi dhe vdiqen, e njerezit thane: 
Do t'u ndertojme atyre nje faltore aty. 



343 



SURETU EL KEHF 



28. F&rkufizoje veten Imde me ata qe 
lusin Zotiii e tyre mei^es e mbrenye, e qe 
kane per q/SBSm kenaqesme (razing e TQ, dhe 
mos i hiq $yte e tu prej tyre e te kerkosh 
bukuiine e kesaj bote dhe mos hi bind atq 
qe ia kemi shmangur zemren e tij prej 
poloijtimit ndaj Nesh dhe i eshte dhene 
epshit te vet, pse pmia e tij ka mbaniar. 

29. E ti thuaj: ''E \vrteta eshte nga Zoti 
juaj, e loish te doje, k te besoje» e kush te 
doje» k te mohoje. Ne kemi pergatitm* per 
jobeshntaret zjarr qe muret e tij (te flakes) 
I rrethojne ata, e nese kerkojne shpetim, 
ndihmohen me nje uje si katran qe perzhit 
fytyrat E shemtuar eshte ajo pije, e vend i 
keq eshte ai". 

30. E ata qe besuan dhe bene vepra te 
mira, s'ka dyshim se Ne nuk i hmnbun 
shperblimin atij qe eshte banures. 

31. Te tiDet e kane xhennetm e Adnit, 
nen te dlin njedhin lumenj; aty stolisen me 
rrathe te arte dore dhe ata veshin rrobe te 
gjelberta prej mendafehi te hoOe e te trashe, 
jane mbeshtetur aty ne shtreler. Sa shpeiblnn 
i mrekuDueshem eshte dhe sa vend i bukur 
eshte aL* 

32. E ti siDu atyre (qe karkuan t'i laigosh 
yarfanjaket) si shembuD dy njerez; njeiit prej 
atyre dyve i dhame dy kopshte (vieshta) nga 
rrushi dhe ato i rrethuam me hurma, e ne 
mes atyre dyjave bune te tjenu 

33. Te dy kopshtet jepnm fhitat e veta 
pa munguar prej tyre asgj^ e ne mesin e tyre 
heme te rrjedhe nje 



f^^m^^^^^^mM_^ 



/ >^> -^»:-.- > > -.^r> .Y»^ >T^ ^r 

U(\0*CL4 (^jC-ii»J_j (J>;jUC.^jj^ 



*Y^V 



34. Ai kishte edhe pasuri tjeter. E ai atij 
shokut te vet (iQfe isfite besuntar) i tiia: - duke 
hi krenuar atij - 'IJne kam pasuri me shume 
se ti, e, kam edhe knih me te forte!" 



* Ngjarja e as-habi kehfit eshte nje argument i qarte dhe i prere per mundesine e ringjalljes dhe te tubimit para 
Zotit, ngase Ai qe mund t'i zgjoje ata pas gjumit shume te gjate, eshte i plotfuqishem t'i ringjalle njerezit pas vdekjes 
se tyre, e pas kijametit. Iksh aty eshte e ndertuar nje xhami mu ne hyrjen e shpelles. 

Ne kohen e Pejgamberit tone behej bisede rreth numrit te tyre; por te gjitha ato biseda ishm te pabaz^ andaj i 
thuhet Pejgamberit qe te mos polemizoje me ithtaret e librit rreth numrit te tyre, eshte mjaft kjo qe po te rrefehet 
ne Kur'an. Ibni Abasi thote se ata ishin shtate, ashtu kuptohet edhe nga Kur'ani. 

P6r asnje (eshtje qe ke ndermend ta kryejsh ne te ardhmen, mos thuaj: Do ta beje, pa thene: hi shaell-llah^ nese 
harron ne ate moment, thuaje me vone. Shkak i zbritjes se ketij ajeti ishte: Pejgamberi qoika pyetur per as-habi kehfm, 
e ai paska thene: Neser u jap pergjigjen; mirepo iu paska nderprere shpallja pesembedhjete dite dhe qenka ngushtuar 
shume Pejgamberi. Atehere i shpallet ky ajet dhe e meson se si duhet thene ai dhe b^imtaret ne rastet e kedlla. 

P^a kurejshite ishin tubuar te Pejgamberi dhe i kishin thene: Largoj keta fare varfanjaksh prej teje; sepse neve 
po na vjen nen^mim te ulemi se bashku me ta, e aiudonin ne Hababin, Bilalin, Suhajbin, Sehnanin, e atehere do te 
vijme ne paria e te tubohemi prane teje, e nese ne e pranojme fene islame, do ta pranojne te gjithe te tjeret, andaj 
ose largoj ose caktona neve nje vend, kurse atyre nje vend tjeter. Pejgamberit i shkoi mendja te beje di^ka ashtu me 
shprese se paria do ta pranoje fene islame; por Zoti ia terhoqi verejtjen dhe i tha: Lexo (ka po te shpallet dhe perkufizohu 
me besimtaret e sinqerte, hiqu atyre qe jane dhene pas epshit e luksit te kesaj bote. Kush te doje le te bcsoj^ e kush 
jo, le te mos besoje, por tregoj per vendin e zullumqareve ne xhehenem dhe per te besimtareve bamires ne xhennet. 
Edhe ne kaptinen "En ame" eshte permendur qendrimi i parise kurejshite; por ketu eshte thene ne menyie me te theksuar. 



SURETU EL KEHF 



344 



^ ^^x^\m ^^^^^^"^^fc^^ 



Ml ]; JJja>* «:^_^ J^^]^ 4ii\ ooj 7^^ ' *J-; -J^ u^ 



Y^A 



35. Dhe ai byri ne kopshtin e vet (e me 
besimtann per dow), po duke qene demtues 
i vetes (du/s? mo5 besuar cihe didae u krsnuar) 
tha: ''Une nuk mendoj se zhduket kjo 
kiirre!" 

36. Dhe nuk besoj se do te ndodhe 
kijameti, (dita egjyktnit), por nese betaet qe 
fe kthehem fe Zoti im, pa dyshim do te gjej 
ardhmeri edhe me te mire se kja 



37. Atij ai shoku i vet (besimtari) i tha 
- duke e polemizuar ate -: ''A e mohove Ate 
qe te kiijoi ty nga dheu, pastaj nga nje pike 
uji, pastaj te beri njeri te plote?" 

38. ''Por per mua, Ai ADahu eshte Zoti 
im, e Zotit tim une nuk i bej shok aske!" 

39. E pse ti kur liyre ne kopshtin tend 
nuk the:''Ma shaell Hah, la kuwete fl-la bfl- 
lah" - (Allahu gka do, behet, s'ka faqi pa 
ndUunen e Tij), Nese ti me sheh mua se une 
kam me pak prej teje edhe pasuri edhe 
femije (krah me te dobet). 

40. Pb une shpresoj se Zoti im do te me 
jape edhe me te mire nga kopshti yt, e ketij 
tendit t'i shkal^je fatkeqesi nga qieili e te 
gdiiije toke e lemuar (e zhveshur). 

41. Ose te gdhije uji i saj i shterur, e ti 
kurrsesi nuk mund ta kerkosh ate!" 

42. Dhe \ertet, u shkatemian fhitat e tij, 
e ai fiDoi te rrahe shupiaket per ate qe kishte 
shpenzuar ne te, e ajo ishte rrenuar ne 
kufanet e saj dhe thoshte: ''O i mjeri une, 
te mos i kisha here Zotit tun aske shok!" 

43. E nuk pati krah (gnip), perve( 
Ailahut qe t'i ndihmoje atij dhe nuk mmuU 
ta pengoje. 

44. Ne ate vend ndiluna eshte vetem e 
ADahut te vertete. Ai eshte shperUyesi me 
i mire dlie te Ai eshte perfundimi me i mira* 

45. E ti (Muhammed) paraqitjau atyre 
shembullin e kesaj bote qe eshte si nje uje 
(shi) qe Ne e leshojme nga qieDi, e prej tij 
bima e tokes zhviDohet e shpeshetohet sa qe 
perzihet mes vete, e pas pak ajo behet l^k 
(pas tharjes) qe e shpemdiEyne ererat AOahu 
ka fuqi per (do send. 



* ShembuUi i dy njerezve: njeri pasanik, po jobesimtar, e tjetri besimtar me i varfer, ka te 
beje me parine kurejshite, e cila krenohej me pasuri e pozite dhe nen^monte besimtaret e varfer. 

Ai qe i kishte ato kopshte aq te mira, qe sipas pershkrimit qe u ben Kur'ani, ishin fantastike, 
por pronari i tyre as nuk e besonte Zotin fuqiplote, as nuk falenderonte per ato begati dhe mburrej 
e krenohej ndaj atij fqinjit te vet qe ishte me i dobet, si ne pasuri, ashtu edhe ne familje e farails. 
Madje, ai mendonte se edhe nese do te ekzistoje bota tjeter, ai do te jete me i privilegjuar. Fqinji 
besimtar i terhoqi verejtjen, duke ia perkujtuar krijimin e tij ne etapa te njepasnjeshme, mandej 
e keshilloi qe ta falenderoje Zotin per ato te mira qe i kishte me shume se te tjeret. Me ne fund 
i terhoqi verejtjen se mund te ndodhe ndonje fatkeqesi e te mbetet pa ato te mira. Dhe, vertet, 
ngjau ashtu, nje bresher i madh shkaterroi pdo gje ne kopshtet e tij, e kur e pa ai, prej se keqi 
rrah shuplake dhe e mjeron veten pse u mashtrua, pse iu rrit mendja dhe nuk iu mbeshtet Zotit, 
e as nuk e falenderoi. Keshtu, pra, gka deshiron Zoti ajo behet, pa ndihmen e Tij nuk mund 
te arrihet sukses, andaj per gdo geshtje duhet kerkuar ndihmen e Tij. 



345 



SURETU EL KEHF 



46. Pasuria dhe femijet jane stoli e 
jetes se kesaj bote, kurse veprat e mini 
(fryti i te cilave eshte i perjetshem) jane 
shperblimi me i mire te Zoti yt dhe jane 
shpresa me e mire. 

47. (Perkujto) Diten kur Ne i shkulim 
kodrat, dhe token e sheh te sheshte (te 
zbuluar) dhe Ne i tubojme ata e nuk na 
mbetet asnje prej tyre pa e tubuar. 

48. Dhe ata do te prezentohen para 
Zotit tend te rreshtuar (e u thuhet atyre): 
*'Na erdhet ashtu si ju krijuam juve heren 
e pare, por ju patet menduar se Ne nuk 
kemi caktuar per ju ringjallje'\ 

49. Dhe vihet libri (i veprave)^ e i sheh 
mekataret te frikesuar nga shenimet qe 
jane ne te dhe thone: ''Te mjeret ne, 
('eshte puna e ketij libri qe nuk ka lene 
as (mekat) te vogel e as te madh pa e 
perf shire?" dhe ate qe vepnian e gjejne 
te gatshme - prezente, e Zoti yt nuk i ben 
padrejte askujt. 

50. (Perkujto) Kur u thame engjejve: 
'Teruluni Ademit, e ata iu penilen, 
perpos Iblisit. Ai ishte nga xhinet, prandaj 
nuk respektoi urdherin e Zotit te vet Valle, 
a ne vend Timin do ta mermi per mik ate 
dhe pasardhesit e tij, ndersa ata jane 
armiq tuaj?" Sa kembim i shemtuar eshte 
ai i jobesimtareve! 

51. Une nuk ua prezentova krijimin e 



A •"' ,iryyyy^ , »-*y y .y^ ^ r — ^ »/-'>x yy y^ ■J 

,^,yyy^^,yyy C^^ ^ ^"^ I > l" { -* "^'"^ <^ 

^jP-j&jiJi^j (iyjji(^«.l^=»p:L ijiU Jyj p_yj M 



qiejve e te tokes atyre qe po i adhuroni e 
as krijimin e vete atyre, e as nuk mora 
ndihmetare te humburit. 

52. E diten kur Ai thote: 'Thirni ata, 
per te diet menduat se jane 
bashkepunetoret e Mij!" I therrasin, po 
ata nuk u pergjigjen (per ndihme) atyre 
dhe ato lidhjet e tyre (ne dynja) Ne i 
zhdukim. 

53. Kriminelet e shohin zjarrin dhe 
binden se do te hudhen ne te, dhe se nuk 
gjejne shtegdalje prej tijJ^ 



* Jeta e dynjase u perngjet bimeve qe pas shiut te mire rriten shume dhe marrin hov sa qe 
ngaterrohen mes vete, por pas nje kohe thahen dhe behen si byk qe e shperndajne ererat. Me 
kete kuptohet se jeta ne kete bote eshte e shkurter, persa i perket secilit njeri, edhe pse jeta e kesaj 
dynjaje eshte e gjate, ne krahasim me jeten e individeve. 

Eshte e vertete se malli dhe femijet jane stoli e kesaj bote, por kur krahasojme me te mirat 
e botes tjeter qe eshte e amshueshme, keto stoli jane pak send. Shperblimi te Zoti eshte shume 
i madh, ruana Zot, edhe ndeshkimi eshte shume i rende. 



SURETU EL KEHF 



346 



I iimm ^^^^^^^mm^ 






54. Ne kefe Kiir'an Ne shtruam (do lloj 
shembuDi per hir fe njerezye, po njeriu 
(jobesiitttar), me shiime se (do tjeter eshfe 
kundershtar. 

55. Pasi qe t'u kele ardhur udheaEuni, 
njerezit nuk i pengoi tjeter te besojne dhe 
te kerkojne folje piej Zotit te tyre, vetem se 
e presin t'u vije edhe atyre fotkeqesia e 
popujve te meparshem ose t'u vije atyre 
denimi baUe per balle. 



56. Ne nuk i deigojme ndryshe te 
derguarit pos vetem si peigezues e qortues. 
E, megjithate, ata qe nuk besuan 
polemizojne me te paverteten, ne menyre qe 
me te, ta mbizoteroje te verteten, dhe 
argummtet e Mia dhe ate me ^ u qortuan 
i marrin per taUja 

57. Kiish eshte me zuUumqar se ai qe 
eshte keshiDuar me argumentet e Zotit te vet, 
e ua kthen shpinen atyre dhe harron ate qe 
vete e punoi? Ne kemi \ene mbi zemrat e 
tyre mbulese ne meiiyre qe le mos e kuptojne 
ate (Kur'anin), kurse ne veshet e tyre 
shurdliim, andaj edhe nese i therret ti ata ne 
mige te drejte, ata si te tiDe nuk do te 
udhezohen kurre. 

58. Zoti yt eshte qe f ale shume dhe ben 
meshire te madhe, sikur t'i ndeslikonte ata 
per ate qe kane vepruar, do t'ua ngutte atyre 
tash denimin, por ata kane momentin e 
caktuar, e pos Hj nuk do te gjejne ata 
streliim. 

59. Ata jane £shatra (vendbanime) qe kur 
bene zuUum, Ne i slikatemiam dhe per 
slikaterrimin e tyre u patem calctuar kohe te 
sakte. 

60. (perkujto) Kur Musai djalosiiit qe e 
shoqeronte i tha: ''Nuk do te ndalem se ecuri 
deri te arrije vendtakimin e dy deteve, ose 
do te udhetoj nje kohe te gjate. 

61. Kur arriten ata te dy vendtakmun e 
atyre deteve, e hamian peshkun e tyre, e ai 
(pisshku) mori migen e vet si foie (stiofull) 
ne det 



Kur te vije koha e kijametit do te shkulen kodrat, do te levizin ne ajer si rete e shiut, do te 
zhduket (do bime e dm dhe toka do te mbetet fushe e rrafshet. Behet ringjallja dhe njerezit 
ekspozohen para Zotit ashtu si kane lindur ne kete bote dhe u paraqiten shenimet e veprave te 
bera, pa munguar as vepra me e vogel, e mekataret, duke ditur punen e vet deshprohen pa mase 
dhe secilit do t'i ofrohet ajo qe e ka merituar, pse aty mbizoteron drejtesia e Zotit. 

Pgrmendet rasti i kundershtimit, i shejtanit ndaj urdherit te Zotit, me qellim qe t'ju rikujtohet 
njerezve se ai eshte armik i tyre, keshtu qe nuk duhet shkuar pas mesimeve te tij. 

Ketu, ne kete ajet, thuhet qartazi se shejtani - Iblisi ishte nga radhet e xhinve, e nuk kishte 
qene engjell. Rreth kesaj (eshtjeje jane dhene mendime te shumta, sa qe eshte e pamundur t*i 
parashtrojme nje nga nje, andaj po perfundojme se Iblisi ishte xhin. 



347 



SURETU EL KEHF 



(il Pasi ata e kaluan ate vend, ai (Musai) 
i tha djaloshit: ^'Na jep sdUen tone 
(ushqimin), meqe nga ky udhetim jemi 
lodhur". 

63. Ai (djaloshi - Jushae bin Nun) tha: 
''A sheh!?" Kur u strehuam te shkemM, line 
e harrova peshkun dhe perve^ djaDit, nuk me 
beri kush ta harroje qe te perkujtoje ty ate, 
dhe ai ne memyre te ^ditshme mori rrugen 
e tij per ne det! 

64. Ai (Musai) tha: ''Ai eshte (vendi) qe 
ne po e kerkojme!" Dhe u kthyen qe te dy 
miges se tyre prej nga kishin ardhur^ 

65. Dhe e gjeten nje nga robte Tuie, te 
dlit i kemi dhuniar meshiie nga ana Jone 
dhe e kemi mesuar me nje dituri te posa^me 
nga Ne. 

66. Atij (Hidrit - njeriut te mire e te 
dijshem) Musai i tha: ''A pnmon te vQe me 
ty, qe te me mesosh nga ajo qe Je i mesuar 
diuruar) it dituri te drejte e te vertete? 

67. Ai jfH/dn) tha: ''Sigurisht, ti nuk do 
te mund te kesh durim me mua!" 

68. Si do te durosh per ate qe nuk je i 
njoftuar? 

69. (Musai) Tha: ''Ne dashte ADahu, do 
le shohesh se do te jem i duniesiiem dhe nuk 
do te lomdeRshtoj ty per asgje!" 

70. Ai i tha: "Nese me shoqeron ti mua, 
atehere mos me pyet per asgje, derisa une 
vete te te tregoje per te". 

71. E ata te dy shkuan (duks ecur) deri 
kur hipen ne anije, ai fi dijshmi) e shqeu at& 
Ai (Musai) tha: "A e shqeve qe t'i fundosesh 
udhetaret e saj, wriefe here nje pune te 
hatashme?" 

72. Tha: "A nuk te thashe se nuk do te 
mund te kesh durim me mua?" 



f^ /P^i 1^.1 " J • -"f r. 



:r»> 




73. (Musai) Hue "Mos me qorto per se 
harrom dhe mos me mundo me i/eshtiresi 
ne kete shoqerim timm Qehtesoma punen)V' 

74. Miziiiduan le shko jne deri kur takuan 
nje djale te ri, e ai (7 dijshmi) e mbyti ate. 
(Musai) Tha: "A e mbyte njoiun e pasler, 
pa mbytur ai askg?! Vertet ke here nje pune 
te siiemtuar!" 



* Qellimi i rrefimit te shembujve dhe te ndodhive te tjera, te cilat po i parashtron Kur'ani, eshte per te miFeo e njerezve. Mirepo, njeriu 
qe Duk do te mendoje, qe behet sikur nuk kupton dhe nuk degjon asgje, perpiqet qe keshillat e diejta e te verteta, te shpallura prej Zotit, 
t'i zhvleresoje, e ne vend te tyre, me anen e dialogut, t'i vleresoje ato te vetat emocionale. 

Sikur te shkohej sipas asaj qe njerezit e keqij e meritojne, do te duhej te denoheshin menjehere, por Zoti fuqiplote, i cili eshte shume 
meshinies, e ne anen tjeter edhe nga ajo se Atij nuk mund t'i shpetoje asgje, Ai i le te jetojne deri ne afatin e caktuar. 

Ne keto ajete fillon parashtrimi i tregimit rreth Musait a.s., nxenesit dhe bashkudhetarit te tij, Jusha bin Nun dhe Hidrit - Hizrit. 

Musai ishte njohtuar per nje njeri te mire qe ishte shume i dijshem dhe i dashur i Zotit, te cilin do te mund ta takonte aty ku bashbhen 
dy dete. Vendbashkimi i atyre dy deteve nuk eshte i theksuar qarte ne Kur'an, andaj edhe jane dhene komentime te ndryshme. Derisa Musai 
jetoi nje kohe te gjate ne Egjipt, Deti i Kuq dhe Deti Mesdhe, vendbashkimi i tyre do te ishte ai vend per te cilin flet Kur'ani. Musai, bashke 
me shokun e tij moren rrugen per ne ate vend. Kishin me vete si ushqim edhe nje peshk te pjekur. Ne nje vend, prane nje shkembi pushuan, 
e derisa ishin prane detit, peshku rreshqiti prej zembilit dhe u fut ne det Uji i detit mbeti si i ngrire dhe miga e peshkut dukej si fole. 
Kete ngjarje te (uditshme e pa bashkudhetari, por harroi t'i tregoje Musait. Pasi udhetuan gati nje dite prej atij vendi, Musai kerkoi te 
hane sillen dhe te pushojne. Atehere iu kujtua Jushait rasti i peshkut dhe i tregoi Musait. Musai tha te kthehen, se ai eshte vendi ku do 
te duhej ta takojne ate njeriun e mire, te cilin e kerkonin dhe u kthyen miges nga kishin shkuar. 



SURETU EL KEHF 



348 



^ isxmm^ ^^^^s^^jggg^ 







r.Y; 



75. Ai {i dijshmi) tha: ''A nuk le thashe 
se wrtet ti nuk do le miind le kesh duiim 
me mua?" 

76. (Musai) Jhsa ''Nese pas kesaj le pyes 
(te kundershtoj) per ndonje gj^ aleheie mos 
me lejo le shoqeroj. Dishme ndaj meje ke 
arsfyelim (te mos me shoqeTOsh)V^ 



TI. \^Eizhduan le shkojne deri arrilen le 
banorel e nje qyteti qe prej tyre kerkuan t'u 
japin usiMpm, po ala nuk deshen t'i pranojne 
si mysafire ( e as t'i ushqejne) e ala le dy 
gjelen aty nje mur qe gati po rrezohej, e ai 
e drejioi ale (murin). (Musai) Tha: ''Sikur 
le kishe dasiiur do t'u menje siiperMim per 
kele!" 

78. Ai (i dijshmi) tha: ''Iksh eshle koha 
e ndaijes mes meje dhe mes leje» e une do 
le tregoj per dometiienien e asaj qe nuk 
munde le keshe durim!" 

79. Sa i perket anijes, ajo ishle prone e 
do le yarferve, qe veprojne ne del, e une 
desha le beje ale me le mela^ ngase para lyre 
ishle lye sundues qe grabiste (do anije (te 
afte -pate meta). 

80. Sa i peiket djaloshit, dy prinderit e 
tij ishin besimtare, e u f rik^am se ai do 
t'i shpie ala le dy ne humbje e ne mosbesim. 

81. Desiiem qe Zoti i tyre t'u jape ne 
vend le tij nje me le mire se ai dhe me le 
afert ne respekt dhe ne meshire (ndaj 
prinderve), 

82. F^rsa i perket murit, ai ishle i dy 
djefanoshare jelime le atij qyleli, e nen le ala 
kishin lye tiiesar (ari) dhe babai i tyre ka 
qene igeri i mire, e Zoti yt deshiroi qe ala 
dy (jetime) la arrijne pjekurine e vet dhe la 
nxjenin ala vele tiiesairin e tyre. Kjo ishle 
mesiiire e Zotit lend (ndaj tyre). Dhe une 
nuk e punovB lere ale sipas bindjes 
sime (po sipas udhezimit te Zotit). Ky. pra, 
eshle sqarim i asaj per le cilen nuk munde 
le kesh duiun.!* 

83. Te pyesm ty per Dhulkamejnm, 
thuaj: ''Do t'ju rrefej per punen e tij me 
Kur'an (me shpalljey\ 



* U kthyen rruges qe kishin shkuar deri te vendi ku kishin pushuar dhe ku e kishin humbur 
peshkun. E gjeten nje njeri qe ishte mbuluar me nje petk e Musai i dha selam. E ai i tha: Kah 
ne kete toke selam, kush je ti? Une, tha, jam Musai i beni israileve, erdha te me mesosh nga f ka 
te ka mesuar Zoti, nese me lejon te vije shok me ty. Ai i tha Musait se ty te ka dhene Zoti dituri 
9ka une nuk di, e mua me ka dhene ^ka ti nuk di, andaj nuk do te mund te jesh i durueshem 
ndaj puneve qe i bej une, ndonese qendrimi yt eshte i drejte derisa nuk je i njohur per fshehtesite 
e ^eshtjeve. Pasi qe Musai shprehi gatishmerine e tij per te qene i durueshem, ai e pranoi ta shoqeroje, 
po me kusht qe te mos pyet per asgje, deri qe ai vete ti tregoje. 

U nisen te ecin bregut te detit; atypari kaloi nje anije dhe keta kerkuan te hipnin ne te. Ata 
e njohen Hidrin dhe i hipen pa pagese. Duke lundruar anija ne det, Hidri me nje sepate ia hoqi 
nje derrase anijes, prej nga filloi te depertoje uji, por pronaret e anijes, disi e mbyllen ate vend. 
Musai i harroi kushtet dhe i beri verejtje per kete. Derisa u arsyetua me harrese, ai e lejoi qe edhe 
metej ta shoqeroje. Rruges takuan disa femije duke luajtur, e njerin prej tyre Hidri e mbyti. Ketu 
Musai u revoltua, ngase ishte kunder parimeve te fese, andaj i beri verejtje edhe me te ashper, 
por e luti qe edhe kesaj radhe te mos e largoje. Vajten ne nje fshat, kerkuan ushqim, por ata 
nuk u dhane. Duke kaluar, hasen ne nje mur te shtremberuar dhe shihej se do te rrezohej e do 
ta mbyste ndoke. Hidri e drejtoi, e Musai i tha: perse nuk u kerkove shperblim per kete te mire, 
derisa ata nuk na dhane ushqim? 



349 



SURETU EL KEHF 



84. Ne i mundesuam atij force ne toke 
dhe i dhame mundesi per ^o send qe fe 
mund ta arrije 

85. Ai iu rrek nje aso mundesie (dhe 
mod rrugen nga perendimi). 

86. Deri kur arriti vendperendiiniii e 
diellit, e gjeti se po perendon ne njefare 
burimi me lym fe zi dhe aty e gjeti nje 
popuU. E Ne i thame: ''O Dhulkamejn, ose 
do t'j denosh, ose do t'i marresh me fe mire 
e t'i udhezosh!" 

87. Ai (Dhulkamejtti) tha ''Ai qe 
\sahdon edhe mefe j fe je^ zuOumqar, afe do 
fa denojme, pastaj i kfhehet Zofif fe vet e 
Ai e denon afe me nje denim fe fmerrshem". 

88. Sa i perket atij qe besoi dhe beri 
vepra fe mira, atq i fakon shperUimi me i 
mire (xhenneti) dhe atij nga ana Jone do t'i 
bejme lehfesi (ne jete). 

89. Fastaj, ai iu irek nje aso mundesie 
(mori rrugen e lindjes). 

90. Deri kur arriti \endluidjen e diellit, 
e gjeti afe se po lind mbi nje popuD, qe nuk 
i kemi dhene ndonje mbuloje piej tij (dieUit). 

91. Ashtu (beri edhe me kete popuU)^ e 
Ne e kemi fe ditur gjendjen e tij (mundesite 
dhe sundimin e diejte te tij). 

92. Mandej, ai iu rrek penseri nje aso 
mundesie (nje rruge te trete mes perendimit 
e lindjes - nga veriu). 

93. Deri kur arriti mes dy kodrave (si 
penda) dhe mbrapa tyre gjeti nje popuD qe 
thuajse nuk kuptonfe asnje gjuh^ (perveg 
gjuhes se vet). 

94. Ata tiiane: ''O Dhulkamejn, i^erfef 
Jexhuxhi dhe Mexhuxhi jane duke here 
shkaferrime ne toke, a ben qe ne fe japim 
ty nje kontribut (ne forme tajgri a tatimi)^ e 
qe fe besh nje pende mes nesh dhe mes 
tyre?" 

95. Ai (Dhulkamejni) tha: ''Afe qe mua 



^i^mm_^^^^^^mm ^ 






lr>r 



me mundesoi Zoti mi eshfe shume me i mire 
(nga ajo qe me ohoni ju), po ju me 
ndihmoni me fuqi punefore fe bej nje pende 
fe forte mes jush dhe mes atyre!". 

96. Me siDni copa fe hekurit! £ kur e 
nivdizoi ai me dy anet e kodnive, tha: 
"Ndizni!" e kur e beri ate (hekurin) zjarr 
(si zjarr nga te ndezurit) tha: "Me siDni baker 
fe shkrire t'ia hedhe atij!" 

97. E ata as nuk arrifen ta kapercenin afe 
e as ta shponin. 



Hidri i tregon prapavine e atyre puneve. Derisa nje sundues rrembente anijet e afta per interesin e vet, anija 
e atyre te varferve do te shpetoje si me te meta, e ata do ta rregullojne shpejt dhe do te fitojne shume ne mungese 
te anijeve te tjera. Djaloshi nuk do te behej i dobishem, por i demshem per prinderit qe ishin shume besimtare 
te mire. Vdekja e tij ishte ne dobi te vete djaloshit, ngase nuk kishte bere ende mekate dhe si i tille eshte i 
shpetuar, e prinderit do ta kene nje djale me te mire e te dobishem. Sikur te rrezohej muri, thesari i jetimeve 
do te mbetej ne duar te huaja dhe do te humbej, e per hir te babait te tyre qe kishte qene i mire, u dasht ta 
drejtoj ate, ashtu qe kur te arrijne pjekuri jetimet, e nxjerrin vete thesarin e tyre Keto ishin fshehtesi per Musain. 
Hidri nuk tha se i bera keto pune nga mendja ime, por me urdherin e Zotit. Nga kjo duhet marre pervoje 
dhe duhet kuptuar se (do send ose pune qe neve na duket e keqe, nuk eshte ashtu, pra edhe (do e mire, nuk 
eshte krejt e mire, ^do gje duhet mbeshtetur dijes se Zotit, Ai gjithnje ia do te miren besimtarit, andaj as 
nuk duhet deshperuar, as teper gezuar nga ngjarjet e ndodhite, derisa nuk e dime fundin e tyre Kete ngjarje 
e regjistron Buhariu dhe Muslimi, e Pejgamberi paska thene: "Allahu e meshirofte Musain, kisha pasur deshire 
te kishte qene i durueshem e Allahu te na tregonte edhe me shume rreth udhetimit te tyre". 

Me kete gjithashtu duhet kuptuar se perve? pejgambereve ka pasur edhe ka njerez qe Zoti u dhuron njohuri 
te ve^anta. 



SURETU EL KEHF 



350 



% ^ii^\m ^ 



i^mm m 






98Ai (Dhulkamejni) tha: ''Kjo estate nje e 
mire nga Zoti im, e kur te yjen caktimi i Zotit 
tim, Ai e ben ate rrafeh, e caktiiiii i Zotit tim 
estate i sigurt* 

99. (Kur te vije caktimi i Zotit, ose km te 
dalin Jexhuxh Mexhuxhet) Ne bejme ate dite 
qe ata te perziheii si valet njera me tjetren. Dtae 
i f rytaet Swit (per here te dyte) e te gjithe ata 
i tubojme. 

100. Ate dite ua prezentojme xtaetaenemin 



jobesimtareve me nje prezentim te taapet 
(trishtues). 

101. Atyre qe syte i Idstain te mbuluar ndaj 
argumenteve te Mia dtae qe nuk mund te 
degjonin (fjalet e Allahut), 

102. A mos menduan ata qe nuk besuan 
se perkunder Meje mund te marrin zota 
(mbwjtes) rotate e Mi? Ne kemi peigatitur per 
jobesimtaret xtaetaenenun vendpritje. 

103. Ttauaj: 'A t'ju tregojme per me te 
destapeniarit ne veprat e tyre?" 

104. Ata jane veprimi i te dleve u asgjesua 
ne jeten e kesaj bote, e megjittaate ata mendojne 
se jane kata bejne mire. 

105. Te tiDet jane ata qe nuk besuan 
argumentet e Zotit te tyre as takimin 
(ringjalljen) e tij, andaj veprat e tyre stakuan 
tauq dtae ne diten e gjykimit atyre nuk do t'u 
japun kurrfare vlere 

106. Kete, ngase staperblimi i tyre estate 
xtaetaenemi, per stakak se nuk be^an dtae 
aigumentet e Mia e te deiguarit e Mi i moren 
per tailje. 

107. S'ka dystaim se ata qe besuan dtae bene 
vepra te mira, vendpritje per ta jane xtaennetet 
e Firdevsit 

108. Aty do te jene peigjittamone, e nuk 
kerkojne te largotaen nga ai (ose t*u 
ndryshohet), 

109. Ttauaj: ''Sikur te istate deti ngjyre per 
t'i stakruar fjalet e Zotit tim, deti (uji i tij) do 
te staterrej para se te perfundojne fjalet e Zotit 
tim, e edtae sikur te siDnim statese edtae nje si 
ai (detiy\ 

110. Ttauaj: ''Une jam vetem njeri, sikurse 
edtae ju, mua me stapaDet se vetem nje Zot estate 
Zoti juaj, e kusta estate qe e stapreson takunin 
e Zotit te vet, le te beje veper te mire, e ne 
adtaurimin ndaj Zotit te tij te mos e perzieje 
aske.** 



* NdoDese Duk jane cekur se kush ishio pyetesit per Dhulkarnejmo, sipas te gjitha gjasave, ata ishin jehudite. 

Rieth peisonalitetit te Dhulkamejnit jane dhene mendime e interpiedme te QojQojshine. Kur'ani Duk cek ndoDJe sqarim te thukel se kush ishte Dhulkamejni, 
kur ishte dhe ne 9'vende udhctoi e veproi. Permend sundimin e tij, drejtesine ne sundim, ndihmen qe u ofroi njerezve dhe devotshmerine e besimin e 
tij te sinqerte, zaten ky eshte gjithnje udhezim i tij. 

"DhnDumiejn" nga arabishta do te thote: dybriresh. Perse quhet keshtu ka shume mendime, e ndoshta me i pranueshmi prej tyre eshte, pse sundimi 
i tij arriti deri te briri i perendimit dhe i lindjes, (ka jep te kuptohet per nje territor shume te gjere. Nuk eshte fjaia per Leken e Madh, si( mendoi dikush, 
pse ky ishte me besim pohteist. 

Kur'ani permend tri udhetime te Dhulkamejnit, nje ne perendim, nje ne lindje deri te nje popull qe thuajse ishte i eger, nuk kishin shtepi, nuk kishin 
petka ne tmp, pra jetonin ne shpeUa dhe lakuriq. Ai beri edhe nje udhetim ne veri, diku te Azerbejxhani e Liqeni Kaspik. Populli i atij vendi i ankohet 
per krimet qe benin fisi Jexhuxh dhe ai Mexhuxh, e qe ishin te per^udet edhe ne fizionomine e tyre si teper te gjate ose teper te shkurter. Dhulkamejni 
u ndihmoi kunder tyre duke ndertuar nje pende te forte, te cilen nuk do te mund ta kalonin deri kur te vije koha e kijametit, e Zoti ta shkaterroje ate pende. 

Jexhuxh dhe Mohuxh permenden edhe ne kaptinen "EnMjs", e ka disa hadithe qe flasin rreth tyre si nga shenjat paialajmeruese per afnmin e kijametit. 
Allahu e di me se miri! 
* * Sunt i fryhet njehere kur eshte koha e shkaterrimit te kesaj bote, e heren tjeter per ringjallje dhe per tubimin e te gjithe njerezve para Zotit. 



351 SURETU MERJEM 



XheheDemJ u versulet para se te hyje De te, atyre qe mbylleD syte e zemres dhe te mendjes e Duk deshen ta pranojne rrugen e Zodt, atyre qe pos Zotit 
adhunian engjej a DdoDJe tjeter. Derisa Duk besuan Zotin e vertete, ^o veprim i tyre eshte i deshtuar. 

Besimtaiet bamires do te gezoJDe kenaqesi oe xhennetet e Fiidevsit. Pejgamberi ka thene: "Kur te kerkoni prej Zotit, kerkoni Fudevsin, pse ai eshte 
mes i xhenneteve, me i larti i xhenneteve dhe mbi te eshe Anhi i Allahut dhe prej tij buiojoe lumenjte e xhenneteve (Sahilajne). 

Fjalet e Zotit, hollesite e domethenieve te Kur'anit jane te pasosura. Kur'ani ka cekur qeniet, sendet, Dgjarjet ashtu oe teresi, e po t'u hyhet ketyre 
De hollesi, atehere as uji i ketyre deteve edhe kaq uje tjeter te ishte Dgjyre per shkrim, Duk do te mjaftODte te shknihen fjalet e Allahut. 

Ne fund te kesaj kaptine eshte ajo poiosia e madhe e te madhit Zot, kur thuhet: Kush beson se do te ringjallet, do te takohet me Zotin e vet, e keta 
jane besuntaret; le te b^jne vepra te mira sa te munden, e edhe le te ruhen, veprat t'i bejne per hir te Zotit, e jo per hir te ndokujt tjeter, pse atehere 
ato shkojne huq. 

Me ndihmen e Zotit perfundoi perkthimi dhe komentimi i kaptines "El Kehfu". Lavderuar qofte Ailahu i madheruar! 



SURETU MERJEME 
KAPTINA 19 

E zbritur ne Meke, pas sures Fatir, ajete: 98 

Kjo sure e zbritur ne Meke parashtron geshtjen e besimit te drejte, qe eshte besim 
ne nje te vetmin Zot dhe mposht te gjitha ato bindje te kota perkitazi me Zotin fuqiplote. 

Ne fillim pershkruhet tregimi rreth Pejgamberit Zekerija, rreth djalit te tij Jahjait 
te cilin ia fali Zoti ne pleqeri te tij dhe te gruas se tij. Ne kete tregim manifestohet 
fuqia e pakufishme e Allahut dhe pranimi i lutjes se atij qe eshte i sinqerte, sig ishte 
Zekeriai. 

^eshtja e Merjemes virgjereshe, e cila e lindi djalin Isain pa babe, eshte nje ngjarje 
edhe me e guditshme, por kur dihet se vullneti i Zotit eshte i pavarur prej shkaqeve, 
atehere kjo mrekulU vetem shton bindjen e njerezve te mengurper fuqine e pakufishme 
te Zotit te madheruar. 

Ne kete kaptine behet fjale per Pejgamberin Ibrahim dhe per babain e tij, mandej 
permenden ne menyre te lavdishme edhe disa pejgambere, si Is-haku, Jakubi, Musai, 
Haruni, Ismaili, Idrisi e Nuhu dhe thuajse gati dy te tretat e kesaj kaptine bejne fjale 
rreth ketyre pejgambereve. Permes pershkrimit te historise se ketyre pejgambereve, 
vertetohet se te gjithe pejgamberet, te gjitha shpalljet rridhnin prej nje burimi, prej 
Zotit dhe kishin te njejtin qellim, besimin e drejte, besimin ne nje Zot. 

Pershkruhen edhe disa momente qe do te perjetohen ne diten e kijametit nga te 
cilat me e tmerrshmja eshte ajo e krimineleve, te diet kur do t'i afrohen zjarrit te 
xhehenemit, nga frika, i leshojne kembet dhe gjunjezohen dhe ashtu presin momentin 
kur do te hudhen ne te, 

Ne fund i behet nje veshtrim injorances, xhahilijetit te atyre qe i pershkruanin Zotit 
femije dhe vihet ne pah se Madheria e Tij eshte e paster prej shpifjeve te tilla. 

Quhet: "Sureti Merjem" - kaptina per Merjemen, ngase deshira e Zotit ishte qe 
mrekuUia e njeriut te lindur pa babe, e nenes se ndershme te perjetohet prej te gjithe 
njerezve duke e lexuar ngjarjen. Ne anen tjeter permes mrekullise se Isait kur si foshnje 
ne djep u flet njerezve dhe mbron nderin e nenes se vet, paralajmeron se Zoti do ta 
dergoje pejgamber, do t'ia shpalle Inxhilin, se eshte rob i Zotit e asgje tjeter; ne te 
gjitha keto kuptohet se deshira e Zotit realizohet pa u mbeshtetur ne shkaqe. 



SURETU MERJEM 



352 



^^mm^ 



I i^^mmm 






j^^^'^^^j. 









r«0' 



SURETU MERJEM 



Me emnn e Allahut, Meshiruesit 
Meshireberesit! 

1. Kaf,Ha, Ja\A'jn, Sade! 

2. (iry es/ite^ Perkujtim i meshires se 
Zotit tend ndaj robit te vet Zekerijait, 

3. Kur ai iu lut Zotit te vet me nje ze 
te ulet, e 



4. Tha: ''Zoti im! Vertet, mua me jane 
dobesuar eshtrat, me jane perhapur 
thinjat ne koken time, e me lutjen time 
ndaj Teje o Zoti im, asnjehere nuk kam 
qene i deshperuar". 

5. Une ua kam friken pasardhesve te 
mi pas meje (kusberinjve se do ta humbin 
fene), ndersa gruaja ime estate sterile, pra 
me fale nga ajo nuiesia Jote nje pasardtaes 
(nje femije). 

6. Te me trastaegoje mua dtae t'i 
trastaegoje ata nga familja e Jakubit, dtae 
bere ate, o Zoti im, te kendstaem! (te 
vyeshem)V* 

7. O Zekerija, Ne po te pergezojme ty 
me nje djale, emri i te cilit estate Jataja, e 
qe askusta para tij nuk u emertua me kete 
emer. 

8. Ai ttaa: ''Zoti im, si do te keme une 
djale kur gruaja ime ishte qe nuk lind, e 
une kam arritur pleqeri te ttaelle?" 

9. Ttaa: ''Ja, kestatu Zoti yt ka ttaene: 
se ajo per Mua eshte letate; Une te krijova 
me pare ty, qe nuk istae fare!" 

10. Ai (Zekerija) ttaa: ''Zoti im, me jep 
mua nje shenje (qe te di)V' Ai (Allahu) 
ttaa: "Staenja jote estate se, (duke qene 
shendosbe e mire)^ nuk do te mund t'u 
flasesta njerezve tri net (e tri ditey\ 

11. Dtae ai doli prej faltores para 
popuUit te vet dtae u dtaa staenje adtauroni 
(Allahun) mengjes e mbremje.* 



* Shkronjat ne fiUim japin shenje per mrekuUine e Kur'anit. Zekerijai ishte pejgamber dhe 
nuk kishte femije. Iu lut Zotit me nje ze te ulet, pse zeri i ulet ne lutje eshte shprehje me e sinqerte 
e deshires dhe me larg formalitetit. I tha se me ka kapluar pleqeria, me eshte dobesuar trupi, 
e po kam frike se pas meje, te afermit e mi do ta humbin rrugen e drejte, andaj sikur te me dhuroje 
nje femije ndoshta do te me trashegonte mua ne fe, edhe gjysherit, si? ishin Jakubi e te tjeret, 
kuptohet nese Ti o Zot e pergatit si te tille. 

Megjithe faktin se vete ishte plakur, e edhe gruaja e tij nuk kishte lindur, ai kishte shprese 
ne pranimin e lutjes se tij, ngase asnjehere nuk iu kishte refuzar kerkesa. 



353 



SURETU MERJEM 



12. O Jahja, merreiibrin me shume 
kujdes, dhe ashtu Ne i dhame atij urtesi 
kur ishte femije. 

13. Dhe nga ana jone i mundesuam te 
jete i bute, i paster dhe respektues (i 
degjueshem). 

14. Edhe i sjellshem ndaj prinderve te 
vet, nuk ishte kryelarte e i padegjueshem. 

15. Dhe selam (prej nesh) atij diten kur 
u lind, diten kur vdes dhe diten kur do te 
ngritet i gjalle (e pershendetem dhe i 
garantuani)l 

16. E, Permendju ne kete liber 
(tregimin per) Merjemen kur ajo u largua 
prej familjes se saj ne nje vend ne lindje. 

17. Ajo, vuri nje perde ndaj tyre, e Ne 
ia derguam asaj Xhibrilin, e ai iu paraqit 
asaj njeri ne teresi. 

18. Ajo tha: ''Une i mbeshtetem te 
Gjithemeshirshmit prej teje, nese je qe i 
frikesohesh Atij (pra me le te lire)V^ 

19. Ai (Xhibrili) tha: **Une jam vetem 
i derguar (melek) i Zotit tend per te 
dhuruar ty nje djale te paster 
(pejgambery\ 

20. Ajo tha: ''Si do te kem une djale, 
kur mua nuk me eshte afruar njeri (nuk 
jam e martuar), e as nuk kam qene e 
pamoralshme". 

21. Ai (Xhibrili) tha: **Ja, keshtu ka 
thene Zoti yt; ajo per mua eshte lehte, e 
per ta here ate (djalin e krijuar pa babe) 



ciici 15 M Ijj^ \^ I4J JjLft-ld U>L>_; Lfll i^UL-3 b 



r»n. 



argument per njerezit e edhe meshire nga 
ana e Jone. Kjo eshte ^eshtje e kryer!" 

22. Ajo e barti ate (Isain), andaj (me 
te ne bark) u izolua ne nje vend te larget. 

23. E dhembja (e lindjes) e mbeshteti 
ate te nje trup i hurmes. Ajo tha: ''Ah sa 
mire ka qene per mua te kisha vdekur para 
kesaj e te isha e harruar qe moti!" 

24. E prej se poshtmi ate e thirri 
(Xhibrili): "Mos u brengos, Zoti yt beri 
prane teje nje perrocke (uji)^\ 

25. E ti shkunde trupin e hurmes se do 
te bijne ty hurma te fresketa. 



Duke qene se Zekerijai i lutej Zotit, engjejt e lajmerojne se do te kete djale, emri i te cilit 
do te jete Jahja, emer qe askush para tij nuk eshte quajtur me te. Nese hulumtohet me thelle, 
do te kuptohej se Jahjai do te jete deshmor, e deshmoret jane te pavdekshem, pra Jahjai do te 
jete i pavdekshem. Ashtu edhe ngjau, pse Jahjai ra deshmor prej duarve te beni israeliteve. Si 
shenje e plotesimit te deshires se Zekerijait per femije, ai tri dite e tri net , nuk mundi t*u flase 
njerezve, edhe pse mund te lexonte Tevratin dhe te adhuronte Zotin. 



SURETU MERJEM 



354 




26. Ti pra, ha dhe pi e qefesohu, dhe nese 
sheh ndonje prej njerezve thuaj: ''Une kam 
vendosur heshtje per hir te 
Gjithemeshirshmit, andaj asnje njeriu sot 
nuk i flas!"* 

27. Dhe duke e bartur ngryke shkoi me 
te te te afermit e \et ata i thane: ''Oj 



Meijeme, ke here nje pune shume te keqe!" 

28. Oj motra e Haninit, babai yt nuk 
ishte njeri i prishur e as nena jote nuk ka 
qene e pamoralshme! 

29. Atehere ajo u dha shenje kah ai 
(Isai). Ata thane : ''Si t'i flasim atij qe eshte 
foshnje ne djep?" 

30. Ai (Isai) tha: ''Une jam rob i AUahut, 
mua me ka dhene (ka caktuar te me jape) 
librin dhe me ka b^re Pejgamber. 

31. Me ka here dobiprures kudo qe te 
jem dhe me ka porositur me namaz (falje) 
e zeqate per sa te jeme gjaUe! 

32. Me ka here te miresjeDshem ndaj 
nenes sune, e nuk me ka here kryelarte as 
te padegjueshem! 

33. Selami (shpethn prej Allahut) eshte 
me mua diten kur u linda, diten kur te vdes 
dhe diten kur te dal (prej varrit) i gjaDe!" 

34. Kjo eshte (fjale) e \ertete, rreth Isait, 
birit te Meijemes ne te cilin ata shkaktojne 
dyshime. 

35. Nuk i takoi (nuk ka nevoje) Allahu 
te kete ndonje femije, i paster eshte Ai, kur 
deshiron nje send Ai vetem i thote atij: 
''Behu!'\ Ai menjehere behet 

36. (Isai i tha popullit te vet) Dhe se 
Allahu eshte Zoti im dhe Zoti juaj, pra 
adhuronie Ate, kjo eshte mige (fe) e drejte. 

37. Po, grupet u kundershtuan mes \ete 
(rreth Isait), Te mjeret ata qe nuk besuan 
se 9ka kane per te pare diten e madhe! 

38. Diten kur do te na paraqiten ata neve, 
sa mire do te degjojne dhe shohin (ose 
njeiezit do te degjojne e shohin gka i gjen 
ata)^ por tash per tash (ne kete jete) 
zuUumqaret jane te humbur qarte. 



* Zekerijait i lindi Jahjai, u rrit dhe kur arriti te kuptoje, Zoti i dha zgjuaresi, e beri te dashur 
e te meshirshem ndaj prinderve dhe i garantoi lindje te bekuar, vdekje te mire dhe ringjallje te 
lumtur. Ai per nje kohe, derisa erdhi Isai, veproi sipas Tevratit qe ishte shpallje e atij popuUi. 

Edhe pse lindja e Jahjait ishte bukur e tuditshme, ngase lindi prej prinderve shume te shtyre 
ne moshe, lindja e Isait ishte edhe me e 9uditshme, pse kete e lindi nje virgjereshe, ku fuqia e 
pakufishme e Zotit manifestohet ne menyre edhe me te theksuar. 

Merjemja ishte ve^uar ne nje vend nga lindja ne Bejti Mukaddes per ta adhuruar Zotin pa 
pengesa, aty i paraqitet Xhibrili, e ajo frikesohet prej tij dhe kerkon ndihmen e Zotit, duke i terhequr 
verejtjen qe edhe ai te kete dro Zotin. Xhibrili i tha se une jam engjell, Zoti me dergoi se Ai 
ka vendosur ta kesh nje djale, pra mos ke frike prej meje. Merjemja u habit, kur i tha se do te 
kesh djale dhe u arsyetua, duke i thene se as nuk jam e martuar, e as nuk jam e pamoralshme, 
por Xhibrili i tha se kjo eshte pune e Zotit, per te cilin nuk paraqet kurrfare veshtiresie dhe lindja 
e atij djali do te jete nje argument per njerezit rreth fuqise se Zotit. 

Kur verejti Merjemja se ka mbetur me barre dhe i eshte afruar koha e lindjes, u largua bukur 
larg prej familjes. Kur e kapen dhembjet e lindjes, u afrua dhe u kap per nje trungu te hurmes 
duke i deshiruar vetes vdekjen, ngase e dinte se nuk do t*i besonin se eshte e ndershme. Engjejt 
e lajmerojne se per hir te saj Zoti i hapi nje vije me uje, hurma te fresketa dhe pse nuk ishte 
koha e tyre, i thane te haje e te pije dhe te qetesohet, e njerezve askujt te mos i flase. 



355 



SURETU MERJEM 



39. H terliiqu atyre veretjen per diten e 
deshperimit, kur te marre fund (eshtja (e 
peigjegjesise e dikush ne xhennet, dikush ne 
zjarr), se ata (sot) jane le painfonnuar, dhe 
ata nuk jane duke besuar. 

40. S'ka dyshim se Ne e trash^ojme (na 
mbetet) token dhe (ka ka ne te, dhe te Ne 
do te jete e ardhmja e tyre.* 

41. Pgrkujtoju Oexoju idhujtareve e te 
tjereve) ne liber (ne Kur'an) Ibrahimin. Ai 
vertet ishte shume i drejte dhe pejgamber. 

41. Kur babait te vet i tha: ''O babai im, 
pse adhuron ate qe as nuk degjon, as nuk 
sheh, e as nuk ke a^ prej tij? 

43. O babai im, mua me eshte dhene i^ 
dituria fka ty nuk te eshte dhene, andaj me 
degjo se une te udhezoj ne mige te drejte. 

44. O babai im, mos adhuro djallin, 
sepse djaili eshte kundershtar i Meshiruesit 

45. O babai im, une kam frike se do te 
godet ty ndonje denim prej te 
Gjithmeshirshmit e do te jesh shok i djaOit!" 

46. Ai (babai) tha: ''A ti, Ibrahun, i 
refuzon zotat e mi? Nese nuk ndalesh (se 
fyeri ndaj zotave te mi), une do te gurezoj 
ty, ndaj laigohu prej meje per nje kohe te 
gjate!" 

47. Ai (Ibrahimi) tha: ''Qofsh i lire prej 
meje! Une do ta lus Zotin tim per te falur 
ty, pse ai (babai) ishte i kujdesshem ndaj 
meje. 

48. Une po laigohem prej jush dhe prej 
(ka adhuroni ju pos Allahut, e shpresoj se 
me adhurimin ndaj Zotit tim nuk do te jem 
i humbur!'^ 

49. E pasi u laigua prej tyre dhe prej ^ 
adhuronin ata pos Allahut, Ne i dhuruam 
atij Is-hakun dhe Jakubin dhe qe te dy i 



)^^ I ^"'{V^^^^ >'yy y y ,. >'r,^»^^ -if ^ 



V'a: 



heme pejgambere. 

50. Dhe atyre (te gjitheve) u dhame (te 
mira) nga meshira Jone, edhe i heme qe te 
jene te permendur per te mire (nder njerez)T * 

51. P^rmendju ne liber (tr^gimin per) 
Musain! Ai ishte i zgjedhur (prej Zotit) dhe 
ishte i derguar, pejgamber. 



* Merjemja qendroi larg familjes per nje kohe pasi lindi, pastaj me djale gryke erdhi, por 
ata e fyen duke i thene se ne kemi menduar se je e devotshme dhe e ndershme si Haruni qe ishte 
njefare njeri i njohur per cilesi te mira, se babai ka qene njeri i mire dhe se nena e saj nuk ka 
qene e pamoraishme, duke aluduar ne Merjemen se ka bere pune te pamoraishme. 

Ajo atyre nuk u foli asgje, por u dha shenje te flasin me foshnjen. Thuhet se Isai kishte qene 
duke thithur gjinin e se emes, por kur degjoi fyerjet kunder nenes, e la thithjen dhe u foli: Nena 
ime eshte e ndershme, Zoti me krijoi pa babe, me ka caktuar te jem pejgamber dhe te me jep 
Inxhilin, me ka porositur te falem dhe te jape zeqatin, te jem i sjellshem per nenen, Zoti me ka 
garantuar shpetimin ne iindje, ne vdekje dhe pas ringjailjes. 

Kjo eshte e verteta rreth Isait, e jo si thote dikush se eshte bir i Zotit e te tjera. Isai vete ka 
thene se jam rob i Zotit, do te jetoje, do te vdese dhe do te ringjallem si njerezit e tjere; Allahu 
eshte Zoti im dhe i juaji, vetem AUahun duhet adhuruar, pse vetem kjo eshte fe e drejte. 

Pas Isait njerezit u ndane ne grupe duke dhene interpretime te ndryshme rreth tij, e jehudite 
e quajten femije jashte kurores. 

*♦ Zoti i thote Muhammedit t*u tregoje njerezve nga shpallja qe ia dha per Ibrahimin dhe per 
babain e tij. 



SURETU MERJEM 



356 






1^^ r»^ 



52. Dhe Ne e thirrem nga ana e djathte 
e kodres Ibr, e afruam per t'i fohir (tJd 
degjoje biseden tone). 

53. Nga meshini Jone i dhame i/eDain e 
tij Hamniii, Pejgamber. 

54. Fgrkujtoju ne kele liber Ismailin! Ai 
ka qene shume besnik ne premtim (prsmtoi 
te behej kurban) dhe i d^fguar, pejgamber. 



55. Ai urdheronte fomfljen e vet me 
faljen e namazK dhe me zeqal^ dhe ishte 
shume i pranishon te Zoti i tij. 

56. FSikujtoju ne liber edhe Idrisin! Ai 
ishte shmne i drejte dhe pejgamber. 

57. Ne e ngrhem ale ne nje vend te larte 
(ia ngritem lart famen). 

58. Keta (te permendur) ishin qe ADahu 
i gnidoi nga pejgambei^ pasardhes te 
Ademit, piej pasardhesve le atyre qe i palem 
bartur (ne anije) bashke me Nuhun, prej 
pasardhesve te Ibrahimit dhe te Jakubit 
(Israilet), diie prej atyre qe i udhesEuam dhe 
i heme te zgjedhur; kur u lexoiieshin atyre 
ajefet e Zotit, bmin ne sexhde dhe qanin. 

59. E pas tyre (te mireve) erdhen 
pasardiies te keqQ, qe e lane namarin e u 
dhane pas kenaqesive (trupore), e me vone 
do te hidhen ne (do te keqe (ose ne Gaja). 

60. Me perjashtim te atij qe pendohet 
dhe beson e ben vepra te mini, te tiDet do 
te hyjne ne xhennet dhe atyre nuk u behet 
kurrfore e padrejte. 

61. Ato jane xhennetet e Adnit, qe 
Meshiruesi u pat premtuar robve te vet, pa 
i pare ata besuan pa i pare), e premtimi 
i Tij eshte i kryer. 

62. Aty nuk degjojne fjale boshcv por 
vefem pershende^jfc Aty kane ushqnnm e vet 
(te Uojllojshem) mengjes e mbremje. 

63. Ato jane xhennetet qe do t'ua 
trashegojme robve Ikne qe ishin te ruajtur. 

64. Ne (engjejt, thote Xhibrili) nuk 
zbresun (nuk te vijme) vetem me urdherin 
e Zotit t^ML \Hem Atij i takon e tere feshtja 
e tashme, e ardhme dhe mes tyre, e Zoti yt 
nuk eshte qe harron. 



Ibrahimi i drejtohet babait te vet me fjale te embla e respektuese, pse gjithnje i thote: **0 
babai im**. Mandej, si besimtar e njofton se prej idhujve nuk ka asgje, e keshillon qe te largohet 
prej tyre e te ndjeke rnigen e drejte, i tregon se adhurimi i idhujve eshte mashtrim prej shejtanit, 
e dihet se shejtani e kundershtoi urdherin e 2^tit dhe me ne fund ia terhoqi verejtjen se do ta 
kape denimi bashke me shejtanin. 

Babai i tij nuk sillet ashtu. Se pari nuk i thote: O djali im, por o Ibrahim dhe me fjale te 
renda e te vrazhda i kercenohet. Kur veren Ibrahimi se babai nuk pranon keshillat e tij, i thote: 
Lamtumire, nuk do te qortoje me, e per arsye se kishte qene i bute dhe i kujdesshem ndaj Ibrahimit 
si femije, tha se do ta luse 2totin qe ta udhezoje dhe ta shpetoje. 

Ibrahimi u largua prej babait dhe prej popullit te tij, e shkoi ne Palestine, e meshira e 2totit 
nuk e la te vetmuar, por i fali djalin Is-hak e arriti ta kete edhe nipin, Jakub, qe te gjithe pejgambere 
dhe qe te gjithe te nderuar e te respektuar prej njerezve sa qe edhe ne lutje - salavate permendet 
Ibrahimi dhe pasardhesit e tij. 



357 



SURETU MERJEM 



65. Ai eshle Zoti i qiejve dhe i tokes dhe 
(ka ka mes tyre, pra Ale adhuroje, e ne 
adhurim ndaj Tij behu i qendnieshem. A di 
per Te ndonje emnak (adash)V,* 

66. E njeriu thole: "A njemend pasi qe le 
vdes do le nxirrem i gjaDe (do te ringjallemjV^ 

67. Po, a niik po mendon njeriu se Ne e 
krijuam ale me pare kur ai nuk ishle a^? 

68. Pasha Zotin lend, Ne do t'i tubojme 
(pas ringjalljes) ata bashke me djajle dhe do 
t'i afrojme ata rreth xhehenemit le gjunjemar. 

69. Pastaj, nga sedli grup do t'i kapun ata 
qe kishin qene me jorespd(tues ndaj le 
Gjithemeshirshmit 

70. E Ne e dijme me se miri se dli prej tyre 
ka me merile le hudhet ne te. 

71. Dhe nuk ka asnje prej jush qe nuk do 
t'i afrohet atij. Ky (kontaktim i xhehenemit) 
eshle vendun i kiyer i Zotit lend. 

72. Pastaj, (pas kalimit pran tij) do t'i 
shpetojme ata qe ishm ruajtur (mekateve), e 
zullumqaret do t'i leme aty le gjunjezuar. 

73. E kur u lexoheshin atyre ajelet Tona le 
argumentuara, ata qe nuk kishin besuar u 
thoshm atyre qe kishin besuar "Cih grup (ne 
oseju) ka vend jele me le mire dhe kuvend me 
autoritativ?" 

74. E, sa e sa gjenerata kemi shkatemiar 
para tyre e qe ishm me te pajisur dhe me le 
dukshem. 

75. Thuaj: "Atij qe eshle ne humbje (ne 
mosbesini), le t'ia vazhdoje alij i Gjidiefuqishmi 
per nje kohe, e kur do ta shohm ale qe po u 
premtohet ose denimm (ne loste jete) ose 
kijametin, atehere do ta kuptojne se Inish do 
le jele ne pozite me le keqe dhe me i dobet ne 



^;?^i^ 



^mmm:^ 






r\* 



perkrahje!" 

76. E ADahu u shton besim atyre qe u 
udhezuan, e veprat e mini te peijetshme, jane 
shperUim me i dobishem te Zoti yt, dhe 
perfundhn me i mire. 



* Musai ishte pejgamber i dalluar i Zotit, ngase permendet qe Zoti e afroi aq afer sa qe i degjoi fjalet e Tij, sipas lutjes se tij ia dergoi vellain Hanin 
qe t'ia forcoje kiahun. 

Te gjithe pejgarobeiet jane besnike oe fjalen e dhene, por besnikeria e Ismailit u vertetua ne menyie konkiete, kur i piemtoi babait se do te jete i 
dunieshem kur do ta there ai dhe vertet qe i dunieshem. 

Idrisi eshte nje nga gjysherit e Nubut, eshte i pari i deiguar pas Ademit, i pari qe perdori lapsin, qe thuri petka, qe hulumtoi studimin e yjeve dhe 
i paten ardhur tridhjete sahife Fama e tij eshte e larte, e thuhet mos eshte ngritur ne qiellin e katert, apo te gjashte? 

Keta dhjete pejgambere, qe u permenden ne kete kaptine, ishin vete te udhezuar prej Zotit dhe udhezuan sa munden edhe te tjeret Sa here qe pennendej 
ndoje fjale a argument i Zotit, bente pershtypje te madhe ne zemiat e tyre sa qe duke qare i penileshm me respket Madherise se Tij. Idrisi ishte prej 
pasardhesve te Ademit, Nuhu prej Idrisit, Ibrahimi, prej Nuhut, prej Ibrahimit ishin: Ismaili, Is-haku e Jakubi; prej Jakubit Musai, Haruni, Zekerijai, 
Jahjai dhe Isai. Thuhet se mes Ademit e Nuhut ishin njemije vjet, e edhe prej Nuhut deri te Ibrahimi po asbtu njemije vjet 

Fjala "Giji" ka kuptimin: deshtim, dem, shkaterrim, e sipas (fisa shpjegimeve eshte penoi me i keq ne xhehenem prej te dlit te gjitha xbehenemet 
i ruhen fuqise se zjarrit te tij. 

Banuesit e xbenneteve te Adnit nuk do te degjojne fjale te keqija, por vetem selam. Selam do te thote: paq^ qetesi, jete pa biengi Ate selam ia shprdiin 
njeri-tjetrit, ose atyre ua shprehin melaiket. Edhe feja jone eshte selam, eshte paqe, ata qe kuhivojne kete fe' ne shpirtin e tyre jane te qete; jane pa brenga, 
jane te lumtur. 

Thuhet se Pejgamberit tone, Muhammedit, iu paska vonuar per disa dite Xhibrili, e Pejgamberi i paska thenc "0 Xhibril, (ka te pengon qe te na 
vizitosh me shume se sa na viziton?" (Bihvii). Atehere i shpaUet Ajeti, ku thuhet se ne engjejt zbresim vetem me lejen dhe me urdh^ e Zodt, e Ai 
e di me se miri kur duhet te vijme. 



SURETU MERJEM 



358 



m^^^m^^^ 



uri e femije) qe thote ai, e ai ka per te na 
aidhur i vetmuarf 

81. Dhe ata ne vend le ADahut adhunian 
zota te tjere per t'u krenuar me ta. 

82. Fgrkundrazl, ata (idhujt) do te 
terhiqen prej adhurimit te atyre dhe do te 
behen armiq te tyre. 

83. A nuk e di ti se Ne i kemi leshuar 
djajt kunder jobesimtareve, e ata i nxisin pa 
nderprere ne vepra te keqija. 

84. Pra, d mos u ngut kunder tyre, se 
Ne veleiii jemi duke ua numeniar atyre (feten 
ne dite, frymemarrje etj,), 

85. Diten kur do t'i tubojme te 
devotsbmit te i Gjithemeshirshini si mysafire 
te ftuar. 

86. Ndersa mekatareve u grahim ne 
xhebenem te etshem. 

87. Nuk ka te drejte ndermjetesimi 
askush, perve^ atij qe e ka lejuar i 
GJithefoqisbmL 

88. Ata edbe tbane: ''I Gjithefuqishmi 
ka femije". 

89. Ju (jobesimtare) vertet soOet njje fjale 
shume te shemtuar. 

90. Aq te sbemtuar sa gati u copetuan 
qiejt, gati pekiti toka dhe gati u shemben 
kodrat nga ajo (fjale), 

91. P^ ate se te Gjithemeshirsimiit i 
pershkruan femije. 

92. E te Gjithemeshirshmit nuk i takon 
te kete femije. 

93. Nuk ka tjeter, vetem se gjithe (ka 
eshte ne qiej e ne toke ka per t'iu paraqitur 
Zotit si rob. 

94. Ai me diturine e vet i ka perfishire 
te gjithe, dhe ka numeniar e evidentuar (do 
gje te tyre ne menyre te saktesishme. 

95. Dhe ne diten e kijametit sedli prej 
tyre do t'i paraqitet Atij i vetmuar. 

* ^htja e ringjalljes gjithnje i ka brengosur ata qe nuk ishin te pergatitur te dalin para Zotit, andaj jane perpjekur ta shpallin 
gje te pamundshme ringjalljen, duke mos menduar per krijimin e vet pa qene kungje. 

Zoti betohet ne madherine e vet se do t'i ringjalle, do t'i afroje rreth e perqark xhehenemit, sa qe nga frika nuk mund te 
qendrojne ne kembe, mandej panne qe mesoi njerezit per mbrapsht do t'i kape se pari ata dhe do t'i hudhe ne zjan, e pastaj 
edhe te tjeret. 

Ajeti 71 eshte bukur i nderUkuar, ngase jep te kuptojme se (do njeri do te hyje ose do te kaloje neper xhehenem. Rreth f jales 
'*vaiiide" jane dhene mendime; ndoshta me i drejti do te jete: se do te duhej kaluar mbi te, e besimtaret do te shpetojne prej 
tij e do te shkojne ne xhennet. 

Idhujtaret e Mekes e kuptuan se nuk mund t'i bejne verejtje Kur'anit, andaj u soilen kah gjendja materiale e edhe kah pozita 
sunduese qe ne ato kohe mysiimanet ishin shume pak e edhe me te varfer dhe me ate donin t'i perqeshnin besimtaret per dobine 
qe u soiU besimi i tyre. Ketu nderhyri Kur'ani dhe u tregoi per gjeneratat e meparshme qe ishin me te pasura dhe u shkatemian, 
nuk u vlejti asgje ajo qe kishin, e edhe keta do ta shohin se kush do te jete me i lumtur. 

Habab bin Irthi thote se isha farketar, e As bin Vaiii me kishte nje borxh dhe vajta per t'ia kerkuar, e ai me tha: "Kun nuk 
ta laj borxhin deri qe te mohosh Muhammedin!" I thashe: "Vallahi nuk e mohoj Muhammedin pa vdekur ti tash dhe serish 
te ringjallesh.!" Ai me tha: "Kur do te vdes e te ringjallem, ti eja te une, e une kam pasuri e femije atje e ta laj borxhm!" Bubari 
Muslim). Rreth kesaj ngjarjeje zbresin ajetet 77-80. 



C^Uj>eJ\<3>-*ij ^ '-^J<:^^^ Jiu^i:^ Lr-^(^^ 

jcjc- j^\ j-*y 1^4*14^^ oyU^V ^ ^^jj^^^JJ^ 

^^^ t-*^ y '^ \l^"' \^ > > TA' ^^ /•'^ *"* '^^ 



irw 



77. A je i njoftuar per ate qe mohoi 
argumentet Tona e tha: *'Mua gjithqysh do 
te me jepet pasuri e femije (he bo^sn t/eTec)?" 

78. A thua ka zbuhiar £shehtesine, a mos 
ka marre prej Allahut ndonje premtim? 

79. Jo, nuk eshte ashtu, po Ne do te 
shenojme ate qe po e thote ai, dhe do t'i 
vazhdojme atij denim pas denimL 

80. Dhe Ne e trashegojme ate (ne pas^ 



359 



SURETU TA HA 



96. Nuk ka dyshim se ata qe besuan dhe 
bene vepra le mini, atyre i Gjithemeshirshim 
do t'u krijoje (ne zemrat e tyre) dashuri. 

97. Ne e heme ate (Kur'anin) te lehte me 
gjuhen tende vetem qe me te fi pergezosh 
te devotshmit, dhe me te t'i terheqish 
\erejtjen nje populli qe eshte kryenef. 

98. Sa shume brezni kemi shkaterraar 
para tyre. A po \eren ndonje prej tyre, ose 
a po degjon zerin e ulet te tyre (nuk po u 
ndihet zeri)l* 



SURETU TA HA 



Me emrin e AUahut, Meshiruesit, 
Meshheberesit! 

1. Ta,Ha. 

2. Ne nuk ta shpallem Kur'anin per te 
mmiduar ty. 

3. Ik shpallem vetem keshiDe (perkujtiin) 
per ate qe frikesohet 

4. (kjo eshte) Shpallje nga Ai qe krijoi 
token dhe qiejt e larte. 

5. (E Ai eshte) Meshiruesi qe krijoi token 
dhe qiejt e larte. 

6. E tij eshte ^o gje qe ekziston ne qiej 
e ne toke dhe (do gje qe gjindet ne mes tyre, 
edhe ^'ka nen dhe. 

7. Andaj, nese ben shprehjen O^tjen) 
haptazi, Ai e di te fshehten, madje edhe me 
shume se kja 

8. Ai eshte AUahu, nuk ka Zot pos Tij. 
Atij i takojne enmit me te bukur. 

9. A te ka ardhur ty njohuri per 
ndodhine e Musait? 

10. Kur ai e pa nje zjarr, e i tha famfljes 
se vet "Rrini ku jeni, se verejta nje zjarr, 










o^> 






ru: 



e une ndoshta do t'u sjelle ndonje gace prej 
tij, ose do te gjeje te zjarri ndonje 
udherrefyes". 

11. E kur shkoi tek ai (zjarri), u thure: 
O Musa! 

12. Vertet Une jam Zoti yt, hiq ate qe 
ke mbathur (opingat e nallet), se je ne 
luginen e shenjte Hiva. 



* Idhujt te diet i adhunian dhe me te cilet krenoheshin, do t'u behen armiq atyre idhujtareve. E derisa ata nuk pranuan 
udhezimet e Kur'anit, ata mbeten ne meshiren e shejtanit, i cili i ngacmon dhe i nxit gjithnje per pune te keqia. Muhammedit 
i thuhet te mos ngutet, e te deshiroje likuidimin e tyre, pse ata kundeshtojne Zotin, pse Ai i ka ne dore frymemarrjet, ditet, 
vitet e tyre jane te numeruara, andaj se shpejti do ta gjejne denimin e merituar. 

Diten e ringjalljes besimtaret do te sillen te Zoti te nderuar, te krenuar, ngase do te priten si mysafire te larte, ndersa krimineleve 
do t'u grahet sikurse shtazeve, kur grahen te uji, dhe perve^ atij qe Zoti i jep leje, perve^ atij qe e mban premtimin e Zotit, e 
premtimi i Zotit eshte Shehadeti, askush tjeter nuk ka te drejte te kerkoje falje per tjetrin. 

Fjala me e ndyte dhe me e pergudur, eshte ajo e atyre qe i pershkruajne Zotit femije. Eshte e rende ngase gjithgka qe eshte 
ne qiej e toke eshte krijese e Tij, dhe si rob i Tij do t'i paraqitet secili i vetmuar, pa pasuri, pa femije, pa shoqeri, pa fuqi ne 
diten e Gjykimit, andaj nuk eshte per t'u habitur kur thuhet se prej nje keso fjale te rende, fjale injorante gati do te shkaterroheshin 
qiej e toke. 

Dashurine ne zemrat e tyre qe besuan dhe bene vepra te mira e shpik Zoti, andaj ata e duan Zotin dhe Ai i do ata, dhe e 
duan njeritjetrin. Ne perputhje me kete ajet eshte edhe hadithi i Pejgamberit qe thote: "Kur e do Allahu ndonje rob, e therret 
Xhibrilin e i thote: Une e dua filanin, pra duaje edhe ti, e Xhibrili therret ne qiell: Allahu e do filanin, duane edhe ju, e duan 
banoret e qieUit dhe ajo dashuri ndaj tij zbret edhe te banoret e tokes, e edhe ata e duan!" (Muslim). 

Me ndihmen e Zotit, perfundoi perkthimi dhe komentimi i kaptines Merjem. I lavdeniar qofsh o Allah! 



SURETU TA HA 360 



SURETU TA HA 
KAPTINA 20 

E zbritur ne Meke; pas sures Merjem, ajete: 135 

Edhe kjo kaptine, sikurse edhe kaptinat e tjera qc u shpallen ne Meke, rrah geshtjet 
themelore te besimit. 

Ne fillim te kaptines i jepet rendesi perforcimit te ndjenjes se Muhammedit, te 
derguarit me te famshem, per detyren te cilen ishte i obliguar ta kryente; i jepet perkrahje 
per ta forcuar shpirtin e tij, ne menyre qe rezistenca qe i behej prej armiqve koke forte, 
talljet dhe pergenjeshtrimet qe ia benin me qellim te caktuar, te mos ndikonin ne 
vendosmerine e tij per te zbatuar deri ne fund porosine e marre prej Zotit Fuqiplote. 

Kjo kaptine parashtron disa tregime mbi pejgamberet, e ne menyre me te shkoqitur, 
tregimin rreth Musait e Harunit ne dialog me faraonin, qe perfshin gati pjesen me te 
madhe te kesaj kaptine; per qendrimin e Musait ne luginen Tbva, per garat e tij me 
magjistaret dhe per suksesin e tij perfundimtar. 

Kalimthi permendet edhe geshtja e Ademit, permes se dies kuptohet meshira e Zotit 
ndaj tij pas gabimit dhe pas pendimit, madje meshira e Zotit e shpreh ur me te derguarit 
e njepasnjeshem per t*ua treguar njerezve rrugen e drejte, e ata pastaj vete te vendosin 
se cilen rruge do ta zgjedhin: te miren a te keqen, 

Ne kete kaptine gjithashtu paraqiten edhe disa skena qe kane te bejne me disa 
momente ne diten e gjykimit, ku do te mbreteroje drejtesia e persosur e Gjykatesit 
Suprem, ne te cilen te mirit do t'i thuhet: ke here mire, ja shperblimi, ndersa te keqit: 
ke here keq, e more ne qafe veten! 

Quhet: "Sureti Taba" qe eshte nje nga emrat e bekuar te Muhammedit a,s. qe ka 
qellim perforcimin e zemres dhe te shpirtit te tij ne perballimin e pengesave dhe te 
veshtiresive qe e goditnin. 



361 



SURETU TA HA 



13. Une le zgjodha ty (per pejgamber), 
prandaj degjo mire se 9'po le shpaDet! 

14. Vertet, vetem Une jam ADahu, nuk 
ka zot tjeter pos Meje» pra Mua me adhuro 
dhe fal namarin per le me kujtuar Mua. 

15. S'ka dyshim se moment! (kijaineti) 
do le vije patjeler , Une gali e kam fishehe 
ale; (do te vije) per t'u shperMyer secili njeri 
per ale qe ka here. 

16. Prandaj, le mos shmang ty nga kjo, 
ai qe nuk i beson atij dhe qe eshle dhene 
pas desliinive» se atehere shkaterrohesh.* 

17. O Musa, 9'eshle ajo qe e ke ne le 
djathten lende? 

18. Ai (Musai) tha: ' Ai eshle shkopi im 
qe mbahem ne te, dhe me le u shkund 
Cgjethe nga dnmjt^) dhenve le mia, dhe me 
le kryej edhe nevoja le ^jera. 

19. Ai (AUahu) i tha: <<Hidhe ate, O 
Musa!" 

20. Ai e hodhi at^ km ja, ai nje gjarper 
i madh qe leviaEte me shpejtesL 

21. (Allahu i) Tha: ''Kape ate, e mos u 
frikeso, se Ne do ta kthejme ale perseri ne 
gjendjen e meparshme!" 

22. Dhe, fule doren tende nen sjetuDen 
tende e do ta mgenesfa ate te baidhe pa asnje 
le mete. Kjo eshle nje mrekuOi tjeter. 

23. (kete e heme) Ne meyre qe te 
mundesojme te shohesh disa ngu aigumentet 
Tona te medha. 

24 ''Shko te foraoni se ai ka ngritur koke 
(eshte here arroganty\ 

25. Ai (Musai) tha: ''Ma zgjero (me 
ndihmo) gjoksin tim! 

26. Dhe me lehteso ne kete pune timen! 

27. Me zgjidh oyjen e gjuhes sime! 

28. Qe ta kuptojne fjalen tune! 

29. Me cakto nje ndihmetar nga famflja 
ime, 

30. Harunin, vallain tim, 



lB?"5^ 



^mmm'' 



^^^^)^J ^ c^^L/i iijyb «^\j '^Jj*^^ci* ^ 



dl^UalUl 



ll^y^. 






Qr-'^ 



^^$<^^o3!/-^4^5$45'^$^^- 






!<JL;j\zAiIjLi*iM(J^' 






M 



^y»lij3>^y*> C-X>J I 



r\r ^ 



31. Qe me le le nu forcosh fuqme time, 

32. Bema shok ale ne punen time, 

33. Ne meiiyre qe te madherojme ly me 
shume, 

34. Dhe te perkujtojme ty shpesh. 

35. Vertet, Tl je Ai qe na sheh dhe na 
i di punet".** 

36. Ai (Mahu) tha: ''O Musa, t'u dha 
ajo qe kerkove!" 

37. Ne edhe nje here ta dhuruam ty 
miresine Tone. 



♦ Dy shkronjat e para, Ta dhe Ha jane sikurse edhe te tjerat ne fillim te kaptinave, qe sipas mendimit te 
nje shumice dijetaresh, jane te pashpjegueshme - muteshabih. Sipas Ibni Abasit etj. do te thote: O njeri! Ka 
mendime se ato shkronja jane emer i Zotit, emer i Pejgamberit, emer i kaptines, ose eshte: "i lumi ai qe ka 
gjetur rrugen e drejte", apo eshte **shkele token o Muhammed** etj. 

Zoti xh. sh. i thote Muhammedit se Kur'anin nuk ia ka zbritur qe me te ta mundoje ate, por si keshille 
e drite per ate qe ia ka friken Zotit, qe krijoi gjith^ka dhe prej fronit te vet udheheq me gjith^ka, prandaj 
i thote se ne asnje moment nuk eshte i vetmuar dhe se lutjen mund ta shprehe si te doje, me ze te larte ose 
te ulet, sepse Zoti e di edhe ate qe eshte ne shpirtin e tij, e qe nuk shprehet fare. 

Duke u kthyer Musai prej Medjenit per ne Egjipt, e humb rrugen ngase ishte nje nate shume e erret e edhe 
e ftohte. Papritmas ne anen e majte te rruges sheh nje zjarr dhe i thote familjes: Rrini ne vend derisa te shkoj 
te ai zjarr te marre ndonje une te ndezur, ose te gjeje ndoke qe do te me tregoje per rrugen. 

Mirepo, kur ai afrohet sheh se nuk ishte zjarr por drite, e Zoti e therret, e duke i thene se Ai ishte Zoti 
i tij, e urdheron te zbathet dhe e njofton se gjendet ne luginen e shenjte Tliva. I^astaj, i thote se ate e ka caktuar 
pejgamber dhe t'ia vere veshin mire asaj qe po i shpallej, se Ai qe e therriste eshte vete Zot dhe tjeter zot pos = 



SURETU TA HA 



362 



l^i^M^^^^ ^;.^P 



4i Jd(i o^l^ \ (i ^-3^^s?*^ @ Z^y)^ <^y l^^-^^ ^i 

^j^ '' > ^ "^"^ <^ '' * '-^ ^^ »-' *"• . ^ ^ » '''' 



38. Atehere kur nenen tende e 
frymezuam me ate qe nuk kuptohet ndryshe 
pos me inspirim (jme frymezim - shpallje). 

39. (Ne i thame) "Vere ate (femije, 
Musain) ne arke, e mandej hidhe ne lume 
e lumi e hjedhe ne breg, ate e mem armiku 
Im dhe i tij. E i^ ana Ime mboDa (ne zemm 
te njerezve) dashuri ndaj teje, e qe te 
edukoheshe nen mbikeqyijen Tune". 

40. Kur motra jote ecte (te perdllte) e 



thoshte: 'A doni t'ju tregoj ate qe do te 
kujdeset per te? E Ne te ktbyem te nena jote, 
qe te gezohej ajo e te mos mbetej e pik^hiar. 
H e pate mbytur nje njeri, e Ne te shpetuam 
nga menda dhe te sprovuan me spro\a te 
medha. Ti qendrove me vite nder Iranoret e 
Medjenit, e pastaj erdhe, o Musa, ne kohen 
e caktuar". 

41. Dhe Une te zgjodha ty per shpaUjen 
Tune. 

42. Shko me argumentet e Mia, ti dhe 
veUai yt, e mos e hiqni prej kujdesit te 
permendurit ndaj Meje. 

43. Shkoni qe te dy te foraoni, se ai I'ertet 
e ka tepruar. 

44. Atij i thuani fjale te buta, ndoshta 
ai mendohet a frikesohet 

45. Ata te dy thane: ''Zoti yne, ne kemi 
frike se do te na ndeshkoje menjehere ose 
do t'i kaloje kufijte kunder nesfa". 

46. Ai (Allahu) tha: ''Mos u frikesoni, 
se Une (me ndUunen Time) jam me ju, 
degjoj (g'do t'ju thote) dhe shoh (^do te ben 
me juy\ 

47. 1 shkoni e thuani atij: ''Ne jemi qe 
te dy te dei^guar te Zotit tend, leshoi beni 
israilet te vijne me ne, e mos i mundo! Ne 
te kemi ardhur me argumente nga Zoti yt, 
e shpetimi eshte per ate qe ndjek migen e 
drejte. 

48. Ne na eshte thene se denimi eshte per 
ate qe genjen (te derguarit) dhe ia kthen 
shpinen besunit". 

49. Ai (faraoni) tha: "E kush eshte Zoti 
i ju dyve, o Musa?" 

50. (Musai) Tha: "Zoti yne eshte Ai qe 
(do sendi i dha formen e \et, pastaj e 
udhezoi ate." 

51. Ai tha: 'Si eshte gjendja e popuj\e 
te meparshem?" 



— Tij nuk ka. Pos kesaj Ai thote: Mua me perkujto gjate faljes, e behu gati se kijameti pa tjeter ka per te ardhur, 
por Une e kam lene te fshehte momentin, e ty te mos mashtorje ndonje qe nuk e beson gjykimin para Zotit 
e eshte i dhene pas qejfeve te kesaj bote, e te te merr ne qafe edhe ty, sepse ate dite do te shperblehet secili 
per veprat qe ka bere. 

Keto porosi ia ben Zoti per ta forcuar Musain ne bindje, sepse me vone ai do te ballafaqohet me faraonin. 

♦♦Zoti xh. sh., e dinte se 9'kishte Musai ne dore, e ia ben pyetjen ne menyre qe ai ta percjelle me vemendje 
ngjarjen, sepse ai shkop i thate, do te shnderrohet ne bolle te gjalle, pra do te shohe nje mrekulli te madhe. 

Musai nuk perfundon vetem me pergjigjen ne pyetje, por nga deshira qe ta shtoje edhe me teper kenaqesine e vet ne bisede 
me te Madhin, Zot, vazhdon duke i pershkruar dlesite dhe dobite e shkopit. 

Mrekullia e shnderrimit te shkopit ne gjarper te madh dhe te zbardhimit e te shkelqimit te dores ne ate moment, ishte 
parapeigatitje per paraqitjen e atyre mrekuUive me vone para faraonit. 

Kur u urdherua te shkoje te faraoni, i cili e njihte veten si zot, Musai kerkoi ndihmen e Zotit per zbatimin e asaj detyre, 
kerkoi qe t'i leshohej gjuha e te jete oratori me I mire, t'ia bashkoje atij veUain Harun si bashkepunetor dhe si pejgamber dhe 
ashtu te formoje nje fuqi me te madhe. 



363 



SURETU TA HA 



52. (Musai) Tha: ''Dija per ata eshle te 
Zoti im, e shenuar ne nje lib^. Zoti im nuk 
gabon e as nuk harron". 

53. (Zoti im) I dli per ju e beri token si 
djep, per te miren tuaj hapi mige neper te, 
leshoi shi prej se larti, e kjo mundesoi qe te 
mbijne bime te Uojeve te ndryshme. 

54. Hani ju dhe kullotni kafshet tuaja 
(nga ato bime). Vertet, per te gjitha keto (qe 
u pennenden) ka aigumente per ata qe kane 
mendje te shendoshe. 

55. Prej asaj (tokes) Ne u krijuam ju, e 
ju do t'u kthejme perseri ne te, e prej saj 
do t'ju nxjerrim edhe nje here. 

56. Ne ia beme te mundshme atij t'i 
shohe te gjitha argumentet Tona, por ai i 
genjeu ato dhe i refuzoL* 

57. (Atehere famoni) Tha: **0 Musa, a 
mos na ke ardhur qe me magjine tende te 
na nxjerresh prej tokes tone (prej Egjiptit)? 

58. Edhe ne do te kundervihemi me nje 
aso magjie, pra cakto nje kohe dhe nje vend 
qe do te na pershtatet, e qe nuk do ta 
thyenim as ne as ti". 

59. (Musai) Tha: ''Koha e caktuar le te 
jete dita e festes ne menyre qe njerezit te 
tubohen para dite'*. 

60. Faraoni u ktbye dhe tuboi magjistaret 
e vet dhe doli ne kohen (dhe vendin) e 
caktuar. 

61. Atehere Musai u tha atyre 
(magjistareve):'* Mjerimi eshte juaji, prandaj 

mos shpif ni ndaj AUahut ndonje genjeshter 
e t'ju shkaterroje me ndonje denim, se pa 
dyshim ai qe shpif ka deshtuar keq*'. 

62. Ata (magjistaret) polemizuan per 
$esht|en e tyre, por biseden e bene fishehurazi 
(nga masa). 

63. Ata pastaj (pas bisedes se fshehur) 




i^, ^m^^sm ^^^^ 



-^1 li < )?^ -1-*>^*^ ^^^': > '^'. ^V^". 1^ 
>-^ W^^*^' S^^-iiL^ ^,1/5=^ 4>'*^ oily ^ © <^->?^ ^ 



r\o 



thane: ''Keta te dy jane magjistare, qe me 
magjine e tyre duan t'ju nxjerrin nga toka 
juaj dhe ta zhdukin drejtimm (ideologjine) 
tuaj qe padyshim eshte me i drejti". 

64. Pra, (meqe jane magjistare) ju 
vendosni seriozisht (eshtjen tuaj dhe dihii ne 
shesh tok te bashkuar,e ai qe triumfon sot, 
ai ka arritur suksesin. 



* Pevre? asaj qe ia ploteson kerkesat e Musait, Zoti ia permend aty edhe te mirat qe ia ka dhuruar atij prej kur ishte foshnje. 
Derisa faraoni i mbyste femijet e beni israilve, Zoti fuqiplote e udhezoi nenen e Musait ta ve foshnjen ne nje arke (tabut) dhe 
ta hedhe ne lume. Motra e Musait e percolli deri kur arka ra ne duart e familjes se faraonit. Foshnja nuk pranoi gjinin e asnje 
gruaje, atehere motra e tij i tha familjes se faraonit, se ajo di per nje gnia te ndershme e besnike e cila do t'i jape gji foshnjes. 
Ata pranuan dhe e thirren gnian (nenen e Musait) dhe kur ajo i afroi gjinin atij, ai menjeheie e thithi, per (ka gruaja e faraonit 
u gezua shume dhe e luti gjidhenesen te qendroje dhe te jetoje ne pallatin mbreteror. Ajo u ankua se nuk mund ta le shtepine 
dhe femijet e saj, prandaj propozoi ta mente foshnjen me vete, e kohe pas kohe do t'ua sillte ta shohin, gje kjo te cilen ata 
e pranuan. Urtesia e Zotit beri qe foshnja t'i kthehej nenes se vet, e te mos e perjetoje ajo dhembjen per ndarjen nga femija e vet. 

Ai ia permendi edhe ndihmen qe ia pati ofruar kur e pat mbytur nje njeri, pastaj ndihmen sa ishte ne Medjen te Shuajbi 
dhe i tregoi se ate e ka zgjedhur pikerisht pejgamber dhe e uidheroi qe ai se bashku me Harunin te shkonin te faraoni e t'i tregojne 
se nuk ka zot tjeter pos Allahut. 

Musai me vellain e vet shkuan te faraoni dhe e thirren ta besoje Zotin nje, Krijuesin qe persosi ?do krijese, dhe te vetmin 
furnizues, i cili edhe pas vdekjes do t'i ringjalle te gjithe. Mirepo, edhe pse Musai ia tregoi te gjitha miekullite qe dokumentonin 
per Zotin fuqiplote, faraoni nuk deshi t'i pranoje, nuk e njohu as Musain si pejgamber dhe u perpoq ta shpallte si magjistar. 



SURETU TA HA 



364 



j^^^_fem^^.^:^-^^ I 






:rn 



65. Ata thane: ''O Musa, do le hedhesh 
ti apo ne po hedhim le paret?" 

66. Ai (Musai) tha: Jo, hidliiii ju! Kur, 
ja, atij iu duk se nga ajo magji e tyre fitaret 
dhe shkopinjte leviznio (si gjarpermj). 

67. E Musai ndjeu ne vete njefore frike. 

68. Ne i thame atij: ''Mos ke fiike, esiite 
me se e sigurt se ti do te jesh triumfues!" 



69. Ikni hidhe ate qe e ke ne doren tende 
te djathte (shkopin), qe t'i geDtise ato qe i 
bene ata, sepse ajo qe bene ata nuk eshte 
tjeter pos mashtrim magjistari, e magjistari 
nuk do te kete sukses kudo qofte. 

70. Aleheie (kur shkopi i Musait igelltiti) 
magjistaret u hudhen ne sexhde e thane: "Ne 
i besuam Zotit te Harunit e te Musait!" 

71. Ai (famoni) tha: ' Ai besuat atij para 
se t'u jape une leje? Ai (Musai) eshte prijes 
i juaj, i dli ua mesoi magjine, une do t'ua 
pres duart e kembet terthorazi e do t'u vare 
ne trungujt e hurmave, e atehere ju do ta 
kuptoni se dli prej nesh ka denim me te 
ashper e me te yazhdueshem?" 

72. Ata thane: ''Fasha Ate qe na krijoi, 
nuk te japim perparesi ty ndaj argumenteve 
qe na erdhen, e ti beje ate qe mendon ta 
besh, dhe mund te zbatosh vetem ate qe i 
takon jetes se kesaj bote!" 

73. Ne i besuam Zotit tone qe Ai te na 
i f ale gabimet tona dhe magjine, me te dlen 
ti na detyrove. ADahu eshte me i miri(be te 
shperblyerit) dhe me i peijetshmi (ne te 
denuar)l 

74. Ai qe i paraqitet Zotit te vet si 
kiimineie, e ka xhehenemin, ne te dlin as 
nuk \des as nuk jeton. 

75. Ndena ai qe i paraqitet Atij besimtar 
e qe ka here vepra te mira, te tiDet i presm 
merita te larta. 

76. (do ta presin) Xhennete te Adnit, 
neper te cOet rrjedhin hunenj dhe aty do te 
jene peijefe. 1^ eshie shperUim i adj qe eshle 
pastraar nga mosbesuni* 



* Edhe pse i pa mrekullite, faraoni nuk deshi t'i pranoje, e Musain e quajti magjistar, duke 
i thene se do te kundervihemi edhe ne me magji. Musai caktoi vendin e kohen ku do te zhvillohen 
garat ne magji. Caktoi diten e nje feste te tyre, ne menyre qe te tuboheshin sa me shume popuUsi, 
qe ta perjetonin te verteten sa me shume njerez. 

Faraoni i thirri te gjithe magjistaret dhe nder me te aftit prej tyre i zgjodhi shtatedhjete e dy 
sish. Para se te fillonin t*i provonin forcat, Musai ua terhoqi verejtjen magjistareve per mekatet 
e genjeshtres, andaj ata u frikesuan dhe biseduan fshehtas per ate qe u tha Musai, por publikisht 
i quajten magjistare edhe Musain edhe Harunin. Musai nuk i paraqiti mrekullite e veta i pari, 
por u tha atyre te fillonin. Kur i hodhen ne ate fushe litaret dhe shkopinjte e tyre, ata u duken 
se u shnderruan ne gjarperinj te medhenj qe barkas rreshqitnin, sa qe edhe Musai hetoi njefare 
frike. Atehere Zoti e trimeroi, duke i thene se magjia e tyre eshte mashtrim, mos te frikesohet 
por ta hedhe shkopin e vet. Kur Musai e hodhi shkopin e vet, ai u shndemia ne nje bolle te madhe, 
e cila nje nga nje gelltiti te gjitha mjetet e tyre, ndersa njerezit e shikonin me habi kete ngjarje. 
Kur e pane kete gje magjistaret, kuptuan se nuk ishte pune magjie, por mrekuUi e Zotit, andaj 
te gjithe u perulen ne shenje mirenjohjeje, pranimi dhe respektimi ndaj Allahut. 



365 



SURETU TA HA 



77. Ne i kumtuam Musait: ''Udheto 
naten me robte e Mij, hapu atyre rruge te 
tenir ne det, e mos ke f rike se do fe zene, 
a do te fimdosesh". 

78. Alyre hi vu piapa faiaoni me ushtrine 
e vet, po ata pesuan ne det ashtu si pesuan. 

19. Riraoni e hmnbi popullin e vet, e nuk 
e udhezoL 

80. byt e isniilit, Ne ju shpetuam prej 
armikut tuaj, ua percaktuam anm e djathle 
te Huit (per shpalljen e Ttvmtit), ju 
fmnizuam me rreshire (si mjalti) dhe me 
shkurteza. 

81. Hani nga te mirat qe u dhuruam, e 
mos u beni perbuzes se do t'u godase 
hidlieiimi bn, e ate qe e ze hkiherimi Im, 
ai ka mbaruar. 

82. Nuk ka dysliim se Une e fid ate qe 
estate penduar, qe ka besuar, qe ka bere vepia 
te mira dhe qe perqendroiiet per ne migen 
e drejte. 

83. Pb ty o Musa: ''^^'te nguti para 
popullit tend?" 

84. Ai u peigjigj: ''Ja, ata jane pnme 
meje, e une u nguta te H, o Zoti im, qe te 
jeshe i kenaqur ndaj meje!" 




'!»''• •^''^'.fri^^i 'I'-vVi^" '^^-v'fi>'^^ '^rr • 






85. Ai (Allahu) Tha: ''Ne sprovuam 
popullin tend pas teje, dhe ata i hodlii ne 
humbje Samiryji!" 

86. Musai u kthye te popuDi i vet i 
hidiieniar e i pikeiluar diie tha: ''O popuDi 
im, a nuk u premtoi juve Zoti juaj piemtim 
te nure, a mos u be koiie e gjate e ju e 
hamiat premtimin, ose deshhuat te ju 
godase hkiiieiimi nga Zoti juaj, andaj e tfayet 
besen qe ma keni dhene?" 

87. Ata tliane: ''Ne nuk e thyem besen 
tende me desiuren tone, por ne ishim 
ngarkuar me barre te renda nga stoiite e 
popullit e i hodhem ato (ne zjarr), e ashtu 
i hodhi edhe Samhijja". 



I deshpeniar nga disfata, faraoni u kercenua duke u thene se Musai eshte mesuesi i tyre, prandaj 
ai do t*ua shkurtoje gjymtyret e tnipit nga nje dore e kembe te djathte e nga nje te majte. Mirepo, 
edhe pas ketij kercenimi, magjistaret qe besuan Zotin, nuk u luhaten, i thane se ai mund t'i gjykoje 
ne kete jete, por kjo eshte e shkurter, e se nuk deshirojne t'i paraqiteshin Zotit ne diten e gjykimit 
si kriminele, e ta meritonin xhehenemin, por do te donin t'i paraqiteshin si besimtare te sinqerte 
e me vepra te mira ta gezojne shperblimin e vertete. 



SURETU TA HA 



366 









ru: 



88. E ai (Samirijja) ua mbaroi atyre nje 
vi( me trap qe peflfete, e ata thane: "Ky estate 
zoti juaj dhe Zoti i Musait, po ai (Musai) 
e ka taarraar". 

89. A nuk e kuptonin ata se ai (vif) as 
nuk u pergjigjej atyre, e as nuk kistate 
mundesi t'ju siDte ndonje dobi a dem. 



90. E Harani atyre u pat thene me pare: 
''O popuUi im, ju vetem u sprovuat me te, 
pse Zoti juaj estate i Gjiduneshirshemi, andaj 
ejani pas meje dhe me degjoni per kete qe 
po ua them". 

91. Ata i thane: ''Ne nuk do t'i ndahemi 
ketij (adhunmit te vigit) deri qe te kthehet 
te ne Musai!" 

92. Ai (Musai u kthye e) tha: "O Haran 
9'te pengoi ty kur i pe se moren migen e 
gabuar, 

93. E ti te mos u vazhdosh migen time? 
A mos e kundershtove edhe ti porosme 
time?" 

94. Ai (Haruni) tha: ''O bir i nenes sime, 
mos me kap as per mjekrre as per floke, se 
une u frikesoya se do te thuash: i per^ave 
beni israilet dhe nuk e ke respdrtuar porosme 
time?" 

95. Ai (Musai) tha: ''E (ka ishte puna 
e jote, o Samirijj?" 

96. Tha (Samirijja): "Une pashe ate qe 
ata nuk pane, e mora nje grasht nga gjurma 
e te dei^guarit (nga ferkemi i kalit te Xhibrilit) 
dhe ia hodha atij (vigit) dhe keshtu me 
mashtroi vetvetja". 

97. Ai (Musai) tha: ''Prandaj, laigohu 
sepse sa te jeshe gjaDe ke per te thene: (kedo 
qe e sheh) ''Mos m'u afro!" E ty te pret edhe 
nje moment (denim) i pathyeshem. E ti tash 
shikoje zotm tend qe e adhurove bindshem, 
e tani ate do ta djegun e do ta bejme 
shkrumb dhe hirin e tij do ta shperadajme 
neper det". 

98. 1 adhuraari juaj eshte vetem ADahu, 
qe perve^ Tij nuk ka zot tjeter, e dituria e 
Tij ka perfshire (do send.* 



* Derisa faraoni vazhdonte arrogancen e vet, Zoti e urdheroi Musain te largohej prej aty naten, 
e i thote t'i meshoje me shkopin e tij detit, e ai do te ndahet dhe do te krijohen rruge te terura 
neper te, ndersa popuUi i tij mos te frikesohen se do t*i mbyse uji ose se do t*i ze faraoni me 
ushtrine e vet. Musai kaloi mire me popullin e vet pertej detit, e faraoni qe iu kishte vu prapa 
tyre duke i ndjekur, u fut ne ato rruge te detit, por uji u bashkua dhe i permbyti. 

Zoti xh. sh. ua perkujton beni israilve te mirat qe ua dhuroi dhe i keshilloi t'ju permbahen 
udhezimeve te Tij. 

Musai shkonte ne Ibre per ta pranuar shpalljen, e me te ishin disa pari qe i kishte zgjedhur 
ai, por nga dashuria per biseden qe do ta beje me Zotin, u ngut dhe eci para tyre. 

Gjate kohes sa qendroi Musai ne Ibre, popuUi i tij u mashtrua prej njefare "Samirijj ". Si duket 
ai kishte qene me pare si adhurues i lopes, kishte pranuar fene e beni israilve, rridhte prej familjes 
Samirijj, ndersa emrin e kishte Musa. Keshtu ai popull filloi ta adhuroje nje vi( qe Samirijja e 
mbaroi prej stolise e qe e kishin huazuar beni israilet prej kibtasve. Stolise se shkrire ne zjarr 
i kishte dhene forme vi(i,e si thoshte Samirijja, ia kishte hedhur nje grusht dh6, qe e kishte marre 
prej gjurmes se kembes se kalit, ne te cilin kishte ardhur Xhibrili per ta derguar Musain ne llir. 



367 



SURETU TA HA 



99. Pd keshtu, Ne te mefejme ty per disa 
nga ndodhite qe kane kaluar me heret dhe 
nga ana jone te dhame ty shpaDjen plot 
perkujtime. 

100. Kush i kthen shpinen kesaj (shpalljes 
- Kur'anit) , ai do te barte ne diten e kijanietit 
barren me te rende. 

101. Nen ate do te qendrojne 
pei^gjithmone. Sa barre e keqe eshte per ta 
ne diten e Idjametit 

102. Diten kur i fryliet surit (bririt) , ate 
dite Ne i tubojme melmtaret symavijosur (te 
verber, te shemtuar) 

103. E ata pesliperisin mes vete: nuk 
qendruat (ne dynja) me shume se nja dhjete 
dite. 

104. Ne me se miri e dijim se ^ka flasin 
ata, e edhe ate kur me i men^uri prej tyre 
u tha: ''Nuk qendruat me shume se nje 
dite!" 

105. ly te pyesin edhe per kodrat, thuaj: 
''Zoti im mund t'i beje ato therime te 
shpemdara". 

106. Dhe vendin e tyre ta beje rrafsh pa 
fare bime e ndertese. 

107. E nuk do te shohesh ne te as uHesire 
e as lartesire. 

108. Ate dite, ata do te shkojne pas 
thirresit, e nuk do t'i laigohen atij, e para 
te Gjithemeshirshmit ulen zerat e nuk 
degjohet tjeter pos nje ze i ulet 

109. Ate dite nuk ben dobi as 
ndermjetesimi, perve^ atij, te dim e Im lejuar 
i Gjithmeshirshmi te ndermjetesoje dhe per 
te dlin e pelqeu ndermjetesimin. 

110. Ai i di ato qe ishin para tyre dhe 



1^ ]P )rvi»-^J^-^» <->yKf>^-*^ ^^r^ *6^>::* ^.>r^^ 



:rn 



ato qe vijne pas, po dija e tyre nuk mund 
ta perfshije ate. 

111. E fytyrat (e mekatareve) e 
turperuara, i perulen te P^ijetshmit, te 
Gjithfuqishmit, sepse ka deshtuar ai qe barti 
padrejtesine. 

112. Kush eshte besuntar dhe ben vepra 
te mini, ai nuk i fiikesohet ndonje padrejt^ 
e as ndonje mungese (ne shperblhn) . 

113. Keshtu Ne e shpallem kete Kur'an 
arabisht dhe perseritem ne te ^erejtjet, ne 
menyre qe ata te ruhen ose ai (Kur*ani) t'u 
sjeDe atyre pervoje mesimi. 



Kjo behej gjoja se vetem Samirijja e kishte pare ate rast te Xhibrilit dhe se vi?i pelliste si te ishte 
i gjalle. 

Zoti xh. sh. e njoftoi Musain sa ishte ende ne TUre per devijmin e popuUit te tij, andaj ai 
u kthye shume i zemeruar dhe nga hidherimi e zuri te vellain per flokesh dhe e qortoi, por Hanini 
u arsyetua. Samirijja u legit nga i gjithe popuUi, e vi?in e punuar e dogji Musai duke mos i lene 
as hirin dhe keshtu asgjesoi ate bindje, dhe i thirri te adhuronin vetem Allahun, te Gjithedijshmin. 

Me tregimin e kesaj ngjarjeje, Zoti xh. sh. verteton dergaten e Muhammedit, i cili, sikur te 
mos ishte njoftuar nga Zoti, nuk do te dinte asgje per te kaluaren. 



SURETU TA HA 



368 



_jjgig^__^^^^ gggllF 






114. I larte eshte ADahu, Sundimtar i 
vertefe. Ti mos nxito me Kur'anin para se 
fe peifimdoje shpaDja e tij te ti, thuaj: ''Zoti 
im, me shto ditwi.''* 

115. Na i palem urdheniar edhe Ademit 
(te mos i aftohej pemes) , po ai harroi, pra 
te ai nuk gjetem \endosmeri. 



116. P^rkujto kur Ne u thame engjejye: 
"Beni sexhde ndaj Ademit, ata i bene, pos 
Iblisit, i cili nuk deshi". 

117. E Ne i thame: ''O Adem, ky eshte 
annik yfi dhe i bashkeshortes (ende, pra mos 
t'ju nxjerre kurrsesi nga xhemieti, e t'ju ve 
ne wshtiresiO^er te sigumar mjetet ejetesesyi 

118. H aty (ne xhennet) nuk ke per te 
qene i uritur e as nuk ke per te mbetur i 
zhveshur. 

119. Aty nuk ke per le pasur etje e as 
nuk do te kesh vape. 

120. Por, ale e ngacmoi djalli duke i 
thene: ''O Adem, a do le te Ir^oj per pemen 
e pavdekshmerise dhe te sundimit te 
padidukshem!" 

121. Ata le dy hengren nga ajo (peme) 
dhe qe le dy u zhveshen, e ia nisen ta 
mbulojne veten e tyre me gjethe qe 
mbfidhnin neper xhennet, dhe keshtu Ademi 
then urdherin e Zotit le \et dhe gaboi. 

122. Mandej Zoti i vet e beri ate te 
zgjedhur, ia pranoi pendimin dhe e vuri ne 
migen e drejte (te vendosur) . 

123. Ai (AUahu) u tha: ''Zbritni prej aty 
qe le gjithe, do le jeni armiq le njeri-tjetrit 
Nese u yjen nga Une udhezun (liber e 
pejgamber) kush i permbahet udheznnit Hm, 
ai nuk ka per le humbur (ne dynja) e as nuk 
ka per te deshtuar (ne jeten tjeter) ". 

124. E kush ia kthen shpinen udhezimit 
Tun, do te kete jete te \eshtire dhe ne diten 
e kijametit do ta ringjaflun le verber. 

125. Ai (qe nuk besoi) do le thole: "Zoti 
im, perse me ngrite te verber, kur une isha 
me sy?" 



♦ Pasi qe pershkruhet tregimi per Musain, permendet se ai tregim i rrefehet Muhammedit nga ana e Zotit, 
permes ketij Kur'ani qe eshte plot keshilla e dituri te dobishme, nderkaq ai qe refuzon mesimet e tij, ai do 
ta ngarkoje keq veten diten e kijametit, keshtu qe kur tM fryhet surit per ringjallje, ata do te ngriten te shemtuar, 
me fytyra te nxira, e sy te mavijosur dhe do te kuptojne se jeta e kesaj bote nuk ka qene me shume se nje dite. 

Idhujtaret i thonin Muhanmiedit se f'mund te beje Zoti i tij me keto kodra, me keta shkembinj e me keto 
male, e kete e benin ne shenje talljeje. Kur'ani sqaron se ato do te behen hi e pluhur, e toka do te jete e rrafshet, 
pa asnje send mbi faqen e saj, ndersa thirrjes per tubim ne vendin e caktuar per gjykim, i pergjigjen te gjithe 
pa bere ze. Ate dite mund te ndermjetesojne per shefaat pejgamberet etj., vetem per ate njeri, per te cilin Zoti 
lejon. Ata qe refuzuan mesimet e Zotit, do te dalin para Tij te turpcruar, sikurse te zenet rob, ndersa ata qe 
besuan e bene vepra te mira, do ta gezojne ne menyre te plote shperblimin e merituar. 

Kur'ani perserit shume here verejtjen per rrezikun nga denimi ne zjarr te xhehenemit, u flet idhujtareve 
ne gjuhen e tyre, ne menyre qe ata ta kuptojne ate e te mbledhin mend, se fundi i fundit, madheria e Allahut 
eshte e larte, Ai udheheq me gjith^ka dhe vetem Atij i takon adhurimi, e kurrsesi nuk ka nevoje per adhurimin 
e idhujtareve, ata shkaterrojne veten. 

Thuhet se Muhammedi ngutej dhe lexonte Kur'anin qe i shpallej se bashku me Xhibrilin duke ia lexuar 



369 



SURETU TA HA 



126. Ai (Allahu) thole: "Ashtu si i 
harrove ti aigumentet Tona qe t'i ofhiam, 
ashtu je i hamiar sot". 

127. PO keshtu Ne e shperblejine edhe 
ate qe zhytet ne mekate dhe nuk i beson 
aigumralet e Zotit te vet, po denimi ne bolen 
tjeter eshte edhe me i ashper dhe i 
perjetshem. 

128. A nuk e kane te qarte ata se sa 
breza para tyre i kemi zhdukur, e keta edn 
neper ato vendbamme te tyre. Ne gjurmet e 
atyre ka fakte per ata qe kane arsye te 
shendoshe. 

129. E, sikiir te mos ishte venduni dhe 
afati i caktuar me heret nga Zoti yt, denimi 
do t'i kapte ata. 

130. Prandaj, ti behu i dunieshem ndaj 
asaj qe thone ata, dhe duke falenderuar 
Zotin tend, falu para lindjes se dieDit dhe 
para perendimit te tij, falu edhe ne oret e 
nates dhe ne skajet e cfites, ashtu qe te gjejsh 
kenaqesi (me shperblim). 

131. Dhe mos ia ngul syte bukurise se 
kesaj jete me te dlen i heme te kenaqen disa 
prej tyre (mosbesimtare) , e per t'i sprovuar 
me te, sepse shperblimi i Zotit tend ^te me 
i mire dhe eshte i perjetshem. 

132. Urdhero familjen tende te faJe 
namaz, edhe ti vete zbatoje ate, i^^Kse Ne nuk 
kerkojme prej teje ndonje fumizun (per ty 
as per familjen tende) , Ne te fumizojme ^ 
(dhe ata) , ardhmeria e mire eshte e atij qe 
ruhet 

133. Ata thane:'* Perse nuk na solli ai 
ndonje argument nga Zoti i vet? A nuk u 
erdhi atyre sqarim (ne Kur'an) per ate qe 
ishte ne broshurat e meparshme". 

134. Dhe sikur t'i ndeshkonim ata me 











ry\ 



ndonje denim para tij (para se te shpallim 
Kur'anin) ata do te thonin: ''Zoti yne, perse 
nuk na (ove ndonje te derguar qe t'iu 
permbaheshim fakteve Iha para se te 
poshteroheshim e te mjeroheshnn". 

135. Thuaj: "Secili eshte duke pritur, pra 
pritni edhe ju, se se shpejti do ta kuptoni 
se kush ishin ithtaret e miges se drejte dhe 
e gjeti te verteten".* 



natyrisht ai, prandaj i thuhet qe te mos ngutej e te mos kete frike se do ta harroje ate. Ose ngutej e gjykonte 
sipas Kur'anit pa iu sqaruar sa duhet nga ana e Zotit domethenia e tij, andaj i thuhet te mos ngutej para se 
te sqarohej mire se cih eshte qellimi i tij. 

* Ngjarja rreth peruijes se engjejve me urdherin e Zotit ndaj Ademit dhe e refuzimit te shejtanit, eshte 
perseritur ne shtate kaptina te Kur'anit me qeilim qe besimtaret te kuptojne se duhet zbatuar urdherin e Zotit, 
duhet larguar prej ndalesave dhe rikujtuar armiqesine e shejtanit, te cilen ai e shfaqi kunder babait te tyre, 
Ademit, e te cilen e shfaq edhe ndaj secilit pasardhes te Ademit. 

Zoti xh. sh. ia beri me dije Ademit armiqesine e dreqit, ia beri me dije telashet qe do ta goditnin nese do 
te degjonte mesimet e tij, por shejtani, me vesvesen e tij, e preku Ademin ne dy pikat qe jane me te ndieshmet 
dhe me lakmueset per njeriun ne pergjithesi. E preku ne pavdekshmeri, d.m.th. ne jete te amshueshme dhe 
ne pasuri te pashtershme. Qe te dyja keto ia ka anda njeriut, andaj, jo nga lakmia per te ngrene nga ajo peme, 
por nga lakmia e fitimit te atyre dy cilesive, Ademi u mashtrua. 

Si mase e pare e ndeshkimit te Ademit dhe te Haves, ishte ajo kur ata u zhveshen prej petkut, qe ishin 
rreze drite te cilat mbulonin trupin e tyre, e kur u zbuluan, ngarendin e mblidhnin gjethe te pemeve te xhennetit 
duke mbuluar avretin e tyre. 



SURETU EL ENBIJA 370 



Ne xhennet jeten e kishin te garantuar pa kurrfare mundi, e kur u larguan prej aty, peshtja e jetes e gjallimit 
mbeti pergjegjesi e njeriut, e si rrjedhoje e saj, paraqiten mosmarreveshjet dhe grindjet mes njerezve, andaj 
u thuhet se do te jene armiq te njeri-tjetrit, nese nuk u permbahen mesimeve te Zotit, qe do t'i sillte me shpallje 
permes pejgambereve. Kush ua kthen shpinen porosive te Zotit, ai edhe ne kete jete do te jete gjithnje ne veshtiresi, 
por mjerimi kryesor eshte se ai ne boten tjeter do te jete i menjanuar nga meshira e Zotit. 

Muhammedi urdherohet te jete i durueshem ndaj pergojimeve te armiqve, urdherohet t'i fale pese kohet 
e namazit e te mos u lakmoje atyre qe perjetojne kenaqesi te kesaj jete, pse kjo jete eshte vetem sprove, eshte 
begati e shkurter dhe e zhdukshme, e te mirat e Zotit jane shume me te medha e te perjetshme. Pra, geshtja 
e rrojtjes nuk guxon te jete preokupim e ta largoje njeriun nga namazi dhe perkujtimi ndaj Zotit. 

Idhujtareve u erdhi Muhammedi me Kur'an ne te cilin perkshkruheshin ngjarjet e shenuara ne iibrat e 
meparshem, me Qka dokumentohej se Kur'ani ishte mrekulli e shpallur prej Zotit, madje edhe ne Iibrat e hershem 
kishte shenime per ardhjen e Muhammedit, e te Kur'anit, e megjithkete ata kerkonin ndonje mrekulli tjeter, 
andaj u thuhet te pritnin se do te shihnin se cila ishte rruga e drejte, e tyre ose ajo e besimtareve te drejte, 
e besimtareve te besimit islam. 

Me ndihmen e Zotit, perfundoi perkthimi dhe komentimi i kaptines "TA HA". Lavderuar qofte Allahu 
i madheruar! 



SURETU EL ENBIJA 
KAPTINA 21 

E zbritur ne Meke, pas sures Ibrahim, ajete: 112 

Kjo kaptine e shpallur ne Meke rrah geshtjet e besimit islam sigjane: te derguarit 
e Zotit, besimi ne nje Zot, ringjallja shperblimi ose ndeshkimi, pershkruan edhe 
momentin e kijametit dhe tronditjet qe do te pasojne prej tij, e po ashtu i regjistron 
edhe disa tregime te pejgambereve. 

Qe ne fillim jepet hutia dhe naiviteti i njerezve ndaj pergatitjes per jeten tjeter, per 
Ahiretin, i cili eshte ne prag, sepse ajo gje qe eshte e sigurt se do te ndodhe, eshte afer, 
edhe nese shtyhet per nje kohe te caktuar. 

Permenden edhe ata qe u perpoqen ta quajne genjeshter shpalljen e Zotit, duke 
i mveshur e shpifur trillime te ndryshme te derguarit e Tij, Muhammedit, madje sa 
here qe e takuan, e perqeshen, u tallen me te dhe me mesimet e tij, derisa sipas ligjeve 
ekzistuese te Zotit ne kete gjithesi, mizoret i goditi asgjesimi dhe zhdukja. 

Ne kete kaptine jane permbledhur edhe disa tregime rreth pejgambereve, e me 
gjeresisht tregimi per Ibrahimin dhe popullin e tij idhujtar, per statujat e tyre qe i 
adhuronin, per sproven e tij duke e hedhur ne zjarr dhe largimin e tij prej mesit te 
atij populli te prishur. Shkurtimisht permenden edhe pejgamberet: Is-haku, Jakubi, 
Nuhu, Davudi, Sulejmani, Ejubi, Ismaili, Idrisi, Dhulkifli, Dhennuni, Zekerijai dhe 
Isai. Ne fund pershkruhet revelata e pejgamberit te fundit, e Muhammedit, te birit 
te AbduUahut, e meshires per mbare boten. 

Quhet: **Suretul Enbijiu" - kaptina e pejgambereve, pse ne kete kaptine Allahu 
permend nje grup te pejgamberve te famshem. 



371 



SURETU EL ENBIJA 



SURETU EL ENBIJA 



Me emrin e AUahut, Meshiruesit, 
Meshireberesit! 

1. Njerezve u eshte afniar koha e 
llogarise se tyre, e ata te hutuar ne 
pakujdesi nuk pergatiten fare per te. 

2. Atyre nuk u vjen asnje keshille e re 
(ne Kur'an) nga Zoti i tyre, e qe ata te mos 
tallen me te duke e degjuar. 

3. Te shmangura nga e verteta jane 
zemrat e tyre. Ata qe jane zullumqare dhe 
duke biseduar fshehtas (thone) :" A mos 
eshte ky (Muhammedi) di( tjeter pos njeri, 
sikurse edhe ju, pra a do t'ia pranoni 
magjine e tij kur ju po e dini?'' 

4. Ai (Muhammedi) tha: *'Zoti im di 
per thenien qe thuhet ne qiell e ne toke 
(pra di edhe per biseden tuaj) Ai eshte me 
degjuesi, me i dijshmi!" 

5. Ata madje thane: **(per Kur'anin) 
Enderra te perziera, madje thane se ai 
(Muhammedi) vet e trilloi, ai eshte poet! 
Le te na e sjelle nje mrekulli ashtu si u 
derguan te mepareshmit (me mrekulli) !" 

6. Banoret e qyteteve para tyre nuk i 
besuan (mrekullite), prandaj Ne i 
shkaterruam, a mos do te besojne keta? 

7. Ne edhe para teje nuk derguam 
tjeter pos burra, te cileve u dhame shpaUje, 
e nese nuk dini kete, atehere pyetni njerezit 
e dijshem. 




8. Ne nuk i heme ata (pejgamberet) 
trupa qe nuk hane ushqim e as nuk ishin 
te perjetshem (te pavdekshem). 

9. Ne u plotesuam pastaj premtimin, 
i shpetuam ata dhe ke deshiruam Ne, 
ndersa ata qe kaluan (do kufi, i zhdukem. 

10. A nuk e kuptoni se Ne ua shpaUem 
librin ne te cilin gjendet krenaria e juaj? 



SURETU EL ENBIJA 



372 



i ^m^m ^^^^^ ^m^m^ 









: rrr 



11. Ne shpartanuam sa yendbaniine qe 
ishin mizore, e ne vend le tyre soOem popuD 



12. E ata kur e hetonin forcen e denimit 
tone^ iknin me shpejtesL 

13. (atehere atyre u thuhej) Mos ikni, po 
kthehuni ne begatile dhe ne vendbanimet 
tuaja se ndoshta do le mund le merreni vesh 



(e gjithe kjo ishte nje ironi kimder tyre). 

14. Ati thonin: "O shkalmimi yne, 
verlet ne ishim zuDumqare!" 

15. Myerimi i tyre vazhdoi ashtu derisa 
i beme te konw e le flohur (te vdekur)^' 

1(». Ne nuk e krguam qiellin, token e (do 
gje ^ ka mes lyre shkel e shko (pa qelHm 
te caktuar). 

17. Sikur le kishim dashur le zbavilenii 
dhe sikur le donim la benim ale, Ne do le 
zbavileshim ne kompelencen Ton^ por Ne 
nuk beme ale. 

18. FSikundnizi, Ne te paverlelen e 
godasim me te \erlelen dhe ajo (e verteta) 
Iriumfon mbi le ndensa ajo (genjeshtra) 
zhduket E juve (joheshntaicvc) u takon 
shkalerrimi, per ale qe i pershkruani (Zotit, 
si femije etj'). 

19. \^lem e Hj eshle (do gje qe eshle 
ne qiej e toke! E ata qe jane pnme Tlj 
(melaikst), nuk shprehin mendjemadhesi ne 
adhurim ndaj Tlj, e as nuk u behet (ibadeti) 
monoton. 

20. Ata larlesojne (Allahun) nale e dhe 
dhe nuk merzhen. 

21. A mos moren ata zota prej toke qe 
mund le rmgjallui (te vdekurit)! 

22. Sikur te kishte ne to (ne qiej e ne 
toke) zota pos ADahut, ato le dyja do le 
shkaterroheshm. Laig asaj qe i pevshkruajne 
eshle ADahu, Zot i Arshit 

23. Ai nuk pyelet se (ka punon, po ata, 
(njeiedt), pyelen. 

24. A pervelesuan ata zota le t{ere pos 
lij? Thuaj: ''SiDne aigumentm tuaj? 1^ 
(Kur'ani) eshle aigument per keta qe tani 
jane me mua dhe per ata qe ishm para meje, 
por shumica e tyre nuk e dine le yerlelen, 
andaj edhe nuk i/eshtrojne. 



* Njerezve po u afrohet momenti i pergjegjesise para Zotit, ndersa ata jane zhytur ne kenaqesite 
e kesaj jete dhe as nuk mendojne fare per kete.Afrimi i dites ose i momentit te Uogarise, eshte 
i sigurt ngase gdo e ardhme eshte e afert, po edhe vdekja eshte nje moment i pergjegjesise. 

^do pjese te re e cila i shpallej Muhammedit, idhujtaret e tallnin, madje benin biseda te fshehura 
mes vete: Muhammedi eshte njeri sikurse edhe ne, si mund t'i vije atij shpailja? E per t*i iarguar 
te tjeret prej besimit, thonin: Kjo eshte magji, ose ai po enderron gjera te kota apo ndoshta ai 
vete e trillon kete Kur*an, e mund te jete edhe poet. Kerkonin prej Muhammedit ndonje mrekuUi 
konkrete si shkopi i Musait, deveja e Salihut etj. Zoti xh. sh. i sqaron Muhammedit se edhe ata 
qe ishin para tyre kerkuan gjera te ngjashme dhe leur u plotesuan kerkesat e tyre ata perseri refuzuan, 
e keshtu do te bejne edhe mekasit, andaj hiqu tyre. 

Te gjithe pejgamberet ishin burra qe ushqeheshin, qe ecnin e qe vdisnin, e nese kete nuk e 
kuptojne, atehere le te pyesin njerezit qe jane te dijshem dhe qe kane lexuar hbrat e meparshme 
ne menyre qe te binden. 



373 



SURETU EL ENBIJA 



25. Ne nuk derguam asnje te derguar 
para teje e (e mos i kemi shpalhir atij se: nuk 
ka zot tjeler perve^ Meje, pra me adhurom!" 

26. E aia thane: ''I Gjithmeshirshmi ka 
femije!" Larg saj qofte madheiia e Hj! Ja 
ata jane rob le ndershem! 

27. Qe nuk flasin para Tij, ata veprojne 
me uidherin e Tlj. 

28. Ai (Allahu) e di (ka vepruan me pare 
dhe ^ do te veprojne, dhe ata nuk perpkien 
te ndihmojne pos per ate me te dlin estate 
i kenaqur Ai, e ata nga frika prej tij jane 
te kujdesshem. 

29. Ndersa, kusta thote prej tyre se une 
jam zot pos Hj, ndeshkimi per te estate 
xhetaenemi. Kestatu i ndestakojme Ne 
zuDumqaret* 

30. A nuk e dine ata, te diet nuk besuan 
se qiejt e toka istain (e ngjitura, e Ne i ndame 
ato te djja dtae ujin e beme baze te jetes se 
9do sendi; a nuk besojne? 

31. Dhe ne te (toke) Ne kemi krijuar 
bjeslike te paiuhatshme qe te mos i lekunde 
ata, dtae neper to kemi bere lugnia e mige 
ne menyre qe ata te dine te orientolien. 

32. QieDin ua kemi bere kutan te sigurt, 
por ata zbrapsen prej atyre argumenteve. 

33. Ai estate qe krijoi naten e dilen, dieDin 
e taenen dtae sedli prej tyre noton ne orbite. 

34. Ne, nsnje njeri para teje 




jg^^i^g^^^^^jgg^^ 



Jll^ \j^ Ip 5^ J^ \ i3li- c^jkl \_ybj ^ (j^^:^^ 




rYt : 



(Muhammed) nuk i dtaame jete te 
perhershme, e nese ti vdes, a mos do te 
mbesui ata pergjithmone? 

35. Cdo kiijese do ta shijoje vdekjen, e 
Ne, ne slienje sprove ju sprovojme me 
ves^tiresi e kenaqesi, diie ju ktheheni te N& 



Kurejshiteve u terhiqet verejtja, pse nuk e pranonin Kur'anin kur ai ishte ne gjuhen e tyre, e 
i ishte shpallur njeriut nga mesi i tyre. Thuhej se ne te ishte edhe fama dhe autoriteti i tyre si 
popuU i privilegjuar me shpallje ne gjuhen e tyre, madje se mesimet e Kur'anit do t'u ngritnin 
atyre karakterin njerezor ne kete jete dhe do t'i ngritnin ne grada te larta ne jeten tjeter. 

Kundershtaret ishin kryelarte gjithnje derisa e shihnin denimin, atehere ata ulnin koken dhe 
orvateshin te iknin, por ishte e kote, sepse urdherit te Zotit nuk mund t'i iket, e engjejt qe u mermin 
shpirtin me ate denim u thonin - ne shenje ironie: kthehuni ne kenaqesite qe ishit, si mund te 
ndodhe qe te mos u pyes askush per fatin tuaj... Keshtu behej tallje me ta, mu sikurse benin tallje 
ata me Kur'anin. 

* Krijimi i qiejve dhe i tokes me te gjitha dukurite dhe fenomenet ne to, jane argument i fuqise 
se pakufishme te Zotit. Ne baze te nje studimi serioz te tyre, njerezit do te arrijne ta kuptojne 
dhe ta besojne Krijuesin e tyre. Ky eshte nje fakt qe asgjeson ?do genjeshter. 

Duke qene prone e Zotit gdo qenie e send qe ekziston, disa mendjelehte i pershkruajne Zotit 
edhe femije, e dihet se melaiket qe jane me afer Tij, e ndjejne veten rob te Tij, e adhurojne pa 
nderprere dhe pa u lodhur. Edhe perkunder te gjitha ketyre fakteve, idhujtaret vazhduan te 
adhurojne zota te tjere qe nuk kane kurrfare fuqie, po jane vetem trupa te ngurte. 



SURETU EL ENBIJA 



374 



'^hm 



m^^smsm m 









'^>^.r ^.^ 



3^XliJ\|^^ \^\J^\^\^* ^ '(L. 



n\ 



{X'^o 



36. £ kur te shohin ty ata qe nuk 
besuan, nuk te marrin ndryshe vetem se 
ne tallje (duke thene) : ''A ky eshte ai qe 
pergojon zotet tuaj!" E ata permendjen 
e Meshiruesit (Rrahman) e mohojne. 

37. Njeriu nga vet natyra e tij eshte i 
ngutshem, e Une do t'ua tregoj juve 
masen Time ndeshkuese, pra mos kerkoni 



t'u vie me shpejte. 

38. Ata, thane: ''Kur do te jete ai 
premtim (me denim) nese e thoni te 
verteten?" 

39. Sikur ta dinin ata qe nuk besuan 
se atehere nuk do te mund ta largojne 
zjarrin as nga fytyrat e tyre e as nga 
shpinat, e as qe do te ndihmohen (nuk do 
te ishin jobesimtare). 

40. Por atyre do t'u vije befas, do t'i 
trondite ata, e atehere as nuk mund ta 
largojne dhe as nuk jepet afat. 

41. Ne te vertete, jane here perqeshje 
edhe me te derguar tjere para teje, ata qe 
u tallen me ta, i perfshiu ajo me ^ka 
talleshin. 

42. Thuaj: ''Kush u mbron juve prej 
(denimit te) te Madheruarit naten e 
diten?" Por jo, ata i kthejne shpinen 
keshillave te Zotit te tyre. 

43. A mos kane ata pos Nesh zota te 
tjere qe i mbrojne? Po ata nuk mund t'i 
ndihmojne vetvetes (e lere me 
adhuruesve), Ata (mosbesimtaret) as nuk 
do te pranohen prej Nesh ne fqinjesi. 

44. Por Ne u dhame atyre dhe 
prinderve te tyre jete te gjate me kenaqesi 
(e ata u mashtruan). A nuk e verejne ata 
se Ne u pakesojme token nga anet e saj, 
atehere a mos ata do te jene fitues (o te 
humbur)! 



Sikur te ekzistonin shume zota, do te shkaterrohej rreguUi qe mbreteron ne bote dhe do te 
shkaterrohej e tere gjithesia, pse ekzistimi edhe i ndonje zoti tjeter, vetvetiu jep te kuptohet se 
ai eshte i nevojshem, e zoti qe ka nevoje edhe per ndonje tjeter, ai nuk eshte zot, sepse paaftesia 
e tij shkakton ekzistimin e tjetrit, e tjetri duhet te kete kompetence, e dy kompetenca nuk mund 
te realizohen njekohesisht, e realizimi i njeres e i tjetres jo, mohon aftesine e te dytit; keshtu pra, 
ekziston vetem nje Zot dhe vetem rreguUi i Tij mbreteron ne gjithesi.Meqenese vetem Ai eshte 
i Zoti pdo gjeje, Ai nuk pergjigjet pse punon ne kete menyre ose ne ate. 

Ne asnje liber para Kur'anit e as ne Kur'an nuk ka fakte se pos Zotit qe eshte nje, ka edhe 
zota te tjere, prandaj eshte per t'u habitur se si mashtrohen idhujtaret dhe adhurojne sende te kota? 

Besimi ne nje Zot te vetem, nuk eshte risi prej Kur*anit ose prej Muhammedit. ^do pejgamber 
ka porositur e mesuar te njejtin besim, ka mesuar se engjejt jane rob te Zotit dhe nuk mund 
ta ndihmonje aske, pos atij, qe e pelqen Zoti e per ate qe menjanon ate besim, vendi i tij do 
te jete xhehenemi. 



375 



SURETU EL ENBIJA 



45. Thuaj: *'Une ua terheq verejtjen 
vetem me anen e kesaj shpalljeje, po i 
shurdheti nuk degjon thirrjen edhe kur i 
terhiqet verejtja". 

46. E sikur t'i godase pak ndonje e 
keqe nga denimi i Zotit tend, ata do te 
thone: ''Te mjeret ne, i beme vetes 
padrejtesi"! 

47. Ne diten e gjykimit Ne do te veme 
peshoja te drejta, e askujt nuk i behet e 
padrejte asgje, edhe nese eshte (vepra) sa 
peshoja e nje kokrre te melit Ne do ta 
sjellim ate. E mjafton qe Ne jemi 
UogaritesJ* 

48. Ne i patem dhene Musait e Harunit 
Furkanin (dalluesin mes te vertetes e te 
kotes - Tevratin), qe ishte drite e keshille 
per te devotshmit.. 

49. Te cUet ia kane f riken Zotit te tyre 
edhe pse nuk e shohin dhe ata te diet ia 
kane drone kijametit. 

50. Edhe ky (Kur'ani) eshte keshille, 
eshte i bekuar qe Ne e shpallem. A, ju po 
e refuzoni. 

51. Ne I dhame Ibrahimit heret te 
mbaren, sepse Ne kemi njohur mire ate (ia 
dhame te mbaren se e meritoi). 

52. Kur ai babait dhe popullit te vet 
u tha: ''C^'jane keto statuja qe i 
adhuroni?" 

53. Ata thane: ''I gjetem te paret tane, 
qe po i adhuronin". 

54. Ai u tha: ''Edhe te paret tuaj e 
edhe ju qarte ishit te humbur". 



^i^hm^^^^^^^^ 






rrn . 



55. Ata i thane: "Me gjithe mend e ke 
apo mos po tallesh!" 

56. Atehere ai tha: "Jo, por Zoti juaj 
eshte Zoti i qiejve e i tokes, eshte Ai qe 
i krijoi ato, ndersa une jam deshmues per 
kete!" 

57. Pasha Allahun, posa te largoheni 
ju, une kam per t'ia here ate qe duhet 
statujave tuaja! 



* Ne Kur'an thuhet se qiejt e toka ishin te bashkuar ne nje, e pastaj jane ndare. Pas ketij 
konstatimi te Kur'anit nuk kemi kurrfare nevoje per ndonje dokument tjeter mendor. Po keshtu 
permendet uji si baze per jeten e ?do sendi, pra, asgje nuk eshte krijuar pa qellim te caktuar. 
Edhe bjeshket e medha e te forta garantojne stabilitetin e tokes, sikurse edhe atmosfera rreth tokes 
qe sherben si kulm i cili mbron prej meteoreve e sendeve te tjera. Madje ndryshimi i relievit te 
tokes nuk eshte pasoje rasti, por rrjedhim i nje qellimi te caktuar qe njerezit te orientohen me lehte. 

Idhujtaret thonin se pas vdekjes se Muhammedit, ata do t'i kthenin besimtaret perseri ne fene 
e tyre, ndersa Kur'ani u thote se ajo gje nuk do te ndodh, sepse ata do te zhdukeshin, e feja islame 
do te vazhdoje. Askush nuk eshte i pavdekshem, ?do krijese do ta shijoje vdekjen. Te gjithe do 
te sprovohen me te mira e te keqia, ne menyre qe te shihet edhe falenderimi per te mirat dhe durimi 
ndaj veshtiresive, kurse shperblimi do te jepet sipas qendrimit tuaj. 



SURETU EL ENBIJA 



376 




58. Dhe i beri ato cope-cope, perve^ 
nje me te madhes qe e kishin ata e me 
shprese se atij do t'i drejtohen (per ta 
kuptuar se kush i then). 

59. (Kur u kthyen i pane) Ata thane: 
''Kush e beri kete me zotat tane? Ai na 
qenka kriminel!" 

60. (pastaj) Thane: "Kemi degjuar per 
nje djalosh qe i perqeshte ato, te cilit i 
thonin Ibrahim". 



61. Ata thane: ''SUleni ate ketu ne sy 
te njerezve qe ta shohin (e ta denojmey\ 

62. 1 thane: ''A e here ti kete me zotat 
tane, o Ibrahim?" 

63. Ai tha: ''Jo, por ate, e beri i madhi 
i tyre, ju pyeteni ata nese jane qe flasin?" 

64. Ata u ndalen e u menduan me 
veten, e dikush tha: "Vertet, ju jeni mu 
ata te gabuarit (pse adhuronit gjera te 
kotay\ 

65. Mirepo, pastaj e shoshiten kete gje 
ne kokat e tyre (u kthyen nga bindja ne 
kokefortesi) dhe thane: "Po ti e ke ditur 
se keta nuk flasin!" 

66. Ai tha: "A po adhuroni pra ne 
vend te Allahut asish qe nuk u sjellin 
kurrfare dobie as demi?" 

67. Medet per ju dhe per ata qe i 
adhuroni, pos Allahut, po a nuk po 
kuptoni?" 

68. Atehere ata thane: "Digjeni ate 
(Ibrahimin) dhe ndihmoni zotat tuaj, nese 
doni t'u ndihmoni!" 

69. Po Ne i thame: "O zjarr, behu i 
ftohte dhe shpetim per Ibrahimin!" 

70. Ata deshen t'i bejne atij 
(Ibrahimit) kurth, po Ne ata i heme me 
te deshtuarit. 

71. £ Ne shpetuam ate e edhe Lutin 
ne ate token qe e kemi bekuar per njerez. 

72. Dhe ia falem atij Is-hakun, e si 
dhurate edhe Jakubin. Dhe qe te gjithe i 
heme te mire (pejgambere). 



Jobesimtaret kurej shite si Ebu Xhehli etj., perqeshnin Muhammedin, pse ai fyente zotat e 
tyre, e nuk verenin veten se benin gabim te madh, duke mos e besuar Zotin e vertete. Ata e dinin 
se do t'i ze denimi, e duke mos pasur durim te rrinin gjithnje ne pritje, kerkonin qe denimi t*u 
vije me shpejt, e nuk e dinin se ai do t*u vije befas e do t'i tmerroje e atehere ata nuk do te mund 
te largojne prej vetes zjarrin. Zotat e tyre jane te ngurte dhe nuk kane kurrfare mundesie, e kush 
do t'i mbroje pos Zotit. Ata ishin te mashtruar, ngase Zoti u kishte dhene jete te begatshme dhe 
harronin se do te vdesin. Nuk e verenin se dita dites ngushtohej territori i vendit te tyre, ndersa 
i myslimaneve, perkundrazi, zgjerohej. Keshtu atyre u vinte fundi i jetes, shfarosja e tyre. 

Ne diten e gjykimit nuk mbetet asnje send pa u vene ne peshoje, e as vepra me e vogel, askujt 
nuk i behet padrejte, por atehere do ta vajtojne veten kokefortit, edhe pse me vonese. 



377 



SURETU EL ENBIJA 



73. Dhe ata i beme shembeDtyre qe 
udhezooin sipas uidheiit Tone, i orientuam 
ne piine le mira, ne faljen e namazit, ne 
dh^iieii e /eqatit, dhe ata ishin adhunies 
Tieuie le smqerta* 

74. Dhe Ne Lutit i dham le jele 
pejgamber dhe i dyshem, andaj edhe e 
shpetuam prej adj fehatit (vendbanhni) qe 
benle piine le ndyra, ata ishm popufl i 
demshem e i piishur. 

75. Ale (Latin) e shpetuam dhe e i^me 
nen meshiien Tone, ^^ertet ai ishle prej me 
le mveve. 

76. ( P^kujto ) Edbe Nuhun kur me 
pare- pat thirrur (Zotin) e Ne ia pnmuam 
adj (edhe lutjen) e ale dhe fomfljen e 
tij e shpetuam nga ai tmerri i madh. 

77. Ne e mbrojiem ale prej adj popuDi 
qe pergenjeshtronte ai^gumenlet tona, verlet 
ai ishle popuD i keq, prandaj i pennbytem 
legjidie 

78. (P^kujto) Davudm e Sulejmanin kur 
pleqeronin per (eshtfen e bimes (mbjeUjes) 
le dlen delet e adj popuDi e kishin kuDotur 
nalen, e Ne ishun percjeOes le gjykimit le 
tyre. 

79. E Sulejmanit Ne ia mesuam ale 
(pergjegjen e sakte), po sediit (prej tyre) u 
palem dhene uriesi e (fija Ne beme qe kodrat 
dhe shpezet le madherojne (bejne tesbih) se 
bashku me Davudin. Ne kemi mundesi (ta 
bejme kete) edhe e beme. 

80. Ne i mesuam adj (Davudit) mbaiimin 
e petkave (te hekurta) per ju, qe le ju 
mbrojne ne rasle hifia A jeni pra mirenjohes 




ju per kele? 

81. Ndersa Sulejmanit (ia nenshtruam) 
eren e forte qe sipas desiiires se tij ecle me 
le deri le toka le cflen e kemi beioiar Ne. Ne 
jemi le gjithdijshem per (do gje. 



* " Sikurse qe i patem dhene Musait e Harunit Tevratin qe sqaronte se 9'eshte e mire e ^'eshte e keqe, edhe ju, arabe e kurejshite, 
ua shpallem kete liber te famshem, ua shpallem ne gjuhen tuaj me plot keshilla, po megjithekete ju po e mohoni" - u thote 
Zoti xh. sh. 

Ne nje varg ajetesh pershkruhet jeta e Ibrahimit, perpjekjet e tij per te vene njerezit ne rruge te drejte, mundimet dhe veshtiresite 
qe i perjeton ai nga kundershtaret. Te gjitha keto behen me qellim qe Muhammedi te vihet ne ate rruge te pejgambereve te 
meparshem, qe te jete i forte e i qendrueshem, sepse fitorja do te jete me te. 

Ibrahimit iu dha rruga e mbare qe nga femijeria kur e kuptoi se adhurimi i statujave ishte pune e kote dhe kur kundershtoi 
babain dhe popuUin e vet. Thuhet se diten kur ai popull kishte kremte, i ati e kishte marre me vete edhe Ibrahimm, por ai para 
se te afrohej te idhujt u tha se ishte i semure e nuk u afrua. Ai qe betuar ne vete se kishte per t'ua thyer zotat - statujat me 
9'rast nje njeri e kishte degjuar fjalen e tij. Pasi qe u kthye populli prej te kremtes, ai u afrua dhe i then te gjitha statujat perve? 
njeies me te madhes, te cilen e la me qellim. Kur i pane te thyera, ata u befasuan dhe u perpoqen t'ia qellonin se kush e kishte 
b^re ate gje. Ai, i cili e kishte degjuar Ibrahimin, e permend emrin e tij dhe e moien dhe e sollen ne mes te mases per ta denuar 
publikisht. Kur i thane se a e kishte here ai kete, Ibraimi me qellim demaskimi te besimit te tyre u tha se ato i kishte thyer ajo 
me e madhja prej tyre, per te cilen gje mund ta pyesnin ate. 

Ata atehere e kuptuan se Ibrahimi kishte te drejte, por nuk i lente inati per ta pranuar, prandaj u kthyen ne injorancen e tyre. 

Nemrudi ishte sundimtari i atij populli dhe per kete arsye urdheroi te ndizej nje zjarr i madh e te hidhej Ibrahimi ne te. Mirgpo, 
ketu vjen ne shprehje menjehere fuqia e pakufishme e Zotit, mrekullia e perjetshme kur Zoti i thote zjarrit: "Ftohu por shpetoje 
mos e ngrij Ibrahimin!" 

Prej atij momenti Ibrahimi u largua prej Irakut me te birin e vellait-Lutin dhe se bashku shkuan ne Palestine. 



SURETU EL ENBIJA 



378 



_mhm ^^^&^^ ^ajp 




,Akjbl 4jJjLJiifr • "J-^/va^AjU UijLxii^l Lw^i^JLb 









fY^ 



82. Edhe disa nga djajte Qsl nenshtruam) 



qe zhyteshin (he thellesi te ujit) dhe benin 
edhe piine te tjera per te (per Sulejmanin), 
por Ne i nianim ata (te mos shmangeshin), 

83. (P&rkujto) Edhe Ejubin kur iu 
drejtua Zotit te vet me lutje: ''Me gjeti 
belaja, e Ti je me meshuruesi nder 
meshiniesit!" 

84. Ne iu pergjegjem atij nga meshira e 
Joiie» ia hoqem ato veshtiresi qe i kishte, i 
dhame fomfljen e tij dhe aq sa ii^iin ata, dhe 
e heme perkujtun per te devotshmit 

85. (P^kujto) Edhe Ismailiii, Idiisin dhe 
DhuUdflin, qe te gjithe ishin te durueshem. 

86. Ata i perfshune ne meshuien Tone, 
se ishin \ertet prej te mireve.* 

87. (Perkujto) Edhe ate te peshkut 
(Junusin) kur doli i hidheruar (prej popullit) 
dhe mendoi se nuk do t'i vije me puna 
i^[ushte, po ne erreara ai tha se: ''Nuk ka 
Zot pos Teje. Ti je i paster, nuk ke te meta. 
Une i bera padrejt vetes!" 

88. Ne hi peigjigjem atij, e shpetuam nga 
tmeni. Keshtu i shpetojme Ne besuntaret 

89. (Perkujto) Edhe Zekerijam kur e luti 
Zotin e \et "Zoti im, mos me le te \etmuar 
se Ti je me i nuri trashegues (pas gdokujty\ 

90. Ne ia pranuam lutjen e tij, ia 
dhuruam atij Jahjain dhe ia permiresuam 
bashkeshorten atij. Ata perpiqeshm per pune 
te mira, na u luteshin duke shpresuar dhe 
duke u frikesuar, ishm respektues ndaj nesh. 



* Pasi qe larguar Ibrahimi me te birin e vellait te vet, Lutin, prej Irakut e vajten Qe Palestine, Zoti xh. sh. e dergoi Lutin pejgamber 
te populli i Sedumit, por per shkak se ai popull Ishte shume i prishur, Zoti e shkaterroi, ndersa Lutin e shpetoi. 

Edhe Nuhun e shpetoi prej atij populli qe ishte shume kokeforte, ngase nuk pranonin asnje keshille te pejgamberit, andaj e merituan 
permbytjen ne uje. 

Ne kohen e Davudit kishte ndodhur qe delet e dikujt kishin dale naten dhe meqenese nuk kishte bari ato kishin kullotur e rrafshuar 
tere bimen e mbjelle te njerit. Davudi e pleqeroi kete duke ia dhene delet te zotit te bimes. Duke dale ata prej Davudit i takoi Sulejmani, 
e kur kuptoi gjykimin e babait, i tha: i derguar i Zotit, do te ishte me i arsyeshem ky gjykim: delet t'i jepen te zotit te bimes qe t'i shfrytezoje 
deri sa i zoti i tyre ta pergatiste aren, ta mbjellte bimen, e kur te vije koha e korrjes, delet t'i kthehen te zotit, ndersa fryti nga korrja te 
zotit te bimes. Me kete gjykim u kenaq edhe Davudi. 

Edhe ne tjera vende ne Kur'an permendet se (do gje qe ekziston madheron dhe larteson Zotin ne gjuhen e vet, edhe pse ne nuk e kuptojme. 
Thuhet se Davudi e kishte zerin shume te kendshem, e kur e lexonte Zeburin, ndaleshin edhe shpendet ne ajer dhe e shoqeronin ate. Po 
ashtu benin edhe malet. Gjithashtu per Davudin thuhet se ishte i pari mjeshter qe punonte prej hekuri kemisha mbrojtese per lufte. (Psnnendet 
edbe nje gjykim mes dy nenave per nje femije). 

Sulejmani e kishte nen sundiinin e vet eren, me anen e te dies udhetonte per nje kohe shume te shkurter prej Jenisalemit ne Sham - 
Sin, vend per te cilin thuhet se ishte toke e bekuar per arsye se ne te kishte llojlloj frutash, ujerash etj. Xhinet te diet nuk ishin besimtare 
quhen edhe shejtane, e fjala eshte per te tillet, te diet ishin te detyruar te punonin per Sulejmanin. 

P6r pejgamberin Ejub thuhet se ishte europian e kishte pasur edhe femije e pasuri. Me vone ai mbeti pa pasuri, ndersa femijet i vdesin, 
por ishte shume i durueshem. Dhe, e kap semundje e rende edhe ate, por prap ai ishte i durueshem. Kur populli filloi ta peigojoje duke 
thene se ka bere mekat te madh ndaj Zotit derisa po provohej ashtu, ai iu drejtua Zotit qe t'ia largoje ate mundim. Sipas nje transmetimi 
thuhet se gruaja e vet i paska thene se perse nuk po i lutet Zotit qe t'ia largoje ate semudje te gjate, qe sipas disave ka zgjatur tete vjet, 
e sipas disa te tjereve tetembedhjete vjet, ai i paska thene gruas: "Sa vjet isha i shendoshg? Ajo i thote, tetedhjete, atehere ai paska thene: 
Me vjen turp prej Zotit te ankohem pa i bere po aq vite semundjeje sa kam qene i shendoshe. 



379 



SURETU EL ENBIJA 



91. (P^rkujto) Edhe ale qe niajti nderin 
e saj, e Ne e frymezuam ale me shpirt (banc) 
nga ana Jone dhe ale dhe le birin e saj; beme 
mrekulli per njerezit 

92. Kjo fie eshle e juaja dhe eshle e 
vetmja U (e shpallur), kurse Une jam Zoli 
juaj, pra me adhuroni velem Mua. 

93. Po ata e ndane (eshtjen e fese dhe 
u peivane mes vele (u ndane ne gnipe: 
monoteiste, politeiste, jehudi, te krishtere, 
zjarrputist etj.), muepo, qe le gjithe do le 
vijne te Na 

94. E kush ben ndonje veper le nure dhe 
eshte besimtar, mundi i lij nuk i mohohet, 
pse Ne i shenojme ata 

95. Ndersa eshle e pamundur per 
(banoret e) nje fshat le dim e kemi 
shkalemiar Ne, le kthehen (ne kete jete). 

96. Derisa le hapet (penda) e Jexhuxh 
Mexhuxheve dhe ata le zbresin nga (do 
bregore me shpejiesi. 

97. Dhe derisa le jele afniar premtimi i 
sakle (dita e kijametit), e ai eshte moment! 
kur mbelen te shtanget syle e atyre qe nuk 
besuan (ne ato gaste thone): ''Te mjeret ne, 
verlet ishim krejt te pavetdijshem per kele 
(moment); por jo, eshle e verlele se ishun 
zullumqare le medhenj". 

98. Ju, dhe ajo qe adhuruat ju pos 
ADahut, do le jeni lende e xhehenemit, dhe 
keni per te hyre ne le. 

99. Sikur le kishin qene ata zota, ata nuk 
do le hymn ne le, po qe le gjithe do le jene 
aty pergjithmone. 



i^^^^^^^^^^^i^^ 



^ >>-rr*>^ tA^vi" r-'^Vt"^-t 

^.s^TK ^i<* \>^>^ ^ ^^ \>^\\^ V *^ ^^ 



fV. 



100. Aty ata do le kene rrenkun dhe aty 
ata nuk degjojne.* 

101. E atyre le cileve u priu e mbara nga 
ana Jone, do le jene laig tij (xhehenemit). 



* Ai i ngjarjes me peshkun eshte pejgamberi Junus, i cili kur ra ne tri erresira: ne erresiren 
e nates, te detit dhe te barkut te peshkut, pranoi se kishte gabuar dhe e luti Zotin ta shpetoje. 
Ai e shpetoi. 

Zekerijai e luti Zotin mos ta lere te vetmuar e pa femije, duke thene qe edhe ne mos te mbetet 
kush pas meje, nuk eshte aq me rendesi, sepse mbetet Ai, i pavdekshmi dhe qe vetem Atij i mbetet 
gdo gje, e Ai eshte trasheguesi me i mire. Po Zoti ia pranoi lutjen, i fali djalin Jahja e i permiresoi 
gjendjen e gruas se tij qe ishte beronje e nuk lindte. 

Te gjithe keta pejgamber qe u permenden angazhoheshin per pune te mira, ishin te devotshem 
e te sinqerte ndaj Zotit, andaj Ai ua pranoi iutjet dhe i shpetoi. 

Edhe Merjemja, edhe pse nuk ishte pejgambere ishte femra me e zgjedhur, ajo ishte e ndershme, 
andaj ajo me djalin e saj mbeten per sa te ekzistoje jeta, si mrekulli dhe rast i jashtezakonshem 
per njerezit. 

Te gjithe keta mesuan te njejten fe, ngase nuk pati udhezim tjeter. Te gjithe keta i dergoi Zoti 
me nje udhezim, me nje fe, pse fe tjeter te vertete nuk ka, sikurse qe nuk ka as Zot tjeter pos 
AUahut, andaj vetem Ate duhet adhuruar. Mirepo, kete fe qe e shpalli Zoti, njerezit e grupezuan 
dhe vete u ndane ne grupe te ndryshme, duke gabuar, rende, e per kete ata do te kthehen te Ai 
Zot dhe do te pergjegjen per kete ndarje. 

^do veprim i njerezve shenohet saktesisht e vepra e atij qe eshte edhe besimtar i drejte, do 
te shperblehet. 



SURETU EL ENBIJA 



380 




102. Ata nuk do ta degjojne as zhurmen 
e tij, dhe ata do te jene pei^gjithmone te 
kenaqur me ate qe e deshirojne vete. 

103. Ata nuk do t'i shqetesoje ajo frika 



e madhe (e fyerjes se sunt), dhe do V\ piesiii 
ei^jt (duke u uniar): ''I^ eshle dita e juaj 
qe u premtohej". 

ICM. (P^kujto) Ale dile kur Ne e pakjiiie 
qieDin sikiirse palimi i fleteve ne liber. Ashtu 
sikunder e kemi fflluar kryimin (tuaj), e 
rikthejme. I^ eshle oblighn Yni, e Ne e b^jme 
kete. 

105. Ne kemi shenuar ne Zehur (he tibrat 
e shenjte) pas shenimit (ne Levhi Mahfudh), 
se me te ykte^ token do ta trashegojne robte 
e Mij te mire. 

106. Ne kete (qe u permend) ka mjaft 
per nje popull te degjueshem. 

107. E Ne te dei^guam ty (Muhammed) 
vetem si meshire per te gjitha krijesat 

108. Thuaj: ''Mua me shpaDet se Zoti 
i juaj eshte vetem nje Zot, e ju, a po 
dorezoheni?" 

109. E nese ata refuzojne, ti thuaju: 
''Une u njoftoya ju ne menyre te barabarte, 
dhe se une nuk e di se eshte afer ose laig 
ajo qe po premtoheni?" 

110. Ai e di thenien e hapte, e di edhe 
ate qe mbani fshehte. 

111. E nuk e di, mos eshte kjo sprove 
per ju (vonesa e deniinit)^ apo te kenaqeni 
deri ne nje kohe. 

112. Ai (Muhanmiedi) tha: ''Zoti un, 
gjyko (mes meje dhe atyie genjeshtareve) me 
te verteten! E Zoti yne, Meshirues eshte ai 
prej te cdlit kerkohet ndihme kunder asaj qe 
ju pershkruani!"* 



Ata qe u shkaterruan ishin te gjykuar te vdesin ashtu pa besim, ata nuk do te besonin kurrsesi 
ne kete jete, e gabimin e vet do ta shohin kur te vije kijameti. 

Kur te hapet penda te cilen e pat ndertuar Dhulkarnejni e te dalin Jexhuxh Mexhuxhet qe, 
sipas Ibni Mes*udit: kijameti eshte aq afer sikurse shtatzenesia kur e ploteson kohen e caktuar, 
ndersa familja pret lindjen e femijes, naten a diten, e ata qe nuk besuan do t*u mbesin syte hapur 
nga frika dhe do ta vajtojne veten pse nuk menduan per ate moment dhe pse refuzuan theniet 
e pejgambereve. Atehere atyre u thuhet: Merrni edhe zotat tuaj, te cilet adhuronit dhe urdheroni 
ne xhehenem. 

* Besimtaret bemires nuk do ta ndiejne zhurmen e zjarrit e te banuesve te tij, ata do te jene 
ne kenaqesite me te medha te cilat i deshirojne, ndersa engjejt do t*i presin me mireseardhje. 

Pasi te behet kijameti, do te filloje ringjailja e njerezve mu ashtu sikurse kur u linden prej 
barqeve te nenave te tyre, te zhveshur, te zbathur dhe te pabere synet; i pari qe do te vishet ne 
diten e kijametit do te jete Ibrahimi. 

Token e xhennetit do ta gezojne njerezit e mire besimtare, keshtu ishte vendimi i Zotit edhe 
ne shpallje, edhe ne Ezel, ne jeten e amshueshme. 

Muhammedi nuk u dergua si meshire vetem per besimtaret, por per te gjitha krijesat. Per 
hir te tij edhe jobesimtaret shpetuan prej ndeshkimeve gjate kesaj jete, e nuk u ndeshkuan si popujt 
e meparshem. 

Me ndihmen e Zotit, perfundoi perkthimi dhe komentimi i kaptines "El Enbijau". Lavderuar qofte Allahu! 



381 SURETU EL HAXHXH 



SURETU EL HAXHXH 
KAPTINA 22 

E zbritur ne Medine, pas sures Nur, ajete 78. 

Kjo kaptine eshte e shpallur ne Medine dhe si e tille parashtron disa geshtje nga 
lemi i dispozitave te sheriatit islam ashtu sig eshte rreguU me kaptinat e shpallura ne 
Medine, mirepo, edhe ne kete kaptine mbreteron njefare atmosfere si ne kaptinat e 
shpallura ne Meke, ngase parashtron geshtjen e besimit ne nje Zot, geshtjen e ringjalljes, 
te pergjegjesise per veprat e bera, parashtron edhe disa momente te dites se kijametit, 
ben disa verejtje e kercenime ne ate menyre qe here-here lexuesi do te mendoje se mos 
eshte e shpallur ne Meke. 

Nga dispozitat e sheriatit, kjo kaptine ven ne pah geshtjen e lejimit te luftes se 
myslimaneve kunder jobesimtareve, geshtjen ehaxhit, nje prej pese kushteve teislamit 
dhe geshtjen e kurbanit etj. 

Duke permendur dridhjen e tokes (xehdene) neprag te katostrofes fatale, kjo kaptine 
fillon me nje paraqitje te trishtueshme. Nuk do te ishte aq e trishtueshme sikur te 
permendej vetem dridhja e shtepive dhe shembja e pallatave, por trishtimi vjen ne 
shprehje kur kuptohet se nena do ta harroje dhe do ta braktise foshnjen e vet te dashur 
qe e ka per gjini, kur shtatezena hedh barren e saj nga frikesimi, kur njerezit si te dehur 
do te sillen verdalle per shkak se zemrat e tyre jane tronditur aq shume sa qe kane 
humbur edhe vetedijen. 

Ne kete kaptine shtjellohet edhe geshtja e lejimit te myslimaneve per lufte, qe eshte 
rasti i pare gjate shpalljes se Kur'anit, madje permenden edhe vendet e shkaterruara 
te zuUumqareve si shenje perkujtimi ndaj ligjeve te Zotit, qe mbreterojne ne kete 
ekzistence. 

Ne fund te kaptines behet fjale per idhujt e adhuruar nga idhujtaret ne vend te 
Zotit, te diet i konsiderojne si zota, duke mos ditur se ata nuk jane ne gjendje te krijojne 
nje nga qeniet me te dobeta, me te urrejtura sig eshte miza, e te mos flitet per krijimin 
e njeriut dhe te gdo sendi e qenieje tjeter ne ekzistence. 

Quhet "SuretuI Haxbxhi"- kaptina e Haxhit, me te cilin perkujtimi ndaj pejgamberit 
Ibrahim behet i perjetshem, perkujtimi per arsyen se pasi e ndertoi Qaben me urdherin 
e Zotit, ai i thirri njerezit ta vizitojne e te shkojne ne haxh. Malet u ulen dhe bene 
te mundshme qe zeri i thirrjes se Ibrahimit te arrije ne gdo skute te tokes, te degjojne 
ate thirrje shpirterat ne shpinat e burrave dhe ne mitrat e grave dhe te pergjigjen: 
''Lebbejke Allahumme lebbejk" - Urdhero, o Allah urdhero! 



SURETU EL HAXHXH 



382 



i ^- ' ^;kgg$sf# t^smm^ 



^ » 1 



/> X •■'5 '' > <|i Ky y*^y -C y r^*-*^ ^ 

^2jy^^>- jv^=^;j>j |>..^=:3jLi.i \_y»Ljij^yuLh 
5 gr^Ef^ci==='a^^-^^^!^^--^^-A^' 




rrY^m^^^^ 




SURETU EL HAXHXH 

Me emriii e AUahut, Meshiruesit, 
Meshireberesit 

1. O ju njerez, raanu denimit nga Zoti 
juaj, sepse dridhja prane katastrofes se 



kijametit eshte nje Uahtari e madhe. 

2. Ate dite, kur ta perjetoni ate, secila 
gjidhenese braktis ate qe ka per gjini dhe 
secUa shtatezene e hedh para kohe barren 
e vet, ndersa njerezit duken te dehur, po 
ata nuk jane te dehur, por denimi i 
Allahut eshte i ashper. 

3. Ka ndonje nga njerezit qe 
kundershton ne (eshtje rreth Allahut, pa 
kurrfare dije dhe ndjek (do djall te 
mbrapshte. 

4. Ai (djalli) eshte gjykuar ta humbe 
dhe ta orientoje ne vuatje te zjarrit te 
madh, ate qe 1 miqesohet atij. 

5. O ju njerez, nese dyshoni per 
ringjalljen, atehere (mendoni krijimin tuaj 
qe) Ne u krijuam ju prej dheu, pastaj prej 
uji, pastaj pre nje gjaku te ngjizur, pastaj 
prej nje sa kaf shate mishi, qe eshte krijese 
e formuluar ose e paformuluar, ne menyre 
qe t'ju sqarojme. Ndersa ate qe 
deshirojme Ne e perqendrojme ne miter 
deri ne nje afat te caktuar, e mandej u 
nxjerrim foshnje dhe ashtu te arrini 
pjekurine tuaj. Ka qe dikush prej jush 
vdes heret, e dikush te jetoje deri ne 
pleqeri te thelle, ne menyre qe te mos dije 
asgje nga dija qe ka pasur. E ti e sheh 
token e thare-te vdekur, e kur Ne ia 
leshojme asaj ujin ajo gjallerohet, shtohet 
dhe nga te gjitha llojet rrite bime te 
kendshme. 



383 



SURETU EL HAXHXH 



6. Kete (e themi per ta ditur) se Allahu 
eshte Ai i verteti dhe se Ai ringjalle te 
vdekurit dhe Ai ka fuqi per (do send. 

7. Dhe nuk ka dyshim se kijameti do 
te vije patjeter dhe se Allahu me siguri do 
t'i ngjalle ata te varrezave (te vdekurit). 

8. E ka ndonje prej njerezve qe ben 
polemike rreth (eshtjes se Allahut, duke 
mos pasur kurrfare dije, kurrfare 
udhezimi dhe kurrfare libri te besueshem. 

9. Ai qe shtrembron qafen (ne shenje 
mendjemadhesie) , e perpiqet t'i humbe 
njerezit nga miga e Allahut. Atij do t'i 
takoje poshtrimi ne kete jete, ndersa ne 
diten e kijametit atij do t'ia veshim 
denimin e djegies (te zjarrit). 

10. Kete per shkak te asaj qe bene 
duart tua, ndersa Allahu nuk eshte 
zullumqar ndaj roberve.* 

11. Ka nga njerezit qe adhuron 
Allahun me medyshje (luhatshem) nese e 
godet ndonje e mire ai qetesohet me te, 
po nese e godet ndonje e pakendshme, ai 
kthehet ne fytyren e vet te vertete (te 
meparshme), ai i ka humbur kete dhe 
jeten tjeter e ky eshte ai deshtimi i qarte. 

12. Ai ne vend te Allahut lut ate qe 
nuk mund t'i beje as dem as dobi. Edhe 
kjo eshte ajo humbja pa mbarim. 

13. Lut ate qe demin e tij e ka me afer 
se dobine e tij. Sa ndihmetar e shok i keq 



i. ^^ te^^^^^^-'^ ^ 







qenke (do t'i thote atij adhuruesi ne diten 
e kijametit). 

14. Ata te cilet besuan dhe bene vepra 
te mira, Allahu do t'i veje ne xhennete, 
nen te cilet rrjedhin lumenj. S'ka dyshim, 
Allahu punon ate qe deshiron. 

15. Kush mendon se Allahu nuk do ta 
ndihmoje ate (Muhammedin) ne kete dhe 
ne tjetren jete, ai le te ngritet me ndonje 
mjet deri ne qiell e le ta kepute (ndihmen), 
e le te shikoje se a po ia largon mjeshteria 
e tij ate qe po e mllefos. 



* Thirrja ne fillim te kaptines u drejtohet te gjithe njerezve qe t'u permbahen urdherave te 
Zotit e te largohen prej gjerave te ndaluara, sepse prapa e kane tmerrin e dites se kijametit, kur 
nena harron foshnjen qe e ka per gjini dhe qe e ka me te dashurin ne bote, shtatezena barren 
e hedh para kohe prej frikes, kurse njerezit duken si te ishin te dehur prej momentit te llahtarshem. 

Gjithnje ka pasur njerez qe nga mendja e vet kane trilluar shpif je ndaj Zotit dhe kane ndjekur 
rrugen e dreqit, i cili e ka per detyre ta humbe dhe ta orientoje per xhehenem ate qe i bashkohet 
dhe vepron sipas mesimeve te tij. 



SURETU EL HAXHXH 



384 



m^^^^^^^m!^ 






<5 '^> 



Lb 



■'p>^\ 



=Siii 



rry4 






f-* > 






16. Dhe keshtu ne e zbritem kete 
(Kur'anin) plot argumente te qarta, dhe 
se Allahu ve ne mige te drejte ate qe do. 

17. Eshte e sigurt se Allahu do te beje 
dallimin (do te gjykoje) ne diten e 
kijametit ne mes te atyre qe ishin 
besimtare (myslimane) dhe te atyre qe 
ishin jehudi, sabeje, te krishtere, 
zjarrputiste, idhujtare. Allahu di dhe 
veshtron (do gje. 



18. A nuk e di per Allahun se Atij i 
nenshtrohet (i ben sexhde) kush eshte ne 
qiej dhe kush eshte ne toke, edhe dielli, 
edhe hena, edhe yjet, edhe kodrat, edhe 
bimet, edhe shtazet, e edhe shume njerez, 
po shume jane qe denimi eshte merite e 
tyre. Ate qe poshteron Allahu nuk ka kush 
qe mund ta beje te ndershem. Allahu 
punon ate qe deshiron. 

19. Keta jane dy kundershtare (grupe 
kundershtaresh: besimtare dhe 
jobesimtare) qe jane zene rreth Zotit te 
tyre; e atyre qe nuk besuan, u qepen rroba 
prej zjarri e u hudhet uji i vale mbi kokat 
e tyre. 

20. Qe me ate u shkrihet krejte ('ka 
ne barqet e tyre e edhe lekurat. 

21. Per ata jane edhe kamgjiket e 
hekurte. 

22. Sa here qe perpiqen te dalin prej 
tij nga Yuajtjet e padurueshme, kthehen 
me dhune ne te perseri (u thuhet): *'Vuane 
denimin me djegie!" 

23. £ ata qe besuan dhe bene vepra te 
mira, Allahu i vendose ne xhennete, neper 
te cilet rrjedhin lumenj, aty stolisen ata 
me rrath te arte e me xhevahlre, e petkat 
e tyre jane te mendafshta. 



Njerezit duhet ta veshtrojne fuqine e Zotit ne krijimin e njeriut te pare prej dheu, madje ne 
krijimin e njerezve te tjere faze pas faze, duke filluar prej nje pike uji e me radhe, pastaj persosjen 
e krijimit te disave ne bark te nenes dhe mospersosjen e te tjereve, te cilet deshtojne e nuk linden 
te shendoshe. Kurse ata qe linden, disa vdesin heret e te tjeret jetojne gjate derisa te matufosen. 
Toka qe duket e vdekur nga te thatit, kur t*i bjere shiu ngjallet e zbukurohet. Kete e ben Allahu 
qe ka mundesi te ringjalle edhe te te vdekurit, pas kijametit, per te cilin s*ka dyshim se do te ndodhe. 

Disa aiTogante e horra lakojne qafen, i ikin te vertetes, duke mos pasur kuirfare dije e argumenti, 
por me qellim qe te bejne shoke per rrugen e shemtuar. Te tillet Zoti i poshteron edhe ne kete 
jete, kurse ne jeten tjeter ata do t*i denoje me zjarr, ngase vete e fituan ate, sepse Zoti nuk ua 
imponoi. 



385 



SURETU EL HAXHXH 



24 Dhe ata jane qe u udhezuan me Qalet 
me te mira dhe u udhezuan ne migen e 
lavdishme.* 

25. S'ka dyshun se ata te diet nuk 
besuan dhe pengojne prej miges se ADahut 
dhe prej xhamise se sheajte (Qabes), te dlen 
Ne e heme te barabarte per njerez, qofshm 
vendas ose te aidhur, dhe, kushdo qe te 
perpiqet te beje ndonje te keqe a ndonje 
mekat, Ne kemi per t'ua shijuar nje denun 
te idhet 

26. P^rkujtoje kur Ne e udhezuam 
Ibrahimin per ne vendm e shtepise (Qabes): 
te mos me pershkruaj Mua shok, pastroje 
shtepine Time per ata qe e vizitojne (bejne 
tavaf), qe qendrojne ne kembe duke u falur, 
perkulur dhe qe bejne sexhde. 

27. Dhe thirr nder njerez per haxhm, se 
te vijne ty kembesore e edhe kalores me deve 
te rraskapitura qe vijne prej migeve te 
largeta. 

28. (vijne) Kr te qene te pranishem ne 
dobite e tyre dhe qe ta permendin ADahun 
ne ato dife te caktuara (ne shenje falendenmi) 
dhe per qe i ka fumizuar me kafshe. Hani 
pre, prej tyre (kurbanave) dhe ushqeni te 
ngushtuarin e te varferin. 

29. Pastaj le te heqin papastertine e tyre, 
le t'i zbatojne premtimet e veta dhe le te siD^ 
(bejne tavaf) rreth shtepise se lashte. 

30. Pra, keshtu: kush madheron ate qe 
ADahu e beri te shenjte, ajo eshte me e 



;^^ ^^^^ ^^^-'^ i 



f >/ '^-r f^ / " r 'ly^ ^ xV 1 -^ "i :^ 



^^J^ 






: rro 



dobishme per (e tek Zoti i vet Juve u jane 
lejuar Icafshet, pos atyre qe u lexohen (ne 
Kur*an) pra laigohuni nga ndytesite e klhujve 
dhe laiigohuni fjales shpifese. 



* Adhurimi ndaj AUahut ne menyre jo te sinqert, eshte nje Uoj hipokrizie. Pati asish qe kishte 
vajtur ne Medine dhe kishte shpallur se kishte pranuar fene islame, por jo me sinqeritet, ate e 
kishte here sa per sy e faqe. Kur i shkonte puna mbare, ata thoshin se ajo ishte fe e mire, e nese 
i goditte ndonje e keqe, thoshin se nuk ishte fe e mire, pra ishin te luhatshem ne besim. Njeriu 
i tille ashtu e humbte edhe kete jete, e edhe jeten tjeter, ngase nuk ishte i mbeshtetur ne Zotin, 
por ne di(ka tjeter qe nuk mund t'i sillte as dem as dobi. 

Rreth permbajtjes se ajetit 15 interpretuesit e Kur'anit kane dhene edhe mendime tjera, perve? 
atij qe e dhame ne perkthim. Ibni Kethiri, duke u mbeshtetur ne thenien e Ibni Abasit thote: 
**Kush mendon nga jobesimtaret se Allahu nuk do ta ndihmoje Muhammedin, le ta ngre nje litar 
lart ne tavanin e shtepise dhe te varet ne te, se Zoti do ta ndihmoje Muhammedin me siguri". 
Sipas Sahibi Tes-hilit: ai njeriu i cili eshte ne veshtiresi e brenga te medha dhe mendon se 
nuk do ta ndihmoje Allahu, le ta vare veten dhe le te vdese me mllfein e vet. 

Jehudite u thonin myslimaneve se atyre u kishte zbritur shpallja me heret, se kishin pasur 
pejgambere para myslimaneve, andaj jane me te mire dhe me te zgjedhur prej te tjereve. Kur'ani 
u thote se 2toti percjell pdo veper te secilit, andaj ne diten e gjykimit do te beje vleresimin ndaj 
ithtareve te cilitdo besim qofshin. Nuk ka qenie e send qe nuk zbaton me deshire ose domosdo 
urdherin e 2totit. Permendet se Allahut i ben sexhde edhe dielli, hena, yjet etj., ngase sabejet 
adhuronin yjet, mexhuset diellin-driten-zjarrin, idhujtaret guret e druret, dikush engjejt e dikush 
ndonje njeri o di? tjeter. Kur'ani ben me dije se ?do send e cdo qenie eshte rob i Zotit, e jo zot. 



SURETU EL HAXHXH 



386 



mm ^^^^^mi^^ 



^^I*_^ (>->J ^1U*>. C:--> JJ ij ^ <J>JU^ 



31. Duke qene te sinqerte ne besim 
ndaj Allahut, dhe duke mos i pershkniar 
Atij shok, e kush i pershknian shok 
Allahut, ai eshte sikur te bjere nga qielli 
e ta rrembeje shpendi, ose si ai te cilin e 
gjuan era e stuhishme ne ndonje vend te 
humbur. 

32. Kjo eshte keshtu! E kush 
madheron dispozitat e Allahut, ajo eshte 



shenje e devotshmerise se zemrave. 

33. Ju keni dobi nga ato (sbenja - 
kurbane) per nje kohe te caktuar, e pastaj 
vendi i tyre eshte te shtepia e lashte. 

34. Ne i kemi caktuar (do populll 
vendtherrjen (e kurbanit), qe ta 
permendin emrin e Allahut per arsye se 
i f umizoi ata me kaf shet. Zoti i juaj eshte 
nje Zot, andaj vetem Atij dorezohuni, e 
pergezo te degjueshmit. 

35. Te diet, kur permendet Allahu, u 
dridhen zemrat e tyre, te cilet jane te 
durueshem ndaj asaj qe i godet, te cilet 
rreguUisht e falin namazin dhe te cilet 
japin per qellime te dobishme nga ajo me 
(ka i fumizuam Ne. 

36. E devet (tberrjen e tyre per kurban) 
ua kemi here prej dispozitave te Allahut, 
e ju prej tyre keni dobi, andaj permendnie 
emrin e Allahut duke qene ato (te 
pergatitura per therrje) ne kembe, e kur 
te shtrihen ato ne toke (dhe t'u dale 
shpirti), hani prej tyre dhe ushqeni 
nevojtarin dhe ate qe lyp. Ashtu, ato ua 
veme ne sherbimin tuaj qe ju te jeni 
mirenjohes. 

37. Tek Allahu nuk arrin as mishi e as 
gjaku i tyre, por te Ai arrin bindja e juaj. 
Ai ashtu ua nenshtroi ato juve qe ta 
madheroni Allahun per udhezimet qe ua 
beri. Bamiresve merru myzhde.* 

38. Allahu largon demet e idhujtareve 
ndaj atyre qe besuan, se Allahu nuk e do 
asnje tradhtare e bukepermbyste. 



Ai i cili e ka humbur rrugen e Zotit, ai e ka poshteruar veten, dhe pos Zotit nuk ka kush 
qe mund t'ia largoje ate poshterim, e ate mjerim do ta perjetoje edhe ne xhehenem, por natyrisht 
me fajin e vet. E ata qe ndoqen rrugen e Zotit, atyre do t'u jepet shperblim xhenneti me te gjitha 
begatite e tij. 

♦ Ne fund te kaptines Bekare eshte permendur se Allahu nuk e denon aske, nese nuk ben 
ndonje pune te keqe, por vetem i shkon mendja. Ketu, te Qabja njeriu denohet vetem nese i shkon 
mendja per te keq, pse Qabja eshte vend i shenjte, e shpirti i njeriut duhet te jete i paster, zemra 
e tij te jete e pa brenga, ndjenja e tij te jete e shendoshe, dhe e tere qenia duhet te jete e drejtuar 
vetem Allahut (Shih ajetin 25). 

Ibrahimi u urdherua te shkoje ne vendin e Qabes, ta pastroje ate vend dhe ta ndertoje Qaben. 
U urdherua te therrase e te lajmeroje per viziten qe duhet bere asaj, te vijne njerezit nga te gjitha 
anet e botes dhe te tubohen aty per ta permendur Allahun e duke marre tekbir, te therrin kurbanet, 



387 



SURETU EL HAXHXH 



39. Atyre qe po sulmohen me lufte, u 
estate dtaene leje te luftojne, per stakak se 
u estate here padrejte, e AUatau ka f uqi per 
t'u nditamuar atyre (myslimaneve), 

40. (U lejuan te luftojne) Ata, te cUet 
vetem pse ttaane: ''AUatau estate Zoti yne!" 
u debuan prej statepive te tyre pa kurrfare 
te drejte. E sikur Allatau te mos i zbrapste 
disa me disa te tjere, do te rrenotaestain 
manastiret, kistaat, taavrat e edtae xtaamite 
qe ne to permendet staume emri i Allataut. 
£ Allatau patjeter do ta nditamoje ate qe 
nditamon migen e Tij, se Allatau estate 
staume i f uqistaem dtae gjittanje triumf ues. 

41. (Ai ndihmon) Ata te cilet kur Ne 
u mundesojme vendosjen ne toke, e falin 
namazin, japin zeqatin, urdtaerojne per te 
mire dtae largojne prej te keqes. Allataut 
i takon perfundimi i f estatjeve. 

42. Po edtae nese te pergenjestatrojne 
ty, para tyre paten pergenjestatruar edtae 
popuUi i Nutaut, Adi dtae Ttaemudi. 

43. Edtae populli i Ibrataimit dtae 
populli i Lutit. 

44. Po edtae banoret e Medjenit. Qe 
pergenjestatruar edtae Musai; e Une 
jobesimtareve u pata dtaene afat, me 
pastaj u dtaasta denim, e (fare istate ai 
denim Imi? (Ua ndryshova gjendjen ne te 
keq). 



-^> ^r,^. >^__^:>> ^yy^ »y<y^»y y ^ y y 



rrv ' 



45. E sa fstaatra qe istain zuUumqare 
i stakatemiam Ne, e ato jane te rrenuara 
mbi kulmet e tyre dtae sa bunare kane 
mbetur stakrete e sa pallate te larta! 

46. A nuk udtaetuan ata neper toke e 
te kene zemra me te cilat do te kuptojne, 
dtae vestae me te cilet do te degjojne? Pse 
ne te vertet syte nuk verberotaen, por 
verberotaen zemrat ne krataarore. 



e pastaj t*i heqin ihramet, te rruhen, t*i shkurtojne thonjte, dhe te pastrohen pas atij qendrimi 
ca ditesh ne ihrame, e me ne fund ta bejne edhe tavaf Qaben. Tkvafi qe behet pas kryerjes se 
te gjitha detyrave gjate haxhit, eshte farz, obligim i domosdoshem, pra eshte nje nga pjeset perberese 
te haxhit. 

Ketu shpjegohet edhe menyra e therrjes se kurbaneve, e posagerisht e deveve, sepse ato therren 
duke qene ne kembe, e pastaj behet shperndarja e mishit te kurbaneve. Theksohet se qellimi, nijeti 
per therrjen e kurbaneve duhet te jete thjeshte vuUneti i Zotit, per hir te Zotit, e duhet ditur se 
as mishi e as gjaki i tyre nuk shkon te Zoti, por shkon vepra e percjelle me ndjenje te paster e 
te sinqerte per zbatimin e porosise se Zotit. 



SURETU EL HAXHXH 



388 



mm ^^^^^^^ijj 









47. Ata kerkojne prej teje t'ua ngulesh 
denimin, po Allahu nuk e thyen premtimiii 
e \^ pse nje dile te Zotit yt, ^te sa njemije 
yjet, si Dogaritni ju. 

48. Shume fishatra qe ishin ne mige te 
gabuar, Une ua pata shtyre denimm per nje 



kohe, e pastaj i zura me denim dhe fundi 
i tyre estate tek Une. 

49. Thuaj: ''O ju njerez, une jam per 
t'ua terhequr taaptazi verejtjen. 

50. E ata qe besuan dhe qe bene vepra 
te mini, do te kene falje (ts mekateve), 
fumizim te begatstaem (ne xhennet), 

51. Ndersa, ata qe u perpoqen t'i 
mposhtin aigumentet Tona, te tillet jane 
banues te xhetaenemit 

52. Ne nuk deiguam para teje asnje te 
deiguar (me shpallje) dhe asnje pejgamber 
(te derguar si vazhdues i shpalljes se 
meparshmej, e qe, kur ai (i daguari) desfairoi 
di^ te mos iu pat taedhur ne ate desliiren e 
tij djalli, e ADahu asgjeson ale qe hedh djaDi, 
dhe ADahu fuqizon ai^gumentet e \etSL 
Allahu eshte shume i dijshem dhe me urtesi 
te madhe rregullon ^eshtiet 

53. E per ta here ate (dyshim) qe djalli 
e hedh si spro\e per ata qe ne zemrat e tyre 
kane dyshim (munafiket) dhe per ata, qe i 
kane zemrat e shtangeta. S'ka dyshim se 
jobesimtaret jane ne nje armiqesi te 
pambarim. 

54. E, edhe per ta vertetuar te dijshmit 
se me te \%tete ai (Kur'anin) eshte e \ertete 
prej Zotit tend dhe keshtu